Odpowiedź na interpelację w sprawie najbliższych planów ministra nauki Odpowiedź na interpelację nr 265 w sprawie najbliższych planów ministra nauki Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek Warszawa, 25-01-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację nr 265 Posła Jarosława Wałęsy w sprawie najbliższych planów ministra nauki. Jakie są Pana priorytety w zakresie szkolnictwa wyższego? Obecnie w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW) trwa analiza przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pod kątem ich oddziaływania na uczelnie – ich organy i kształcenie oraz ich praktycznego stosowania w uczelniach. Ewentualna nowelizacja tej ustawy będzie wynikała m. in. z potrzeby doprecyzowania obecnie obowiązujących regulacji prawnych powodujących wątpliwości interpretacyjne, jak również wprowadzenia dalszych rozwiązań projakościowych. Zmiany będą dokonywane w ścisłej współpracy ze środowiskiem naukowo-akademickim. Monitorowaniu jakości kształcenia zostaną poddane nowo utworzone kierunki lekarskie w uczelniach nadzorowanych przez Ministra Nauki – kierunki te są objęte szczególnym nadzorem Polskiej Komisji Akredytacyjnej (PKA) – instytucji działającej na rzecz zapewnienia i doskonalenia jakości kształcenia. Nowo utworzone studia na kierunku lekarskim podlegają ocenie jakości kształcenia dwukrotnie w trakcie pierwszego cyklu tj. po 1. i po 3. roku (ocena cząstkowa) oraz po zakończeniu pierwszego cyklu (ocena końcowa). Takie rozwiązanie zapewni stały monitoring spełniania przez uczelnie warunków do prowadzenia danego kierunku, który ma na celu systematyczne ocenianie poziomu kształcenia, konieczność zapewniania wysokiej jakości kształcenia oraz szczególny interes publiczny, jakim jest dbałość o życie i zdrowie obywateli. Zaplanowano również utworzenie nowego wykazu czasopism naukowych - na podstawie oceny zespołów eksperckich oraz Komisji Ewaluacji Nauki. Wykaz, jako narzędzie pomagające w ocenie jakości działalności naukowej pracowników naukowych, wymaga wielu miesięcy prac uwzględniających specyfikę danej dyscypliny oraz prestiż czasopisma potwierdzony odpowiednimi wskaźnikami bibliograficznymi. Jednym z priorytetów na najbliższy rok jest również ewaluacja szkół doktorskich, która ma się rozpocząć jesienią 2024 r. Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w roku 2024/2025 ma rozpocząć się pierwsza ewaluacja szkół doktorskich. W pierwszym etapie zostaną poddane ewaluacji wytypowane przez Komisję Ewaluacji Nauki (KEN) szkoły. Przewodniczący KEN będzie powoływał zespoły oceniające (ZO) szkoły doktorskie. Każdy zespół będzie składał się z ekspertów posiadających znaczący dorobek naukowy lub artystyczny. W pracach każdego ZO ma uczestniczyć co najmniej jeden ekspert z zagranicy, oraz jeden doktorant powołany spośród kandydatów wskazanych przez Krajową Reprezentację Doktorantów. W resorcie szkolnictwa wyższego i nauki jest procedowany obecnie projekt rozporządzenia, który podwyższy o 30% wysokość minimalnego wynagrodzenia zasadniczego profesora w uczelni publicznej z obecnego poziomu 7 210 zł do 9 370 zł (tj. o 2 160 zł). Podwyższenie minimalnego wynagrodzenia nastąpi ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2024 r. W konsekwencji podwyższenia tego wynagrodzenia wzrosną również skorelowane z nim wynagrodzenia nauczycieli akademickich zatrudnionych w uczelniach publicznych na innych stanowiskach niż profesor, wynagrodzenia pracowników naukowych w instytutach Polskiej Akademii Nauk, a także szereg innych świadczeń w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, np. wysokość stypendiów doktoranckich. Zgodnie z projektem ustawy budżetowej na rok 2024 przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 19 grudnia 2023 r. i przesłanym do Sejmu celem dalszego procedowania, łączne nakłady na naukę i szkolnictwo wyższe, z uwzględnieniem budżetu środków europejskich oraz ujętych w budżetach innych ministrów środków na działalność badawczo-rozwojową wyniosą 40 mld 969 mln zł. Jednym z priorytetów resortu nauki i szkolnictwa wyższego będzie również zwiększenie stopnia umiędzynarodowienia polskiego systemu szkolnictwa wyższego i nauki, a także promocja polskiej nauki za granicą. Umiędzynarodowienie w wymiarze akademickim jest kluczowym warunkiem podniesienia jakości kształcenia, uzyskiwania przez studentów kompetencji niezbędnych do funkcjonowania we współczesnym zglobalizowanym świecie, skutecznego dążenia do doskonałości w badaniach i zdecydowanego zwiększenia rozpoznawalności w świecie osiągnięć polskiej nauki. Natomiast w ramach inwestycji, jednym z priorytetów w sferze szkolnictwa wyższego jest wsparcie finansowe z budżetu państwa na rzecz domów studenckich uczelni publicznych nadzorowanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W związku z tym w ustawie budżetowej na 2024 r. ujęto dodatkowe 150 mln zł z przeznaczeniem na inwestycje w tym zakresie, w tym zwłaszcza polegające na poprawie stanu technicznego domów studenckich. Ponadto, w związku z planowanym ponownym objęciem nadzoru nad działalnością Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, Minister Nauki zyska kolejne narzędzie do wspierania inicjatyw i projektów zmierzających do wykorzystania potencjału badawczo-rozwojowego uczelni czy wsparcia projektów badawczych realizowanych przez młodych naukowców. W jaki sposób Pan Minister zamierza wspierać polskie uczelnie wyższe? Jednym z kluczowych sposobów wsparcia polskich szkół wyższych jest obecność programów takich jak „Inicjatywa Doskonałości - Uczelnia Badawcza” oraz „Regionalna inicjatywa doskonałości”. Minister Nauki 21 grudnia 2023 r. rozstrzygnął Konkurs dotyczący I edycji programu „Regionalna inicjatywa doskonałości”. Dodatkowo rozwój tych uczelni wspierany będzie konferencjami i seminariami, które pomogą wymienić doświadczenia związane z programem. Ponadto, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podejmuje szereg działań, aby zachęcić polskie środowisko akademickie do mobilności i nawiązywania współpracy z zagranicznymi partnerami. Nadzorowana przez MNiSW Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej (NAWA) realizuje szereg programów wspierania międzynarodowej wymiany akademickiej pracowników naukowych i dydaktycznych (przyjazdowej i wyjazdowej), a także programy stypendialne polskiego rządu dla cudzoziemców. Ponadto NAWA oferuje szereg programów wspierających proces umiędzynarodowienia polskich uczelni i jednostek naukowych, a także realizuje działania na rzecz upowszechnianie informacji o polskim systemie szkolnictwa wyższego i nauki oraz propagowania języka polskiego za granicą. Resort nauki i szkolnictwa wyższego będzie kontynuował organizowanie, w różnych formułach, spotkań wspierających inicjowanie lub rozwój współpracy polskiego środowiska akademickiego z partnerami zagranicznymi, a także promujących możliwości pozyskania międzynarodowych grantów i stypendiów przyznawanych m.in. w ramach programu COST, NATO SPS, Europejskiego Instytutu Uniwersyteckiego we Florencji, EMBC/EMBL, Polsko-Niemieckiej Fundacji na rzecz Nauki, IWM w Wiedniu, UNESCO. W MNiSW organizowane będą również spotkania z przedstawicielami państw oraz organizacji i instytucji międzynarodowych na szczeblu ministerialnym i departamentalnym służące rozwojowi współpracy dwustronnej i wielostronnej w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki. W ramach rozwoju tej współpracy będą również zawierane i realizowane umowy międzynarodowe i porozumienia dotyczące współpracy akademickiej i naukowej. Dodatkowo, należy zauważyć, że 19 lipca 2022 roku Rada Ministrów przyjęła dokument strategiczny pn. Polityka Naukowa Państwa. Polityka naukowa państwa (PNP) jest dokumentem strategicznym wskazującym priorytety w zakresie funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki, opracowanym na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którym Rada Ministrów określa PNP. Zgodnie z art. 313 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce Krajowy Program Badań, zachowuje moc do dnia określenia polityki naukowej państwa. Przedstawia też wieloaspektowe i horyzontalne wyzwania, jakie pojawiają się przed odpowiedzialną polityką naukową państwa, od kwestii związanych z energią i zasobami żywności, po transformację cyfrową, czy infrastrukturę. Kluczem do sukcesu jest optymalne wykorzystanie potencjału systemu szkolnictwa wyższego i nauki na rzecz budowania przyszłości państwa - jego rozwoju i podnoszenia poziomu życia społeczeństwa Najważniejsze założenia: Polityka Naukowa Państwa wspiera prowadzenie wysokiej jakości badań naukowych i optymalne wykorzystanie wiedzy naukowej oraz zapewnia autonomię uczelni. Dokument odpowiada na potrzeby społeczeństwa, gospodarki i obywateli, przyczyniając się do poprawy jakości życia i budowania przewagi konkurencyjnej Polski na arenie międzynarodowej. Celem PNP jest stworzenie warunków do prowadzenia badań naukowych oraz prac rozwojowych i ułatwienie dostępu do wysokiej jakości kształcenia przyszłych pokoleń. Priorytety określone w dokumencie będą miały również przełożenie na synergię i rozwój współpracy międzynarodowej w systemie szkolnictwa wyższego i nauki. Polityka Naukowa Państwa stanowi podstawę do realizacji programów strategicznych i rozwojowych państwa. Będzie promować rolę nauki i szkolnictwa wyższego, co przyczyni się do podniesienia ich prestiżu i zwiększenia zaufania społecznego do wyników badań naukowych. Optymalnemu wykorzystaniu potencjału polskiej nauki i szkolnictwa wyższego służą: stałe podnoszenie jakości kształcenia i prowadzenia badań naukowych; priorytetyzacja działań; zwiększenie atrakcyjności kariery w systemie szkolnictwa wyższego i nauki; transfer wiedzy i technologii pomiędzy nauką a przemysłem oraz dążenie do niezależności technologicznej przez tworzenie polskiego „know-how”; wspieranie mobilności środowiska akademickiego; kreowanie i utrwalanie pozytywnego wizerunku polskiej nauki w świecie i wzmocnienie jej międzynarodowego oddziaływania. Realizacja PNP będzie finansowana w ramach nakładów na szkolnictwo wyższe i naukę ustalonych w oparciu o art. 383 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz limitów wydatków właściwych części budżetowych. Priorytety PNP (na podstawie fragmentów dokumentu) Rozwój systemu szkolnictwa wyższego i nauki Rząd wspiera instytucjonalne zmiany w sektorze szkolnictwa wyższego i nauki. Skutkiem optymalizacji będzie wyłonienie się wewnętrznie zróżnicowanego systemu instytucjonalnego, składającego się ze zróżnicowanych podmiotów (w szczególności: uczelni, instytutów badawczych i naukowych), które w różnym stopniu realizują misje prowadzenia badań naukowych, kształcenia studentów oraz współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Podnoszenie jakości realizowanych badań Podstawowym celem Rządu, instytucji działających na rzecz sektora, instytucji badawczych i uczelni jest wsparcie badaczy dążących do doskonałości naukowej – tworzenie warunków, w których można realizować ambitne projekty badawcze. Zasoby ludzkie W kontekście zapotrzebowania na młodą, wykwalifikowaną kadrę naukową istotne jest zwiększenie liczby przyznawanych w Polsce doktoratów, szczególnie w obszarach, które pomagają państwu mierzyć się z wyzwaniami cywilizacyjnymi. Infrastruktura badawcza Implementując Politykę Naukową Państwa w odniesieniu do infrastruktur badawczych należy mieć na uwadze: rolę i znaczenie w systemie szkolnictwa wyższego i nauki Polskiej Mapy Infrastruktury Badawczej; rozważenie wydzielenia w ramach ww. Mapy kategorii strategicznych infrastruktur badawczych, które mogą liczyć na dedykowane wsparcie; finansowanie infrastruktur badawczych, z uwzględnieniem pełnego cyklu (prace przygotowawcze, budowa/rozbudowa, funkcjonowanie, modernizacja, likwidacja) oraz dostępnych lub nowych źródeł finansowania (budżet państwa, fundusze strukturalne UE dystrybuowane centralnie oraz regionalnie, środki własne podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki); zwiększenie poziomu wykorzystania możliwości badawczych oraz szkoleniowych infrastruktur badawczych przez krajowe środowisko naukowe oraz podmioty gospodarcze (m.in. analiza potrzeb, wdrożenie instrumentów wsparcia, działania informacyjne). Rola Polski w rozwoju globalnym Podmioty szkolnictwa wyższego i nauki w Polsce otwierają się na rynki o rosnącym potencjale naukowym, a badacze z zagranicy mają możliwość uczestnictwa w projektach realizowanych w Polsce. Włączanie się polskiej nauki w obieg międzynarodowy stanowi szansę dla podmiotów tworzących system szkolnictwa wyższego i nauki oraz dla gospodarki i rozwoju innowacyjności w Polsce. Kluczowym dokumentem w obszarze badań i innowacji jest Program ramowy badań i innowacji Horyzont Europa 2021-2027. Należy dążyć do zwiększenia mobilności międzynarodowej badaczy w dziedzinach i dyscyplinach, w których jest to uzasadnione w związku z prowadzonymi badaniami Technologie cyfrowe w gospodarce i w społeczeństwie Zasadne jest wsparcie tworzenia specjalistycznych studiów m.in. dla programistów, architektów oprogramowania, administratorów systemów, analityków danych itp. Wsparcia wymaga także kształcenie w zakresie kompetencji cyfrowych niezbędnych dla rozwoju wszystkich dyscyplin naukowych. Społeczeństwo i jakość życia PNP uwzględnia analizę rozwoju społecznego i sprzyja wykorzystaniu technologii pozwalających na dłuższą aktywność zawodową. Niemniej, postępująca automatyzacja zmniejsza popyt na tradycyjną siłę roboczą. Stanowi to istotne wyzwanie dla sektora szkolnictwa wyższego i nauki w odniesieniu do optymalnego wykorzystania potencjału intelektualnego malejącego liczebnie społeczeństwa. Wspólnota, kultura, tradycja Rząd wspiera badania w zakresie nauk humanistycznych, społecznych i teologicznych, gdyż umożliwiają uczestnictwo w szeroko rozumianej kulturze, a także zaangażowanie w życie społeczne. Wspierane są badania, które umożliwiają odbiorcom zrozumienie zjawisk kulturowych i społecznych Obronność i bezpieczeństwo państwa Najistotniejsze cele Polityki Naukowej Państwa w zakresie badań nad bezpieczeństwem i obronnością to: efektywnościowa optymalizacja mechanizmu wykorzystywania wydatków przeznaczanych na badania naukowe i rozwój w dziedzinie obronności bezpieczeństwa wewnętrznego i porządku publicznego; usprawnienie współpracy pomiędzy podmiotami krajowymi i międzynarodowymi; zwiększenie znaczenia badań nad obronnością i bezpieczeństwem w podnoszeniu poziomu innowacyjności gospodarki; usprawnienie mechanizmów wdrażania wyników badań naukowych na rzecz obronności i bezpieczeństwa; zwiększenie sumy środków pozyskiwanych z funduszy Unii Europejskiej na badania nad bezpieczeństwem i obronnością. Z wyrazami szacunku Dariusz Wieczorek Minister Nauki