Interpelacja w sprawie bezpieczeństwa ruchu kolejowego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 2534
do ministra infrastruktury
w sprawie bezpieczeństwa ruchu kolejowego
Zgłaszający: Jacek Tomczak
Data wpływu: 10-04-2024
Interpelację składam na prośbę byłego pracownika PKP PLK SA. Pracownik zwraca uwagę na zły stan bezpieczeństwa kolejowego.
Podczas ostatnich modernizacji szlaków popełniono szereg nieprawidłowości, które w dłuższym okresie doprowadzą do katastrofy w ruchu kolejowym.
Główne problemy:
Pracownicy kolejowi dyżurni ruchu w zależności od potrzeb pracują na kilku posterunkach kolejowych. Stanowiska do sterowania ruchem kolejowym na różnych posterunkach mają różne oznaczenia dla tych samych urządzeń, np. liczniki osi sygnalizujące zajętość odcinków, rozjazdów. Przykładowo na sąsiednich posterunkach ruchu zajętość odcinka była sygnalizowana kolorem czerwonym oraz ciemną szczeliną. Brak unifikacji powoduje duże ryzyko błędu dyżurnego, który często pracuje na kilku posterunkach ruchu. Podobnie w przypadku TOP-ów (tarcza ostrzegawcza przejazdowa). Systemy komputerowe w ramach jednej sekcji posiadają różne komendy dla tych samych czynności, które wykonuje dyżurny ruchu. Jeszcze większym problemem są niesprawne urządzenia sterowania ruchem kolejowym. Zdarza się nawet, że zamontowane urządzenia są wadliwe, mimo posiadanej certyfikacji.
System zarządzania bezpieczeństwem SMS (Safety Management System) nie działa prawidłowo. Fundamentalne zasady funkcjonowania spółki, które powinny zapewniać bezpieczeństwo transportu kolejowego, poprzez stosowanie procedur SMS uzależniają ocenę kierownictwa od statystyki, czyli liczby wypadków, incydentów. Kierownictwo jako jeden z wskaźników swojej efektywności ma ilość zgłoszonych incydentów i niesprawności urządzeń. W interesie kierownictwa jest, aby ilość zgłoszeń była minimalna. To powoduje, że jednocześnie kierownictwo jest zainteresowane, a nawet wywiera presję na szeregowych pracownikach, aby nie odnotowywali w dokumentacji niesprawności urządzeń i incydentów kolejowych. Trzeba mieć na uwadze, że niektóre kategorie incydentów wiążą się również z konsekwencjami dla pracownika, np. ponowny egzamin. Brak zgłoszeń powoduje poczucie, że wszystko działa doskonale, ale niestety tak nie jest i naraża użytkowników kolei na ryzyko katastrofy kolejowej. Jest to problem systemowy w PKP PLK SA.
Kolejnym błędem systemowym jest, że w przypadku zgłoszenia niesprawności lub incydentu kolejowego na skrzynkę bezpieczeństwa Urzędu Transportu Kolejowego informacja trafia do bezpośrednich przełożonych zgłaszającego i oni powołują komisję kolejową mającą na celu zbadanie incydentu. Nie gwarantuje to żadnego obiektywizmu i stwarza ryzyko nieformalnego wpływania na komisję. I wtedy zgłaszający ponosi konsekwencje zgłoszenia niesprawności urządzeń kolejowych lub incydentu ponieważ psuje „statystykę“. Tak było w przypadku wadliwych przetwornic na linii 61 w ZLK w Częstochowie, nie odnotowywano w dokumentacji tego faktu, dopiero po interwencji zawiadowcy zaprzestano tego nielegalnego procederu.
Pytania:
1. Jakie działania prowadzi Ministerstwo Infrastruktury w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu kolejowego?
2. Czy Ministerstwo Infrastruktury rozważa wprowadzenie innego systemu rozliczeń tak, aby nie zachęcał do ukrywania niesprawności i incydentów kolejowych?
Proponowane zmiany:
Zdaniem pracownika kolei należy pilnie wprowadzić następujące zmiany:
1. Wprowadzenie ustawy o sygnalistach, ze szczególnym uwzględnieniem ochrony rodziny sygnalisty i przepisów przejściowych.
2. Zmianę systemu rozliczania kierownictwa, aby wskaźnikiem nie była minimalna liczba zgłoszeń incydentów i nieprawności, ale realne bezpieczeństwo ruchu kolejowego. Zatajenie incydentu lub polecenie zatajenia przez kierownictwo powinno być rozliczane zgodnie z obowiązującym Regulaminem Pracy.
3. Zgłoszenia przesłane na skrzynkę bezpieczeństwa UTK – komisję kolejową powinien powoływać UTK z innego regionu niż dotyczy incydent, aby zminimalizować nieformalne wpływy na pracę komisji.
Podsekretarz stanu Piotr Malepszak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8398 znakówkancelaria@mi.gov.pl ul. Chałubińskiego 4/6
www.gov.pl/web/infrastruktura 00-928 Warszawa
Znak pisma: DTK-4.054.3.2024
Warszawa, 22 maja 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 2534 Posła na Sejm RP Pana Jacka Tomczaka z dnia 24
kwietnia br. w sprawie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, poniżej przedstawiam
stosowne wyjaśnienia.
Charakterystyka pracy dyżurnych ruchu w PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. została
uregulowana przepisami, rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 11 stycznia 2021
r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 101, z późn. zm.) w sprawie pracowników zatrudnionych na
stanowiskach bezpośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu
kolejowego oraz prowadzeniem określonych rodzajów pojazdów kolejowych. Ponadto
regulacjami obowiązującymi w Spółce odnoszącymi się do przedstawionych w interpelacji
zagadnień są: „Instrukcja o przygotowaniu i doskonaleniu zawodowym pracowników PKP
Polskie Linie Kolejowe S.A. Ia-5” (dalej: instrukcja pracownicza) i „Instrukcja
o postępowaniu w sprawach poważnych wypadków, wypadków i incydentów
w transporcie kolejowym Ir-8” (dalej: instrukcja bezpieczeństwa).
Mając na uwadze wyżej wymienione regulacje dyżurny ruchu może pracować na różnych
posterunkach ruchu, pod warunkiem uzyskania autoryzacji przeprowadzanej przez
pracodawcę. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 11 stycznia 2021
r. i w myśl instrukcji pracowniczej, jako autoryzację należy rozumieć praktyczne
sprawdzenie w miejscu pracy wiadomości i umiejętności pracownika, który zdał egzamin
kwalifikacyjny na dane stanowisko kolejowe. Uzyskanie autoryzacji i sprawdzenie wiedzy
stanowi potwierdzenie znajomości przez pracownika specyfiki pracy na danym
posterunku, w tym umiejętność obsługi urządzeń sterowania ruchem kolejowym (dalej:
srk), w jakie dany posterunek jest wyposażony oraz innych aspektów związanych
z bezpieczeństwem prowadzenia ruchu kolejowego.
Odnosząc się do działania Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem SMS (dalej: System
SMS) w PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. pragnę zauważyć, że w Spółce przyjęte
są i obowiązują regulacje bezpieczeństwa zgodnie z Rozporządzeniem Komisji (UE)
2018/762 z dnia 8 marca 2018 r. ustanawiającym wspólne metody oceny bezpieczeństwa
w odniesieniu do wymogów dotyczących systemu zarządzania bezpieczeństwem
na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/798 oraz
uchylającym rozporządzenia Komisji (UE) nr 1158/2010 i (UE) nr 1169/2010. Przyjęte
regulacje zawierają również opracowane procedury i wdrożone działania w obszarze
utrzymania i diagnostyki eksploatowanych urządzeń. Dostosowane są one do rodzaju
-- 1 of 3 --
2
zdarzenia. Wystąpienie awarii urządzeń sterowania ruchem wiąże się z podjęciem
natychmiastowych działań, które mają na celu minimalizowania jej skutków, jak również
dalsze, bezpieczne prowadzenie ruchu kolejowego.
W opinii Spółki przekazane w interpelacji uwagi dotyczące Systemu SMS odnoszące się
do struktur kierowniczych w Spółce sugerują, że „w interesie kierownictwa jest aby ilość
zgłoszeń była minimalna” co powoduje, że kierownictwo „wywiera presję aby
szeregowych pracownikach aby nie odnotowywali w dokumentacji niesprawności
urządzeń i incydentów kolejowych” jest bezzasadna. Jedną z idei każdego systemu
bezpieczeństwa jest kształtowanie i doskonalenie zasad postępowania w oparciu
o procedury tak, żeby każda osoba w organizacji znała procedury postępowania
w określonych sytuacjach. Konieczność szybkiego działania w oparciu o przyjęte modele
postępowań dotyczące całej organizacji mają na celu elimanację sytuacji, w której
pracownik zatrudniony na stanowisku dyżurnego ruchu nie wie jaką ma podjąć decyzję.
W zakresie funkcjonującego w Spółce Systemu SMS, system ten jest kluczowy dla
zapewnienia bezpieczeństwa transportu kolejowego i ma na celu minimalizację poziomu
ryzyka prowadzonej działalności oraz ciągłe obniżanie liczby zdarzeń kolejowych
występujących na obszarze sieci kolejowej zarządzanej przez Spółkę. Jednym z elementów
Systemu SMS przyczyniającym się do poprawy bezpieczeństwa są wyznaczone cele
bezpieczeństwa wraz z planami ich realizacji. Przyjęte w Spółce cele bezpieczeństwa
w zakresie wypadkowości realizowane są za pomocą określonych działań opisanych
w Programie Poprawy Bezpieczeństwa Ruchu Kolejowego na dany rok oraz przypisanych
wskaźników, których zadaniem jest m.in. obniżenie liczby zdarzeń na sieci kolejowej
Spółki. Określone cele bezpieczeństwa oraz wskaźniki, jak również podejmowane
w ramach nich działania realizowane są przez wszystkie komórki i jednostki organizacyjne
Spółki, w tym również przez Zakłady Linii Kolejowych (dalej: Zakłady). Działania
kierownictwa Zakładów są kluczowe dla osiągniecia przedmiotowych celów, ponieważ
to kierownictwo Zakładów ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo w ramach
zarządzanych obszarów i może reagować na bieżące zdarzenia, podejmować skuteczne
inicjatywy prewencyjne, jak również planować i wdrażać długoterminowe strategie
mające na celu ciągłe zmniejszanie liczby wydarzeń kolejowych. Ponadto warto
podkreślić, iż przedmiotowe statystyki odzwierciedlają również realne działania
podejmowane przez kierownictwo Zakładów w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa
i minimalizacji ryzyka zdarzeń, a tym samym tym samym odzwierciedlają kulturę
bezpieczeństwa w organizacji, za którą kierownictwo Zakładów ponosi odpowiedzialność.
Odnosząc się do zgłoszenia nieprawidłowości na skrzynkę bezpieczeństwa Urzędu
Transportu Kolejowego informuję, że sprawa w pierwszej kolejności kierowana jest
do Centrali Spółki, a następnie do właściwego terytorialnie Zakładu, gdzie podlega
wstępnej analizie przez wyznaczonych pracowników nadzoru pod kątem ewentualnego
zakwalifikowania zgłoszenia w oparciu o wymogi instrukcji bezpieczeństwa. Instrukcja ta
zgodna jest z postanowieniami rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa
z dnia 16 marca 2016 r. w sprawie poważnych wypadków, wypadków i incydentów
w transporcie kolejowym (Dz. U. z 2016 r. poz. 369).
Przytoczone w interpelacji zgłoszenie na skrzynkę bezpieczeństwa Urzędu Transportu
Kolejowego dotyczące przetwornic srk na linii kolejowej nr 61, dotyczy
najprawdopodobniej incydentu z dnia 30 listopada 2016 r. z godz. 20:30 na stacji
-- 2 of 3 --
3
Kochanowice, dotyczącego wadliwie działających przetwornic na omawianej stacji.
Przywoływane zgłoszenie skierowane zostało do Spółki przez Urząd Transportu
Kolejowego Oddział w Katowicach w dniu 3 listopada 2017 r. poprzez pisemne wezwanie
Zakładu do udzielenia informacji. Zakład, po wstępnym rozeznaniu problemu, podjął
decyzję o powołaniu komisji kolejowej celem szczegółowego ustalenia okoliczności
sprawy. W następstwie prac komisji ustalono, że przetwornice, które wówczas były
eksploatowane działały prawidłowo, co potwierdziły roczne protokoły diagnostyczne
urządzeń srk. Zgłoszenie zostało dogłębnie zbadane i nie potwierdzono faktu zaistnienia
„nielegalnego procederu” na terenie Zakładu.
W 2018 r. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. na linii kolejowej nr 61 na odcinku od posterunku
odgałęźnego Liswarty do stacji Kochanowice dokonała wymiany przetwornic
elektromechanicznych na elektroniczne. Przeprowadzona wymiana wynikała
z konieczności zastąpienia urządzeń technologicznie starszych (ale sprawnych technicznie)
na przetwornice nowej generacji, jakimi są przetwornice elektroniczne.
Opisana powyżej sytuacja wskazuje, że Spółka traktuje kwestię incydentów poważnie
i nie bagatelizuje żadnych zdarzeń, które mogą wpłynąć na bezpieczeństwo na sieci
kolejowej. Bezpieczeństwo jest jej absolutnym priorytetem, a wszelkie incydenty
są dokładnie analizowane, aby zapobiegać ich powtarzaniu się w przyszłości. Spółka
stosuje procedury zarządzania bezpieczeństwem i reagowania na incydenty, które
są zgodne z międzynarodowymi standardami oraz krajowymi przepisami prawnymi.
Działania te mają na celu ochronę pasażerów, pracowników oraz infrastruktury kolejowej.
Pragnę zwrócić uwagę, że przytoczony w interpelacji przykład dotyczy zgłoszenia z 2016 r.
aktualnie obowiązująca wersja Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem SMS w PKP Polskie
Linie Kolejowe S.A. została opracowana w 2023 r.
Łączę wyrazy szacunku,
z upoważnienia Ministra Infrastruktury
Piotr Malepszak
Podsekretarz Stanu
Dokument podpisany elektronicznie.
-- 3 of 3 --