Interpelacja nr 2663
Interpelacja w sprawie zabezpieczenia polskich archiwaliów i muzealiów znajdujących się w Londynie
Zgłaszający:
•
Adresat:
Obrona i Bezpieczeństwo (64%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zabezpieczenia polskich archiwaliów i muzealiów znajdujących się w Londynie
Interpelacja nr 2663
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie zabezpieczenia polskich archiwaliów i muzealiów znajdujących się w Londynie
Zgłaszający: Jan Michał Dziedziczak
Data wpływu: 24-04-2024
Szanowny Panie Ministrze,
w wyniku tragicznych losów Polski w czasie II wojny światowej za granicą, we Francji, a potem w Wielkiej Brytanii, znalazł się prezydent RP, rząd RP i inne organa niepodległego państwa polskiego, ale też wojsko i kilkaset tysięcy rodaków. Wielu z nich nie dane było wrócić do powojennej Polski rządzonej przez komunistów. Za granicą do 1990 r. funkcjonował zarówno polski rząd, jak i wiele instytucji służących gromadzeniu i zabezpieczeniu często bezcennych dokumentów archiwalnych i muzealiów. Aby uchronić tę spuściznę przed zagrabieniem przez komunistów, powołano przede wszystkim w 1945 r. Instytut Historyczny im. gen. Władysława Sikorskiego (obecnie Instytut Polski i Muzeum im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie). W 1947 r. stworzono także Studium Polski Podziemnej gromadzące informacje o Polskim Państwie Podziemnym, które włączono do instytutu w 1988 r. W obu instytucjach znajdują się bezcenne zbiory, do których należą m.in.:
– biało-czerwona flaga zatknięta na ruinach Monte Cassino po zdobyciu klasztoru w maju 1944 r.,
– kolekcja gen. W. Sikorskiego, w tym biurko i mundur gen. W. Sikorskiego,
– oryginał układu Sikorski-Majski z 1941 r.,
– oryginalna mapa z ORP „Orzeł”, która posłużyła do ucieczki okrętu z Tallinna w 1939 r.,
– zbiór sztandarów jednostek Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie,
– teczki personalne ok. 40 tys. oficerów i żołnierzy Armii Krajowej.
Mimo że Instytut Polski i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie i Studium Polski Podziemnej po 1990 r., wobec odzyskania niezależności od ZSRR przez Polskę, de facto straciły rację bytu w dotychczasowej formule, ich zbiory wciąż pozostają za granicą. W dodatku tylko niewielka część zbiorów została zdigitalizowana i jest udostępniana nieodpłatnie. Wręcz przeciwnie, dostęp do zbiorów archiwalnych jest limitowany, ich wykorzystanie wiąże się z opłatami (np. 24 GBP za 15-letnią licencję na 1 zdjęcie), a i stan zabezpieczenia budzi poważne zastrzeżenia. Zarówno instytut, jak i studium znajdują się w budynkach nieprzeznaczonych do przechowywania dokumentów archiwalnych, w szczególności pod kątem zabezpieczenia przed kradzieżą czy pożarem, a w budynku studium, znajdującym się w dzielnicy Ealing, gołym okiem widoczne są spękania stropu budynku. Pod kątem kadrowym instytucje działają głównie w oparciu o wolontariuszy bez odpowiedniego przygotowania do opieki nad archiwaliami i muzealiami. Dostępność muzeum jest również bardzo ograniczona – otwarte dla zwiedzających jest przez 2 godziny dziennie i w 1 sobotę w miesiącu przez 5,5 godziny.
Obecny stan inwentaryzacji, zabezpieczenia i udostępnienia zbiorów, a także wykorzystania nieruchomości budzą niepokój. Wydaje się, że istnienie wskazanych instytucji w obecnej formule rodzi ryzyko utraty kolekcji, stanowi barierę do podstawowych badań historii Polski w XX wieku – i jest sprzeczne z polską racją stanu. Ponadto ze względu na lokalizację siedziby instytutu powinna ona służyć promocji Polski i polskiej historii, w atrakcyjny sposób prezentując ją obcokrajowcom.
Niepokojącą ocenę stanu zabezpieczenia kolekcji potwierdzają osoby związane ze Studium Polski Podziemnej. W datowanym na 25 września 2023 r. liście otwartym (https://biuletyn-ak.pl/apel-o-pomoc-dla-studium-polski-podziemnej-w-londynie/) zwracają się oni z prośbą o „wsparcie i ratunek dla Studium Polski Podziemnej“ w związku z zagrożeniem dla bezpieczeństwa zbiorów oraz niemożnością unormowania relacji z Instytutem Polskim i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Czy zdaniem ministra spraw zagranicznych archiwalia i muzealia zgromadzone w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie i Studium Polski Podziemnej w Londynie są odpowiednio zinwentaryzowane oraz zabezpieczone, przechowywane i chronione przed ewentualną kradzieżą czy zniszczeniem?
2. Z jakiego powodu mimo upływu przeszło 30 lat od 1990 r. i zakończenia funkcjonowania rządu RP na uchodźstwie, i końca bytu PRL, dokumenty niepodległego państwa polskiego, w tym wytworzone przez organa państwa polskiego, stanowiące narodowy zasób archiwalny, znajdują się w prywatnych instytucjach w Londynie, a nie w archiwach państwowych? Jaki jest status prawny Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie oraz zbiorów w nim się znajdujących?
3. Czy i jakie działania zamierza podjąć minister spraw zagranicznych, aby dokumenty zgromadzone w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie i Studium Polski Podziemnej w Londynie znalazły się w archiwach państwowych na terenie Polski?
4. Czy i jakie działania zamierza podjąć minister spraw zagranicznych, aby dokumenty zgromadzone w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie i Studium Polski Podziemnej w Londynie zostały w odpowiedni sposób zabezpieczone i udostępnione nieodpłatnie każdemu zainteresowanemu?
5. Czy i jakie działania zamierza podjąć minister spraw zagranicznych, aby nieruchomości zakupione po II wojnie światowej dzięki ofiarności społeczeństwa polskiego na uchodźstwie, w tym w szczególności siedziba Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie, znajdująca się przy reprezentacyjnej ul. Kensington – służyły polskim interesom?
6. Czy i jakie działania podjął minister spraw zagranicznych w reakcji na list otwarty Studium Polski Podziemnej z 25 września 2023 r., w którym „członkowie, wolontariusze i przyjaciele SPP w Londynie“ zwracają się z prośbą o „wsparcie i ratunek dla Studium Polski Podziemnej“? Jeżeli minister spraw zagranicznych nie podjął dotychczas w tej sprawie żadnych działań, to jakie konkretne działania i w jakim czasie podejmie?
Interpelacja nr 2663
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie zabezpieczenia polskich archiwaliów i muzealiów znajdujących się w Londynie
Zgłaszający: Jan Michał Dziedziczak
Data wpływu: 24-04-2024
Szanowny Panie Ministrze,
w wyniku tragicznych losów Polski w czasie II wojny światowej za granicą, we Francji, a potem w Wielkiej Brytanii, znalazł się prezydent RP, rząd RP i inne organa niepodległego państwa polskiego, ale też wojsko i kilkaset tysięcy rodaków. Wielu z nich nie dane było wrócić do powojennej Polski rządzonej przez komunistów. Za granicą do 1990 r. funkcjonował zarówno polski rząd, jak i wiele instytucji służących gromadzeniu i zabezpieczeniu często bezcennych dokumentów archiwalnych i muzealiów. Aby uchronić tę spuściznę przed zagrabieniem przez komunistów, powołano przede wszystkim w 1945 r. Instytut Historyczny im. gen. Władysława Sikorskiego (obecnie Instytut Polski i Muzeum im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie). W 1947 r. stworzono także Studium Polski Podziemnej gromadzące informacje o Polskim Państwie Podziemnym, które włączono do instytutu w 1988 r. W obu instytucjach znajdują się bezcenne zbiory, do których należą m.in.:
– biało-czerwona flaga zatknięta na ruinach Monte Cassino po zdobyciu klasztoru w maju 1944 r.,
– kolekcja gen. W. Sikorskiego, w tym biurko i mundur gen. W. Sikorskiego,
– oryginał układu Sikorski-Majski z 1941 r.,
– oryginalna mapa z ORP „Orzeł”, która posłużyła do ucieczki okrętu z Tallinna w 1939 r.,
– zbiór sztandarów jednostek Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie,
– teczki personalne ok. 40 tys. oficerów i żołnierzy Armii Krajowej.
Mimo że Instytut Polski i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie i Studium Polski Podziemnej po 1990 r., wobec odzyskania niezależności od ZSRR przez Polskę, de facto straciły rację bytu w dotychczasowej formule, ich zbiory wciąż pozostają za granicą. W dodatku tylko niewielka część zbiorów została zdigitalizowana i jest udostępniana nieodpłatnie. Wręcz przeciwnie, dostęp do zbiorów archiwalnych jest limitowany, ich wykorzystanie wiąże się z opłatami (np. 24 GBP za 15-letnią licencję na 1 zdjęcie), a i stan zabezpieczenia budzi poważne zastrzeżenia. Zarówno instytut, jak i studium znajdują się w budynkach nieprzeznaczonych do przechowywania dokumentów archiwalnych, w szczególności pod kątem zabezpieczenia przed kradzieżą czy pożarem, a w budynku studium, znajdującym się w dzielnicy Ealing, gołym okiem widoczne są spękania stropu budynku. Pod kątem kadrowym instytucje działają głównie w oparciu o wolontariuszy bez odpowiedniego przygotowania do opieki nad archiwaliami i muzealiami. Dostępność muzeum jest również bardzo ograniczona – otwarte dla zwiedzających jest przez 2 godziny dziennie i w 1 sobotę w miesiącu przez 5,5 godziny.
Obecny stan inwentaryzacji, zabezpieczenia i udostępnienia zbiorów, a także wykorzystania nieruchomości budzą niepokój. Wydaje się, że istnienie wskazanych instytucji w obecnej formule rodzi ryzyko utraty kolekcji, stanowi barierę do podstawowych badań historii Polski w XX wieku – i jest sprzeczne z polską racją stanu. Ponadto ze względu na lokalizację siedziby instytutu powinna ona służyć promocji Polski i polskiej historii, w atrakcyjny sposób prezentując ją obcokrajowcom.
Niepokojącą ocenę stanu zabezpieczenia kolekcji potwierdzają osoby związane ze Studium Polski Podziemnej. W datowanym na 25 września 2023 r. liście otwartym (https://biuletyn-ak.pl/apel-o-pomoc-dla-studium-polski-podziemnej-w-londynie/) zwracają się oni z prośbą o „wsparcie i ratunek dla Studium Polski Podziemnej“ w związku z zagrożeniem dla bezpieczeństwa zbiorów oraz niemożnością unormowania relacji z Instytutem Polskim i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Czy zdaniem ministra spraw zagranicznych archiwalia i muzealia zgromadzone w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie i Studium Polski Podziemnej w Londynie są odpowiednio zinwentaryzowane oraz zabezpieczone, przechowywane i chronione przed ewentualną kradzieżą czy zniszczeniem?
2. Z jakiego powodu mimo upływu przeszło 30 lat od 1990 r. i zakończenia funkcjonowania rządu RP na uchodźstwie, i końca bytu PRL, dokumenty niepodległego państwa polskiego, w tym wytworzone przez organa państwa polskiego, stanowiące narodowy zasób archiwalny, znajdują się w prywatnych instytucjach w Londynie, a nie w archiwach państwowych? Jaki jest status prawny Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie oraz zbiorów w nim się znajdujących?
3. Czy i jakie działania zamierza podjąć minister spraw zagranicznych, aby dokumenty zgromadzone w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie i Studium Polski Podziemnej w Londynie znalazły się w archiwach państwowych na terenie Polski?
4. Czy i jakie działania zamierza podjąć minister spraw zagranicznych, aby dokumenty zgromadzone w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie i Studium Polski Podziemnej w Londynie zostały w odpowiedni sposób zabezpieczone i udostępnione nieodpłatnie każdemu zainteresowanemu?
5. Czy i jakie działania zamierza podjąć minister spraw zagranicznych, aby nieruchomości zakupione po II wojnie światowej dzięki ofiarności społeczeństwa polskiego na uchodźstwie, w tym w szczególności siedziba Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego w Londynie, znajdująca się przy reprezentacyjnej ul. Kensington – służyły polskim interesom?
6. Czy i jakie działania podjął minister spraw zagranicznych w reakcji na list otwarty Studium Polski Podziemnej z 25 września 2023 r., w którym „członkowie, wolontariusze i przyjaciele SPP w Londynie“ zwracają się z prośbą o „wsparcie i ratunek dla Studium Polski Podziemnej“? Jeżeli minister spraw zagranicznych nie podjął dotychczas w tej sprawie żadnych działań, to jakie konkretne działania i w jakim czasie podejmie?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Andrzej Wyrobiec
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7082 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 2663 Pana Posła Jana Michała Dziedziczaka z 29 kwietnia
2024 roku w sprawie zabezpieczenia polskich archiwaliów i muzealiów znajdujących się
w Londynie, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz Studium Polski Podziemnej
to instytucje powołane w celach związanych z realizacją polskiego interesu publicznego
w warunkach emigracji politycznej. Powołanie tych instytucji ściśle wiąże się z kontekstem
historycznym. Są instytucjami prywatnymi, ale ich działalność stanowić miała kontynuację
działań polskich władz publicznych działających na emigracji w dziedzinie dokumentacji,
badań i popularyzacji historii Niepodległej Polski. Z tego też względu polskie organy
publiczne cywilne i wojskowe przekazały tym instytucjom swoje zasoby. Przekazanie tych
bezcennych zbiorów nastąpiło na podstawie stosownych aktów prawnych wydanych przez
organy władzy publicznej na wychodźstwie, w tym Prezydenta Rzeczypospolitej oraz Radę
Ministrów. Następnie, przez kolejne dekady, zbiory te były rozbudowywane w wyniku
łączenia poszczególnych polskich instytucji i ich zbiorów oraz darowizn – od osób
prywatnych, jak i polskich organizacji kombatanckich, społecznych, kulturalnych itp. Powstał
w ten sposób ogromny i unikalny zasób archiwalny, obejmujący również dokumenty
wytworzone przez organy Państwa Polskiego, odpowiadające definicji państwowego zasobu
archiwalnego w myśl art. 15 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.
Jednocześnie instytucje te od początku działały zgodnie z jurysdykcją brytyjską, co dotyczy
zarówno form prawnych samych instytucji, jak i kwestii własnościowych, w tym dotyczących
zbiorów. Prawo brytyjskie reguluje także stosunki między obiema organizacjami – po ich
połączeniu dokonanym w latach 80. XX w.
Kwestia statusu prawnego zbiorów jest zatem niezwykle złożona, co wynika zarówno
z relacji przepisów wydanych przez organy władz emigracyjnych oraz przyjętych ustawą
o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, jak i brytyjskich przepisów regulujących
funkcjonowanie podmiotów krajowych oraz ich majątku. Dodatkowym czynnikiem jest
kwestia zróżnicowania i wielości źródeł pochodzenia poszczególnych zbiorów. Kwestia
zgromadzonych w Instytucie zbiorów powinna być zatem traktowana w sposób systemowy,
z uwzględnieniem braku środków prawnych Ministra KiDN wobec tego brytyjskiego
podmiotu oraz ogólnej polityki prowadzonej w tym obszarze przez kolejne rządy RP.
W obecnej sytuacji Minister KiDN swoją rolę widzi przede wszystkich w partnerskiej
współpracy z instytucjami emigracyjnymi, w tym we wspieraniu działań najważniejszych
z punktu widzenia interesu publicznego oraz starań o to, aby zbiory były w jak największym
stopniu uporządkowane, zabezpieczone oraz szeroko udostępniane w celach badawczych
i popularyzatorskich.
Odnosząc się do szczegółowych zagadnień związanych ze zbiorami Instytutu Polskiego
i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz Studium Polski Podziemnej zawartych
w interpelacji, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 1. Podkreślić należy, że działania, których dotyczy punkt 1 interpelacji, podejmowane
i realizowane są przez instytucje będące gestorami archiwaliów i muzealiów. Minister KiDN
nie odpowiada za inwentaryzację czy sposób lub poziom zabezpieczenia, przechowywania
lub ochrony zbiorów, nie posiada też całościowych danych pozwalających na ocenę stopnia
zaawansowania lub poziom wykonywania tych procesów. Zwracam jednak uwagę, że prace
związane z polepszeniem stanu zabezpieczenia i opracowania zbiorów systematycznie
postępują i obejmują kolejne części zbiorów, co jest wynikiem własnej działalności instytucji,
jak i prac realizowanych z polskich środków publicznych, w tym ze środków MKiDN
w ramach rządowego programu dotacyjnego oraz działań realizowanych bezpośrednio przez
polskie podmioty publiczne, w szczególności Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych.
Ad 2. Zaistniała sytuacja wynika z okoliczności faktycznych i prawnych nakreślonych we
wstępnej części niniejszej odpowiedzi, w szczególności brytyjskiej podmiotowości prawnej
Instytutu Polskiego i Muzeum im gen. Sikorskiego w Londynie oraz brytyjskich przepisów
regulujących stosunki majątkowe tego podmiotu, w tym prawa do archiwaliów i muzealiów.
Ad 3. Kolejne rządy RP nie podejmowały działań zmierzających do zmiany statusu lub
lokalizacji dokumentów zgromadzonych w Instytucie Polskim i Muzeum im gen. Sikorskiego
w Londynie (będącym także w posiadaniu zbiorów Studium Polski Podziemnej). Również
obecnie nie planuje się zmian w tym zakresie, rolą MKiDN jest przede wszystkim wspieranie
działań skutkujących zabezpieczeniem, uporządkowaniem i udostępnianiem zbiorów
zgromadzonych w Instytucie Polskim i Muzeum im gen. Sikorskiego w Londynie,
w szczególności w celach badawczych i popularyzatorskich.
Ad 4. W trosce o odpowiednie zabezpieczenie i upowszechnienie bezcennych zbiorów
obydwu instytucji Minister KiDN od wielu lat udziela im finansowego wsparcia. Szczegółowe
dane w tym zakresie znajdują się w odpowiedzi na interpelację nr 2669 Pana Posła Jana
Dziedziczaka, przekazaną do Sejmu 21 maja br.
Ad 5. Instytut Polski i Muzeum im gen. Sikorskiego w Londynie jest właścicielem
przedmiotowej nieruchomości, w której posiada swoją siedzibę, przechowuje i udostępnia
zbiory oraz prowadzi różne rodzaje działalności na rzecz polskiej społeczności emigracyjnej.
Minister KiDN, nie posiadając prawa własności do wskazanej nieruchomości (ani żadnej
innej, których dotyczy interpelacja), jak również żadnych uprawnień władczych w stosunku
do Instytutu, nie ingeruje w sprawy związane z jej utrzymaniem ani prowadzoną w niej
działalnością.
Ad 6. Ministerstwo ze smutkiem śledzi i przyjmuje do wiadomości doniesienia dotyczące
długotrwałego sporu między obiema tak zasłużonymi instytucjami. Niemniej, nie będąc jego
stroną, Minister KiDN nie ma żadnych środków prawnych pozwalających na ingerowanie
w sprawy niezależnych podmiotów. Pragnę nadmienić, niezależnie od powyższego, że
merytoryczne jednostki MKiDN pozostają w kontakcie z obydwoma środowiskami
i wspierają wszelkie inicjatywy podejmowane w celu rozwiązania kwestii spornych, w trosce
o dobro zgromadzonych w obydwu instytucjach zbiorów stanowiących bezcenne zasoby
polskiego dziedzictwa kulturalnego i naukowego.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
PODSEKRETARZ STANU
Andrzej Wyrobiec
-- 2 of 2 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 2663 Pana Posła Jana Michała Dziedziczaka z 29 kwietnia
2024 roku w sprawie zabezpieczenia polskich archiwaliów i muzealiów znajdujących się
w Londynie, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz Studium Polski Podziemnej
to instytucje powołane w celach związanych z realizacją polskiego interesu publicznego
w warunkach emigracji politycznej. Powołanie tych instytucji ściśle wiąże się z kontekstem
historycznym. Są instytucjami prywatnymi, ale ich działalność stanowić miała kontynuację
działań polskich władz publicznych działających na emigracji w dziedzinie dokumentacji,
badań i popularyzacji historii Niepodległej Polski. Z tego też względu polskie organy
publiczne cywilne i wojskowe przekazały tym instytucjom swoje zasoby. Przekazanie tych
bezcennych zbiorów nastąpiło na podstawie stosownych aktów prawnych wydanych przez
organy władzy publicznej na wychodźstwie, w tym Prezydenta Rzeczypospolitej oraz Radę
Ministrów. Następnie, przez kolejne dekady, zbiory te były rozbudowywane w wyniku
łączenia poszczególnych polskich instytucji i ich zbiorów oraz darowizn – od osób
prywatnych, jak i polskich organizacji kombatanckich, społecznych, kulturalnych itp. Powstał
w ten sposób ogromny i unikalny zasób archiwalny, obejmujący również dokumenty
wytworzone przez organy Państwa Polskiego, odpowiadające definicji państwowego zasobu
archiwalnego w myśl art. 15 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.
Jednocześnie instytucje te od początku działały zgodnie z jurysdykcją brytyjską, co dotyczy
zarówno form prawnych samych instytucji, jak i kwestii własnościowych, w tym dotyczących
zbiorów. Prawo brytyjskie reguluje także stosunki między obiema organizacjami – po ich
połączeniu dokonanym w latach 80. XX w.
Kwestia statusu prawnego zbiorów jest zatem niezwykle złożona, co wynika zarówno
z relacji przepisów wydanych przez organy władz emigracyjnych oraz przyjętych ustawą
o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, jak i brytyjskich przepisów regulujących
funkcjonowanie podmiotów krajowych oraz ich majątku. Dodatkowym czynnikiem jest
kwestia zróżnicowania i wielości źródeł pochodzenia poszczególnych zbiorów. Kwestia
zgromadzonych w Instytucie zbiorów powinna być zatem traktowana w sposób systemowy,
z uwzględnieniem braku środków prawnych Ministra KiDN wobec tego brytyjskiego
podmiotu oraz ogólnej polityki prowadzonej w tym obszarze przez kolejne rządy RP.
W obecnej sytuacji Minister KiDN swoją rolę widzi przede wszystkich w partnerskiej
współpracy z instytucjami emigracyjnymi, w tym we wspieraniu działań najważniejszych
z punktu widzenia interesu publicznego oraz starań o to, aby zbiory były w jak największym
stopniu uporządkowane, zabezpieczone oraz szeroko udostępniane w celach badawczych
i popularyzatorskich.
Odnosząc się do szczegółowych zagadnień związanych ze zbiorami Instytutu Polskiego
i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz Studium Polski Podziemnej zawartych
w interpelacji, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 1. Podkreślić należy, że działania, których dotyczy punkt 1 interpelacji, podejmowane
i realizowane są przez instytucje będące gestorami archiwaliów i muzealiów. Minister KiDN
nie odpowiada za inwentaryzację czy sposób lub poziom zabezpieczenia, przechowywania
lub ochrony zbiorów, nie posiada też całościowych danych pozwalających na ocenę stopnia
zaawansowania lub poziom wykonywania tych procesów. Zwracam jednak uwagę, że prace
związane z polepszeniem stanu zabezpieczenia i opracowania zbiorów systematycznie
postępują i obejmują kolejne części zbiorów, co jest wynikiem własnej działalności instytucji,
jak i prac realizowanych z polskich środków publicznych, w tym ze środków MKiDN
w ramach rządowego programu dotacyjnego oraz działań realizowanych bezpośrednio przez
polskie podmioty publiczne, w szczególności Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych.
Ad 2. Zaistniała sytuacja wynika z okoliczności faktycznych i prawnych nakreślonych we
wstępnej części niniejszej odpowiedzi, w szczególności brytyjskiej podmiotowości prawnej
Instytutu Polskiego i Muzeum im gen. Sikorskiego w Londynie oraz brytyjskich przepisów
regulujących stosunki majątkowe tego podmiotu, w tym prawa do archiwaliów i muzealiów.
Ad 3. Kolejne rządy RP nie podejmowały działań zmierzających do zmiany statusu lub
lokalizacji dokumentów zgromadzonych w Instytucie Polskim i Muzeum im gen. Sikorskiego
w Londynie (będącym także w posiadaniu zbiorów Studium Polski Podziemnej). Również
obecnie nie planuje się zmian w tym zakresie, rolą MKiDN jest przede wszystkim wspieranie
działań skutkujących zabezpieczeniem, uporządkowaniem i udostępnianiem zbiorów
zgromadzonych w Instytucie Polskim i Muzeum im gen. Sikorskiego w Londynie,
w szczególności w celach badawczych i popularyzatorskich.
Ad 4. W trosce o odpowiednie zabezpieczenie i upowszechnienie bezcennych zbiorów
obydwu instytucji Minister KiDN od wielu lat udziela im finansowego wsparcia. Szczegółowe
dane w tym zakresie znajdują się w odpowiedzi na interpelację nr 2669 Pana Posła Jana
Dziedziczaka, przekazaną do Sejmu 21 maja br.
Ad 5. Instytut Polski i Muzeum im gen. Sikorskiego w Londynie jest właścicielem
przedmiotowej nieruchomości, w której posiada swoją siedzibę, przechowuje i udostępnia
zbiory oraz prowadzi różne rodzaje działalności na rzecz polskiej społeczności emigracyjnej.
Minister KiDN, nie posiadając prawa własności do wskazanej nieruchomości (ani żadnej
innej, których dotyczy interpelacja), jak również żadnych uprawnień władczych w stosunku
do Instytutu, nie ingeruje w sprawy związane z jej utrzymaniem ani prowadzoną w niej
działalnością.
Ad 6. Ministerstwo ze smutkiem śledzi i przyjmuje do wiadomości doniesienia dotyczące
długotrwałego sporu między obiema tak zasłużonymi instytucjami. Niemniej, nie będąc jego
stroną, Minister KiDN nie ma żadnych środków prawnych pozwalających na ingerowanie
w sprawy niezależnych podmiotów. Pragnę nadmienić, niezależnie od powyższego, że
merytoryczne jednostki MKiDN pozostają w kontakcie z obydwoma środowiskami
i wspierają wszelkie inicjatywy podejmowane w celu rozwiązania kwestii spornych, w trosce
o dobro zgromadzonych w obydwu instytucjach zbiorów stanowiących bezcenne zasoby
polskiego dziedzictwa kulturalnego i naukowego.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
PODSEKRETARZ STANU
Andrzej Wyrobiec
-- 2 of 2 --