Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.28.2024.KW
3164600.12416022.9989215
Warszawa, 10-05-2024
Pan
Szymon Hołowia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr K10INT2536 Pana Posła Tadeusza Tomaszewskiego
w sprawie szacowania szkód wyrządzonych przez zwierzynę prawnie chronioną, przekazuję
odpowiedzi na postulaty zgłoszone przez rolników z terenu powiatu gnieźnieńskiego.
Szacowanie szkód wyrządzonych przez niektóre gatunki zwierząt chronionych powinny zostać
wykonane niezwłocznie po otrzymaniu wniosku o przeprowadzenie szacowania (w przypadku
zwierzyny łownej 7 dni, a chronionej 30 dni).
Uprzejmie informuję, że obecnie szacowania szkód wyrządzonych przez zwierzęta objęte
ochroną gatunkową dokonuje się w ciągu 30 dni, zaś szacowania szkód wyrządzonych przez
zwierzęta łowne dokonuje się w ciągu 7 dni.
Zgodnie z § 3 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 lutego 2018 r. w sprawie
szacowania szkód wyrządzonych przez niektóre gatunki zwierząt objęte ochroną gatunkową
(Dz. U. poz. 645), właściwy organ dokonuje oględzin szkody w obecności poszkodowanego,
niezwłocznie po otrzymaniu wniosku, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia
otrzymania kompletnego wniosku. Jednocześnie w przypadku oględzin szkód wyrządzonych
w uprawach i płodach rolnych oględzin szkody dokonuje się najpóźniej na dzień przed
sprzętem uprawy lub płodów rolnych, w których ona wystąpiła. Zgodnie z § 2 ust. 5 pkt 4 lit.
c ww. rozporządzenia poszkodowany załącza do wniosku o odszkodowanie oświadczenie o
planowanym terminie sprzętu uprawy lub płodów rolnych, które uległy szkodzie, przy czym
termin ten nie może być krótszy niż 14 dni od dnia zgłoszenia szkody.
Natomiast zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 2023 r. Prawo Łowieckie
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1082), dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego jest obowiązany
do wynagradzania szkód wyrządzonych w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie,
jelenie, daniele i sarny oraz przy wykonywaniu polowania. Zgodnie z art. 46 a ust. 2 ww.
ustawy oględzin dokonuje się niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia
otrzymania wniosku.
Ponadto zgodnie z art. 50 ust. 1 ww. ustawy, wprowadzona została odpowiedzialność Skarbu
Państwa za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną (obecnie
łoś) oraz szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne w uprawach i płodach rolnych na
obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich. W tym przypadku odszkodowanie
wypłaca zarząd województwa (za szkody wyrządzone poza obwodami łowieckimi oraz
szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną na terenie obwodów
łowieckich polnych) oraz Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe (za szkody
wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną w obwodach łowieckich
leśnych). Podmioty szacujące szkody w imieniu Skarbu Państwa stosują terminy szacowania
szkód odpowiednio do określonej w przepisach procedury szacowania szkód łowieckich
stosowanej przez dzierżawców i zarządców obwodów łowieckich.

-- 1 of 5 --

Rozszerzyć zakres szacowania szkód wyrządzonych przez zwierzynę o kategorie ptactwa
prawnie chronionego, kormoranów, żurawi, gęsi, łabędzi i krukowatych oraz dać prawo rolnikom
- pozwolenia na niezwłoczne odstraszanie w uprawach rolnych, a także przeanalizować redukcję
w/w gatunków ptaków.
Gatunki ptaków bytujące w Polsce są chronione na podstawie rozporządzenia Ministra
Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. poz.
2183). Rozporządzenie to obejmuje znaczącą większość (427 gatunki objęte ochroną ścisłą
oraz 9 gatunków objętych ochroną częściową) gatunków ptaków.
Zgodnie z art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023
r. poz. 1336 ze zm.), Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność finansową za szkody
wyrządzone przez żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie i bobry. Według obowiązującego w Polsce
ustawodawstwa, ptaki objęte ochroną gatunkową nie figurują na liście gatunków
wymienionych w art. 126 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, a więc za szkody wyrządzone
przez którykolwiek gatunek ptaka objętego ochroną gatunkową nie przysługuje ustawowe
odszkodowanie ze Skarbu Państwa. Obecnie resort środowiska nie planuje nowelizacji treści
art. 126 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody poprzez rozszerzenie wykazu
gatunków zwierząt chronionych wyrządzających szkody o ptactwo chronione. Istniejące
przepisy bardzo ściśle wiążą fakt zaistnienia szkód z identyfikacją gatunku zwierzęcia, które
jest za te szkody odpowiedzialne. W przypadku wydziobywania zasiewów przez ptaki,
precyzyjne przypisanie szkód do konkretnego gatunku jest praktycznie niemożliwe. Drogą
do uzyskania odszkodowania za powstałe w wyniku żerowania ptaków szkody może być
natomiast powództwo cywilne.
Należy przy tym wskazać, iż fakt objęcia gatunków ochroną nie uniemożliwia podejmowania
przeciwko nim jakichkolwiek działań. Na podstawie art. 56 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie
przyrody, regionalni dyrektorzy ochrony środowiska, na wniosek podmiotów, w których
interesie jest zminimalizowanie szkód, wydają zezwolenia m.in. na płoszenie i niepokojenie
osobników gatunków objętych ochroną oraz na eliminację osobników gatunków objętych
ochroną częściową. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska może wydać zezwolenie na
eliminację osobników gatunków objętych ochroną ścisłą. Należy podkreślić fakt, iż
zezwolenia na odstępstwa od zakazów wydawane są na wniosek podmiotu, w którego
interesie leży dana czynność. Należy przy tym wskazać, iż wydane decyzje przyznają stronom
prawo do odstępstwa od obowiązujących zakazów, nie mają zaś charakteru nakazowego.
Wnioskodawca może więc wykorzystać udzieloną derogację w całości lub w części, jednak
nie ma takiego obowiązku.
Natomiast odnośnie do zwierząt łownych należy wskazać, że zgodnie z ustawą z dnia 13
października 1995 r. – Prawo łowieckie, dzierżawcy i zarządcy obwodów łowieckich
odpowiadają jedynie za szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzone przez ściśle
określony katalog zwierząt łownych tj. dziki, łosie (obecnie gatunek objęty całoroczną
ochroną), jelenie, daniele i sarny. Łowne gatunki gęsi (gęś gęgawa, zbożowa i białoczelna) nie
zostały zaliczone do katalogu tych gatunków, za które przewidziano możliwość szacowania
szkód i wypłaty odszkodowań. Istnieją jednak instrumenty pozwalające na ograniczanie
negatywnego wpływu łownych gatunków gęsi na uprawy rolne. W celu ochrony upraw przed
szkodami można wystąpić do marszałka województwa na podstawie art. 9 a ustawy – Prawo
łowieckie z wnioskiem o wydanie zezwolenia na odstępstwo od zakazu płoszenia gatunków
łownych. Zezwolenie może być wydane w przypadku braku rozwiązań alternatywnych oraz
gdy nie jest to szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony populacji dziko
występujących zwierząt łownych. Ponadto w okresie obowiązujących terminów polowań na
gęsi można zapobiegać powstawaniu szkód poprzez wejście w kontakt z właściwymi
terytorialne kołami łowieckimi, które wydając indywidualne upoważnienia do odstrzału lub
organizując polowania zbiorowe, zapewnią skuteczne ich płoszenie. Obecnie resort
środowiska nie widzi możliwości realizacji postulatu rozszerzenia odpowiedzialności

-- 2 of 5 --

dzierżawców i zarządców obwodów łowieckich o szkody wyrządzane przez łowne gatunki
gęsi.
Zdjąć moratorium na całoroczną ochronę łosia i ująć ten gatunek w rocznych planach łowieckich
do odstrzału ze względu na coraz większą ilość kolizji drogowych oraz dużą ilość szkód na polach.
Odnosząc się do postulatu podjęcia działań mających na celu zdjęcie moratorium na
całoroczną ochronę łosia informuję, że umożliwienie wykonywania odstrzału łosia wymaga
nowelizacji rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie
określenia okresów polowań na zwierzęta łowne (Dz. U. z 2023 r. poz. 99). Obecnie nie
prowadzi się prac mających na celu zmianę ww. rozporządzenia we wskazanym zakresie,
jednak w resorcie środowiska trwa bieżąca analiza problemu w szczególności w odniesieniu
do szkód wyrządzanych przez ten gatunek.
Rozpatrzyć status ochrony wilka w obwodach, na których jest nadmierna ilość ochrony
inwentarza żywego oraz społeczności wiejskich (coraz częstsze ataki na zwierzęta gospodarskie).
Pomimo, iż wilk Canis lupus objęty jest ścisłą ochroną gatunkową na podstawie załącznika nr
1 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony
gatunkowej zwierząt (Dz. U. poz. 2183) należy wyraźnie podkreślić, iż obowiązujące obecnie
przepisy prawa przewidują możliwość podjęcia działań przeciwdziałających zagrożeniu
powodowanemu przez ten gatunek. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r.
o ochronie przyrody możliwe jest uzyskanie zezwolenia na odstępstwo od zakazów wobec
osobników tego gatunku, w celu wyeliminowania powodowanego zagrożenia – np. na
umyślne płoszenie, umyślne przemieszczanie z miejsc regularnego przebywania w inne
miejsce czy zabijanie. Zezwolenia wydawane są przez właściwego miejscowo regionalnego
dyrektora ochrony środowiska (w zakresie umyślnego płoszenia i przemieszczania),
Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (w zakresie umyślnego zabijania) oraz
Ministra Klimatu i Środowiska (w przypadku, gdy czynności mają być wykonane na terenie
parku narodowego). Zezwolenia takie mogą być wydawane w przypadku braku rozwiązań
alternatywnych, jeżeli wnioskowane działania nie są szkodliwe dla zachowania we
właściwym stanie ochrony gatunku chronionego oraz przy spełnieniu jednej z przesłanek
indywidualnych, jak na przykład dot. interesu zdrowia lub bezpieczeństwa powszechnego.
Odnośnie zmiany statusu ochrony wilka, uprzejmie informuję, iż wilk został wymieniony w
załączniku II Konwencji z dnia 19 września 1979 r. o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny
europejskiej oraz ich siedlisk (tzw. Konwencji Berneńskiej), jako gatunek zwierzęcia ściśle
chronionego. Polska podczas ratyfikacji Konwencji Berneńskiej zgłosiła w trybie art. 22 tej
konwencji zastrzeżenie co do przedmiotowego gatunku, zgodnie z którym może on zostać
objęty w Polsce statusem ochrony innym niż przewidziany w konwencji. Zatem w świetle
Konwencji wilk może zostać objęty w Polsce ochroną gatunkową częściową.
Analizując kwestię ochrony wilka w dyrektywie 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r.
w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (tzw. Dyrektywy
Siedliskowej) należy stwierdzić, że wilk został wymieniony w załącznikach:
 II - jako gatunek zwierzęcia będącego przedmiotem zainteresowania Wspólnoty,
którego ochrona wymaga wyznaczenia specjalnych obszarów ochrony;
 IV - jako gatunek zwierzęcia będącego przedmiotem zainteresowania Wspólnoty,
które wymaga ścisłej ochrony.
Polska populacja wilka wraz z kilkoma innymi (m.in. estońską, bułgarską, łotewską, litewską
i słowacką) zostały wyłączone z załącznika IV i umieszczone w załączniku V, w którym
wymienione zostały gatunki zwierząt i roślin będące przedmiotem zainteresowania
wspólnoty, których pozyskanie ze stanu dzikiego i eksploatacja może podlegać działaniom

-- 3 of 5 --

w zakresie zarządzania. Dla tych populacji nie jest więc wymagane ustanowienie ochrony
ścisłej.
Zatem teoretycznie wilk może być w Polsce objęty częściową ochroną gatunkową. Należy
jednak pamiętać, że wilk w myśl Dyrektywy Siedliskowej jest gatunkiem o znaczeniu
priorytetowym, w odniesieniu do ochrony którego Unia Europejska ponosi szczególną
odpowiedzialność z powodu wielkości jego naturalnego zasięgu mieszczącego się w obrębie
terytorium Państw Członkowskich.
Wydawać by się mogło, że konsekwencją obniżenia reżimu ochrony wilka byłoby
zwiększenie liczby wydawanych decyzji, gdyż do gatunków objętych ochroną częściową
istnieje możliwość zastosowania dodatkowej przesłanki indywidualnej – tj. słusznego
interesu strony. Należy jednak mieć na uwadze fakt, iż odstępstwa od zakazów w stosunku
do zwierząt objętych ochroną gatunkową częściową wydawane są przez właściwych
miejscowo regionalnych dyrektorów ochrony środowiska. Zatem trudno w tym przypadku
byłoby utrzymać jednolite podejście odnośnie zarządzania populacją wilka w Polsce. Ze
względu na ogromne wymagania przestrzenne dużych drapieżników, powierzchnie nawet
największych lasów w Polsce są zbyt małe, by stanowić ostoję niezależnej, żywotnej,
zróżnicowanej genetycznie populacji wilka. Dlatego populacje dużych drapieżników jak wilk
są w Polsce zbiorem niewielkich lokalnych populacji (tzw. subpopulacji) zasiedlających
poszczególne kompleksy leśne, połączonych w całość poprzez korytarze ekologiczne.
Przetrwanie takich gatunków zależy od sprawnej wymiany osobników (i genów) pomiędzy
poszczególnymi subpopulacjami. Należy więc zauważyć, że nieskoordynowane działania na
tak małych obszarach jak województwa wiązałyby się ze sporym ryzykiem dla osiągnięcia
celu ochrony tego gatunku. Regionalni dyrektorzy ochrony środowiska, aby uniknąć
negatywnego wpływu na stan populacji wilka (wymóg Dyrektywy Siedliskowej) przed
wydaniem decyzji każdorazowo musieliby analizować sytuację na terenie innych
województw, co wydłużałoby i komplikowało procedurę.
Przy rozważaniach dotyczących zmiany reżimu ochronnego wilka należy brać pod uwagę
również odbiór społeczny. Nastawienie społeczne do wilka jest niejednoznaczne. Z jednej
strony mieszkańcy małych miejscowości postulują o redukcję jego liczebności ze względu na
strach przed nim oraz powodowanie szkód. Negatywne emocje są dodatkowo podsycane na
portalach społecznościowych oraz w mediach. Z drugiej strony organizacje społeczne
i naukowcy dostrzegając ważną rolę wilka, jako szczytowego drapieżnika regulującego
ekosystem, kwestionują zasadność eliminacji wilków.
Należy również zauważyć, że wbrew powszechnemu przekonaniu, tam gdzie poluje się na
wilki, poziom szkód w inwentarzu nie spada, a może nawet wzrastać. Ogromna większość
wilków żyje w grupach rodzinnych, odstrzały powodują zaburzenia struktury socjalnej grupy
rodzinnej, która opiera się na bliskim pokrewieństwie osobników (grupa składa się
najczęściej z pary rodzicielskiej i jej potomstwa), warunkującej współpracę w grupie
i dzielenie się pokarmem. Powstałe w wyniku odstrzału niewielkie, niedoświadczone grupy
lub młode, osierocone wilki pozbawione wsparcia rodziców nie mają jeszcze umiejętności
polowania na największą i trudną zdobycz (jelenie, łosie i dziki), dlatego chętniej polują na
mniejsze ofiary, np. sarny. Łatwiejszą zdobyczą są dla nich też zwierzęta gospodarskie, co
może powodować wzrost szkód w inwentarzu. Dla przykładu w Estonii, w latach 2007- 2010
wraz ze wzrostem liczby odstrzelonych wilków (od 27% do 55% jesiennego stanu liczebnego
populacji), wzrosła liczba zabitych zwierząt gospodarskich (od 148 do 565 zwierząt).
Podobne wnioski wynikają z doświadczeń Łotwy, gdzie wykorzystanie skutecznych środków
zapobiegawczych jest niskie, a odstrzał wilków jest głównym sposobem na radzenie sobie ze
szkodami w zwierzętach gospodarczych. W ciągu ostatnich dwóch dekad wzrosła tam liczba
przypadków szkód gospodarczych powodowanych przez wilki.

-- 4 of 5 --

Należy wskazać, że najlepszym sposobem na zapobieganie stratom w zwierzętach
gospodarczych jest stosowanie różnorodnych metod ochrony inwentarza. Jak wskazują
badania naukowe, w całym zasięgu występowania wilka dochodzi do ataków na zwierzęta
gospodarskie, a poziom szkód nie zależy od tego czy wilki są w danym kraju gatunkiem
łownym czy chronionym, lecz od stopnia zabezpieczenia stad przez hodowców.
Istotną informacją jest też to, że wraz ze wzrostem liczebności wilków liczba szkód od kilku
lat utrzymuje się na podobnym poziomie.
Utrzymać zakaz utrudniania polowań zbiorowych w okresie jesienno- zimowym przez
pseudoekologów, jest to okres najlepszy do odstrzału i realizacji planów łowieckich.
Kwestia utrzymania lub zniesienia penalizacji zakazu utrudniania wykonywania polowania
będzie przedmiotem analizy Zespołu ds. łowiectwa, który zostanie powołany przez Ministra
Klimatu i Środowiska.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM

-- 5 of 5 --