telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
DLU.050.17.2024.MŁ
Warszawa, 25 kwietnia 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 2445 Pani Poseł Wandy Nowickiej, w sprawie naruszeń
praw pacjenta spowodowanych stosowaniem przez lekarzy klauzuli sumienia, przesłaną
przy piśmie Pana Krzysztofa Bosaka, Wicemarszałka Sejmu RP z dnia 9 kwietnia 2024 r.,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Ad. 1
„Proszę o dane liczbowe dotyczące liczby odmów - z powołaniem się na klauzulę sumienia -
świadczeń i informacji z zakresu zdrowia reprodukcyjnego – terminacji ciąży, antykoncepcji,
in vitro, badań prenatalnych w ramach publicznej służby zdrowia i in.”.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146) Narodowy Fundusz
Zdrowia finansuje świadczenia gwarantowane określone w rozporządzeniach Ministra
Zdrowia, w tym między innymi rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r.
w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (Dz.U. z 2023 r. poz.
870, z późn. zm.). Indukcja poronienia (terminacja ciąży) jest finansowana ze środków
publicznych w ramach dedykowanego produktu rozliczeniowego M17 Indukcja poronienia
z katalogu grup JGP, który stanowi załącznik nr 1a do zarządzenia Nr 37/2024/DSOZ
Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 marca 2024 r. w sprawie określenia
warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne oraz leczenie szpitalne
– świadczenia wysokospecjalistyczne w przypadku, gdy zachodzą okoliczności wymienione
w art. 4a ust.1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu
ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 2022 r. poz. 1575,
z późn. zm.). Podkreślić należy, że wszyscy świadczeniodawcy związani umową
z Narodowym Funduszem Zdrowia w rodzaju leczenie szpitalne w zakresie położnictwo
i ginekologia – hospitalizacja mają możliwość sprawozdania i co za tym idzie rozliczenia
produktów przedmiotowej grupy JGP. Jest to bowiem grupa dedykowana do finansowania
przez Fundusz zabiegów na warunkach określonych w art. 4a ust.1 ww. ustawy
o planowaniu rodziny.
Narodowy Fundusz Zdrowia, w ramach realizowanych działań, nieprzerwanie monitoruje
realizację kontraktów ze świadczeniodawcami w odniesieniu do wykonywania zabiegów

-- 1 of 8 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
terminacji ciąży. Oddziały wojewódzkie Funduszu analizują co miesiąc dane dotyczące
liczby świadczeń sprawozdanych poprzez produkt: 5.51.01.0012017 M17 – Indukcja
poronienia, jak również monitorują napływające skargi i zgłoszenia dotyczące braku
dostępu do zabiegów przerywania ciąży.
Należy w tym miejscu wskazać, że z uwagi na charakter gromadzonych przez
Narodowy Fundusz Zdrowia danych, Ministerstwo Zdrowia nie jest w posiadaniu
szczegółowych informacji odnoszących się do liczby odmów udzielenia świadczenia
zakończenia ciąży w przypadkach, gdy zakończenie ciąży jest dopuszczalne przepisami
prawa powszechnie obowiązującego z powodu powołania się przez lekarza na tzw. klauzulę
sumienia. Świadczeniodawcy są bowiem zobowiązani do przekazywania wyłącznie danych
sprawozdawczych związanych z udzielonymi świadczeniami.
W latach 2020-2023 do oddziałów wojewódzkich NFZ wpłynęło pięć skarg, które
dotyczyły odmowy terminacji ciąży. Z powyższych skarg nie wynika wprost, że przyczyną
odmowy wykonania świadczenia było powołanie się na klauzulę sumienia. Ponadto, należy
zauważyć, że Fundusz za ten okres dysponuje tylko danymi w zakresie odmów wykonania
świadczenia terminacji ciąży, które zostały przekazane jako skarga. Oddziały wojewódzkie
podejmowały czynności wyjaśniające z podmiotem leczniczym, na który została zgłoszona
przedmiotowa skarga.
Dodatkowo w 2023 r. do Mazowieckiego OW NFZ wpłynęły dwie skargi dotyczące
odmowy zakończenia obumarłej ciąży, które dotyczyły dwóch szpitali w Warszawie.
Należy w tym miejscu zauważyć iż, Narodowy Fundusz Zdrowia od stycznia 2024 r.,
w związku z poleceniem otrzymanym od Ministerstwa Zdrowia z dnia 30 stycznia 2024 r.
znak: ZPR.083.2.2023.AB podejmuje następujące czynności w zakresie świadczeń
terminacji ciąży:
1. Regularnie gromadzi informacje o wykonaniu i rozliczeniu procedury przerywania ciąży
przez świadczeniodawców w poszczególnych województwach i ustala, które szpitale
w ogóle tego świadczenia nie wykonują.
2. Każdorazowe kieruje do takich świadczeniodawców prośby o:
- informację, czy w danym szpitalu miały miejsce przypadki, w których pacjentka
zgłosiła się w celu uzyskania omawianego świadczenia i spotkała się z odmową
jego wykonania,
- wyjaśnienie przyczyn takiej odmowy oraz sposobu zapewnienia pacjentce realizacji
jej prawa do tego świadczenia (a tym samym sposobu realizacji zobowiązania
kontraktowego w tym zakresie), a w przypadku braku takich działań wdrożenie
stosownego postępowania wobec świadczeniodawcy.
W związku z powyższym od stycznia 2024 r. oddziały wojewódzkie Funduszu występują do
świadczeniodawców, którzy nie sprawozdali ww. świadczenia w poszczególnych miesiącach
z zapytaniem czy podmiot leczniczy odmówił wykonania tego świadczenia. Z otrzymanych
informacji od oddziałów wojewódzkich Funduszu wynika, że w styczniu 2024 r. nie
wystąpiły przypadki, w których pacjentka zgłosiła się do świadczeniodawcy w celu
uzyskania świadczenia związanego z indukcją poronienia i spotkała się z odmową jego
wykonania.
Kolejno należy wskazać, że Ministerstwo Zdrowia oraz Narodowy Fundusz Zdrowia nie
posiadają danych o liczbie ewentualnych odmów z powołaniem się na klauzulę sumienia dla
świadczeń z zakresu badań prenatalnych. Jeśli występują odmowy wystawienia
skierowania do programu badań prenatalnych, to jest to na wcześniejszym etapie opieki
nad pacjentką. W ramach programu bowiem kwalifikowane i diagnozowane są pacjentki
skierowane przez lekarza prowadzącego ciążę. Można założyć, że podmioty posiadające

-- 2 of 8 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
umowy w zakresie programu badań prenatalnych nie odmawiają realizacji świadczeń
z powołaniem się na klauzulę sumienia.
Należy przypomnieć, że przedmiotowe świadczenia przysługują kobietom, które mają:
- ukończone 35 lat lub
- w poprzedniej ciąży stwierdzoną aberrację chromosomową płodu lub dziecka lub
- stwierdzone wystąpienie strukturalnych aberracji chromosomowych u ciężarnej lub u ojca
dziecka lub
- stwierdzone znacznie większe ryzyko urodzenia dziecka dotkniętego chorobą
uwarunkowaną monogenowo lub wieloczynnikową lub
- stwierdzony w czasie ciąży nieprawidłowy wynik badania USG lub badań
biochemicznych wskazujących na zwiększone ryzyko aberracji chromosomowej lub
wady płodu.
Ponadto, informujemy, iż Ministerstwo Zdrowia oraz Narodowy Fundusz Zdrowia nie
dysponują również danymi dotyczącymi liczby odmów z powołaniem się na klauzulę
sumienia w zakresie antykoncepcji i in vitro.
Niezależnie od powyższego, Ministerstwo Zdrowia przekazuje również dane będące
w posiadaniu Biura Rzecznika Praw Pacjenta za lata 2021 – 2024.
1. Dane odnośnie wszystkich zgłoszeń dotyczących problemów z uzyskaniem
środków antykoncepcyjnych oraz tabletek „dzień po”.
2021 2022 2023 Tematyka
zgłoszeń pise-
mne
TIP suma pise-
mne
TIP suma pise-
mne
TIP suma
suma
końco
wa
odmowa
przepisania
środków
antykonce
pcyjnych
7 6 13 4 2 6 2 6 8 27
odmowa
przepisania
tabletki
"dzień po"
0 1 1 0 2 2 0 1 1 4
Suma
końcowa
7 7 14 4 4 8 2 7 9 31
W 2024 roku Rzecznik nie odnotował zgłoszeń na TIP (Telefoniczna Informacja Pacjenta)
Aktualnie Rzecznik Praw Pacjenta prowadzi 2 postępowania wyjaśniające:
1. dotyczące odmowy wypisania e-recepty na środki antykoncepcyjne;
2. dotyczące odmowy wypisania recepty na tabletkę "dzień po", gdyż lekarz powołuje się
na klauzulę sumienia.
Sprawy skierowane do Rzecznika Praw Pacjenta dotyczące antykoncepcji, w których
powołano się na klauzulę sumienia:
a) Tematyka zgłoszeń przekazanych za pośrednictwem Telefonicznej Informacji Pacjenta
2021 - Nieodpowiednie zachowanie lekarza, odmowa wydania recepty z powodu klauzuli
sumienia;
2023 - Lekarz ginekolog odmówił założenia wkładki domacicznej powołując się na klauzule
sumienia, nie wskazując realnej możliwości uzyskania świadczenia w innej placówce

-- 3 of 8 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
b) Tematyka zgłoszeń pisemnych skierowane do Rzecznika Praw Pacjenta
2021- odmowa wystawienia recepty na lek antykoncepcyjny z powołaniem się na klauzulę
sumienia;
2023 - wprowadzanie pacjentów w błąd podczas rezerwowania wizyty w zakresie listy
lekarzy powołujących się na klauzulę sumienia;
2023 - prośba o wydanie z przychodni zaświadczenia o korzystaniu przez lekarza z klauzuli
Sumienia;
2024 - zgłoszenie w zakresie odmowy wypisania e-recepty na środki antykoncepcyjne;
2024 - zgłoszenie dot. odmowy wypisania recepty na tabletkę "dzień po" przez lekarza
powołującego się na klauzulę sumienia.
2. Sprawy zgłoszone lub prowadzone przez Rzecznika Praw Pacjenta w latach 2021-
2024 dotyczące terminacji ciąż:
Lp Typy działań 2020 2021 2022 2023 2024
1 Postępowa-
nia
wyjaśniające
w sprawie
naruszenia
praw
pacjenta
2
Sposób
rozpatrzenia:
postępowa-
nia
zakończone
stwierdze-
niem
naruszenia
praw
pacjenta
5
Sposób
rozpatrzenia:
Wszystkie
postępowa-
nia
zakończone
stwierdze-
niem
naruszenia
prawa
pacjenta
2
Sposób
rozpatrzenia:
2 –
zakończone
stwierdze-
niem
7
Sposób
rozpatrzenia:
3 – w toku
1-umorzenie
postępo-
wania
1-
niestwie-
rdzeniem
naruszenia
praw
pacjenta
2-
stwierdzenie
naruszenia
praw
pacjenta
6
Sposób
rozpatrze-
nia:
2 sprawy z
2023 –
zakończo-
ne w 2024
roku
stwierdze-
niem
naruszenia
praw
pacjenta
4 – w toku
Sprawy, które dotyczyły odmowy terminacji ciąży, ponieważ lekarz powołał się na
klauzulę sumienia:
Rok Liczba spraw Wynik postępowania wyjaśniającego
2020 1 Interwencja RPP. Finalnie pacjentka sama znalazła szpital, który
przeprowadził zabieg. Poprosiła Rzecznika o potraktowanie sprawy
jako nieaktualnej.
2021 2 RPP stwierdził 2 naruszenia praw pacjenta (sprawa indywidualna, która
dotyczyła szpitali w woj. łódzkim i warmińsko-mazurskim)
2022 0
2023 1 Po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających Rzecznik nie potwierdził
opisywanego przypadku
Ad. 2
„Ile kobiet w takiej sytuacji odesłano do innej placówki, a ile nie otrzymało ani świadczenia,
ani alternatywnego skierowania?”.

-- 4 of 8 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
Zgodnie z posiadanymi przez Ministerstwo Zdrowia informacjami, Wielkopolski Oddział
Wojewódzki Funduszu wskazał, że Szpital w Poznaniu, odmówił w lutym 2024 r. udzielenia
pacjentce świadczenia terminacji ciąży. Pacjentka została przekierowana do szpitala
o wyższym poziomie referencyjnym. Jako przyczynę odmowy udzielenia świadczenia,
świadczeniodawca wskazał, że: „ciężarna potencjalnie zagrożona zakrzepicą z obciążonym
w tym kierunku wywiadem”. Jednocześnie poinformowano, że zapewniono pacjentce
realizację tego świadczenia w innym podmiocie.
Pozostałe oddziały wojewódzkie Funduszu nie zaraportowały przypadków odmów
wykonania tego świadczenia w lutym 2024 r.
Ad. 3
„Proszę o dane liczbowe dotyczące odmowy wydawania środków antykoncepcyjnych przez
apteki powołujące się na klauzulę sumienia.”
Ministerstwo Zdrowia informuje, iż nie dysponuje danymi dotyczącymi odmowy
wydawania środków antykoncepcyjnych przez apteki powołujące się na klauzulę sumienia.
Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z informacjami pozyskanymi przez Ministerstwo,
Rzecznik Praw Pacjenta nie odnotował żadnych zgłoszeń dotyczących odmowy wydawania
środków antykoncepcyjnych przez apteki powołujące się na klauzulę sumienia w okresie od
2021 r. do 2024 r.
Ad. 4 i 5
„Czy i jakie działania dyscyplinujące zostały lub/i będą podjęte wobec personelu
medycznego i szpitali, które odmawiają świadczeń, powołując się na klauzulę sumienia?”
„Kiedy i w jaki sposób dyrekcje szpitali zostaną zobligowane do wskazywania pacjentkom,
którym odmówiono świadczenia z powodu klauzuli sumienia, realnych możliwości
uzyskania tego świadczenia?”
Aktualnie trwają prace nad zmianą rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września
2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1194, z późn. zm.). Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia
zmieniającego rozporządzenie w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie
świadczeń opieki zdrowotnej (MZ 1652) jest po konsultacjach społecznych i uzgodnieniach
zewnętrznych. Po przeanalizowaniu zgłoszonych w ramach uzgodnień zewnętrznych oraz
konsultacji społecznych uwag pod kątem ich ewentualnego uwzględnienia, zostaną one
wraz ze stanowiskiem Ministerstwa Zdrowia przekazane do publikacji na stronie
Rządowego Centrum Legislacji. Następnie ww. rozporządzenie zostanie przekazane do
podpisu Ministra Zdrowia, a wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Nowelizacja rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie ogólnych warunków umów
o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej ma na celu zapewnienie realniej możliwości
wykonywania świadczeń zakończenia ciąży – zgodnie z zawartą z Narodowym Funduszem
Zdrowia umową w przypadkach, gdy zakończenie ciąży jest dopuszczalne przepisami prawa
powszechnie obowiązującego. Proponowane zmiany zobligują podmioty lecznicze, które
realizują umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia o udzielanie świadczeń opieki
zdrowotnej w rodzaju leczenie szpitalne w zakresie położnictwo i ginekologia,
w przypadkach, gdy zakończenie ciąży jest dopuszczalne przepisami prawa, do
wykonywania świadczeń zakończenia ciąży wskazanych jako gwarantowane z zakresu
leczenia szpitalnego.
Państwo, gwarantując możliwość przerywania ciąży w przypadkach przewidzianych
w przepisach prawa, tj. gdy:
1) ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej,
2) zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego,
powinno zapewnić realny dostęp do konkretnych procedur stanowiących świadczenia
opieki zdrowotnej zgodnie z zawartymi przez podmioty lecznicze umowami z NFZ.

-- 5 of 8 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
Podmioty lecznicze będą musiały tak zorganizować udzielanie świadczeń przerywania ciąży
u siebie na miejscu, aby przynajmniej jeden z lekarzy – w przypadku skorzystania
z pozostałych lekarzy z tzw. klauzuli sumienia, mógł wykonać zabieg, który ratuje życie lub
zdrowie kobiety.
Środkami dyscyplinującymi podmioty lecznicze do udzielania świadczeń zgodnie z zawartą
z NFZ umową będą stosowne kary umowne. Wprowadzenie możliwości stosowania kar
umownych (w wysokości do 2% kwoty zobowiązania wynikającego z umowy oraz
wprowadzenia możliwości rozwiązania umowy w części albo w całości, bez zachowania
okresu wypowiedzenia ) ma na celu zdyscyplinować podmioty lecznicze do udzielania
świadczeń zgodnie z zawartymi umowami oraz do wykonywania świadczeń
gwarantowanych. Wysokość nałożonej kary będzie zależała od stopnia naruszenia przez
świadczeniodawcę umowy zawartej z NFZ. Określenie górnej granicy kary do 2% będzie
pozwalało Funduszowi na zastosowanie adekwatnej wysokości kary, indywidualnie do
zaistniałego naruszenia przez świadczeniodawcę zawartej z NFZ umowy.
Ad. 6
„Czy w związku z tym, że pacjentki nadal błąkają się od lekarza do lekarza, by znaleźć
właściwego, lekarze „objektorzy” będą zobligowani do transparentnego poinformowania
przełożonych i pacjentki, że pewnych świadczeń nie wykonują?”.
Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1516, z późn. zm.), lekarz może powstrzymać się od wykonania
świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30 tejże
ustawy (który przewiduje obowiązek lekarza do udzielenia pomocy lekarskiej w każdym
przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty
życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia). Oznacza to, że z tzw.
klauzuli sumienia nie może skorzystać lekarz, w przypadku, w którym zwłoka w udzieleniu
pomocy lekarskiej mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego
uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia pacjentki.
Fakt powstrzymania się od wykonania świadczenia niezgodnego z sumieniem lekarz ma
obowiązek odnotować w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód
na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego
powiadomienia na piśmie przełożonego.
W świetle powyższego, klauzula sumienia jest prawem lekarza i ma zastosowanie
ad casu.
Lekarz może powołać się na klauzulę sumienia, z wyjątkiem przypadku, gdy zwłoka
w udzieleniu pomocy lekarskiej o tym charakterze mogłaby spowodować
niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju
zdrowia. Klauzula sumienia znajduje zatem zastosowanie w bezpośredniej relacji lekarz –
pacjent, lekarz nie powinien zakładać z wyprzedzeniem, czy ww. przypadek będzie miał
miejsce.
Ad. 7, 8 i 9
„Czy w szpitalach, w NFZ i w Ministerstwie Zdrowia planuje się prowadzenie rejestru
lekarzy „objektorów”, by pacjentki przed planowaną wizytą mogły uzyskać informację,
czego mogą się spodziewać po lekarzu?”.
„Co rząd zamierza zrobić, aby już na etapie kształcenia nowych lekarzy za publiczne
pieniądze i wybierania przez nich specjalizacji z zakresu ginekologii i położnictwa, byli oni
zobowiązani do deklaracji praktykowania wszystkich świadczeń medycznych, bez
odwoływania się do klauzuli sumienia? Takie praktyki podejmowane są już przez uczelnie
zagraniczne.” .
„Czy Pani Ministra rozważy zniesienie klauzuli sumienia, zwłaszcza że trudno dopatrzeć się
jakiejkolwiek zalety tego przywileju lekarskiego, co do szkodliwości którego dla życia
i zdrowia kobiet chyba już nikt nie ma wątpliwości?”.

-- 6 of 8 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
7
W tym miejscu konieczne jest wskazanie, że karta praw podstawowych Unii Europejskiej
(dalej „Karta praw”) służy ochronie praw podstawowych przysługujących ludziom w Unii
Europejskiej (UE). Jest to nowoczesny i kompleksowy instrument prawa UE, który zapewnia
ochronę i upowszechnianie praw i wolności człowieka w kontekście przemian
zachodzących w społeczeństwie, postępu społecznego oraz rozwoju naukowo-
technicznego. Przepis art. 10 ust. 2 Karty praw uznaje prawo do odmowy działania
sprzecznego z własnym sumieniem, zgodnie z ustawami krajowymi regulującymi
korzystanie z tego prawa. Podobnie, zarówno akta prawa międzynarodowego (Powszechna
Deklaracja Praw Człowieka i Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych),
jak i prawodawstwo polskie (art. 51 Konstytucji RP) przewidują zapewnienie każdemu
prawa do wolności sumienia. Powyższe zostało uwzględnione w art. 39 ustawy o zawodach
lekarza i lekarza dentysty, który wskazuje, że lekarz może powstrzymać się od wykonania
świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, z zastrzeżeniem art. 30 ww.
ustawy, z tym że ma obowiązek odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz
wykonujący zawód na podstawie stosunku pracy albo w ramach służby ma także obowiązek
uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego. Brzmienie ww. przepisu zapewniające
lekarzowi prawo do skorzystania z „klauzuli sumienia” w przypadku wycofania się
z udzielenia konkretnego świadczenia jest prawem przypisanym do jego osoby, który nie
przenosi się na innych lekarzy podmiotu leczniczego realizującego świadczenia zdrowotne
finansowane w ramach środków publicznych. Jednocześnie w związku z współistniejącymi
przepisami prawnymi zawartymi w innych aktach prawnych, które nakazują określonym
jednostkom (podmiotom leczniczym, oddziałom wojewódzkim Narodowego Funduszu
Zdrowia) udzielanie informacji na temat realizowanych świadczeń zdrowotnych na terenie
danego regionu, czy kraju, art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty nie
reguluje w sposób szczegółowy wskazania innego lekarza lub innego podmiotu leczniczego,
pozostawiając prawo wyboru samemu pacjentowi. Należy zwrócić uwagę, że art. 39 ustawy
o zawodach lekarza i lekarza dentysty nie nakazuje lekarzowi korzystania z „klauzuli
sumienia”, a jedynie daje taką możliwość. Jednocześnie artykuł ten nie zakazuje lekarzowi
wskazania pacjentowi sposobu rozwiązania jego sytuacji. Podkreślenia wymaga, że
przypisane każdemu prawo do wolności sumienia jest ustawowo zakazane lekarzowi
w każdym przypadku, gdy zwłoka w udzieleniu świadczenia mogłaby spowodować
niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała, co wynika z art. 30 ustawy
o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Działalność lecznicza, co do zasady, polega na
udzielaniu świadczeń zdrowotnych, których celem jest skuteczne leczenie i zapobieganie
utracie życia lub zdrowia. Przywołanie w art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza
dentysty treści art. 30, w sposób czytelny ogranicza zakres wspomnianego uprawnienia, co
z kolei wymusza na każdym lekarzu legitymującym się określonymi kwalifikacjami
zawodowymi, w tym lekarzom specjalistom położnictwa i ginekologii posiadania
umiejętności wykonywania wszystkich procedur medycznych, w tym obejmujących
„klauzulę sumienia”. Działalność lecznicza, co do zasady, polega na udzielaniu świadczeń
zdrowotnych, których celem jest skuteczne leczenie i zapobieganie utracie życia lub
zdrowia. Tematyka szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie położnictwa i ginekologii
obejmuje m.in.: umiejętność wyboru spersonalizowanej, odpowiedniej do sytuacji klinicznej,
metody postępowania diagnostycznego i leczniczego; wskazania i przeciwwskazania,
sposób kwalifikacji i przygotowania do planowych oraz pilnych zabiegów i operacji
ginekologicznych oraz oceny ryzyka operacyjnego i możliwych powikłań wczesnych
i odległych; wszechstronnej wiedzy dotyczącej współczesnych procedur chirurgicznych
ginekologicznych oraz technik ich przeprowadzania; szczegółowej wiedzy dotyczącej
wszystkich dostępnych metod i technik antykoncepcji – związanych z tym korzyści,
zagrożeń i przeciwwskazań, a także szczegółowej wiedzy dotyczącej aspektów prawnych
związanych z wykonaniem sterylizacji i sztucznego poronienia.
Prawa pacjenta do uzyskania informacji i skutecznego uzyskania świadczenia oraz
obowiązek świadczeniodawcy do udzielenia informacji są uregulowane w ustawie z dnia 15
kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. z 2023 r. poz. 991, z późn. zm.), ustawie
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz

-- 7 of 8 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
8
rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie
świadczeń opieki zdrowotnej, a także ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta
i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581) oraz aktach wykonawczych do ww.
ustaw. Podmiot wykonujący działalność leczniczą nie tylko podaje do publicznej
wiadomości informacje o zakresie i rodzajach udzielanych świadczeń zdrowotnych, ale
również na wniosek pacjenta udziela informacji o stosowanych metodach diagnostycznych
lub terapeutycznych, do których zobowiązał się w ramach zawartej z Narodowym
Funduszem Zdrowia (NFZ) umowy na realizację świadczeń gwarantowanych. Ponadto,
oddziały wojewódzkie funduszu, jako jedyne jednostki posiadają pełną - i co najważniejsze -
aktualną wiedzę na temat realizowanych w województwie świadczeń zdrowotnych, a także
zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze
środków publicznych są zobowiązane na żądanie każdego świadczeniodawcy
poinformować o możliwości udzielenia świadczenia opieki zdrowotnej przez
świadczeniodawców, którzy zawarli umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej
z tym oddziałem, średnim czasie oczekiwania na dane świadczenie opieki zdrowotnej oraz
o pierwszym wolnym terminie udzielenia danego świadczenia. Informacji na temat
żądanego świadczenia można uzyskać w ramach anonimowej infolinii NFZ. Żaden pacjent
kontaktujący się z tymi jednostkami nie powinien pozostać bez poszukiwanej przez niego
informacji, ani też nie powinien pozostać bez udzielonego świadczenia zdrowotnego. Nie
jest zatem zasadą, że polskie kobiety nie mają prawa uzyskania świadczenia zdrowotnego
również wchodzącego w zakres „klauzuli sumienia”. Nie należy bowiem mylić przepisów
ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty dotyczących „klauzuli sumienia” z przepisami
dotyczącymi przerywania ciąży wskazanymi w ustawie o planowaniu rodziny, ochronie
płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, która określa przesłanki
uprawniające do wykonania zabiegu przerwania ciąży. Przepisy te podlegały nowelizacji
w kierunku ich zawężenia, w stosunku do poprzednio obowiązujących i to im należałoby
poświęcić więcej uwagi, a nie przepisom „klauzuli sumienia”, z uwagi na to, że obowiązujące
ustawy nie powinny pozostawać w sprzeczności z przytoczonymi na wstępie przepisami
unijnymi, deklaracją Ogólnego Zgromadzenia ONZ, czy Konstytucją RP.
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/

-- 8 of 8 --

+48226947545 Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
sekretariat.mkk@kprm.gov.pl Al. Ujazdowskie 1/3
https://www.gov.pl/web/premier 00-583 Warszawa
Katarzyna Kotula
DPD-VIII.059.12.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku!
Odpowiadając na interpelację nr 2445 posłanki na Sejm RP pani Wandy Nowickiej,
dotyczącą naruszeń praw pacjenta spowodowanych stosowaniem przez lekarzy klauzuli
sumienia, uprzejmie informuję, że Rząd konsekwentnie realizuje politykę przeciwdziałania
dyskryminacji, w szczególności ze względu na płeć.
Przejawem nowej wrażliwości było uchwalenie już podczas pierwszego posiedzenia Sejmu
X kadencji Ustawy z dnia 29 listopada 2023 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. poz. 2730) z przeznaczeniem
kwoty 500 milionów złotych na pilotażowy program zapłodnienia pozaustrojowego in vitro
w 2024 r., zmiana klasyfikacji środków antykoncepcyjnych z leków wydawanych na receptę
lekarza na ogólnodostępne dla kobiet od 15 roku życia oraz przygotowanie najnowszego
projektu rozporządzenia Minister Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie
ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (numer w wykazie
prac legislacyjnych MZ 1652), który to projekt wprost odnosi się do problemu
zidentyfikowanego przez Panią Posłankę.
Projekt ma na celu ograniczenie negatywnych skutków umocowanej obecnie w art. 39
ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2023 r. poz. 1516)
klauzuli sumienia, które to uprawnienie, służące respektowaniu prawa lekarzy do swobody
wyznania i poglądów, w przeszłości nadużywane było ze szkodą dla prawa pacjentek do
zdrowia i życia. Ta nieproporcjonalna ingerencja w konstytucyjne prawa obywatelek
wynikała z ekstrapolacji literalnego brzmienia przepisu, stanowiącego o możliwości
powstrzymania się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z sumieniem lekarza
na całe oddziały lub placówki medyczne oraz z braku skutecznej egzekucji przepisu art. 30
tejże ustawy, stanowiącego że „lekarz ma obowiązek udzielać pomocy lekarskiej w każdym
przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty
życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia”.
Projekt rozporządzenia zakłada obowiązek uiszczenia przez placówkę medyczną, która nie
zapewnia pacjentkom w ciąży usług terminacji ciąży, kary umownej w wysokości 2%
kontraktu (§ 30 ust. 1 pkt 1 lit. g) Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015
r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. z
2023 r. poz. 1194, 2186 i 2645)) lub rozwiązania umowy, zgodnie ze zmienianym §36 ust. 1

-- 1 of 2 --

telefon adres korespondencyjny
adres email organu administracji rządowej
strona www
pkt 5b. Proponowane w rozporządzeniu środki dyscyplinujące wydają się wystarczające do
osiągnięcia celu, jakim jest zwiększenie odsetka placówek posiadających stopień
referencyjności w zakresie ginekologii i położnictwa i faktycznie przeprowadzających
zabiegi terminacji ciąży (kilkanaście na ok. 360 w skali kraju). Ewentualne zniesienie klauzuli
sumienia poprzedzone zostanie pogłębionymi analizami i interdyscyplinarnymi
konsultacjami w środowisku lekarskim i kobiecym.
Z wyrazami szacunku
Katarzyna Kotula
Ministra ds. Równości
/-podpisano elektronicznie-/
Do wiadomości:
1. Pani Izabela Leszczyna, Minister Zdrowia
2. Departament Spraw Parlamentarnych KRPM
DSP.INT.4610.855.2024

-- 2 of 2 --