Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Czesław Siekierski
Warszawa, 27 maja 2024 r.
znak sprawy: BM.zp.058.25.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 2588
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 2588 złożoną przez grupę posłów na Sejm RP
w sprawie postulatów Oddolnego Ogólnopolskiego Protestu Rolników przedstawiam
odpowiedzi (z uwzględnieniem wsadów Min. Finansów oraz Min. Klimatu
i Środowiska) na pytania zawarte w przedmiotowym piśmie.
1. Czy zostaną wprowadzone cła i kontyngenty taryfowe na płody rolne i produkty
z Ukrainy na poziomie, które będą miały realne przełożenie na ochronę
wspólnotowego rynku (z racjonalną wartością, która powinna być obliczana
na poziomie średniej co najmniej z 5 (pięciu) ostatnich lat)?
W imporcie z Ukrainy do UE przed wybuchem wojny obowiązywały stawki celne
wynikające z Układu o stowarzyszeniu UE-Ukraina i będącej jego częścią umowy
o Pogłębionej i Kompleksowej Strefie Wolnego Handlu (DCFTA). Na mocy tej umowy
cła UE na większość towarów ukraińskich zostały zniesione, z wyjątkiem niektórych
towarów rolnych, dla których liberalizacja ceł została ograniczona. Ograniczenie
to w większości polega na ustanowieniu bezcłowych kontyngentów taryfowych
(TRQ), po przekroczeniu których import nadal jest możliwy, ale podlega unijnym
stawkom celnym obowiązującym poza kontyngentami (erga omnes).

-- 1 of 41 --

str. 2
Obecnie wszelkie cła, które miały jeszcze zastosowanie zgodnie z Układem
o stowarzyszeniu, zostały jednostronnie i czasowo zawieszone po przyjęciu przez UE
w 2022 r. autonomicznych środków handlowych (ATM). Zawieszenie dotyczy również
TRQ i ceł, które obowiązywały po ich przekroczeniu.
MRiRW od kilku miesięcy zabiegało o modyfikację rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady w sprawie ATM, aby wyłączyć z niego towary najbardziej
wrażliwe (tj. wrócić do kontyngentów taryfowych i ceł wynikających z umowy
DCFTA) oraz aby wzmocnić i przyspieszyć przepisy dotyczące możliwości
wprowadzenia przez Komisję Europejską (KE) środków ochronnych ograniczających
bezcłowy import z Ukrainy.
Nie wszystkie z naszych postulatów dotyczących rozporządzenia ATM zostały
uwzględnione. Jednak w wyniku naszej aktywności mają być przyjęte rozwiązania
wzmacniające ochronę sektora rolnego w porównaniu z obecnym stanem prawnym.
Dla najbardziej wrażliwych produktów takich jak cukier, jaja czy mięso drobiowe,
a także owies, niektóre przetwory zbożowe oraz miód, przewidziany jest
automatyczny mechanizm przywrócenia przez Komisję Europejską kontyngentów
taryfowych (TRQ) i ceł zgodnych z Układem o stowarzyszeniu UE-Ukraina, jeśli import
z Ukrainy przekroczy średnią z okresu referencyjnego (II połowa 2021, całe lata 2022
i 2023). W przypadku wszystkich produktów objętych ATM (tj. nie w pełni
zliberalizowanych w umowie stowarzyszeniowej z Ukrainą), w razie gdyby import
powodował zakłócenia na rynku, kraje członkowskie będą mogły wnioskować do KE
o przywrócenie ceł lub przyjęcie innych środków ograniczających import.
Ponadto w dalszym ciągu obowiązuje zakaz importu z Ukrainy kukurydzy, pszenicy,
rzepaku i słonecznika oraz niektórych produktów ich przetwórstwa wprowadzony
przez Polskę od 16 września 2023r. Polska wprowadziła ten zakaz po tym, jak Komisja
Europejska odmówiła przedłużenia podobnych unijnych środków stosowanych
wcześniej w imporcie z Ukrainy do Polski, Słowacji, Węgier, Rumunii i Bułgarii.
Decyzja Polski o jednostronnym przedłużeniu i rozszerzeniu zakresu towarowego
zakazu jest kwestionowana zarówno przez KE, jak i Ukrainę. Może się wiązać z
negatywnymi konsekwencjami w postaci wszczęcia wobec naszego kraju
postępowania naruszeniowego na wniosek KE lub podmiotu gospodarczego. Może
też prowadzić do działań odwetowych strony ukraińskiej w postaci barier

-- 2 of 41 --

str. 3
w dostępie do rynku ukraińskiego dla polskiego eksportu (Ukraina już zaskarżyła
omawiany zakaz do WTO).
W związku z tym Polska prowadzi rozmowy z Ukrainą na temat wypracowania
dwustronnych zasad handlu, które byłyby akceptowalne dla Polski, dla KE i strony
ukraińskiej, a jednocześnie zapobiegałyby nadmiernemu przywozowi towarów
rolnych z Ukrainy i destabilizacji polskiego rynku rolnego. W celu usprawnienia
i przyśpieszenia rozmów do udziału w spotkaniach ministrów rolnictwa Polski
i Ukrainy zaangażowane zostały także organizacje rolnicze z obu krajów.
2. Czy zostały wprowadzone skrupulatne i wysoce merytoryczne kontrole fitosanitarne
i weterynaryjna na granicach? Czy wszelkie produkty, które nie zostały
wyprodukowane w ramach ujednoliconych unijnych standardach, które zresztą nie
powinny mieć prawa wjazdu na teren Wspólnoty - są obowiązkowo poddawane
szczegółowej kontroli, m.in.: w zakresie używanych Środków Ochrony Roślin w całym
cyklu produkcji, środków (w tym - głównie antybiotyki) we wszelkich rodzajach
leczenia w hodowli i chowie zwierząt?
Organy Inspekcji Weterynaryjnej (IW), która podlega ministrowi właściwemu do
spraw rolnictwa, kontrolują import przesyłek:
1) zwierząt;
2) produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do spożycia przez ludzi;
3) produktów pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez
ludzi (w tym pasz zawierających elementy pochodzenia zwierzęcego);
4) pasz niezawierających tkanek zwierząt - zbóż przeznaczonych na cele paszowe
oraz innych pasz pochodzenia roślinnego.
Graniczny lekarz weterynarii jest organem właściwym do prowadzenia urzędowej
kontroli, w punktach kontroli granicznej, przywożonych na terytorium UE przesyłek,
w oparciu o przepisy rozporządzenia (UE) nr 2017/625(1), która obejmuje kontrolę:

-- 3 of 41 --

str. 4
 dokumentów – weryfikację świadectw urzędowych, poświadczeń urzędowych
oraz innych dokumentów, w tym dokumentów o charakterze handlowym,
które muszą towarzyszyć przesyłce;
 identyfikacji – sprawdzenie, czy zawartość i oznakowanie przesyłki, plomby
i środki transportu odpowiadają informacjom zawartym w świadectwach
urzędowych, poświadczeniach urzędowych lub innych dokumentach
towarzyszących przesyłce;
 bezpośrednią – inspekcję towarów oraz w stosownych przypadkach oględziny
opakowania, środków transportu, oznakowania i temperatury, a także
pobieranie próbek do analiz, badania lub diagnostyki oraz inne kontrole
niezbędne do sprawdzenia zgodności z przepisami prawa.
W odniesieniu do bezpieczeństwa zdrowotnego importowanej żywości,
w kompetencji organów IW leży nadzór wyłącznie nad żywnością pochodzenia
zwierzęcego oraz w określonych przypadkach nad tzw. żywnością złożoną, czyli
żywnością, która zawiera w swym składzie składniki pochodzenia zwierzęcego
i roślinnego. W pozostałych przypadkach kontrole żywności importowanej,
przeprowadzane są przez Państwową Inspekcję Sanitarną podległą Ministrowi
Zdrowia.
W ramach ww. kontroli, każda przesyłka produktów pochodzenia zwierzęcego
podlega kontroli dokumentacji - najczęściej jest to świadectwo zdrowia, w którym
poświadczone są określone warunki dla przywożonego towaru. Kontrola identyfikacji
i kontrola bezpośrednia prowadzone są z częstotliwością określoną w przepisach UE.
W ramach kontroli bezpośredniej pobierane są wyrywkowo próby do badań
laboratoryjnych, m.in. w kierunku zanieczyszczeń mikrobiologicznych, pozostałości
leków weterynaryjnych, pestycydów oraz skażeń radioaktywnych.
Urzędowa kontrola przywożonych z państw trzecich (w tym z Ukrainy) pasz
niezawierających tkanek zwierząt i zbóż przeznaczonych na cele paszowe
wykonywana jest w oparciu o przepisy krajowe – art. 46 ustawy o paszach (2)
(przepisy unijne nie uwzględniają konieczności takiej kontroli) - każda przesyłka pasz,
w tym zbóż przeznaczonych na cele paszowe, poddawana kontroli urzędowej na
granicy podlega weryfikacji dokumentów towarzyszących przesyłce (świadectwo
zdrowia nie jest wymagane przepisami prawa), natomiast częstotliwość kontroli

-- 4 of 41 --

str. 5
identyfikacji i kontroli bezpośredniej wynika z przeprowadzanej przez Inspekcję
Weterynaryjną analizy ryzyka zgodnie z art. 44 rozporządzenia (UE) nr 2017/625.
Podczas urzędowej kontroli, graniczny lekarz weterynarii ma prawo pobrać próbki
do badań laboratoryjnych - zgodnie z Planem Urzędowej Kontroli Pasz (opracowanym
przez Głównego Lekarza Weterynarii) lub z tzw. „podejrzenia”, jeżeli ma wątpliwości
w stosunku do danej przesyłki.
Należy również mieć na uwadze, że powiatowi lekarze weterynarii pełnią nadzór nad
wszystkimi podmiotami sektora paszowego. W ramach nadzoru sprawowanego nad
podmiotami importującymi i/lub wprowadzającymi do obrotu pasze, pobierane
są próbki do urzędowych badań laboratoryjnych, zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy
o paszach oraz art. 14 lit. h rozporządzenia (UE) 2017/625. W przypadku uzyskania
informacji o niezgodnym wyniku badań, powiatowy lekarz weterynarii, zgodnie z art.
50 ust. 4 ustawy o paszach, niezwłocznie podejmuje działania mające na celu
niedopuszczenie do wykorzystania takiej paszy w żywieniu zwierząt. Ponadto,
powiatowy lekarz weterynarii, w zależności od poczynionych ustaleń i zakresu
nieprawidłowości, stosuje katalog działań przewidzianych w art. 138 rozporządzenia
(UE) 2017/625 (m.in. wycofanie towaru lub jego zniszczenie).
W przypadku, gdy importowana przesyłka nie spełnia wymagań przywozowych
(stwierdzenie uchybień, nieprawidłowości, niezgodne wyniki badań laboratoryjnych,
błędne oznakowanie lub brak oznakowania produktu), organy urzędowej kontroli na
granicy podejmują działania mające na celu niedopuszczenie do wykorzystania,
w żywieniu ludzi lub zwierząt, zakwestionowanego produktu – towar nie jest
dopuszczony do obrotu, a przesyłka podlega odesłaniu do państwa pochodzenia lub
zniszczeniu.
Ponadto, w związku z trudnościami na rynkach rolnych państw graniczących
z Ukrainą, KE wprowadziła środki zapobiegawcze dotyczące niektórych produktów
pochodzących z Ukrainy. W świetle nieprzedłużenia, przez KE ww. unijnych środków
ochronnych, został wprowadzony bezterminowy zakaz przywozu niektórych
produktów rolno-spożywczych pochodzących z Ukrainy do Polski (3). Zakaz dotyczy
m.in. niektórych rodzajów zbóż, nasion oleistych, śrut czy makuchów. Z zakazu został
wyłączony tranzyt.

-- 5 of 41 --

str. 6
Podsumowując, kompetencje dla organów Inspekcji Weterynaryjnej do kontroli
nadzorowanych przez tę Inspekcję towarów są odpowiednie, kontrole urzędowe
odbywają się przede wszystkim w oparciu o przepisy UE (takie same dla wszystkich
państw członkowskich UE), a w określonych przypadkach również w oparciu
o przepisy krajowe.
W odniesieniu do kwestii produkcji w państwach trzecich w warunkach tożsamych
jak w UE, zgodnie z przepisami UE dotyczącymi bezpieczeństwa żywności i pasz,
żywność i pasze przywożone na terytorium UE (w tym terytorium RP) w celu
wprowadzenia na rynek muszą być zgodne z wymogami unijnego prawa
żywnościowego lub warunkami uznanymi przez Unię Europejską za przynajmniej im
odpowiadające, albo w przypadku gdy istnieją określone umowy między Unią
Europejską i państwem trzecim, być zgodne z wymogami zawartymi w tych umowach.
Dodatkowo, przywóz żywności pochodzenia zwierzęcego możliwy jest wyłącznie
z państw trzecich lub jego regionów, lub kiedy właściwe, z zakładów w państwach
trzecich znajdujących się na listach ogłaszanych przez Komisję Europejską. Państwo
trzecie może zostać umieszczone na ww. listach wyłącznie, gdy Komisja zatwierdzi
przekazany jej przez dane państwo trzecie wniosek, któremu towarzyszą stosowne
dowody i gwarancje, że dane zwierzęta i towary z przedmiotowego państwa trzeciego
spełniają stosowne wymogi z zakresu przepisów dotyczących bezpieczeństwa
żywności.
a) Komisja podejmuje decyzję w sprawie ww. wniosku, uwzględniając m.in.
następujące kwestie: prawodawstwo państwa trzeciego w danym sektorze;
b) strukturę i organizację właściwych organów państwa trzeciego oraz jego służb
kontroli, przyznane im kompetencje, gwarancje, jakie mogą być zapewnione
w odniesieniu do stosowania i egzekwowania prawodawstwa państwa
trzeciego mającego zastosowanie do danego sektora, oraz wiarygodność
procedur urzędowej certyfikacji;
c) przeprowadzanie przez właściwe organy państwa trzeciego właściwych
kontroli urzędowych oraz innych czynności, aby ocenić istnienie zagrożenia dla
zdrowia ludzi lub zwierząt;
d) regularność oraz szybkość dostarczania przez państwo trzecie informacji
dotyczących istnienia zagrożenia dla zdrowia ludzi lub zwierząt;

-- 6 of 41 --

str. 7
e) gwarancje udzielone przez państwo trzecie, że zakłady z których wywozi się
zwierzęta lub towary do Unii, spełniają wymogi równoważne z tymi, o których
mowa w przepisach UE oraz są poddawane regularnym i skutecznym
kontrolom przez właściwe organy państwa trzeciego;
f) ustalenia z kontroli przeprowadzanych przez Komisję w państwie trzecim;
g) wszelkie inne informacje lub dane dotyczące możliwości państwa trzeciego
w zakresie zapewnienia wprowadzania na terytorium Unii wyłącznie zwierząt
lub towarów zapewniających taki sam lub równoważny poziom ochrony.
Komisja usuwa państwo trzecie lub region państwa trzeciego z wykazu, gdy przestają
być spełniane warunki uprawniające do umieszczenia w tym wykazie.
Podsumowując, żywność pochodzenia zwierzęcego i pasze przywożone z państw
trzecich muszą spełnić takie same lub tożsame wymagania w zakresie bezpieczeństwa
zdrowotnego jak te produkowane na terytorium UE, a kontrole urzędowe
przeprowadzane w punktach kontroli granicznej obejmują szeroki zakres badań,
również w kierunku pozostałości antybiotyków i innych środków wykorzystywanych
do leczenia zwierząt.
3. Czy Ministerstwo (rząd) zablokuje zgodę na ratyfikowanie przez Polskę umowy
o wolnym handlu pomiędzy UE a państwami trzecimi, których realizacja będzie godzić
w interesy polskich producentów rolnych oraz krajowych przetwórców rolno -
spożywczych?, tj. umowy o wolnym handlu z krajami bloku Mercosur (Wspólny Rynek
Południa), umowa z Australią czy też negocjowana umowa z Indiami, które wpłyną
negatywnie na sytuację producentów żywca wołowego, drobiarskiego, plantatorów
buraka cukrowego oraz tytoniu?
MRiRW monitoruje stan negocjacji umów o wolnym handlu prowadzonych przez KE
z krajami trzecimi. Zgłaszamy na bieżąco postulaty wprowadzenia do umów zapisów
służących interesom sektora rolnego. Są to np. postulaty: ograniczenia liberalizacji ceł
w przypadku towarów wrażliwych, uwzględnienia zapisów wprowadzających
możliwość stosowania środków ochronnych na wypadek nadmiernego wzrostu
importu, zagrażającego stabilności rynkowej, uzależnienia preferencji w dostępie

-- 7 of 41 --

str. 8
do rynku UE od spełnienia przez importowane produkty unijnych standardów
i wymogów produkcji rolnej, jak również eliminacji lub przynajmniej ograniczenia
barier w dostępie do rynków krajów trzecich, na które napotyka polski eksport.
Te i inne postulaty zgłaszamy do wiodącego w sprawach handlu Ministerstwa
Rozwoju i Technologii, które następnie prezentuje je w dyskusjach na forum UE
właściwych dla Wspólnej Polityki Handlowej. Prezentujemy je również na forach
właściwych dla rolnictwa. MRiRW nie popiera zawarcia umów, co do których mamy
obawy o ich możliwy negatywny wpływ na rolnictwo. Należy jednocześnie pamiętać,
że za każdym razem decyzja w sprawie konkretnej umowy zapada na podstawie jej
całościowej oceny i analizy bilansu zysków i strat. Umowy obejmują wiele sektorów
gospodarki – nie tylko handel towarami rolnymi, ale również przemysłowymi,
rybołówstwa, liberalizację rynku usług, zamówień publicznych i inne obszary.
Odnosząc się do projektu umowy z Mercosurem, informujemy, że negocjacje umowy
o wolnym handlu UE-Mercosur zasadniczo zakończyły się w 2019 r. Jak dotąd KE nie
wystąpiła jednak z formalnym wnioskiem do Rady UE o zgodę na podpisanie tej
umowy. Jeśli KE wystąpi z takim wnioskiem, to wiodące w sprawach handlowych
Ministerstwo Rozwoju i Technologii przygotuje stanowisko Rządu, które będzie
uzgadniane międzyresortowo. Zaznaczamy jednak, że w okresie poprzedzającym
zakończenie negocjacji dzięki staraniom grupy krajów członkowskich, w tym Polski,
koncesje taryfowe dla Mercosuru na najbardziej wrażliwe towary rolne zostały
ograniczone kontyngentami taryfowymi (TRQ). Do projektowanej umowy
wprowadzono również zapisy w sprawie klauzuli ochronnej, umożliwiające czasowe
wycofanie koncesji w przypadku wzrostu importu powodującego szkodę dla produkcji
UE. Niemniej jednak wciąż formułowane są poważne wątpliwości co do możliwego
negatywnego wpływu umowy z punktu widzenia rynku rolnego UE oraz ochrony
klimatu i środowiska w krajach Mercosur i w skali globalnej. Dlatego MRiRW nie
popiera szybkiej finalizacji prac nad zawarciem tej umowy. Przed wystąpieniem przez
KE z oficjalnym wnioskiem o podpisanie umowy z Mercosurem należy wyjaśnić
wszelkie wątpliwości.
Jeśli chodzi o inne negocjowane umowy handlowe wymienione w postulatach,
informujemy, że negocjacje umowy o wolnym handlu (FTA) z Australią zostały
zawieszone i nie są obecnie prowadzone, natomiast negocjacje z Indiami są na

-- 8 of 41 --

str. 9
początkowym etapie. Rynek indyjski jest chroniony wysokimi cłami, więc w wyniku
tych negocjacji polscy eksporterzy towarów rolnych mogliby również uzyskać istotne
korzyści.
4. Czy zostanie wprowadzone embargo na produkty z Rosji i Białorusi?
W wyniku działań Polski i innych krajów UE o podobnym stanowisku Komisja
Europejska zaproponowała 22 marca 2024 r. podniesienie ceł na przywóz do UE zbóż,
nasion oleistych i produktów pochodnych z Rosji i Białorusi, w tym pszenicy
kukurydzy, rzepaku. Realizacja tej propozycji będzie oznaczać wprowadzenie ceł
wobec Rosji i Białorusi znacznie wyższych niż cła stosowane wobec któregokolwiek
innego partnera handlowego UE (znacznie przekraczających poziom wynikający
z klauzuli najwyższego uprzywilejowania w WTO). KE jest zdania, że to działanie
sprawi, iż import objętych tą regulacją produktów z obu krajów na rynek UE stanie się
nieopłacalny, a więc będzie mieć efekt podobny do embarga. Projekt ten jest obecnie
przedmiotem dyskusji. Polska popiera politycznie propozycję KE.
5. Czy zostanie wprowadzany system kaucyjny na tranzyt z potwierdzeniem dowodu
przez importera wyeksportowania towarów poza UE?
Od połowy kwietnia 2023 r. obowiązuje zakaz importu do Polski m.in. pszenicy
i kukurydzy, tj. zbóż, które przed wprowadzeniem tego zakazu napływały do naszego
kraju z tego kierunku w największych ilościach, powodując zakłócenia na rynku.
Dozwolony jest natomiast tranzyt tych produktów przez Polskę pod warunkiem,
że zakończy się w polskich portach bądź poza granicami Polski.
Nadzór nad tranzytem pełni Krajowa Administracja Skarbowa, która monitoruje
tranzyty w systemie NCTS2 (nowy skomputeryzowany system tranzytowy) oraz ma
wiedzę o terminie dostarczenia towarów do miejsca przeznaczenia czy też docelowym
urzędzie celnym, do którego przesyłka ma być dostarczona.
Nie jest możliwe objęcie towaru „zakazowego” procedurą dopuszczenia do obrotu

-- 9 of 41 --

str. 10
w Polsce. Systemy informatyczne KAS odrzucają zgłoszenia celne dotyczące
wprowadzenia tych towarów na polski rynek. Od momentu wprowadzenia zakazu
przywozu do Polski niektórych produktów rolnych pochodzących z terytorium
Ukrainy, organy celne nie wyraziły zgody, aby towary te zostały dopuszczone
do obrotu na terytorium kraju.
6. Czy Ministerstwo (rząd) odejdzie od szkodliwych i w sposób drastycznie
zwiększających kosztów produkcji przepisów Nowego Zielonego Ładu?
W odniesieniu do kwestii „odejścia od przepisów Zielonego Ładu” należy wyjaśnić,
że Europejski Zielony Ład to strategia na rzecz wzrostu, której celem jest
przekształcenie UE w sprawiedliwe i prosperujące społeczeństwo żyjące
w nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce, która w 2050 r.
osiągnie zerowy poziom emisji gazów cieplarnianych. Strategia dotyczy wszystkich
sektorów europejskiej gospodarki. W odniesieniu do sektora rolnego nie formułuje
konkretnych celów, ale wymienione w niej wyzwania dotyczą także rolnictwa,
a dokument odnosi się do roli, jaką ten sektor powinien odegrać.
Ambicje związane z celami EZŁ znalazły swoje odzwierciedlenie m.in. w przepisach
dotyczących Wspólnej Polityki Rolnej i procesie przygotowania Planu Strategicznego
dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. W obecnej sytuacji kryzysowej
(zakłócenia rynkowe, niska opłacalność produkcji i spadające dochody rolników)
nadmierny poziom ambicji środowiskowych doprowadził do protestów rolniczych
i żądań rewizji polityki rolnej.
W związku z powyższym rozpoczęła się w ostatnich miesiącach na forum UE debata
nt. uproszczenia Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) i zmniejszenia obciążeń
administracyjnych nakładanych na rolników. Polska, będąca aktywnym uczestnikiem
tej dyskusji, opowiada się za wprowadzeniem uproszczeń i wycofaniem wymogów
zbytnio obciążających rolników.
W rezultacie działań podjętych m.in. przez Polskę i inne państwa członkowskie,
Komisja Europejska (KE) w dniu 15 marca 2024 r. przedstawiła projekt zmiany dwóch
aktów bazowych UE 2021/2115 oraz 2021/2116 („zmiana rozporządzeń bazowych”)

-- 10 of 41 --

str. 11
w zakresie m.in. warunkowości i ekoschematów. Zaproponowane zmiany
są szybką reakcją na obecną sytuację w rolnictwie i stanowią efekt dyskusji nad
uproszczeniem WPR. Przedmiotowy projekt zmiany rozporządzeń bazowych należy
ocenić pozytywnie, gdyż zaproponowane przepisy usuwają albo znacznie upraszczają,
zgodnie z oczekiwaniami rolników i w zgodzie z poprawną agrotechniką, te elementy
Zielonego Ładu, w tym normy w ramach warunkowości WPR, które wpływały
na decyzje produkcyjne rolników lub wręcz ograniczały produkcję. Przedmiotowy
projekt został w dniu 24 kwietnia br. przyjęty przez Parlament Europejski. Następnym
krokiem jest zatwierdzenie przez Radę. Po zatwierdzeniu przez ministrów, nowe
prawo zostanie opublikowane w Dzienniku Urzędowym i wejdzie w życie dzień
po opublikowaniu.
Zmiany zaproponowane przez KE w projekcie zmiany rozporządzeń bazowych
dotyczą głównie:
1) zniesienia obowiązku ugorowania 4% gruntów ornych (tzw. GAEC 8) – w zamian
państwo członkowskie ma obowiązek ustanowienia odpowiedniego
ekoschematu, czyli dobrowolnych i płatnych interwencji dla rolników.
5 kwietnia 2024 r. Komitet Monitorujący Plan Strategiczny WPR 2023-2027
pozytywnie zaopiniował projekt uchwały wprowadzającej w Polsce od 2024 r.
ekoschemat Grunty wyłączone z produkcji. Ekoschemat jest dobrowolny dla rolnika.
Rolnicy realizujący ten ekoschemat będą otrzymywali płatność za wyłączenie
gruntów ornych z produkcji – do powierzchni nie większej niż 4% powierzchni
gruntów ornych w gospodarstwie. Szacowana stawka płatności wynosi 563 zł/ha,
tj. ok. 126,52 EUR/ha. Wdrożenie nowego ekoschematu umożliwi rolnikom
dobrowolne wyłączenie z produkcji części gruntów ornych, za co będą otrzymywali
płatności. Na gruntach wyłączonych z produkcji będzie obowiązywał zakaz
prowadzenia produkcji rolnej (w tym zakaz wypasu i koszenia) oraz zakaz stosowania
środków ochrony roślin.
Mając na uwadze powyższe oraz trwającą kampanię składania wniosków, wprowadza
się rozwiązania legislacyjne, umożliwiające rolnikom złożenie wniosków o przyznanie
płatności w ramach ekoschematu Grunty wyłączone z produkcji lub dokonanie zmian

-- 11 of 41 --

str. 12
już złożonych wniosków o przyznanie płatności. Projektowane są przepisy
umożliwiające złożenie wniosku o przyznanie płatności w ramach nowego
ekoschematu lub dokonanie zmian we wcześniej złożonych wnioskach w terminie do
dnia 31 sierpnia 2024 r.
Projekt ustawy zmieniającej ustawę o planie strategicznym (UC36) w powyższym
zakresie został zamieszczony na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Rolnicy,
którzy chcą otrzymać płatność w ramach tego ekoschematu w 2024 r. muszą najpierw
złożyć standardowy wniosek w podstawowym terminie (na obecnie obowiązujących
zasadach). Od dnia wejścia w życie zmienionych przepisów krajowych możliwe będzie
zawnioskowanie o ten ekoschemat.
Natomiast od 2025 r. rolnik będzie mógł zawnioskować o płatność w podstawowym
terminie, poprzez zaznaczenie właściwego „okienka” we wniosku. Zgodnie ze zmianą
rozporządzeń bazowych, wdrożenie nowego ekoschematu pozwoli na zniesienie
obowiązku ugorowania 4% gruntów ornych w ramach normy GAEC 8 już w 2024 r.
Tym samym w Polsce, po wprowadzeniu w 2024 r. nowego ekoschematu Grunty
wyłączone z produkcji i nowelizacji prawa krajowego w tym zakresie, norma GAEC 8
będzie się składała tylko z dwóch elementów:
(i) zachowanie elementów krajobrazu,
(ii) zakaz przycinania żywopłotów i drzew podczas okresu lęgowego ptaków
oraz okresu wychowu młodych.
2) Uproszczenia w normie dot. obowiązku utrzymania okrywy glebowej (tzw. GAEC
6) – państwo członkowskie będzie miało swobodę w decydowaniu w jakim
okresie roku ustanowić obowiązek utrzymania okrywy glebowej
Propozycja wychodzi naprzeciw polskim postulatom i oczekiwaniom rolników.
Najważniejszym uproszczeniem jest wprowadzenie dla państwa członkowskiego
możliwości wyboru w jakim okresie roku ustanowić obowiązek utrzymania okrywy
glebowej.
3) Uproszczenia w normie dot. zmianowania (tzw. GAEC 7) – rolnicy teraz będą mieli
wybór, czy stosować dywersyfikację upraw, czy zmianowanie

-- 12 of 41 --

str. 13
Dzięki zmianie rozporządzeń bazowych państwa członkowskie mają możliwość
wprowadzenia w ramach normy GAEC 7 (obok zmianowania) również dywersyfikacji
upraw. Tym samym w Polsce rolnik będzie miał wybór czy stosować zmianowanie
na 40% powierzchni gruntów ornych każdego roku, czy stosować dywersyfikację
upraw. W przypadku wyboru dywersyfikacji upraw dla gospodarstw od 10 do 30 ha
wystarczy posiadać 2 uprawy, z tym że największa uprawa nie może stanowić więcej
niż 75% w strukturze zasiewów, a dla gospodarstw powyżej 30 ha wystarczy posiadać
3 uprawy, z tym że największa uprawa nie może stanowić więcej niż 75%, a dwie
uprawy główne więcej niż 95% w strukturze zasiewów.
4) Zwolnienia gospodarstw do 10 ha użytków rolnych z kontroli i sankcji
za niespełnianie warunkowości.
Obciążenie administracyjne mniejszych gospodarstw (do 10 ha użytków rolnych)
zostanie złagodzone poprzez zwolnienie ich z wizyt kontrolnych, mających na celu
sprawdzenie przestrzegania wymogów warunkowości. Gospodarstwa te będą
również zwolnione z kar.
W tym momencie konieczne jest jak najszybsze zakończenie prac legislacyjnych
na forum UE oraz sprawne przyjęcie przez instytucje unijne obecnie procedowanej
zmiany unijnych rozporządzeń bazowych, czego konsekwencją będzie nowelizacja
krajowych aktów prawnych w tym zakresie. Przyjęcie tego projektu i jego wdrożenie
powinno wpłynąć na poprawę sytuacji ekonomicznej rolników.
Niezależnie od powyższego, na poziomie przepisów krajowych Polska stara się
maksymalnie uprościć procedury i odpowiadać pozytywnie na postulaty w zakresie
zmian pierwotnie przyjętych rozwiązań w kierunku dalszych uproszczeń.
Obecnie przedstawiliśmy do akceptacji KE szereg propozycji zmian PS WPR i mamy
nadzieję na sprawną ich akceptację tak, aby planowane rozwiązanie pomogły
rolnikom już w kampanii 2024 r.
Zdajemy sobie sprawę z tego, że należy dążyć do upraszczania systemu wdrażania
WPR i zmniejszania obciążeń administracyjnych. Jednocześnie jednak jesteśmy
przekonani, że dyskusja na ten temat nie może być prowadzona w oderwaniu

-- 13 of 41 --

str. 14
od potrzeby zapewnienia odpowiedniej możliwości i systemu kontroli oraz takiego
programowania instrumentów wsparcia, aby realizowały one założone cele.
7. Czy Ministerstwo (rząd) stanowczo sprzeciwi się wobec procedowanych unijnych
przepisów dotyczących tzw. odtwarzania przyrody? Rolnicy są bardzo zaniepokojeni
i poirytowani, że w czasie ich ogólnopolskiego protestu, Parlament Europejski (pod
koniec lutego b.r.) przegłosował nowe prawo odtwarzania przyrody tzw. Nature
Restoration Law (NRL), przyjmując kolejne restrykcyjne i proekologiczne rozwiązania
(„przywracania przyrody”, głównie na gruntach wykorzystywanych rolniczo, m.in.:
kraje UE będą musiały poczynić postępy w zakresie dwóch z trzech następujących
wskaźników: wskaźnik motyli użytków zielonych; udział gruntów rolnych o dużej
różnorodności cech krajobrazu oraz zasobów węgla organicznego w glebie pól
uprawnych).
22 czerwca 2022 r. KE przedstawiła wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych (Nature
Restoration Law) wraz z towarzyszącą mu oceną wpływu.
Wniosek powiązany jest z Europejskim Zielonym Ładem, tj. unijną strategią na rzecz
bioróżnorodności 2030 „Przywracanie przyrody do naszego życia”.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi we współpracy z Ministerstwem Klimatu
i Środowiska, które jest resortem wiodącym i koordynującym wdrażanie przepisów
projektu rozporządzenia na poziomie krajowym, zgłaszało negatywne stanowisko
do zaproponowanych przepisów oraz informowało o możliwych niekorzystnych dla
rolników konsekwencjach wynikających z konieczności realizacji celów dotyczących
odtworzenia ekosystemów rolniczych, w szczególności: odtwarzania osuszonych
torfowisk, zwiększenia liczebności ptaków i motyli krajobrazu rolniczego oraz odsetka
gruntów rolnych z elementami krajobrazu o wysokiej różnorodności.
W wyniku uwag, m.in. Polski, złagodzono przepisy w zakresie ekosystemów rolnych
i zwiększono elastyczność dla państw członkowskich. Jednak nowe przepisy nadal
wskazują m.in. na potrzebę przywracania osuszonych torfowisk (co najmniej 30%
osuszonych torfowisk do 2030 r., z czego co najmniej 1/4 musi zostać nawodniona).

-- 14 of 41 --

str. 15
Dodano również zapisy zapewaniające dobrowolny charakter zobowiązań z zakresu
nawodnień względem rolników. W przypadku ponownego nawadniania osuszonych
torfowisk, umożliwiono obniżenie celów ze względu na znaczący negatywny wpływ,
np. na infrastrukturę lub interes publiczny.
Pomimo wprowadzonych uproszczeń, przepisy ww. rozporządzenia budzą nadal duże
obawy środowiska rolniczego, w szczególności w zakresie celu dotyczącego
ponownego odtworzenia osuszonych torfowisk, m.in. poprzez obowiązkowe
nawodnienia. Rolnicy sprzeciwiają się kolejnym ograniczeniom w zakresie możliwości
użytkowania przestrzeni rolnej i podkreślają podstawową funkcję rolnictwa, jaką jest
zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego obywateli.
Z tego względu na posiedzeniu Rady UE w dniu 25 marca 2024 r. Polska miała
zagłosować przeciwko przyjęciu tych przepisów. Jednak Prezydencja belgijska
odłożyła to głosowanie.
Obecnie nie jest znany termin zakończenia prac nad tym projektem rozporządzenia.
8. Czy Ministerstwo skutecznie powstrzyma pomysły ograniczaniu lub zakazu
poszczególnych działów produkcji - niezależnie od sektorów?
W chwili obecnej nie istnieją żadne przepisy, które nakazywałyby rolnikom
ograniczanie liczby zwierząt, które utrzymują. Obecnie nie są też prowadzone dyskusje
nad propozycjami prawnymi, które wymuszałyby na rolnikach ograniczenie pogłowia.
Przeciwnie, wdrażany jest szereg instrumentów wsparcia służących rozwojowi tej
gałęzi produkcji rolnej.
Dostrzegając szczególne trudności, których doświadczają rolnicy utrzymujący
zwierzęta w PS WPR, w ramach płatności bezpośrednich, przewidziane zostało
wsparcie do zwierząt we wszystkich dopuszczonych przepisami UE sektorach,
tj. wołowiny i cielęciny (płatność do bydła), mleka i przetworów mlecznych (płatność
do krów), mięso baranie i mięso kozie (płatność do owiec i płatność do kóz). Płatności
te mają charakter powszechny, są skierowane do wszystkich hodowców bydła, owiec
i kóz w całym kraju i do wszystkich ras.
W przypadku płatności do bydła i płatności do krów wprowadzone zostały pewne
zmiany w porównaniu do rozwiązań obowiązujących do 2022 r.

-- 15 of 41 --

str. 16
Mianowicie, z uwagi na specyficzne trudności, jakich doświadczają rolnicy
z województw, w których średnia wielkość gruntów rolnych jest niższa od średniej
krajowej (tj. lubelskiego, łódzkiego, małopolskiego, mazowieckiego, podkarpackiego,
śląskiego i świętokrzyskiego) mogą oni ubiegać się o wsparcie posiadając tylko 1 szt.
kwalifikujących się zwierząt (w pozostałych województwach – tak jak do 2022 r.,
co najmniej 3 szt.). Pozostałe warunki (maksymalna liczba sztuk zwierząt
kwalifikujących się do płatności - 20 szt. w przypadku obu płatności, wiek
nieprzekraczający 24 miesięcy - w przypadku płatności do bydła oraz wiek ponad
24 miesiące - w przypadku płatności do krów) nie uległy zmianie.
Wsparcie do owiec przysługuje rolnikom posiadającym co najmniej 10 maciorek
owczych w wieku co najmniej 12 miesięcy. Płatność ta przyznawana jest do wszystkich
kwalifikujących się zwierząt (maciorek owczych) w gospodarstwie (brak limitu).
Natomiast wsparcie do kóz przysługuje rolnikom posiadającym co najmniej 5 samic
kozy w wieku co najmniej 12 miesięcy. Wsparcie wypłacane jest do wszystkich
kwalifikujących się zwierząt (samic kóz) w gospodarstwie.
Szczegółowe informacje dotyczące płatności do zwierząt w kampanii 2023 r. zostały
przedstawione w poniższej tabeli.
Tabela 1. Dane dotyczące płatności związanych z produkcją do zwierząt w kampanii
2023 r.*
Rodzaj płatności
Liczba
wnioskujących
[tys.]
Wnioskowana
liczba szt.
zwierząt [tys.]
Stawka
[PLN]
Koperta
finansowa [mln
PLN]
Płatność do bydła 196,4 2 300,4 343,46 787,3
Płatność do krów 151,6 1 604,5 439,41 703,9
Płatność do owiec 3,6 194,0 116,44 21,5
Płatność do kóz 1,3 27,0 47,84 1,2
* Dane ARiMR do ustalenia stawek płatności bezpośrednich za 2023 r.
Ogółem w latach 2024-2027 na wsparcie związane do zwierząt Polska zamierza
przeznaczyć ok. 1,37 mld EUR (w tym ok. 714,3 mln EUR na płatność do bydła,
ok. 631,7 mln EUR na płatność do krów, ok. 19,4 mln EUR na płatność do owiec oraz
ok. 1,1 mln EUR na płatność do kóz).

-- 16 of 41 --

str. 17
Ponadto, w ramach PS WPR w I filarze, rolnicy mogą również otrzymać wsparcie
w ramach Interwencji 4.6 - ekoschemat Dobrostan zwierząt (5). Rolnikom jest
udzielane wsparcie finansowe za realizację zobowiązań w zakresie dobrostanu
zwierząt, które wykraczają ponad odpowiednie obowiązkowe normy wynikające
z powszechnie obowiązującego prawa oraz powszechnie stosowane praktyki. Celem
tego wsparcia jest zrekompensowanie rolnikom dodatkowych kosztów i utraconych
dochodów w wyniku prowadzenia praktyk hodowlanych związanych z podwyższonym
dobrostanem zwierząt.
W ramach ekoschematu Dobrostanu zwierząt wspierane są następujące gatunki
i grupy zwierząt, tj. świnie (lochy i tuczniki), bydło (krowy mleczne, krowy mamki
i opasy), owce, kozy, konie oraz drób (kury nioski, kurczęta brojlery, indyki
z przeznaczeniem do produkcji mięsa), a rolnik ma do dyspozycji 13 wariantów.
W odniesieniu do świń i bydła zastosowanie ma tzw. system punktowy polegający
na możliwości wyboru przez rolnika z katalogu poszczególnych praktyk
podwyższających poziom dobrostanu zwierząt – praktyk możliwych do realizacji
w danym gospodarstwie. Każdej praktyce (zgodnie z poniższą tabelą) została
przypisana odpowiednia liczba punktów. Płatność dobrostanowa przyznawana jest
zgodnie z liczbą uzyskanych przez rolnika punktów za realizację wybranej praktyki lub
wybranych praktyk podwyższających poziom dobrostanu zwierząt. W przypadku świń
rolnik jest zobowiązany do realizacji jednej z dwóch praktyk polegających
na zwiększeniu powierzchni bytowej w pomieszczeniach/budynkach co najmniej
o 20% lub co najmniej o 50% warunkujących realizację pozostałych dostępnych
praktyk.
Rolnicy wnioskujący o płatność dobrostanową są wynagradzani za podwyższone
warunki utrzymywania zwierząt, w tym m.in. zapewnienie zwiększonej powierzchni
bytowej, ale także zapewnienie wypasu, wybiegu, ściółki.
Dodatkowo w ramach ekoschematu Dobrostan zwierząt w 2024 r. wprowadzono
płatności dla rolników utrzymujących zwierzęta zgodnie z wymogami krajowych
systemów jakości, tj. bydło rzeźne (krowy mamki i opasy) zgodnie z wymogami
systemu QMP oraz świnie i drób rzeźny (kurczęta brojlery i indyki) zgodnie
z wymogami systemu QAFP, z tytułu obowiązujących w tych systemach ograniczeń
w zakresie stosowania antybiotyków. Wprowadzenie nowej płatności wymagało
zmiany PS WPR, która obecnie oczekuje na akceptację Komisji Europejskiej.

-- 17 of 41 --

str. 18
Szczegółowe informacje dotyczące płatności dobrostanowych w kampanii 2023 r.
zostały przedstawione w tabeli 2 i 3.
Tabela 2. Stawki płatności w ramach ekoschematu Dobrostan zwierząt w odniesieniu do
zwierząt gatunków świnia oraz bydło - kampania 2023 r.
Liczba
punktów
na sztukę
zwierzęcia
Wysokość stawki
płatności na rok 2023
Wariant Praktyka
pkt/szt. zł/pkt zł/szt.
1. Zwiększona co najmniej o 20% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 3,9 104,00 zł 405,60 zł
2. Zwiększona co najmniej o 50% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 9,3 104,00 zł 967,20 zł
3. Utrzymywanie na ściółce 1,6 104,00 zł 166,40 zł
Dobrostan loch
4. Późniejsze odsadzanie prosiąt 2,7 104,00 zł 280,80 zł
1. Zwiększona co najmniej o 20% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 0,4 104,00 zł 41,60 zł
2. Zwiększona co najmniej o 50% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 0,6 104,00 zł 62,40 zł
3. Utrzymywanie na ściółce 0,6 104,00 zł 62,40 zł
Dobrostan
tuczników
4. Utrzymywanie w cyklu zamkniętym 0,3 104,00 zł 31,20 zł
1. Zwiększona co najmniej o 20% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 6,9 104,00 zł 717,60 zł
2. Zwiększona co najmniej o 50% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 10,0 104,00 zł 1 040,00 zł
3. Utrzymywanie na ściółce 1,0 104,00 zł 104,00 zł
4. Późniejsze odsadzanie cieląt 1,7 104,00 zł 176,80 zł
5. Zapewnienie wybiegu 2,0 104,00 zł 208,00 zł
Dobrostan
krów
mlecznych
6. Zapewnienie wypasu 3,1 104,00 zł 322,40 zł
1. Zwiększona co najmniej o 20% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 3,6 104,00 zł 374,40 zł
2. Zwiększona co najmniej o 50% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 9,1 104,00 zł 946,40 zł
3. Utrzymywanie na ściółce 0,9 104,00 zł 93,60 zł
4. Zapewnienie wybiegu 1,5 104,00 zł 156,00 zł
Dobrostan krów
mamek
utrzymywanych w
pomieszczeniach
lub w budynkach
5. Zapewnienie wypasu 1,5 104,00 zł 156,00 zł
Dobrostan krów mamek utrzymywanych w systemie otwartym 3,8 104,00 zł 395,20 zł
1. Zwiększona co najmniej o 20% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 0,8 104,00 zł 83,20 zł
2. Zwiększona co najmniej o 50% powierzchnia
bytowa w pomieszczeniach lub w budynkach 2,0 104,00 zł 208,00 zł
3. Utrzymywanie na ściółce 0,9 104,00 zł 93,60 zł
4. Zapewnienie wybiegu 2,8 104,00 zł 291,20 zł
Dobrostan
opasów
5. Zapewnienie wypasu 2,9 104,00 zł 301,60 zł

-- 18 of 41 --

str. 19
Tabela 3. Stawki płatności w ramach ekoschematu Dobrostan zwierząt w odniesieniu do
pozostałych gatunków zwierząt - kampania 2023 r.
Wariant
Wysokość
stawki
płatności na rok
2023 (zł/szt.)
Dobrostan owiec 160,68 zł
Dobrostan kur niosek 14,72 zł
Dobrostan kurcząt brojlerów 0,21 zł
Dobrostan indyków utrzymywanych z przeznaczeniem do
produkcji mięsa 3,12 zł
Dobrostan koni utrzymywanych w pomieszczeniach lub w
budynkach 449,98 zł
Dobrostan koni utrzymywanych w systemie otwartym 203,72 zł
Dobrostan kóz 155,18 zł
Wartość punktu oraz stawki płatności ustalane są corocznie wg kursu EUR/PLN
z ostatniego dnia roboczego września danego roku oraz średniej liczby zwierząt, które
kwalifikują się do płatności w okresie przestrzegania wymogów, ustalonej przez
ARiMR na podstawie danych zawartych w IRZ Plus.
W ramach ekoschematu Dobrostan zwierząt, rolnikowi może zostać przyznana kwota
na refundację kosztów transakcyjnych, poniesionych z tytułu sporządzenia lub zmiany
planu poprawy dobrostanu zwierząt. Wysokość kwoty przeznaczonej na refundację
kosztów transakcyjnych nie może przekraczać 15% przyznanej kwoty płatności
dobrostanowej w ramach danego wariantu i nie większej niż 1200 zł w odniesieniu do
jednego gatunku zwierzęcia, a w przypadku drobiu – w ramach wszystkich gatunków
ptaków.
Budżet tego ekoschematu w ramach kampanii 2023 r. wyniósł 199 mln euro,
natomiast w ramach kampanii 2024 r., planowany budżet wyniesie ok. 248 mln euro.
Całkowita alokacja finansowa (w latach 2023-2027) dla ekoschematu Dobrostan
zwierząt wynosi łącznie ok. 1,199 mld euro.
Obecnie w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie są prowadzone prace
legislacyjne, których celem byłoby wprowadzanie zakazu chowu i hodowli zwierząt
gospodarskich.
Produkcja zwierzęca, w tym kwestie związane z hodowlą zwierząt i wsparciem postępu
biologicznego, są traktowane jako nierozerwalny element rolnictwa w Polsce
niezbędny dla zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego.

-- 19 of 41 --

str. 20
Ministerstwo realizuje zadania dotyczące określania zasad i kierunków wykorzystania
środków finansowych przeznaczonych na wspieranie postępu biologicznego
w produkcji zwierzęcej w zakresie hodowli i ochrony zasobów genetycznych zwierząt
gospodarskich. W ramach kompetencji MRiRW pozostaje wsparcie hodowli zwierząt
gospodarskich, związane z udzielaną pośrednio pomocą dla hodowców w formie
subsydiowanych usług polegających na:
1) prowadzeniu ksiąg hodowlanych (pomoc o stawce do 100% kosztów
kwalifikujących się do objęcia dotacją),
2) prowadzeniu oceny wartości użytkowej lub hodowlanej zwierząt (pomoc
o stawce do 70% kosztów kwalifikujących się do objęcia dotacją).
Pomoc ta udzielana jest na zasadach określonych w rozporządzeniu w sprawie stawek
dotacji przedmiotowych dla różnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz
rolnictwa (6).
Termin składania wniosków na udzielenie dotacji upływa 30 czerwca 2024 r.
9. Czy Ministerstwo zwiększy pułap Dużej Jednostki Przeliczeniowej - DJP
/gospodarstwo do poziomu 450 DJP/gospodarstwo rolnikom przysługującym jako
wsparcie do produkcji zwierzęcej?
W zakresie postulatu dotyczącego zwiększenia pułapu DJP/gospodarstwo, do jakiego
rolnikom przysługuje wsparcie do produkcji zwierzęcej do poziomu 450
DJP/gospodarstwo należy wskazać, że w przypadku wsparcia związanego z produkcją,
realizowanego w ramach płatności bezpośrednich, nie stosuje się pułapu DJP
w przeliczeniu na gospodarstwo. Jak już to zostało wyjaśnione w pkt 8, wsparcie
to przysługuje do każdej sztuki kwalifikującego się do płatności zwierzęcia.
Natomiast w ramach ekoschematu Dobrostan zwierząt, realizowanego w ramach
PS WPR, płatność dobrostanowa dla rolników przystępujących do ekoschematu
Dobrostan zwierząt przyznawana jest z zastosowaniem poniższych progów
degresywności:
 do 100 DJP - 100% płatności,
 powyżej 100 DJP do 150 DJP - 75% płatności,

-- 20 of 41 --

str. 21
 powyżej 150 DJP - brak płatności.
Ekoschemat Dobrostan zwierząt został skonstruowany w oparciu o zgłaszane przez
rolników postulaty, które zostały ujęte w zatwierdzonym w dniu 31 sierpnia 2022 r.
przez Komisję Europejską Planie Strategicznym WPR na lata 2023-2027. Na wniosek
organizacji reprezentujących m.in. producentów trzody chlewnej, bydła mięsnego,
bydła mlecznego czy drobiu, w celu ukierunkowania wsparcia na małe i średnie
gospodarstwa rolne, wprowadzono w ekoschemacie Dobrostan zwierząt
degresywność, według której płatność dobrostanowa w obrębie danej grupy
technologicznej zwierząt (np. lochy, tuczniki, krowy mleczne czy opasy) przyznawana
jest do 150 DJP/gospodarstwo.
Należy jednak zaznaczyć, że degresywność płatności dobrostanowej w ramach
obowiązującego PS WPR, nie dotyczy płatności do zwierząt utrzymywanych
w systemie rolnictwa ekologicznego oraz płatności do loch lub tuczników
utrzymywanych w ramach krajowego systemu jakości QAFP, jeżeli rolnik ubiega się
o te płatności na uproszczonych zasadach oraz płatności w ramach praktyki
polegającej na utrzymywaniu zwierząt zgodnie z wymogami krajowych systemów
jakości QAFP i QMP.
W przypadku zwiększenia poziomu DJP należy mieć na uwadze, że budżet
ekoschematów, w tym ekoschematu Dobrostan zwierząt, jest ściśle określony
a objęcie wsparciem większej liczby zwierząt wiąże się ze zwiększeniem
zapotrzebowania na środki. Budżet przeznaczony na ekoschematy stanowi minimum
25% kwoty płatności bezpośrednich/rok. Mając na uwadze wprowadzenie nowej
płatności w ramach ekoschematu Dobrostan zwierząt oraz planowany nowy
ekoschemat Grunty wyłączone z produkcji, a także większe zainteresowanie rolników
wnioskowaniem o ekoschemat Dobrostan zwierząt (w porównaniu do analogicznego
okresu ubiegłego roku rolnicy złożyli o ok. 30% więcej wniosków), należy szczegółowo
przeanalizować możliwości budżetowe dokonywania zmian w zakresie progów
degresywności. Ponadto wymagałoby to także akceptacji Komisji Europejskiej zmian
PS WPR w tym zakresie.

-- 21 of 41 --

str. 22
10. Czy Ministerstwo uruchomi w trybie pilnym pomoc dla hodowców i producentów
zwierząt w ramach tzw. pomocy wojennej?
Na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r.
w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. poz. 187, z późn. zm.)
dla producentów rolnych zajmujących się chowem i hodowlą zwierząt zostały
wprowadzone różne formy pomocy mające na celu odbudowę, wsparcie, realizację
działań inwestycyjnych dla producentów utrzymujących zwierzęta:
1. Pomoc dla producentów świń na refundację wydatków poniesionych
na działania związane z bioasekuracją:
Pomoc jest udzielana na:
• zakup mat dezynfekcyjnych;
• zakup sprzętu do wykonania zabiegów dezynfekcyjnych, dezynsekcyjnych lub
deratyzacyjnych oraz produktów biobójczych, środków dezynsekcyjnych lub
deratyzacyjnych;
• zakup odzieży ochronnej i obuwia ochronnego;
• zabezpieczenie budynków, w których są utrzymywane świnie, przed dostępem
zwierząt domowych;
• przebudowę lub remont pomieszczeń w celu utrzymywania świń
w gospodarstwie w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach mających
oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych
pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne - w przypadku
gospodarstwa, w którym utrzymuje się średniorocznie nie więcej niż 50 sztuk
świń (dodany w 2022 r.).
Pomoc ma charakter pomocy de minimis w rolnictwie. Termin składania wniosków
w danym roku kalendarzowym minister właściwy do spraw rolnictwa ogłasza
na stronie internetowej urzędu obsługującego tego ministra najpóźniej 14 dni przed
dniem rozpoczęcia terminu składania tych wniosków.

-- 22 of 41 --

str. 23
2. Pomoc finansowa do zakupu buhaja.
Dotacja przysługuje producentowi rolnemu, który zakupił w roku złożenia wniosku
o udzielenie pomocy lub w roku poprzedzającym rok złożenia takiego wniosku
co najmniej jednego czystorasowego buhaja rasy mięsnej w wieku powyżej
13 miesięcy, dla którego wystawiono świadectwo zootechniczne, o którym mowa
w art. 30 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1012 z dnia
8 czerwca 2016 r. w sprawie zootechnicznych i genealogicznych warunków
dotyczących hodowli zwierząt hodowlanych czystorasowych i mieszańców świni,
handlu nimi i wprowadzania ich na terytorium Unii oraz handlu ich materiałem
biologicznym wykorzystywanym do rozrodu i jego wprowadzania na terytorium Unii
oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 652/2014, dyrektywy Rady 89/608/EWG
i 90/425/EWG i uchylającego niektóre akty w dziedzinie hodowli zwierząt.
Pomoc, ma charakter pomocy de minimis w rolnictwie i udzielana będzie zgodnie
z przepisami rozporządzenia nr 1408/2013 oraz przepisami o postępowaniu
w sprawach dotyczących pomocy publicznej.
Wysokość pomocy ustala się jako iloczyn kwoty 5000 zł i liczby zakupionych buhajów
nie większej niż iloraz średniej liczby krów w gospodarstwie i liczby 15. Wniosek
można złożyć na formularzu opracowanym i udostępnionym ARiMR nie później niż do
dnia 30 listopada danego roku.
3. Preferencyjny kredyt bankowy na ponowne uruchomienie produkcji świń
po zaprzestaniu produkcji w związku z obowiązującym zakazem utrzymywania
w gospodarstwie świń lub ich wprowadzenia do gospodarstwa, wydanym
w związku z wystąpieniem ASF.
Pomoc polega na stosowaniu przez okres nie dłuższy niż 10 lat dopłat
do oprocentowania kredytów bankowych zaciągniętych w celu ponownego
uruchomienia produkcji świń po zaprzestaniu produkcji, na zakup:
1) nawozów mineralnych, środków ochrony roślin lub pasz;
2) kwalifikowanego materiału siewnego zbóż, rzepaku, kukurydzy, lnu, roślin
motylkowych grubonasiennych i drobnonasiennych, rzepiku ozimego,
gorczycy, traw, buraków cukrowych i pastewnych, sadzeniaków ziemniaka;

-- 23 of 41 --

str. 24
3) loszek, knurów lub warchlaków, z wyłączeniem zakupu na eksport;
4) maszyn i urządzeń stanowiących wyposażenie chlewni;
5) innych maszyn służących do prowadzenia produkcji świń.
Wysokość kredytu nie może przekroczyć:
1) 50 000 zł na siedzibę stada, w której w roku poprzedzającym rok
wprowadzenia zakazu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, było utrzymywanych
średniorocznie do 50 sztuk świń;
2) 100 000 zł na siedzibę stada, w której w roku poprzedzającym rok
wprowadzenia zakazu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, było utrzymywanych
średniorocznie powyżej 50 do 100 sztuk świń;
3) 500 000 zł na siedzibę stada, w której w roku poprzedzającym rok
wprowadzenia zakazu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, było utrzymywanych
średniorocznie powyżej 100 do 500 sztuk świń;
4) 800 000 zł na siedzibę stada, w której w roku poprzedzającym rok
wprowadzenia zakazu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, było utrzymywanych
średniorocznie powyżej 500 do 1000 sztuk świń;
5) 1 500 000 zł na siedzibę stada, w której w roku poprzedzającym rok
wprowadzenia zakazu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, było utrzymywanych
średniorocznie powyżej 1000 sztuk świń.
Kredytobiorca płaci oprocentowanie należne bankowi w wysokości
0,3 oprocentowania. Pomoc ma charakter pomocy de minimis w rolnictwie.
4. Pomoc finansowa w związku z zaprzestaniem produkcji z powodu
obowiązującego zakazu utrzymywania w gospodarstwie świń lub ich
wprowadzenia do gospodarstwa wydanym w związku z wystąpieniem
afrykańskiego pomoru świń.
Celem pomocy jest wsparcie producentów świń, którzy utracili dochody w związku
z zaprzestaniem produkcji świń. Kwota pomocy stanowi iloczyn średniej rocznej liczby
świń utrzymywanych w gospodarstwie w okresie 12 miesięcy poprzedzających
miesiąc, w którym został wprowadzony zakaz (jednak nie więcej niż 200 sztuk dla

-- 24 of 41 --

str. 25
jednego producenta świń), i kwoty 1 zł oraz liczby dni w danym roku kalendarzowym
obowiązywania zakazu.
Średnią roczną liczbę świń ustala się na podstawie danych zawartych w rejestrze
zwierząt gospodarskich i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w ustawie z dnia
4 listopada 2022 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, jako iloraz sumy świń
utrzymywanych w gospodarstwie w ostatnim dniu każdego miesiąca z 12 miesięcy
poprzedzających miesiąc, w którym wprowadzono zakaz i liczby miesięcy, przez które
świnie były utrzymywane w gospodarstwie.
Pomoc jest udzielana za okres obowiązywania zakazu.
Wnioski o przyznanie pomocy należy składać do Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa. Pomoc może być przyznawana i wypłacana jedynie do dnia
15 stycznia 2025 r.
5. Pomoc na finansowanie lub dofinansowanie kosztów zbioru, transportu
i unieszkodliwiania padłych zwierząt gospodarskich z gatunku bydło, owce, kozy,
świnie lub konie, ponoszonych przez producenta rolnego prowadzącego
gospodarstwo rolne lub dział specjalny produkcji rolnej, będącego
mikroprzedsiębiorcą, małym albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu
załącznika nr 1 do rozporządzenia 2022/2472.
Pomoc udzielana jest do wysokości:
 100% kosztów zbioru i transportu każdej sztuki padłego zwierzęcia
gospodarskiego z gatunku bydło, owce, kozy, świnie lub konie;
 100% kosztów unieszkodliwienia każdej sztuki padłego zwierzęcia
gospodarskiego z gatunku bydło, owce lub kozy, podlegającej badaniu
w kierunku zakaźnych encefalopatii zwierząt (TSE) zgodnie z przepisami
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22
maja 2001 r. ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli
i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii (Dz.Urz.
WE L 147 z 31.05.2001, str. 1, z późn. zm.; Dz.Urz. UE Polskie wydanie
specjalne, rozdz. 3, t. 32, str. 289);

-- 25 of 41 --

str. 26
 75% kosztów unieszkodliwienia każdej sztuki padłego zwierzęcia
gospodarskiego z gatunku bydło, owce lub kozy, niepodlegającej badaniu
w kierunku zakaźnych encefalopatii zwierząt (TSE) zgodnie z przepisami
rozporządzenia wymienionego w pkt 2, lub z gatunku świnie lub konie. Kwota
jaką ewentualnie będą zobowiązani zapłacić rolnicy zależy od wieku i gatunku
padłego zwierzęcia.
Pomoc udzielana jest za pośrednictwem podmiotów utylizacyjnych
6. Kredyt na utrzymanie płynności finansowej (linia UP) w celu poprawy płynności
finansowej w związku z ograniczeniami na rynku rolnym spowodowanymi
agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy.
Kredyty te zgodnie z obwiązującymi przepisami mogą być udzielane nie później niż
do dnia 30 czerwca 2024 r.
Pomoc polega na stosowaniu dopłat do oprocentowania kredytów bankowych
udzielonych producentowi rolnemu na uregulowanie zobowiązań finansowych
związanych z prowadzeniem działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym oraz
ponoszenie przez producentów rolnych bieżących nakładów przyczyniających się
do poprawy płynności finansowej.
Kredytowaniem może być objęta produkcja rolna prowadzona w ramach działalności
wymienionych w „Wykaz działalności w zakresie rolnictwa, przetwórstwa produktów
rolnych, przetwórstwa ryb, skorupiaków i mięczaków lub w zakresie rybactwa
śródlądowego”, m.in. chów i hodowla świń.
Kwota kredytów udzielonych producentowi rolnemu nie może przekroczyć kwoty:
 100 000 zł – gdy producent rolny prowadzi gospodarstwo rolne w rozumieniu
przepisów o podatku rolnym o powierzchni nie większej niż 50 ha użytków
rolnych;
 200 000 zł – gdy producent rolny prowadzi gospodarstwo rolne w rozumieniu
przepisów o podatku rolnym o powierzchni powyżej 50 ha i nie większej niż
100 ha użytków rolnych;

-- 26 of 41 --

str. 27
 400 000 zł – gdy producent rolny prowadzi gospodarstwo rolne w rozumieniu
przepisów o podatku rolnym o powierzchni powyżej 100 ha użytków rolnych.
Oprocentowanie należne bankowi płacone przez kredytobiorcę wynosi 2% .
7. Kredyty na realizację inwestycji w gospodarstwach rolnych i działach
specjalnych produkcji rolnej.
Pomoc polega na stosowaniu dopłat do oprocentowania kredytów bankowych
udzielonych producentowi rolnemu na realizację inwestycji w gospodarstwach
rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej.
Kwota kredytu nie może przekroczyć:
a. 80% wartości nakładów inwestycyjnych i wynosić więcej niż 5 mln zł,
w przypadku inwestycji realizowanych w gospodarstwie rolnym,
b. 70% wartości nakładów inwestycyjnych i wynosić więcej niż 8 mln zł
w przypadku inwestycji realizowanych w dziale specjalnym produkcji rolnej.
Oprocentowanie kredytu na realizację inwestycji jest zmienne i nie może wynosić
więcej niż stopa referencyjna WIBOR 3M powiększona o nie więcej niż 2,5 punktu
procentowego.
11. Czy Ministerstwo uruchomi pomoc suszową za ubiegły rok z jednoczesna
kategoryczną i konkretną naprawą aplikacji suszowej (wg raportów Instytutu
Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa (IUNG), która dotąd - w opinii rolników -
funkcjonuje nieprawidłowo i w sposób wręcz „przypadkowy” dokonuje wyceny
wartości szkody suszowej w sposób wybitnie niesprawiedliwy?
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r.
w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa publiczna aplikacja „zgłoś szkodę rolniczą”
służy wyłącznie do szacowania strat spowodowanych przez suszę, w produkcji rolnej.

-- 27 of 41 --

str. 28
Sposób szacowania suszy oraz algorytm jej obliczania za pośrednictwem aplikacji
publicznej są zgodne z przepisami § 13zzd rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27
stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych
zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dane o uprawach i działkach do publicznej aplikacji „Zgłoś szkodę rolniczą”
są automatycznie zaciągane z aplikacji eWniosek Plus na dzień podpisywania wniosku
w aplikacji.
System Monitoringu Suszy Rolniczej podlega ciągłej rozbudowie i doskonaleniu.
W 2023 roku z uwagi unowocześnienie bazy pomiarowej przez IMGW-PIB,
polegającej m.in. na wykorzystaniu nowych naziemnych radarów (Radar Meteor
735CDP10), określających opad atmosferyczny o rozdzielczości 500 m x 500 m,
co umożliwia otrzymanie 1 248 000 danych pomiarowych w Polsce, pozyskiwanych
z częstotliwością co 5 minut. Dane te pochodzą z sieci POLRAD i wykorzystywane
są w prowadzonym Systemie w modelowaniu map KBW. POLRAD jest polską siecią
radarów meteorologicznych, naziemnych urządzeń teledetekcyjnych. Pozyskiwane
dane z tej sieci są niezwykle ważne z uwagi na bardzo istotny element, jakim jest opad
atmosferyczny w klimatycznym bilansie wodnym, który w bardzo dużym stopniu
decyduje o wielkości suszy rolniczej. Uzyskanie takich informacji pozwala na znaczne
uszczegółowienie pola opadów (obszaru z suszą) dla działek ewidencyjnych, gminy,
powiatu. Zdecydowanie też zwiększa dokładność wyznaczenia obszarów ze stratami
plonów z powodu deficytu wody.
Oprócz danych z radarów naziemnych w dalszym ciągu wykorzystywane są dane
meteorologiczne pochodzące z punktów pomiarowych. Baza tych danych ciągle ulega
znacznemu zwiększeniu, w pierwszym półroczu bieżącego roku przybyło 303 stacje
z systemu EDWIN oraz 18 stacji samorządowych. W sumie w prowadzonym Systemie
wykorzystywane były dane meteorologiczne z 1072 punktów pomiarowych.
Z uwagi na zastosowanie cyfrowych map glebowych w skali 1 : 5 000 znacznie
zwiększyła się szczegółowość wyznaczenia suszy rolniczej wynosząca 5 metrów
w terenie. W latach ubiegłych w dużej mierze do wyznaczania suszy rolniczej
wykorzystywane były cyfrowe mapy glebowe w skali 1: 25 000 o znacznie mniejszej
rozdzielczości.

-- 28 of 41 --

str. 29
W 2023 r. ok. 290 tys. producentów rolnych otrzymało protokół lub kalkulację
oszacowania szkód, z czego ok. 140 tys. spełniało wymogi ubiegania się o pomoc
na podstawie § 13zze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r.
w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Ponadto należy zauważyć, że prawidłowość działania aplikacji „Zgłoś szkodę rolniczą”
potwierdzają wyniki wstępnego szacunku produkcji głównych upraw rolnych
i ogrodniczych w 2023 r. opracowanego przez Główny Urząd Statystyczny.
Producenci rolni, w których gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane
wystąpieniem w 2023 r. niekorzystnych zjawisk atmosferycznych mogli składać
wnioski o powyższą pomoc od 29 lutego do 15 marca 2024 r.
Obecnie trwa wydawanie decyzji i wypłata pomocy dla producentów rolnych przez
Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Do 13 maja 2024 r. pomoc
otrzymało ponad 69,5 tys. producentów rolnych na kwotę ponad 523 mln zł.
12. Czy Ministerstwo zaniecha zamiaru oparcia systemu decyzji kredytowych
i inwestycyjnych o wyliczany dla produktów wytwarzanych w gospodarstwach ślad
węglowy?
Pierwsze sformalizowane działania na rzecz zrównoważonego rozwoju na poziomie
globalnym zostały podjęte na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ, które 25 września
2015 r. przyjęło Agendę na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, jej podstawowym
celem jest zrównoważony rozwój gospodarczy, społeczny i środowiskowy. W ślad za
Agendą 2030, zostało zawarte tzw. Porozumienie Paryskie, zatwierdzone przez UE w
dniu 5 października 2016 r., którego celem jest podjęcie bardziej zdecydowanych
działań w związku ze zmianą klimatu, między innymi przez zapewnienie zgodności
przepływów finansowych z dążeniem do niskiego poziomu emisji gazów
cieplarnianych i rozwoju odpornego na zmiany klimatu.
W zbliżonym czasie Komisja Europejska podjęła inicjatywę na rzecz zrównoważonego
finansowania, która zakłada między innymi zwiększenie zaangażowania rynku

-- 29 of 41 --

str. 30
finansowego w zrównoważony wzrost. Inicjatywa ta ma sprzyjać eliminacji
wykluczenia społecznego oraz pozwolić na uwzględnienie na rynku finansowym –
na przykład podczas podejmowania decyzji inwestycyjnych – czynników z zakresu
ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego (ang. Environmental,
Social and Governance; ESG). W kontekście polityki UE zrównoważone finansowanie
rozumiane jest jako finansowanie wspierające wzrost gospodarczy przy jednoczesnym
zmniejszeniu presji na środowisko oraz uwzględnieniu aspektów społecznych i tych
związanych z zarządzaniem.
W odpowiedzi na rosnące oczekiwania inwestorów dotyczące możliwości
uwzględniania aspektów środowiskowych w produktach inwestycyjnych oraz dążąc
do realizacji celów klimatycznych, na poziomie UE wprowadzono pakiety regulacyjne
z zakresu ESG. Pierwszym z nich był tzw. pakiet Sustainable Finance, którego
głównym celem jest zapewnienie, aby kwestie związane z czynnikami ESG stały się
centralnymi elementami systemu finansowego, a gospodarka europejska została
przekształcona w bardziej ekologiczny i odporny na zmiany klimatu system o obiegu
zamkniętym. W kwestii raportowania niefinansowego firm inwestycyjnych,
obowiązującym aktem prawnym jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady
(UE) 2019/2088 z dnia 27 listopada 2019 r. w sprawie ujawniania informacji
związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych (SFDR),
które ma na celu zwiększenie przejrzystości i odpowiedzialności w sektorze
finansowym poprzez umożliwienie uwzględnienia w decyzjach inwestycyjnych
kryteriów zrównoważonego rozwoju. Należy jednak zauważyć, że regulacje te mają
na celu wprowadzenie przedmiotowej możliwości, natomiast nie stanowią dla
inwestora obliga, gdyż ostateczne decyzje inwestycyjne mogą być oparte
o różnorodne czynniki, takie jak strategia inwestycyjna, profil ryzyka, czy cele
inwestycyjne.
Podobnie jeśli chodzi o banki, które udzielając kredytów zobowiązane
są do przestrzegania powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a także
wydawanych przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) rekomendacji
wystosowanych do tych podmiotów. Ogólne zasady udzielania kredytów przez banki
zostały uregulowane w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, która
tworzy ramy prawne dla funkcjonowania banków w Polsce. Prawo bankowe nie

-- 30 of 41 --

str. 31
zawiera szczegółowych regulacji odnoszących się do postępowania banków wobec
producentów rolnych.
Zgodnie z art. 70 Prawa bankowego bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności
kredytowej kredytobiorcy, przez zdolność kredytową rozumie się zdolność do spłaty
zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie.
Kredytobiorca jest obowiązany przedłożyć na żądanie banku dokumenty i informacje
niezbędne do dokonania oceny tej zdolności. Kredytobiorca ma również obowiązek
umożliwić podejmowanie przez bank czynności związanych z oceną sytuacji
finansowej i gospodarczej oraz kontrolę wykorzystania i spłaty kredytu.
Jednocześnie banki na wniosek kredytobiorcy ubiegającego się o kredyt przekazują,
w formie pisemnej, wyjaśnienie dotyczące dokonanej przez siebie oceny zdolności
kredytowej wnioskującego. Wyjaśnienie obejmuje informacje na temat czynników,
w tym danych osobowych wnioskującego, które miały wpływ na dokonaną ocenę
zdolności kredytowej. Kredytobiorca może złożyć ww. wniosek do banku w terminie
do roku od dnia otrzymania takiej oceny zdolności kredytowej. Odpowiedź
na wniosek powinna być udzielona niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni
od dnia otrzymania wniosku (art. 70a Prawa bankowego). Banki zobowiązane są także
przestrzegać wydawanych przez KNF rekomendacji. Jedną z nich jest Rekomendacja
T dotycząca zbioru zasad dobrych praktyk w zakresie zarządzania ryzykiem
detalicznych ekspozycji kredytowych. Głównym celem Rekomendacji T jest
zachowanie wymogów stabilności i ostrożności przejawiających się między innymi
uwzględnieniem w polityce kredytowej długoterminowej perspektywy zarządzania
ryzykiem wrażliwości na zmiany warunków otoczenia oraz oddziaływania na poziom
ryzyka kredytowego. W szczególności banki zobowiązane są zachować niezbędny
obiektywizm i konserwatyzm w zakresie parametrów przyjmowanych do oceny
zdolności kredytowej.
Bank dokonując oceny zdolności kredytowej konsumenta zobowiązany jest
do prawidłowej identyfikacji i pomiaru ryzyka oraz określenia poziomu
akceptowalnego ryzyka. Rekomendacja T stanowi także, że przy ustalaniu parametru
przyjmowanego do oceny zdolności kredytowej, bank powinien zadbać o ich
obiektywny charakter wykazując zasadność przyjęcia ich na danym poziomie poprzez
odniesienie się do potwierdzonych w analizach i badaniach wielkości. Dodatkowo,

-- 31 of 41 --

str. 32
z postanowień przywoływanej Rekomendacji wynika konieczność zapewnienia przez
bank wiarygodnych informacji na potrzeby procesu kredytowego jako składowych
wpływających bezpośrednio na jego jakość. Wiarygodność oceny wynika m.in.
z możliwości pozyskania przez bank obiektywnych danych, w tym ze źródeł
zewnętrznych, pozwalających na weryfikację deklaracji i oświadczeń składanych
przez kredytobiorcę.
Pomijając powyższe należy wskazać, że po stronie banków nie istnieje ustawowy
obowiązek udzielania kredytów. Bank samodzielnie dokonuje oceny zdolności
kredytowej, gdyż to bank ponosi ryzyko związane z oferowanymi produktami. Należy
także zauważyć, że banki udzielając kredytów kierują się oceną ryzyka kredytowego,
a tworząc modele scoringowe dla klientów banki określają różne parametry,
na podstawie których dokonują oceny zdolności kredytowej. Ocena ta dotyczy
transakcji na tle całego portfela kredytowego kredytodawcy i jego skutków dla
kredytodawcy jako całości. Możliwa jest zatem sytuacja, w wyniku której banki
prowadzące różną politykę kredytową wydadzą dla tego samego podmiotu różne
decyzje kredytowe.
Podsumowując, Ministerstwu Finansów nie są znane powszechnie obowiązujące
przepisy prawa, które uzależniałby udzielenie kredytu, czy podjęcia decyzji
inwestycyjnej od wyliczeń na podstawie śladu węglowego. W związku z tym, choć
emisje dwutlenku węgla/śladu węglowego mogą być uwzględniane w procesie
podejmowania decyzji finansowych, nie są one jedynym czynnikiem decyzyjnym.
Oznacza to, że mimo rosnącego znaczenia zrównoważonego rozwoju, decyzje
te w chwili obecnej nie są obciążone prawnym wymogiem uwzględniania śladu
węglowego kredyto/pożyczkobiorcy i pozostają do wyłącznej decyzji banku lub
inwestora.
13. Czy nastąpi wzrost wsparcia działań i szeregu ułatwień w realizacji inwestycji
w gospodarstwach utrzymujących zwierzęta w sytuacji zobligowania rolników
i hodowców do prowadzenia tych inwestycji - modernizacji i rozbudowy posiadanej
infrastruktury z jednoczesnym pytaniem o konieczność wzrostu pułapu DJP dla
którego nie jest wymagany przygotowanie raportu rolno-środowiskowego?

-- 32 of 41 --

str. 33
W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
(PS WPR), przewidziano interwencje, które mają korzystny wpływ dla chowu i hodowli
zwierząt w Polsce.
I.10.1.1 Inwestycje w gospodarstwach rolnych zwiększające konkurencyjność
(dotacje)
Celem interwencji jest zwiększenie zorientowania na rynek i konkurencyjności
gospodarstw. W ramach interwencji możliwa będzie realizacja operacji w czterech
obszarach, w tym w dwóch obszarach, które mają korzystny wpływ wsparcie chowu
i hodowli zwierząt:
Obszar A – operacje dotyczące produkcji zwierzęcej polegające na stosowaniu
rozwiązań rolnictwa precyzyjnego w budynkach lub budowlach służących do produkcji
zwierzęcej.
Obszar B – operacje dotyczące produkcji ekologicznej w gospodarstwach
prowadzących produkcję ekologiczną polegające na:
 budowie lub modernizacji budynków lub budowli służących do produkcji
ekologicznej z wykorzystaniem nowoczesnych technologii,
 stosowaniu rozwiązań rolnictwa precyzyjnego, w tym w budynkach lub
budowlach służących do produkcji ekologicznej,
 zapewnieniu wybiegów oraz pastwisk dla zwierząt, w tym z wykorzystaniem
innowacyjnych rozwiązań,
 zwiększaniu dochodowości produkcji poprzez bezpieczne dla konsumenta
i efektywne przedłużanie trwałości produktów, przechowalnictwo oraz lepsze
przygotowanie do sprzedaży,
 zakupie lub leasingu, zakończonego przeniesieniem prawa własności, nowych
maszyn, urządzeń, wyposażenia do ekologicznej produkcji rolnej,
 budowie albo zakupie elementów infrastruktury technicznej wpływających
bezpośrednio na warunki prowadzenia działalności rolniczej.
Pomoc ma formę dotacji – refundacji części kosztów kwalifikowalnych operacji.
Intensywność pomocy:
 65% kosztów operacji kwalifikujących się do wsparcia w przypadku rolników,
którzy mają nie więcej niż 40 lat lub realizują operację w gospodarstwie
prowadzącym działalność ekologiczną,

-- 33 of 41 --

str. 34
 45% tych kosztów w przypadku pozostałych operacji.
Maksymalna wysokość pomocy na jednego beneficjenta i na jedno gospodarstwo
w ramach tej interwencji w okresie realizacji PS WPR wynosi:
 w obszarze A – 300 tys. zł,
 w obszarze B – 1,3 mln.
W przypadku ubiegania się o pomoc w więcej niż jednym obszarze limity nie łączą się.
Pomoc przyznaje się na operację o planowanej wysokości kosztów kwalifikujących się
do wsparcia powyżej 50 tys. zł.
Zgodnie z Harmonogramem planowanych przez ARiMR naborów wniosków w ramach
PS WPR w 2024 r. najbliższy nabór zostanie przeprowadzony od 5 września
do 11 października 2024 r.
I.10.3 Inwestycje zapobiegające rozprzestrzenianiu się ASF
Interwencja I.10.3 ma na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się afrykańskiego
pomoru świń. Wsparcie można uzyskać na inwestycje dotyczące bioasekuracji, w tym
wykonanie ogrodzenia chlewni i zakup urządzeń służących bioasekuracji.
Pomocą mogą być objęte w szczególności inwestycje związane z:
 budową, przebudową, remontem budynków lub budowli służących
bioasekuracji, takich jak np.: niecki dezynfekcyjne, magazyny
do przechowywania słomy dla świń,
 wykonaniem ogrodzenia spełniającego warunki bioasekuracji, które będzie
posiadać zamykane bramy wjazdowe i furtki,
 zakupem urządzeń służących bioasekuracji, takich jak np.: brama, kurtyna lub
tunel,
 zakupem i posadowieniem silosu na paszę gotową do bezpośredniego spożycia
przez świnie lub silosu na zboże przeznaczone na paszę,
 wykonaniem inwestycji umożliwiającej utrzymywanie świń w gospodarstwie
rolnym w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, mających oddzielne
wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń,
w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne.

-- 34 of 41 --

str. 35
Maksymalna wysokość pomocy udzielonej beneficjentowi w ramach tego instrumentu
wsparcia, w okresie realizacji PS WPR, nie może przekroczyć 100 000 zł. Pomoc
przyznaje się na operację o planowanej wysokości kosztów kwalifikowalnych powyżej
20 000 zł.
Intensywność pomocy wynosi do 80 % kosztów kwalifikowalnych operacji lub do 80%
ustalonych stawek.
Zgodnie z Harmonogramem planowanych przez ARiMR naborów wniosków w ramach
PS WPR w 2024 r. najbliższy nabór zostanie przeprowadzony od 27 czerwca
do 2 sierpnia 2024 r.
W ramach Interwencji I.10.3 od najbliższego naboru będą obowiązywać preferencyjne
warunki dla rolników prowadzących chów lub hodowlę świń metodami ekologicznymi
(rolnicy mogą utrzymywać produkcję na niższym poziomie – tj. co najmniej 27 świń,
oraz otrzymują dodatkowe punkty w kryteriach wyboru).
I.10.4 . Inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu
Wsparcie w ramach tej interwencji polega na dofinansowaniu inwestycji mających
na celu ograniczenie presji rolnictwa na środowisko naturalne, w tym m.in.
ograniczenie zużycia środków ochrony roślin lub nawozów, ograniczenie emisji
zanieczyszczeń, zwiększenie bioróżnorodności gleby, poprawę gospodarowania wodą
oraz adaptację do zmian klimatu.
Rolnicy zajmujący się hodowlą lub chowem zwierząt gospodarskich będą mogli,
przykładowo, uzyskać dofinansowanie na:
• wyposażenie gospodarstw w płyty, zbiorniki lub urządzenia
do przechowywania i stosowania nawozów naturalnych lub kiszonek,
• zakup elektronicznych stacji paszowych oraz wozów paszowych
rozdrabniająco-mieszających z systemem ważącym,
• zakup systemów odzysku wody z mycia urządzeń udojowych,
• zakup systemów oczyszczania powietrza z budynków inwentarskich,
• zakup maszyn do zbioru biomasy z trwałych użytków zielonych.

-- 35 of 41 --

str. 36
Katalog inwestycji został określony w załączniku do Wytycznych szczegółowych
w zakresie przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy finansowej w ramach PS WPR dla
interwencji I.10.4 Inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu.
Intensywność pomocy wynosi:
• do 80% kosztów kwalifikowalnych operacji (grupa rolników tzn.
co najmniej 3),
• do 65% kosztów kwalifikowalnych lub do 65% ustalonych kosztów
jednostkowych (rolnik).
Maksymalna wysokość pomocy na jednego beneficjenta i na jedno gospodarstwo
w okresie realizacji PS WPR wynosi 200 tys. zł. Pomoc przyznaje się na operację
o planowanej wysokości kosztów kwalifikowalnych powyżej 20 000 zł.
Nabór wniosków o przyznanie pomocy w ramach tej interwencji jest planowany
od 10.10 do 10.11 2024 r.
I.10.15 Inwestycje poprawiające dobrostan bydła i świń.
Wsparcie będzie udzielane rolnikom na realizację inwestycji w zakresie dobrostanu
zwierząt, które wykraczają ponad odpowiednie minimalne normy wynikające
z powszechnie obowiązującego prawa. Pomoc będzie przyznawana na operacje
obejmujące:
1) budowę lub przebudowę wybiegów dla bydła;
2) budowę lub przebudowę zbiorników na odcieki z wybiegów;
3) wyposażenie pastwisk umożliwiających bezuwięziowy wypas bydła w tym:
a) zakup pastuchów elektrycznych wraz z niezbędną infrastrukturą do ich
prawidłowego funkcjonowania, np. akumulatory, panele słoneczne
przeznaczone do ładowania akumulatorów, słupki, systemy bramowe,
b) budowę, przebudowę wodopojów lub zakup mobilnych poideł,
gwarantujących zbiorowy dostęp zwierząt do wody na pastwisku;
4) zakup budek do grupowego odchowu cieląt do 8 tygodnia życia wraz
z przestrzenią ruchową;
5) zakup zautomatyzowanych instalacji poprawiających mikroklimat
w budynkach inwentarskich;

-- 36 of 41 --

str. 37
6) zakup systemów zarządzania stadem lub dojem;
7) zakup autonomicznych, samobieżnych urządzeń do czyszczenia podłóg
w budynkach inwentarskich;
8) zakup czochradeł.
Maksymalna wysokość pomocy udzielonej jednemu beneficjentowi i na jedno
gospodarstwo nie może przekroczyć 150 tys. zł. Pomoc przyznaje się na operację
o planowanej wysokości kosztów kwalifikowalnych powyżej 20 000 zł.
Intensywność pomocy wynosi do 65% kosztów kwalifikowalnych operacji.
Zgodnie z Harmonogramem planowanych przez ARiMR naborów wniosków w ramach
PS WPR, pierwszy nabór na I.10.15 odbędzie się w okresie od 19 grudnia 2024 r. –
31 stycznia 2025 r.
Ponadto w ramach interwencji I.10.2 Inwestycje w gospodarstwach rolnych w zakresie
OZE i poprawy efektywności energetycznej producenci rolni mogą uzyskać
dofinansowanie na budowę biogazowni rolniczych (obszar A), mikroinstalacji
produkujących energię z promieniowania słonecznego (obszar B), rozwiązań
poprawiających efektywność energetyczną budynków gospodarstw rolnych
(obszar C).
Limit pomocy na jednego beneficjenta w okresie realizacji PS WPR wynosi:
1) 1,5 mln zł – w obszarze A;
2) 200 tys. zł – w obszarze B;
3) 200 tys. zł – w obszarze C.
Intensywność pomocy wynosi do 65% kosztów kwalifikowalnych operacji. Nabór
wniosków o przyznanie pomocy trwał od 25 stycznia do 23 lutego 2024 r., następny
nabór wniosków jest planowany na 2025 r.
14. Czy Ministerstwo zaproponuje konieczne zmiany w ustawie o udostępnianiu
informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie
środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko w aspekcie realnej
i przyjaznej współpracyz NGO (Non - Government Organization) na rzecz inwestycji

-- 37 of 41 --

str. 38
rolniczych, uchylając ich nieograniczone prawo do blokowania tychże inwestycji
na każdym etapie procedowania?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie planuje wprowadzenia zmian w ustawie
o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa
w ochronie środowiska oraz ocen oddziaływania na środowisko w zakresie realnej
i przyjaznej współpracy z NGO na rzecz inwestycji rolniczej. Należy wskazać, że udział
organizacji ekologicznych został w sposób kompleksowy uregulowany w powołanej
ustawie. Podkreślić należy, że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady
2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie ocen skutków wywieranych przez
niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko, jak Konwencja z Aarhus
z dnia 25 czerwca 1998 r. o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa
w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących
środowiska, nadaje organizacjom ekologicznym określone uprawnienia
w postępowaniach ocen oddziaływania na środowisko. Nie jest prawdą, że organizacje
ekologiczne posiadają uprzywilejowaną pozycję i nieograniczone prawo do blokowania
inwestycji na każdym etapie procedowania. Wprowadzenie bardziej restrykcyjnych
przepisów dla jednej ze stron postępowania administracyjnego, a należy pamiętać,
że organizacja ekologiczna bierze udział w postepowaniu na prawach strony, byłaby
przejawem nierównego traktowania stron i taka sytuacja byłaby sprzeczna z art. 10
ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (7)
Podsumowując, w opinii MKiŚ obecna regulacja powołanej ustawy nie wymaga
wprowadzania zmian w rozpatrywanym zakresie w najbliższej przyszłości.
15. Czy Ministerstwo ustanowi taryfę energetyczna dla rolnictwa?
Zasady ustanawiania taryf w obrocie energią elektryczną reguluje Rozporządzenie
Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 29 listopada 2022 r. w sprawie sposobu
kształtowania i kalkulacji taryf oraz sposobu rozliczeń w obrocie energią elektryczną
(Dz. U. z 2022 poz. 2505, z późn. zm.). Organem właściwym w tym zakresie jest
Minister Klimatu i Środowiska, który zgodnie z art. 7a ustawy z dnia 4 września 1997
r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2512, z późn. zm.) jest

-- 38 of 41 --

str. 39
odpowiedzialny m.in. za kreowanie polityki energetycznej państwa oraz sprawy
związane z rynkami energii, surowców energetycznych i paliw.
16. Czy Ministerstwo nawiąże właściwą, konkretną i przyjazną współpracę rolnikami
z Oddolnego Ogólnopolskiego Protestu Rolników?
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi nawiązało współpracę z Oddolnym
Ogólnopolskim Protestem Rolników. 17 maja 2024 r., z inicjatywy Wiceprezesa Rady
Ministrów p. Władysława Kosiniaka-Kamysza, w siedzibie MRiRW, odbyło się
spotkanie p. Wicepremiera i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi p. Czesława
Siekierskiego z przedstawicielami tej grupy protestujących rolników. Spotkanie to było
wynikiem ustaleń p. Wicepremiera z tą organizacją podczas XVI Europejskiego
Kongresu Gospodarczego w Katowicach. W czasie spotkania przedstawiciele
Oddolnego Ogólnopolskiego Protestu Rolników poinformowali o utworzonych
w ramach tej organizacji 4 grupach tematycznych: ds. Nowego Zielonego Ładu,
ds. ochrony rynku wspólnotowego, ds. chowu i hodowli zwierząt i ds. rekompensat,
złożonych z rolników i ekspertów. Ponadto wyrazili swoje stanowisko odnośnie do
głównych postulatów, które są przyczyną protestów rolniczych. Zadeklarowali wolę
współpracy z resortem rolnictwa w celu wypracowania właściwych rozwiązań.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi p. Czesław Siekierski poinformował, że od czerwca
br. rozpoczną prace zespoły złożone z przedstawicieli protestujących rolników,
ekspertów z instytutów badawczych oraz pracowników MRiRW. W prace tych
zespołów zostaną włączeni również przedstawiciele Oddolnego Ogólnopolskiego
Protestu Rolników.
Pan Minister oraz dyrektorzy departamentów merytorycznych MRiRW przekazali
informacje o stanie realizacji 3 podstawowych postulatów protestujących rolników,
tj. zmian zapisów Europejskiego Zielonego Ładu, handlu z Ukrainą i utrzymania
dochodowości produkcji rolniczej. Dyskutowano również na temat tegorocznej suszy
i problemów z aplikacją suszową, środków na walkę z ASF i regulacji unijnych
związanych z ochroną klimatu.

-- 39 of 41 --

str. 40
Współpraca podjęta z tym podmiotem będzie realizowana na zasadach wzajemnego
poszanowania i partnerstwa.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
/podpisano elektronicznie/
Podstawa prawna:
(1) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 z dnia
15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności
urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa
żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu
zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniające rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE)
nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014,
(UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE)
nr 1099/2009 oraz dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/74/WE, 2007/43/WE,
2008/119/WE i 2008/120/WE, oraz uchylające rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady
89/608/EWG, 89/662/EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE,
96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (Dz. Urz. UE L 95
z 7.4.2017, str. 1-142, z późn.zm.).
(2) Ustawa z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1149).
(3) Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 15 września 2023 r.
w sprawie zakazu przywozu z Ukrainy produktów rolnych (Dz. U. z 2023 r. poz.
1898).
(4) Projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego
rozporządzenie (UE) 2021/2115 i (UE) 2021/2116 w odniesieniu do norm
dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, schematów na rzecz
klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt, zmian w planach strategicznych
WPR, przeglądu planów strategicznych WPR oraz zwolnień z kontroli i kar
(COM(2024)139).
(5) Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 kwietnia 2023 r.
w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania
i wypłaty pomocy finansowej w ramach schematów na rzecz dobrostanu
zwierząt w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata
2023–2027 (Dz. U. poz. 797, z późn. zm.).
(6) Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 lipca 2015 r.
w sprawie stawek dotacji przedmiotowych dla różnych podmiotów

-- 40 of 41 --

str. 41
wykonujących zadania na rzecz rolnictwa (Dz. U. poz. 1170, z późn. zm.). Dz.U.
z 2024 r. poz. 572.
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Departament Spraw Parlamentarnych

-- 41 of 41 --