Interpelacja w sprawie kontrowersyjnych działań Grupy Żywiec na polskim rynku producentów piwa
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 2634
do ministra rozwoju i technologii
w sprawie kontrowersyjnych działań Grupy Żywiec na polskim rynku producentów piwa
Zgłaszający: Andrzej Tomasz Zapałowski
Data wpływu: 21-04-2024
Szanowny Panie Premierze,
działania funkcjonującej na polskim rynku piwnym od 1998 roku Grupy Żywiec SA (obecnie sp. z o.o.) budzą wiele kontrowersji. Spółka stała się ważnym graczem na polskim rynku piwnym i zasłynęła m.in. z tego, że:
1) skupuje, a następnie zamyka polskie browary:
- Browar w Łańcucie sp. z o.o. (2001),
- Browar Hevelius w Gdańsku (2001),
- Browar Saskich w Radomiu (2002),
- Browar w Bielsku-Białej (2004),
- Browar Kujawiak w Bydgoszczy (2006),
- Browar Zamkowy w Cieszynie (2020),
- Browar w Braniewie (2020),
- Browar Leżajsk (VIII 2023);
2) przeprowadzona w 2013 roku kontrola podatkowa wykazała wiele nieprawidłowości, których celem było zaniżanie wpłacanego do budżetu państwa podatku dochodowego od osób prawnych (CIT);
3) pomimo zamknięcia legendarnego Browaru Leżajsk, piwo sygnowane marką Leżajsk jest nadal produkowane w Browarach w Żywcu i w Warce;
4) Grupa Żywiec (w całości kontrolowana przez holenderski koncern piwny Heineken) odrzuciła oferty zakupu Browaru Leżajsk przez takich potentatów jak m.in. Żabka, Mlekovita, Dortmunder (Niemcy), AB InBew (Belgia); wszystkie ww. firmy deklarowały zamiar kontynuacji produkcji piwa w leżajskim browarze; na początku kwietnia br. do mediów przekazano informację, że Grupa Żywiec podpisała warunkową umowę sprzedaży Browaru Leżajsk z firmą Mycofeast.
Mycofeast to sp. z o.o., zarejestrowana w Polsce w dniu 1 lutego 2024 roku, z kapitałem 5 000,00 zł. Prezesem firmy jest człowiek z kancelarii doradczej Azimutus, specjalizujący się w fuzjach i przejęciach przedsiębiorstw. Adres kancelarii i Mycofeast są identyczne, tj. Rondo Organizacji Narodów Zjednoczonych 1 w Warszawie. W Wielkiej Brytanii prezes ma jeszcze jedną firmę, której adres to ta sama skrzynka pocztowa, z której korzysta Mycofeast. Internetowe narzędzia pokazują, że witrynę brytyjskiej spółki założono dopiero w maju 2023 r. Mycofeast nigdy dotychczas nic nie produkowało.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeprowadził kontrolę działalności Grupy Żywiec pod kątem prawdopodobieństwa prowadzenia przez spółkę praktyk monopolistycznych na polskim rynku piwnym?
2. Czy stwierdzone w 2013 roku zaległości względem budżetu państwa zostały skutecznie wyegzekwowane przez właściwy organ egzekucyjny?
3. Czy kontynuowana przez Grupę Żywiec produkcja piwa Leżajsk w pozostałych browarach tej spółki jest zgodna z ustawą Prawo własności przemysłowej z dnia 30 czerwca 2000 r., która mówi: „w odniesieniu do wyrobów alkoholowych, znak towarowy zawierający element geograficzny niezgodny z pochodzeniem wyrobu, uważa się za znak wprowadzający odbiorców w błąd”?
4. Czy okoliczności warunkowej sprzedaży legendarnego Browaru Leżajsk przez Grupę Żywiec nieznanej spółce mają znamiona wrogiego przejęcia?
Sekretarz stanu Waldemar Sługocki
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (5)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11175 znakówkancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Znak pisma: DIP-VII.054.2.2024
Warszawa, 29 maja 2024 r.
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy: odpowiedź na interpelację nr 2634 w sprawie kontrowersyjnych działań Grupy
Żywiec na polskim rynku producentów piwa.
Szanowny Panie Marszałku
Na podstawie informacji otrzymanych od Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów,
Ministerstwa Finansów oraz Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej, odpowiadając
na interpelację nr 2634 w sprawie kontrowersyjnych działań Grupy Żywiec na polskim
rynku producentów piwa uprzejmie informuję, co następuje:
W odniesieniu do pytania 1, informuję, że w kontekście praktyk ograniczających
konkurencję należy wyjaśnić, że ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji
i konsumentów (Dz. U. z 2024 r. poz. 594, dalej jako: „ustawa o ochronie konkurencji i
konsumentów” lub „Ustawa”) przewiduje jedynie dwie sytuacje, które mogą zostać
zakwalifikowane jako publicznoprawne naruszenia reguł konkurencji przez
przedsiębiorców uprawniające Prezesa UOKiK do podjęcia interwencji tj.: porozumienia
ograniczające konkurencję – zgodnie z art. 6 Ustawy zakazane są porozumienia, których
celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób
konkurencji na rynku; nadużywanie pozycji dominującej – zgodnie z art. 9 Ustawy
zakazane jest nadużywanie pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub
kilku przedsiębiorców.
Podstawą i niezbędnym elementem podjęcia interwencji przez Prezesa UOKiK jest
podejrzenie, że zagrożony lub naruszony jest interes publiczny, polegający na zapewnieniu
właściwych warunków funkcjonowania rynku gospodarczego. Rynek taki funkcjonować
może prawidłowo wówczas, gdy zapewniona jest możliwość powstania i rozwoju
konkurencji. Ustawa chroni konkurencję jako zjawisko o charakterze instytucjonalnym.
Za zagrożenie lub naruszenie konkurencji w takim rozumieniu należy uznać zaś jedynie
takie działania, które dotyczą konkurencji rozumianej nie jako sytuacja pojedynczego
przedsiębiorcy (grupy przedsiębiorców), lecz jako zjawisko charakteryzujące
funkcjonowanie gospodarki.
W odniesieniu do zakazu zawierania antykonkurencyjnych porozumień należy wskazać,
że dla udowodnienia zawarcia niedozwolonego porozumienia niezbędnym jest wykazanie
istnienia bezpośrednich lub pośrednich kontaktów między co najmniej dwoma
przedsiębiorcami dotyczących koordynacji zachowań mających na celu lub skutkujących
wyeliminowaniem, ograniczeniem lub naruszeniem w inny sposób konkurencji na rynku
właściwym. Opisany w interpelacji stan faktyczny nie pozwala na powzięcie podejrzenia
o ewentualnym naruszeniu art. 6 Ustawy.
-- 1 of 4 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
W dalszej kolejności podkreślenia wymaga, że dla postawienia przedsiębiorcy zarzutu
naruszenia art. 9 Ustawy konieczne jest wykazanie, że przedsiębiorca ten posiada pozycję
dominującą na rynku właściwym. W związku z tym, w celu zidentyfikowania potencjału
rynkowego przedsiębiorcy, w tym ustalenia ewentualnego istnienia takiej pozycji w
pierwszym rzędzie niezbędne jest wyznaczenie rynku właściwego. Zgodnie z art. 4 pkt 9
Ustawy przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów (usług), które ze względu na ich
przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za
substytuty – tzw. aspekt produktowy – oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze
względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje
konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu panują zbliżone warunki
konkurencji – tzw. aspekt geograficzny. Dopiero po określeniu rynku właściwego można
zbadać, czy przedsiębiorca posiada na nim pozycję dominującą. Zgodnie z art. 4 pkt 10
Ustawy, przez pozycję dominującą rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu
zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości
działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz
konsumentów. Przepis ten wprowadza domniemanie istnienia pozycji dominującej, gdy
udział przedsiębiorcy w rynku właściwym przekracza 40%. Natomiast nawet sam fakt
posiadania ww. siły rynkowej nie stanowi wystarczających podstaw do podjęcia wobec
danego podmiotu działań przewidzianych Ustawą. Prezes UOKiK może kwestionować
jedynie te praktyki dominanta, które można zakwalifikować jako nadużywanie posiadanej
pozycji rynkowej.
Przenosząc powyższe na grunt sprawy przedstawionej w interpelacji należy wskazać,
że analiza ogólnodostępnych informacji oraz posiadane przez Prezesa UOKiK dane nie
wskazują na możliwość posiadania pozycji dominującej przez Grupę Żywiec na krajowym
rynku piwa. W latach 2019-2022 kluczowymi graczami na tym rynku było pięciu
wytwórców, w kolejności od największego: Kompania Piwowarska, Grupa Żywiec,
Carlsberg Polska, Van Pur, Perła – Browary Lubelskie. W zależności od roku łącznie
odpowiadali oni za 90-100% wielkości sprzedaży piwa w Polsce, w tym liderująca
Kompania Piwowarska posiadała 30-40% udziału w rynku, a druga Grupa Żywiec 25-35%.
Udział w krajowym rynku sprzedaży piwa osiągany przez Grupę Żywiec w latach 2019-
2022 był zatem daleki od wspomnianego granicznego progu udziału 40%, z którym
wiązałoby się domniemanie istnienia pozycji dominującej. Ponadto Grupa Żywiec spotyka
się z konkurencją ze strony podmiotu o większym udziale rynkowym, co zasadniczo
wyklucza możliwość przypisania jej samodzielnej pozycji dominującej na rynku piwa.
Opisane w interpelacji okoliczności nie pozwalają zatem na powzięcie podejrzenia,
że praktyki Grupy Żywiec mogą stanowić problem o charakterze antymonopolowym.
Odnosząc się natomiast do podniesionej kwestii podejrzenia wrogiego przejęcia należy
wyjaśnić, że koncentracja z udziałem mienia Browaru Leżajsk nie nosi znamion wrogiego
przejęcia, gdyż odbywa się w porozumieniu z właścicielem tego mienia.
W kwestii pytania 2, zakres informacji, które mogą zostać przekazane w odpowiedzi
na pytania Pana Posła determinują przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie
bowiem z art. 293 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa: „tajemnicą skarbową objęte są
indywidualne dane zawarte m.in. w deklaracjach oraz innych dokumentach składanych przez
podatników, płatników lub inkasentów.”
Wskazany wyżej przepis § 1 stosuje się również do danych zawartych w aktach
postępowania podatkowego i kontroli podatkowej oraz dokumentacji rachunkowej organu
podatkowego. Informacje objęte tajemnicą skarbową mogą być udostępniane tylko
i wyłącznie podmiotom uprawnionym, enumeratywnie wskazanym w Ordynacji
podatkowej. Regulacje te znajdują odpowiednie zastosowanie do kontroli celnoskarbowej
-- 2 of 4 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
(wcześniej postępowania kontrolnego). Jednakże ani Ordynacja podatkowa, ani ustawa
o wykonywaniu mandatu posła i senatora nie przyznają uprawnień w tym zakresie posłom
i senatorom. Mając powyższe uregulowania prawne na względzie, nie jest możliwe
przekazanie informacji dotyczących działań podjętych w stosunku do Grupy Żywiec sp.
z o.o., gdyż informacje te, zgodnie z regulacjami ustawy Ordynacja podatkowa, objęte są
tajemnicą skarbową.
W kwestii pytania 3 w pierwszej kolejności należy wskazać, że obecnie w mocy pozostaje
pięć praw ochronnych do znaków towarowych przeznaczonych do oznaczania towarów w
klasie 32 m.in. piwo, gdzie w nazwie znaku wystąpiło wyrażenie LEŻAJSK: Leżajsk Pils
(R.12212), Leżajsk mocne (R.125167) , Leżajsk (R.129703), Leżajsk L (R.259732) i L
BROWAR Leżajsk 1525 LEŻAJSK PEŁNE JASNE(R.161851). Do przedmiotowych znaków
towarowych uprawniona jest: GRUPA ŻYWIEC S.A.
Prawo ochronne na znak towarowy udzielane jest na 10 lat i może być przedłużane na
kolejne okresy ochronne. Ochrona wynikająca z udzielenia prawa ochronnego może ustać
jedynie w ściśle określonych przypadkach. Obowiązujące przepisy określają przesłanki
wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy tj. art. 168 i art. 169 ustawy z dnia 30
czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1170, dalej
powoływana jako „p.w.p.”. Ponadto, zgodnie z art. 164 p.w.p. prawo ochronne na znak
towarowy może być unieważnione na wniosek, w całości lub części, jeżeli nie zostały
spełnione warunki wymagane do uzyskania tego prawa z przyczyn, o których mowa w art.
1291, art. 1361 oraz art. 1363 i w przypadku istnienia wcześniejszego prawa, o którym
mowa w art. 1321 ust. 1–3. Wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na znak
towarowy może złożyć każdy zainteresowany.
Jedną z przesłanek umożliwiających wystąpienie z wnioskiem o unieważnienie prawa
ochronnego na znak towarowy jest jego mylący charakter. Ustawa - Prawo własności
przemysłowej stanowi bowiem, że nie udziela się prawa ochronnego na znak, który ze
swojej istoty może wprowadzać odbiorców w błąd, w szczególności co do charakteru,
jakości lub pochodzenia geograficznego towaru (art. 1291 ust. 1 pkt 12 p.w.p.). Szczególne
uregulowania w tej kwestii dotyczą wyrobów alkoholowych, bowiem art. 1291 ust. 2
p.w.p. wprowadza dodatkowe ograniczenie możliwości rejestracji oznaczeń na te
produkty, uznając, że znak towarowy, służący do oznaczania wyrobów alkoholowych
i zawierający element geograficzny niezgodny z pochodzeniem wyrobu alkoholowego
to znak wprowadzający odbiorców w błąd. Prawodawca wprowadził przedmiotowy
przepis po to, by m.in. chronić osobę zainteresowaną wskazanymi towarami przed
wprowadzeniem w błąd ze względu na cechy danego oznaczenia. Ma to szczególny wpływ
na korelację między warstwą treściową wskazanego oznaczenia, a cechami towaru, gdzie
taka treść będzie umieszczona. Należy wyjaśnić przy tym, że błąd co do właściwości
towaru należy rozumieć jako błąd dotyczący jego właściwości fizycznych, natomiast
mylący charakter, jako zarzut dotyczy wyłącznie oznaczeń zawierających elementy
informacyjne, które odnoszą się do rodzaju właściwości lub szczególnych cech towarów.
Warto zaznaczyć, że dopóki prawo ochronne na znak towarowy pozostaje w mocy,
uprawniony może z niego korzystać. Natomiast podmioty zainteresowane mogą wystąpić
z wnioskiem o unieważnienie takiego prawa np. na podstawie ww. art. 1291 ust. 1 pkt 12
p.w.p. Sprawy o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy rozpatrywane są
przez Urząd Patentowy RP w ramach postępowania spornego, które jest postępowaniem
kontradyktoryjnym, gdzie ciężar dowodu spoczywa na stronach. Decyzja wydana w
ramach postępowania spornego może być zaskarżona do sądu administracyjnego.
Zaznaczyć należy, że prawo unieważnione traktowane jest tak, jakby nigdy nie zostało
udzielone.
-- 3 of 4 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Z upoważnienia, z wyrazami szacunku
Waldemar Sługocki
Sekretarz Stanu
/ kwalifikowany podpis elektroniczny /
Do wiadomości:
1. Pan Tomasz Chróstny, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
-- 4 of 4 --