Interpelacja w sprawie niepokojących opóźnień związanych z konkursami dotacyjnymi KPRM skierowanymi do środowisk polonijnych

Interpelacja nr 2545

do ministra - członka Rady Ministrów, szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

w sprawie niepokojących opóźnień związanych z konkursami dotacyjnymi KPRM skierowanymi do środowisk polonijnych

Zgłaszający: Jan Michał Dziedziczak

Data wpływu: 12-04-2024

Szanowny Panie Ministrze,

w dniu 11 kwietnia 2024 roku odbyło się posiedzenie sejmowej Komisji Łączności z Polakami za Granicą. Jednym z jego tematów były niepokojące opóźnienia związane z konkursami dotacyjnymi KPRM skierowanymi do środowisk polonijnych. Jest to zagadnienie kluczowe z punktu widzenia środowisk polonijnych, które mogą realizować swoje działania właśnie dzięki wsparciu ze strony budżetu państwa polskiego. Konkurs „Polonia i Polacy za Granicą”, prowadzony od 2020 roku przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, a ogłaszany przez pełnomocnika rządu ds. Polonii i Polaków za Granicą (którą to funkcję miałem zaszczyt pełnić w latach 2019-2023) był od kilku lat kluczowym źródłem wsparcia, umożliwiającym stabilne funkcjonowanie środowisk polonijnych na całym świecie. To właśnie dzięki wsparciu środków KPRM realizowane było wsparcie struktur organizacji polonijnych i polskich na wschodzie, mediów polonijnych i polskich na wschodzie, wydarzeń organizowanych przez środowiska polonijne za granicą i dla środowisk polonijnych w Polsce, pomocy charytatywnej dla naszych Rodaków na Wschodzie. Szczególną wagę przykładano do wspierania projektów aktywizujących środowiska polonijne do budowania dobrego wizerunku Polski za granicą, traktując Polonię i Polaków za granicą jako kluczowych partnerów, najlepszych ambasadorów Polski za granicą. Do 2022 roku KPRM realizował także komponent dotyczący edukacji polonijnej; od 2023 roku zadania te przejął Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. Świętego Maksymiliana Marii Kolbego. Konkurs dotacyjny realizowany przez KPRM był zatem w ostatnich latach najważniejszym, strategicznym wsparciem dla naszych Rodaków mieszkających na całym świecie.

Mając tego świadomość, konkursy zostały ogłoszone przeze mnie - jako pełnomocnika - w grudniu, jeszcze przed powołaniem nowego rządu. Konkursy zostały ogłoszone dwa – pierwszy dotyczący działań stricte strukturalnych, wymagających stabilnego, przewidywalnego wsparcia dla struktur i mediów polonijnych i polskich na wschodzie oraz drugi, dotyczący szeroko rozumianych działań tzw. miękkich – wydarzeń, festiwali, zjazdów, koncertów, budowania dobrego wizerunku Polski przez organizacje polonijne, akcji charytatywnych wspierających naszych Rodaków na Wschodzie. Konkursy zostały ogłoszone, by zapewnić stabilne finansowanie środowisk polonijnych w roku zmiany rządu. Wiedziałem, ze konkurs będzie rozstrzygnięty już przez nowy rząd, który podejmie decyzje na temat wsparcia konkretnych podmiotów i projektów. Rozstrzygnięcie konkursów było planowane na koniec lutego (co przy zastosowaniu pierwotnego terminarza naboru byłoby możliwe), a także umożliwiłoby przekazanie środków do beneficjentów konkursów w marcu/kwietniu. Regulaminy konkursowe, przejrzyste i sprawdzone, miały zagwarantować sprawne przeprowadzenie procedury, by mimo zmiany rządu zachowana została ciągłość stabilnego wsparcia.

Z niepokojem obserwuję jednak dramatyczne opóźnienia w realizacji konkursu. Niezrozumiałe i lakonicznie uargumentowane przesunięcia zakończenia naboru ofert, powolna w stosunku do lat ubiegłych realizacja procedury konkursowej sprawiają, że środki do Polonii i Polaków za granicą dotrą najprawdopodobniej bardzo późno, w lipcu-sierpniu, a może nawet później. Szczególny problem będą miały media polskie na wschodzie i polonijne, struktury organizacyjne ponoszące w tej chwili niemałe koszty funkcjonowania ze środków własnych, których najczęściej nie mają. Powtórzy się rok 2012, kiedy upadały polskie media na wschodzie, które bezpowrotnie straciliśmy. To bardzo niepokojące.

Podczas posiedzenia Komisji Łączności z Polakami za Granicą padł ze strony wielu parlamentarzystów szereg szczegółowych pytań, na które niestety przedstawiciel KPRM w randze dyrektora nie udzielił wyczerpującej odpowiedzi.

W związku z powyższym, uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Zgodnie z informacją przekazaną przez przedstawicieli MSZ i KPRM podczas posiedzenia Komisji, zadania związane z opieką nad Polonią zostaną przeniesione z KPRM do MSZ. Procedowana jest związana z tym ustawa.

1.1. Na jakim etapie znajduje się jej procedowanie?

1.2. Jaki jest planowany termin zakończenia prac legislacyjnych?

1.3. Jaki jest planowany ostateczny termin przejęcia przez MSZ pełnej odpowiedzialności za opiekę nad Polonią i Polakami za granicą?

1.4. Który organ administracji rządowej (KPRM czy MSZ) rozstrzygnie każdy z konkursów, tzn. podejmie decyzję o dofinansowaniu bądź niedofinansowaniu ofert?

1.5. Zgodnie z deklaracją przedstawiciela MSZ, KPRM rozstrzygnie konkurs związany ze wsparciem struktur i mediów polonijnych do 30 kwietnia br. Czy potwierdza Pan to zobowiązanie?

1.6. Co bardzo niepokojące, mimo kilkukrotnych pytań, nie padła ze strony przedstawiciela KPRM żadna deklaracja dotycząca terminu rozstrzygnięcia konkursu „Polonia i Polacy za Granicą 2024 - wydarzenia i inicjatywy polonijne”. Jaki planowany jest termin rozstrzygnięcia tego konkursu?

2. W konkursie „Polonia i Polacy za granicą”, już od 2021 roku, wprowadzony został mechanizm umów wieloletnich, które stabilizują sytuację środowisk polonijnych, szczególnie jeśli chodzi o media i struktury. W konkursie „Polonia i Polacy za Granicą 2023” środki zostały przyznane na działania także w latach 2024 i 2025, by zabezpieczyć ciągłość funkcjonowania środowisk. Zapisy dostępnego na stronie KPRM regulaminu wskazują, że środki na kolejny rok będą wypłacane w określonych terminach związanych ze złożeniem i rozliczeniem sprawozdań za poprzedni rok.

2.1. Czy wszystkie sprawozdania z realizacji zadań publicznych dotyczące umów wieloletnich zostały złożone przez zleceniobiorców w terminie? Jeśli nie, jakie są tego przyczyny?

2.2. Czy wszystkie sprawozdania z realizacji zadań publicznych dotyczące umów wieloletnich zostały rozliczone przez KPRM w terminie? Jeśli nie, jakie są tego przyczyny?

2.3. Czy wszystkie środki z umów wieloletnich zostały wypłacone na 2024 rok?

2.4. Jeśli nie zostały one wypłacone, to kto podjął taką decyzję i jakie jest tego uzasadnienie?

2.5. Jeśli nie zostały one wypłacone, proszę o przekazanie zestawienia umów, których to dotyczy wraz z uzasadnieniami.

3. Konkurs, realizowany zgodnie z regulaminem na podstawie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie i ustawy o finansach publicznych, jest w podobnym kształcie realizowany po raz czwarty. Zapisy regulaminu jasno określają procedurę, która na etapie realizacji przez urzędników była prowadzona sprawnie, mimo znacznej liczby ofert także w poprzednich konkursach. W tym roku widoczne jest bardzo znaczne opóźnienie w realizacji procedury, m.in. nabór w konkursie został dwukrotnie przedłużony.

3.1. Dlaczego nabór został przedłużony aż dwukrotnie i ostatecznie aż o prawie dwa miesiące?

3.2. Kto podjął decyzję o przedłużeniu naboru?

3.3. Jako uzasadnienie przedłużenia, na stronie KPRM, przy informacji o obu przesunięciach terminów, znajduje się zdanie „Wsłuchując się w głosy organizacji polonijnych, przedłużony zostaje termin składania ofert (…)”. Jakie konkretnie organizacje polonijne zgłosiły prośbę o przedłużenie terminów?

4. Podczas posiedzenia komisji została poruszona kwestia komisji konkursowej, która zarekomenduje członkowi kierownictwa KPRM listę ofert proponowanych do dofinansowania, by decyzja w tej sprawie zapadła do 30 kwietnia (czyli za niecałe 3 tygodnie licząc od posiedzenia komisji). Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez MSZ i KPRM, do wsparcia działań KPRM oddelegowanych zostało 29 osób z MSZ (ekspertów, jak rozumiem jako członków komisji konkursowej), co wynika ze wzrostu liczby ofert o 25% w stosunku do zeszłego roku.

4.1. Kiedy zostały powołane komisje konkursowe w obu konkursach (proszę o podanie dat dziennych)?

4.2. Ile spotkań komisji odbyło się do dnia 11 kwietnia br.?

4.3. Jaka jest obecna liczba członków komisji konkursowych w obu konkursach?

4.4. Jaką liczbę członków miały komisje konkursowe w konkursach w latach kolejno 2021, 2022 i 2023?

5. Zgodnie z regulaminem, do rozstrzygnięcia konkursu „Polonia i Polacy za Granicą 2024 - wydarzenia i inicjatywy polonijne” zaangażowani zostaną niezależni eksperci. W ostatnich latach była to grupa ponad 100 osób posiadających fachową wiedzę, m.in. doświadczenie w ocenie ofert. Ta grupa została zrekrutowana i była w ramach współpracy szkolona, zwiększając swoją wiedzę na temat specyfiki polonijnej. Z informacji podanych na stronie KPRM wynika, że przeprowadziliście państwo nabór na nowych ekspertów.

5.1. Czy oznacza to, że lista ekspertów, którzy nabyli doświadczenie i wiedzę w ostatnich latach, została anulowana?

5.2. Ilu ekspertów jest w tej chwili na liście KPRM?

5.3. Czy eksperci rozpoczęli już ocenę ofert?