Interpelacja nr 2647
Interpelacja w sprawie przeznaczenia części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Podatki i Finanse (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przeznaczenia części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami
Interpelacja nr 2647
do ministra funduszy i polityki regionalnej
w sprawie przeznaczenia części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Danuta Jazłowiecka
Data wpływu: 22-04-2024
Do mojego biura poselskiego wpłynęło pismo przesłane przez fundację Centrum Edukacji i Wdrażania Innowacji w Medycynie z prośbą o przeznaczenie części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami. Eksperci fundacji przeprowadzili ponad 200 audytów dostępności w budynkach administracji publicznej, służby zdrowia i podmiotach prywatnych. Audyty miały na celu identyfikację najczęstszych problemów, z jakimi mierzą się osoby z niepełnosprawnościami w zakresie dostępności. Wyniki ukazały zatrważające dane, iż w ponad 90% przypadków przeprowadzonych audytów osoby sprawujące władzę wykonawczą w jednostce samorządu terytorialnego, tj.: wójt, burmistrz, prezydent, nie mieli świadomości, jakie obowiązki podmiotów publicznych wynikają z ustawy o zapewnieniu dostępności. Pomimo obowiązujących przepisów nowe inwestycje zawierają szereg barier, takich jak: słupki, stojaki, ograniczniki, wysokie krawężniki, pachołki betonowe itp.
Jednocześnie wskazać należy dodatkowe problemy:
brak wind i platform do komunikacji pionowej,
schody przed wejściem i wewnątrz budynku,
brak pochylni, podjazdów, poręczy przy biegu schodów,
ciężkie, trudne do otwarcia drzwi wejściowe,
brak toalet dla osób z niepełnosprawnościami,
śliskie powierzchnie w budynku,
brak miejsc parkingowych dla osób z niepełnosprawnościami,
brak przejść dla pieszych w pobliżu budynku i oznaczeń poziomych,
brak sygnalizacji świetlnej w pobliżu budynku lub bardzo krótki czas światła zielonego uniemożliwiający przejście w czasie osobie z niepełnosprawnością,
brak pętli indukcyjnych i dostępu do tłumacza migowego,
brak informacji wizualnej i dźwiękowej w przestrzeni budynku,
brak dostosowania stron internetowych do potrzeb osób z niepełnosprawnością,
place zabaw nieprzystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnością,
w przedszkolach i szkołach sale do terapii psychoruchowej na piętrach, uniemożliwiające osobie na wózku inwalidzkim dotarcie samodzielnie do takiej sali,
brak pomieszczeń z przewijakami nie tylko dla dzieci, ale również dla dorosłych wymagających przewijania.
Wymienione powyżej utrudnienia w wielu przypadkach uniemożliwiają osobie z niepełnosprawnościami dostęp do urzędnika lub biura, przez co nie są w stanie samodzielnie rozwiązać sprawy, z którą chcieliby się zgłosić do urzędu. Sprawa dotyczy nie tylko urzędów, ale również wspomnianych szkół, przedszkoli czy budynków służby zdrowia.
Najbardziej potrzebujące w zakresie dostępności w budynkach użyteczności publicznej są następujące grupy osób z niepełnosprawnościami: osoby poruszające się na wózkach inwalidzkich, osoby niewidome i niedowidzące oraz osoby z niepełnosprawnością intelektualną.
Mając na względzie powyższe wymienione utrudnienia dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami, zwracam się do Pani Ministry z uprzejmą prośbą o przeanalizowanie przeznaczenia części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami, gdyż zaniedbania w tym zakresie są znaczące i uniemożliwiają osobom z niepełnosprawnościami włączenie społeczne i poprawę ich jakości życia, a także są niezgodne z ustawą z dnia 19 lipca 2019 roku o zapewnieniu dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, która nakłada na podmioty publiczne obowiązek spełnienia wymagań służących zapewnieniu dostępności, oraz z Kartą Praw Podstawowych UE i zasadami horyzontalnymi UE, w tym z zasadami równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami.
Jednocześnie zwracam się do Pani Minister o udzielenie informacji: Czy w Krajowym Planie Odbudowy istnieje możliwość zapewnienia środków na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami?
Moje pytanie wynika z wielu sugestii ze strony organizacji pozarządowych i instytucji publicznych, które zwracają uwagę na bardzo duże potrzeby w tym zakresie i niewystarczające możliwości finansowe na wspieranie osoby z niepełnosprawnościami.
Z wyrazami szacunku
Danuta Jazłowiecka
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 2647
do ministra funduszy i polityki regionalnej
w sprawie przeznaczenia części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Danuta Jazłowiecka
Data wpływu: 22-04-2024
Do mojego biura poselskiego wpłynęło pismo przesłane przez fundację Centrum Edukacji i Wdrażania Innowacji w Medycynie z prośbą o przeznaczenie części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami. Eksperci fundacji przeprowadzili ponad 200 audytów dostępności w budynkach administracji publicznej, służby zdrowia i podmiotach prywatnych. Audyty miały na celu identyfikację najczęstszych problemów, z jakimi mierzą się osoby z niepełnosprawnościami w zakresie dostępności. Wyniki ukazały zatrważające dane, iż w ponad 90% przypadków przeprowadzonych audytów osoby sprawujące władzę wykonawczą w jednostce samorządu terytorialnego, tj.: wójt, burmistrz, prezydent, nie mieli świadomości, jakie obowiązki podmiotów publicznych wynikają z ustawy o zapewnieniu dostępności. Pomimo obowiązujących przepisów nowe inwestycje zawierają szereg barier, takich jak: słupki, stojaki, ograniczniki, wysokie krawężniki, pachołki betonowe itp.
Jednocześnie wskazać należy dodatkowe problemy:
brak wind i platform do komunikacji pionowej,
schody przed wejściem i wewnątrz budynku,
brak pochylni, podjazdów, poręczy przy biegu schodów,
ciężkie, trudne do otwarcia drzwi wejściowe,
brak toalet dla osób z niepełnosprawnościami,
śliskie powierzchnie w budynku,
brak miejsc parkingowych dla osób z niepełnosprawnościami,
brak przejść dla pieszych w pobliżu budynku i oznaczeń poziomych,
brak sygnalizacji świetlnej w pobliżu budynku lub bardzo krótki czas światła zielonego uniemożliwiający przejście w czasie osobie z niepełnosprawnością,
brak pętli indukcyjnych i dostępu do tłumacza migowego,
brak informacji wizualnej i dźwiękowej w przestrzeni budynku,
brak dostosowania stron internetowych do potrzeb osób z niepełnosprawnością,
place zabaw nieprzystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnością,
w przedszkolach i szkołach sale do terapii psychoruchowej na piętrach, uniemożliwiające osobie na wózku inwalidzkim dotarcie samodzielnie do takiej sali,
brak pomieszczeń z przewijakami nie tylko dla dzieci, ale również dla dorosłych wymagających przewijania.
Wymienione powyżej utrudnienia w wielu przypadkach uniemożliwiają osobie z niepełnosprawnościami dostęp do urzędnika lub biura, przez co nie są w stanie samodzielnie rozwiązać sprawy, z którą chcieliby się zgłosić do urzędu. Sprawa dotyczy nie tylko urzędów, ale również wspomnianych szkół, przedszkoli czy budynków służby zdrowia.
Najbardziej potrzebujące w zakresie dostępności w budynkach użyteczności publicznej są następujące grupy osób z niepełnosprawnościami: osoby poruszające się na wózkach inwalidzkich, osoby niewidome i niedowidzące oraz osoby z niepełnosprawnością intelektualną.
Mając na względzie powyższe wymienione utrudnienia dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami, zwracam się do Pani Ministry z uprzejmą prośbą o przeanalizowanie przeznaczenia części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami, gdyż zaniedbania w tym zakresie są znaczące i uniemożliwiają osobom z niepełnosprawnościami włączenie społeczne i poprawę ich jakości życia, a także są niezgodne z ustawą z dnia 19 lipca 2019 roku o zapewnieniu dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, która nakłada na podmioty publiczne obowiązek spełnienia wymagań służących zapewnieniu dostępności, oraz z Kartą Praw Podstawowych UE i zasadami horyzontalnymi UE, w tym z zasadami równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami.
Jednocześnie zwracam się do Pani Minister o udzielenie informacji: Czy w Krajowym Planie Odbudowy istnieje możliwość zapewnienia środków na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób z niepełnosprawnościami?
Moje pytanie wynika z wielu sugestii ze strony organizacji pozarządowych i instytucji publicznych, które zwracają uwagę na bardzo duże potrzeby w tym zakresie i niewystarczające możliwości finansowe na wspieranie osoby z niepełnosprawnościami.
Z wyrazami szacunku
Danuta Jazłowiecka
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Monika Sikora
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
7 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.4 / 1k zn.
- Zawiera 7 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11882 znaków
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 14 maja 2024 r.
znak sprawy: DZF-VI.054.2.2024.JS
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 2647 Pani Poseł Danuty Jazłowieckiej
w sprawie przeznaczenia części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy
na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób
z niepełnosprawnościami
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację przedstawiam następujące informacje.
W kontekście sformułowanego przez Panią Poseł pytania, istotne jest
przedstawienie celów Krajowego Programu Odbudowy i Zwiększania Odporności
(KPO) oraz zakresu prowadzonego przez Ministerstwo Funduszy i Polityki
Regionalnej (MFiPR) procesu rewizji KPO.
KPO to program, który składa się z pakietu inwestycji i reform, mających
wzmocnić polską gospodarkę oraz sprawić, że będzie ona łatwiej znosić wszelkie
kryzysy. Środki KPO pochodzą z europejskiego Funduszu na rzecz Odbudowy
i Zwiększania Odporności (Recovery and Resilience Facility – RRF),
ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającym Instrument na rzecz
Odbudowy i Zwiększania Odporności (rozporządzenie RFF). Instrument ten jest
specjalnym narządzeniem, mającym za zadanie wyeliminowanie negatywnych
skutków i konsekwencji kryzysu związanego z COVID-19 w Unii Europejskiej,
a realizowane z jego wykorzystaniem reformy i inwestycje powinny pomóc
zwiększyć odporność UE i zmniejszyć jej zależność dzięki dywersyfikacji
kluczowych łańcuchów dostaw, wzmacniając tym samym jej strategiczną
niezależność i otwartą gospodarkę. Rozporządzenie RRF wyznacza 6 filarów
tematycznych, w które polskie KPO musi się wpisać:
-- 1 of 5 --
2
1. zielona transformacja,
2. transformacja cyfrowa,
3. inteligentny i trwały wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu,
4. spójność społeczna i terytorialna,
5. zdrowie i odporność gospodarcza, społeczna i instytucjonalna,
6. rozwiązania dla przyszłych pokoleń, w tym edukacja i umiejętności.
KPO jest więc unikatowym, nadzwyczajnym instrumentem o sprecyzowanym
charakterze i profilu. To odróżnia KPO od polityki spójności, która jest główną
polityką inwestycyjną Unii Europejskiej. Jednym z głównych jej celów jest
umacnianie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Wyrównuje
dysproporcje między regionami, w szczególności między obszarami wiejskimi,
obszarami podlegającymi przemianom przemysłowym i regionami, które cierpią
na skutek poważnych i trwałych niekorzystnych warunków przyrodniczych lub
demograficznych. To więc polityka spójności jest głównym źródłem finansowania
dla działań odpowiadających na trwałe wyzwania strukturalne i społeczne Polski,
czego przejawem są opisane poniżej liczne inwestycje służące poprawie
dostępności.
Od czasu ustanowienia KPO nastąpiła istotna zmiana sytuacji geopolitycznej
i społeczno-ekonomicznej. Efektem tego było przyjęcie przez Radę Unii
Europejskiej 8 grudnia 2023 r. pierwszej rewizji KPO. Wprowadziła ona m.in.
nowy rozdział REPowerEU. Następnie, na podstawie przeprowadzonego
w styczniu i lutym 2024 r. przeglądu stanu realizacji reform i inwestycji KPO,
podjęłam decyzję o drugiej rewizji KPO, która ma na celu:
– zminimalizowanie ryzyka otrzymania z Komisji Europejskiej niepełnych
refundacji za wnioski o płatność,
– ograniczenie kosztów budżetu państwa związanych z realizacją KPO,
– utrzymanie ważnych społecznie refom i inwestycji.
Zgodnie z rozporządzeniem RRF wszelkie zmiany w reformach i inwestycjach,
muszą być uzasadnione obiektywnymi okolicznościami, wskazującymi na brak
możliwości realizacji dotychczas zakładanych w KPO działań. Jednocześnie proces
rewizji pozostaje bez wpływu na ogólne zasady wdrażania tego instrumentu,
w tym obowiązek zakończenia jego realizacji do 31 sierpnia 2026 r. Z tych
względów nie jest możliwa pełna modyfikacja KPO, a pole do negocjacji tego
planu jest ograniczone.
Kwestia zapewniania dostępności ma jednak bardzo istotne miejsce
w działaniach realizowanych przez MFiPR, dotyczących zarówno KPO,
-- 2 of 5 --
3
jak i polityki spójności. Tak zwane rozporządzenie ogólne1 wprowadza
w perspektywie finansowej 2021-2027 obowiązkowe zasady horyzontalne
obowiązujące we wszystkich projektach europejskich, m.in. zasadę równości
szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami.
Oznacza to, że wszelkie przedsięwzięcia realizowane w ramach polityki spójności
uwzględniają na etapie: projektowania, wdrażania i w okresie trwałości
wspomnianą zasadę. MFiPR wydał także Wytyczne dotyczące realizacji zasad
równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027, których celem
jest zapewnienie zgodności wdrażania programów, współfinansowanych
z polityki spójności, z zasadami równościowymi. Załącznikiem do tych
Wytycznych są Standardy dostępności dla polityki spójności 2021-2027 oraz
Procedura służąca do włączania zapisów Konwencji o prawach osób
niepełnosprawnych (KPON) do praktyki wdrażania programów. Wytyczne
i standardy dostępności dla polityki spójności 2021–2027 kładą największy nacisk
na zapewnienie, by wszelkie działania finansowane z programów mogły służyć,
czy umożliwiać swobodne z nich korzystanie także osobom
z niepełnosprawnościami, a Procedura zapewnia dodatkowe mechanizmy
zapewniania zgodności z KPON. Wprowadzenie tych rozwiązań powoduje,
że w każdym projekcie należy bezwzględnie uwzględnić konieczność zapewnienia
dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, a wszystkie produkty polityki
spójności muszą być dostępne.
Podobne mechanizmy przenieśliśmy do KPO. Jednym z ogólnych rozwiązań
w KPO jest założenie, że inwestycje i reformy są zgodne z zasadami
horyzontalnymi Unii Europejskiej, w tym m.in.: zasadą równości szans
i niedyskryminacji. To założenie zostało zoperacjonalizowane w horyzontalnych
kryteriach oceny przedsięwzięć w ramach KPO. Jest to zestaw kryteriów, które
muszą być obowiązkowo stosowane w każdej inwestycji realizowanej ze środków
KPO. Jednym z kryteriów jest „Zachowanie zgodności z zasadą równości szans
i niedyskryminacji oraz zasadą równości szans kobiet i mężczyzn”. W opisie
kryteriów wskazujemy odwołanie do omówionych wyżej Standardów dostępności
dla polityki spójności na lata 2021-2027.
Zastosowanie wspomnianych rozwiązań w polityce spójności oraz KPO
powoduje, że wszystkie inwestycje i działania podejmowane z wykorzystaniem
tych funduszy muszą być zgodne z zasadami dostępności. Nawet gdy w opisie
danego projektu nie ma odniesień wprost do poprawy dostępności, to jego
efekty i produkty muszą tą zasadę spełniać. Oznacza to więc, że skala tych
inwestycji poprawi ogólny poziom dostępności w Polsce.
1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r.
ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego,
Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej
Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy
finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji,
Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz
Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej
-- 3 of 5 --
4
MFiPR zapewnia ponadto, by działania wprost skierowane na poprawę
dostępności przestrzeni publicznej także były realizowane. Są one wdrażane
w ramach rządowego Programu Dostępność Plus 2018-2025, którego MFiPR jest
koordynatorem.
Szacowana kwota wydatków przeznaczonych na różnego typu inicjatywy
i inwestycje publiczne związane z poprawą dostępności od momentu
uruchomienia ww. programu aż do końca 2023 r. wyniosła 18,7 mld zł. Część
z tych środków przeznaczono na wsparcie w zakresie poprawy dostępności
obiektów użyteczności publicznej. Poniżej przedstawiam najważniejsze inicjatywy
i instrumenty ujęte w Programie i nastawione na ten cel.
Pierwszym przykładem jest Fundusz Dostępności, będący instrumentem
finansowym ustanowionym w 2019 r. na mocy ustawy z dnia 19 lipca 2019 r.
o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (ustawa
o dostępności), którego głównym celem jest likwidacja barier architektonicznych
w budynkach mieszkalnictwa wielorodzinnego i budynkach instytucji
publicznych. Ze środków tego funduszu Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK)
udziela preferencyjnych pożyczek na poprawę dostępności w budynkach
użyteczności publicznej i mieszkalnictwa wielorodzinnego. Na koniec marca 2024
r. środki przekazane na konto Funduszu narastająco od jego powołania wyniosły
329,2 mln zł. Od początku działania Funduszu zawarto 341 umów na łączną
kwotę 275,2 mln zł a zakończono realizację 203 inwestycji na łączną kwotę
116,3 mln zł.
Szereg inicjatyw realizowanych jest także przy wykorzystaniu Europejskiego
Funduszu Społecznego. W 2023 r. zakończyła się realizacja projektu
pn. „Dostępny samorząd – granty”, który był ukierunkowany na poprawę
dostępności do usług publicznych świadczonych przez jednostki samorządu
terytorialnego (JST) dla osób ze szczególnymi potrzebami. Wsparcie granowe
dla JST było udzielane na dostosowania w funkcjonujących na ich obszarze
podmiotach publicznych pod kątem spełniania wymogów dostępności
określonych w ustawie o dostępności. Urzędy, placówki związane z edukacją
czy sprawami obywatelskimi dzięki grantom likwidowały bariery
architektoniczne, techniczne, cyfrowe czy komunikacyjne. W projekcie przyznano
granty dla 861 JST na łączną kwotę 107,9 mln zł.
Od początku 2024 r. realizowany jest kolejny tego typu projekt pn. „Dostępny
samorząd 2.0". Jego celem jest wsparcie JST w zakresie zwiększenia dostępności
usług publicznych dla osób ze szczególnymi potrzebami. Wsparcie jest udzielane
w postaci szkoleń i doradztwa dla ok. 1 500 pracowników JST oraz udzielenia
grantów w łącznej wysokości 72 mln zł. Przedmiotem grantu może być
dofinansowanie dostosowania, w wymiarze architektonicznym, informacyjno-
komunikacyjnym oraz cyfrowym, do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami
wybranego budynku bądź jego części lub przestrzeni/fragmentu przestrzeni
pozostającej w gestii JST lub sposobu organizacji usługi publicznej świadczonej
przez JST.
-- 4 of 5 --
5
Inicjatywami wdrażającymi cele Programu Dostępność Plus są także programy
rady nadzorczej Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON). W marcu 2023 r. PFRON uruchomił program pn. „Dostępna przestrzeń
publiczna”, którego celem jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami
dostępu do przestrzeni publicznej, informacji i komunikacji, a także technologii,
urządzeń oraz usług powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych
na zasadzie równości z innymi osobami. Łączna kwota przyznanego
dofinansowania wyniosła 164,5 mln zł dla 783 wniosków.
Działania realizowane w Programie Dostępność Plus są nie tylko kierowane do
samych JST, ale też bezpośrednio do podmiotów publicznych funkcjonujących na
ich obszarze i dysponujących budynkami użyteczności publicznej takich jak
placówki służby zdrowia, szkoły, czy instytucje kultury. W ramach zrealizowanych
już projektów dokonano poprawy dostępności m.in. ponad 100 dworców
kolejowych, 350 placówek służby zdrowia, 650 szkół i uczelni wyższych, ponad
1000 urzędów. W kolejnych zaplanowanych projektach również przewidziano
wsparcie na poprawę dostępności dla różnych rodzajów podmiotów publicznych
np. uczelni wyższych, instytucji kultury, placówek służby zdrowia.
Całość inicjatyw, które do tej pory podjęto na rzecz poprawy dostępności
podmiotów publicznych, obrazują coroczne sprawozdania z realizacji rządowego
Programu Dostępność Plus, publikowane na stronie internetowej
https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-funduszach/fundusze-
europejskie-bez-barier/dostepnosc-plus/o-programie/
Z poważaniem
z up. Ministra
Monika Sikora
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 14 maja 2024 r.
znak sprawy: DZF-VI.054.2.2024.JS
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 2647 Pani Poseł Danuty Jazłowieckiej
w sprawie przeznaczenia części funduszy z Krajowego Planu Odbudowy
na poprawę dostępności w budynkach użyteczności publicznej dla osób
z niepełnosprawnościami
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację przedstawiam następujące informacje.
W kontekście sformułowanego przez Panią Poseł pytania, istotne jest
przedstawienie celów Krajowego Programu Odbudowy i Zwiększania Odporności
(KPO) oraz zakresu prowadzonego przez Ministerstwo Funduszy i Polityki
Regionalnej (MFiPR) procesu rewizji KPO.
KPO to program, który składa się z pakietu inwestycji i reform, mających
wzmocnić polską gospodarkę oraz sprawić, że będzie ona łatwiej znosić wszelkie
kryzysy. Środki KPO pochodzą z europejskiego Funduszu na rzecz Odbudowy
i Zwiększania Odporności (Recovery and Resilience Facility – RRF),
ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającym Instrument na rzecz
Odbudowy i Zwiększania Odporności (rozporządzenie RFF). Instrument ten jest
specjalnym narządzeniem, mającym za zadanie wyeliminowanie negatywnych
skutków i konsekwencji kryzysu związanego z COVID-19 w Unii Europejskiej,
a realizowane z jego wykorzystaniem reformy i inwestycje powinny pomóc
zwiększyć odporność UE i zmniejszyć jej zależność dzięki dywersyfikacji
kluczowych łańcuchów dostaw, wzmacniając tym samym jej strategiczną
niezależność i otwartą gospodarkę. Rozporządzenie RRF wyznacza 6 filarów
tematycznych, w które polskie KPO musi się wpisać:
-- 1 of 5 --
2
1. zielona transformacja,
2. transformacja cyfrowa,
3. inteligentny i trwały wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu,
4. spójność społeczna i terytorialna,
5. zdrowie i odporność gospodarcza, społeczna i instytucjonalna,
6. rozwiązania dla przyszłych pokoleń, w tym edukacja i umiejętności.
KPO jest więc unikatowym, nadzwyczajnym instrumentem o sprecyzowanym
charakterze i profilu. To odróżnia KPO od polityki spójności, która jest główną
polityką inwestycyjną Unii Europejskiej. Jednym z głównych jej celów jest
umacnianie spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. Wyrównuje
dysproporcje między regionami, w szczególności między obszarami wiejskimi,
obszarami podlegającymi przemianom przemysłowym i regionami, które cierpią
na skutek poważnych i trwałych niekorzystnych warunków przyrodniczych lub
demograficznych. To więc polityka spójności jest głównym źródłem finansowania
dla działań odpowiadających na trwałe wyzwania strukturalne i społeczne Polski,
czego przejawem są opisane poniżej liczne inwestycje służące poprawie
dostępności.
Od czasu ustanowienia KPO nastąpiła istotna zmiana sytuacji geopolitycznej
i społeczno-ekonomicznej. Efektem tego było przyjęcie przez Radę Unii
Europejskiej 8 grudnia 2023 r. pierwszej rewizji KPO. Wprowadziła ona m.in.
nowy rozdział REPowerEU. Następnie, na podstawie przeprowadzonego
w styczniu i lutym 2024 r. przeglądu stanu realizacji reform i inwestycji KPO,
podjęłam decyzję o drugiej rewizji KPO, która ma na celu:
– zminimalizowanie ryzyka otrzymania z Komisji Europejskiej niepełnych
refundacji za wnioski o płatność,
– ograniczenie kosztów budżetu państwa związanych z realizacją KPO,
– utrzymanie ważnych społecznie refom i inwestycji.
Zgodnie z rozporządzeniem RRF wszelkie zmiany w reformach i inwestycjach,
muszą być uzasadnione obiektywnymi okolicznościami, wskazującymi na brak
możliwości realizacji dotychczas zakładanych w KPO działań. Jednocześnie proces
rewizji pozostaje bez wpływu na ogólne zasady wdrażania tego instrumentu,
w tym obowiązek zakończenia jego realizacji do 31 sierpnia 2026 r. Z tych
względów nie jest możliwa pełna modyfikacja KPO, a pole do negocjacji tego
planu jest ograniczone.
Kwestia zapewniania dostępności ma jednak bardzo istotne miejsce
w działaniach realizowanych przez MFiPR, dotyczących zarówno KPO,
-- 2 of 5 --
3
jak i polityki spójności. Tak zwane rozporządzenie ogólne1 wprowadza
w perspektywie finansowej 2021-2027 obowiązkowe zasady horyzontalne
obowiązujące we wszystkich projektach europejskich, m.in. zasadę równości
szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami.
Oznacza to, że wszelkie przedsięwzięcia realizowane w ramach polityki spójności
uwzględniają na etapie: projektowania, wdrażania i w okresie trwałości
wspomnianą zasadę. MFiPR wydał także Wytyczne dotyczące realizacji zasad
równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027, których celem
jest zapewnienie zgodności wdrażania programów, współfinansowanych
z polityki spójności, z zasadami równościowymi. Załącznikiem do tych
Wytycznych są Standardy dostępności dla polityki spójności 2021-2027 oraz
Procedura służąca do włączania zapisów Konwencji o prawach osób
niepełnosprawnych (KPON) do praktyki wdrażania programów. Wytyczne
i standardy dostępności dla polityki spójności 2021–2027 kładą największy nacisk
na zapewnienie, by wszelkie działania finansowane z programów mogły służyć,
czy umożliwiać swobodne z nich korzystanie także osobom
z niepełnosprawnościami, a Procedura zapewnia dodatkowe mechanizmy
zapewniania zgodności z KPON. Wprowadzenie tych rozwiązań powoduje,
że w każdym projekcie należy bezwzględnie uwzględnić konieczność zapewnienia
dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, a wszystkie produkty polityki
spójności muszą być dostępne.
Podobne mechanizmy przenieśliśmy do KPO. Jednym z ogólnych rozwiązań
w KPO jest założenie, że inwestycje i reformy są zgodne z zasadami
horyzontalnymi Unii Europejskiej, w tym m.in.: zasadą równości szans
i niedyskryminacji. To założenie zostało zoperacjonalizowane w horyzontalnych
kryteriach oceny przedsięwzięć w ramach KPO. Jest to zestaw kryteriów, które
muszą być obowiązkowo stosowane w każdej inwestycji realizowanej ze środków
KPO. Jednym z kryteriów jest „Zachowanie zgodności z zasadą równości szans
i niedyskryminacji oraz zasadą równości szans kobiet i mężczyzn”. W opisie
kryteriów wskazujemy odwołanie do omówionych wyżej Standardów dostępności
dla polityki spójności na lata 2021-2027.
Zastosowanie wspomnianych rozwiązań w polityce spójności oraz KPO
powoduje, że wszystkie inwestycje i działania podejmowane z wykorzystaniem
tych funduszy muszą być zgodne z zasadami dostępności. Nawet gdy w opisie
danego projektu nie ma odniesień wprost do poprawy dostępności, to jego
efekty i produkty muszą tą zasadę spełniać. Oznacza to więc, że skala tych
inwestycji poprawi ogólny poziom dostępności w Polsce.
1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r.
ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego,
Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej
Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury, a także przepisy
finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji,
Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz
Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej
-- 3 of 5 --
4
MFiPR zapewnia ponadto, by działania wprost skierowane na poprawę
dostępności przestrzeni publicznej także były realizowane. Są one wdrażane
w ramach rządowego Programu Dostępność Plus 2018-2025, którego MFiPR jest
koordynatorem.
Szacowana kwota wydatków przeznaczonych na różnego typu inicjatywy
i inwestycje publiczne związane z poprawą dostępności od momentu
uruchomienia ww. programu aż do końca 2023 r. wyniosła 18,7 mld zł. Część
z tych środków przeznaczono na wsparcie w zakresie poprawy dostępności
obiektów użyteczności publicznej. Poniżej przedstawiam najważniejsze inicjatywy
i instrumenty ujęte w Programie i nastawione na ten cel.
Pierwszym przykładem jest Fundusz Dostępności, będący instrumentem
finansowym ustanowionym w 2019 r. na mocy ustawy z dnia 19 lipca 2019 r.
o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (ustawa
o dostępności), którego głównym celem jest likwidacja barier architektonicznych
w budynkach mieszkalnictwa wielorodzinnego i budynkach instytucji
publicznych. Ze środków tego funduszu Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK)
udziela preferencyjnych pożyczek na poprawę dostępności w budynkach
użyteczności publicznej i mieszkalnictwa wielorodzinnego. Na koniec marca 2024
r. środki przekazane na konto Funduszu narastająco od jego powołania wyniosły
329,2 mln zł. Od początku działania Funduszu zawarto 341 umów na łączną
kwotę 275,2 mln zł a zakończono realizację 203 inwestycji na łączną kwotę
116,3 mln zł.
Szereg inicjatyw realizowanych jest także przy wykorzystaniu Europejskiego
Funduszu Społecznego. W 2023 r. zakończyła się realizacja projektu
pn. „Dostępny samorząd – granty”, który był ukierunkowany na poprawę
dostępności do usług publicznych świadczonych przez jednostki samorządu
terytorialnego (JST) dla osób ze szczególnymi potrzebami. Wsparcie granowe
dla JST było udzielane na dostosowania w funkcjonujących na ich obszarze
podmiotach publicznych pod kątem spełniania wymogów dostępności
określonych w ustawie o dostępności. Urzędy, placówki związane z edukacją
czy sprawami obywatelskimi dzięki grantom likwidowały bariery
architektoniczne, techniczne, cyfrowe czy komunikacyjne. W projekcie przyznano
granty dla 861 JST na łączną kwotę 107,9 mln zł.
Od początku 2024 r. realizowany jest kolejny tego typu projekt pn. „Dostępny
samorząd 2.0". Jego celem jest wsparcie JST w zakresie zwiększenia dostępności
usług publicznych dla osób ze szczególnymi potrzebami. Wsparcie jest udzielane
w postaci szkoleń i doradztwa dla ok. 1 500 pracowników JST oraz udzielenia
grantów w łącznej wysokości 72 mln zł. Przedmiotem grantu może być
dofinansowanie dostosowania, w wymiarze architektonicznym, informacyjno-
komunikacyjnym oraz cyfrowym, do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami
wybranego budynku bądź jego części lub przestrzeni/fragmentu przestrzeni
pozostającej w gestii JST lub sposobu organizacji usługi publicznej świadczonej
przez JST.
-- 4 of 5 --
5
Inicjatywami wdrażającymi cele Programu Dostępność Plus są także programy
rady nadzorczej Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON). W marcu 2023 r. PFRON uruchomił program pn. „Dostępna przestrzeń
publiczna”, którego celem jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami
dostępu do przestrzeni publicznej, informacji i komunikacji, a także technologii,
urządzeń oraz usług powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych
na zasadzie równości z innymi osobami. Łączna kwota przyznanego
dofinansowania wyniosła 164,5 mln zł dla 783 wniosków.
Działania realizowane w Programie Dostępność Plus są nie tylko kierowane do
samych JST, ale też bezpośrednio do podmiotów publicznych funkcjonujących na
ich obszarze i dysponujących budynkami użyteczności publicznej takich jak
placówki służby zdrowia, szkoły, czy instytucje kultury. W ramach zrealizowanych
już projektów dokonano poprawy dostępności m.in. ponad 100 dworców
kolejowych, 350 placówek służby zdrowia, 650 szkół i uczelni wyższych, ponad
1000 urzędów. W kolejnych zaplanowanych projektach również przewidziano
wsparcie na poprawę dostępności dla różnych rodzajów podmiotów publicznych
np. uczelni wyższych, instytucji kultury, placówek służby zdrowia.
Całość inicjatyw, które do tej pory podjęto na rzecz poprawy dostępności
podmiotów publicznych, obrazują coroczne sprawozdania z realizacji rządowego
Programu Dostępność Plus, publikowane na stronie internetowej
https://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/strony/o-funduszach/fundusze-
europejskie-bez-barier/dostepnosc-plus/o-programie/
Z poważaniem
z up. Ministra
Monika Sikora
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --