Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Czesław Siekierski
Warszawa, 18 kwietnia 2024 r.
znak sprawy: DNI.sp.058.1.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 2343 posłów: Dariusza Mateckiego, Norberta
Kaczmarczyka i Dariusza Stefaniuka
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 2343 uprzejmie informuję, co następuje.
W swojej interpelacji, posłowie zapytali o realizację obietnicy wyborczej
ugrupowania Polska 2050, dotyczącej wsparcia gospodarstw rodzinnych - ujętej w
programie wyborczym tej partii jako: „ Rozbijemy dominację wielkoobszarowych
gospodarstw rolnych na polskiej wsi: zainwestujemy w rozwój gospodarstw
rodzinnych”.
Należy podkreślić, że rozwój gospodarstw rodzinnych to proces ciągły i długofalowy.
W 1997 r., na etapie uchwalania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustrojodawca
przyjął, że podstawą ustroju rolnego w Polsce jest gospodarstwo rodzinne (1).
Gospodarstwem rodzinnym, w sferze obrotu nieruchomościami rolnymi, jest z kolei
gospodarstwo rolne, o powierzchni co najmniej 1 ha, prowadzone przez rolnika
indywidualnego, w którym łączna powierzchnia użytków rolnych jest nie większa niż
300 ha. (2).
W związku z tym, tego rodzaju gospodarstwa są przedmiotem ochrony i wspierania
przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

-- 1 of 8 --

2
Przykładowo, gospodarstwa takie są preferowane przy rozdysponowywaniu gruntów
rolnych przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Grunty rolne wchodzące w
skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, Krajowy Ośrodek Wsparcia
Rolnictwa rozdysponowuje przede wszystkim wśród rolników indywidualnych w celu
powiększania ich gospodarstw rodzinnych. Na rynku prywatnym natomiast zasadą
jest, że nabywcą gruntów rolnych może być wyłącznie rolnik indywidualny (3).
Dbanie w rozwój gospodarstw rodzinnych odbywa się także poprzez „Strategię
zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa 2030” oraz „Plan Strategiczny
dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027”.
Ważnym elementem „Strategii zrównoważonego rozwoju wsi, rolnictwa i rybactwa
2030”, jest wizja polskiego rolnictwa, w której zapisano m.in. że „podstawą ustroju
rolnego są gospodarstwa rodzinne podlegające szczególnej ochronie państwa”.
Dodatkowo, kwestia roli gospodarstw rodzinnych wybrzmiewa w jednym z
rozstrzygnięć strategicznych: „Podstawą ustroju rolnego powinny być nadal
gospodarstwa rodzinne”. Ponadto, w ramach celu szczegółowego: „Wzmocnienie
bezpieczeństwa żywnościowego i odporności na kryzysy”, funkcjonuje kierunek
interwencji: „Zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego kraju i jakości żywności”.
Jednym z działań zapisanych w tym kierunku, jest działanie: „Ochrona gospodarstw
rodzinnych”.
W zakresie natomiast „Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata
2023-2027”, należy zauważyć, że adresowany jest on do szerokiego grona
odbiorców - w tym w szczególności do rolników prowadzących gospodarstwa rolne.
Wsparcie finansowe z tego Planu, ukierunkowane zostało na realizację
zidentyfikowanych w kraju potrzeb, zapewniając równocześnie osiąganie celów
zdefiniowanych dla Wspólnej Polityki Rolnej. Jednym z kolei z celów Wspólnej
Polityki Rolnej, jest zwiększenie zorientowania na rynek i konkurencyjności
gospodarstw, zarówno w perspektywie krótkoterminowej, jak i długoterminowej.
Przeprowadzone na poziomie kraju analizy wykazały, że potrzebą krytyczną z punktu
widzenia osiągania tego celu, jest pokonanie ograniczeń rozwojowych w produkcji
małej skali poprzez nowe technologie oraz modele organizacyjne.
Skuteczna realizacja zidentyfikowanych wyzwań, przy jednoczesnym ograniczonym
budżecie, wymaga precyzyjnego ukierunkowania interwencji publicznych. Biorąc to

-- 2 of 8 --

3
pod uwagę, zdecydowano, że w przypadku niektórych interwencji „Planu
Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027”, wsparcie dostępne
będzie wyłącznie w odniesieniu do gospodarstw rolnych, w których powierzchnia
użytków rolnych nie przekracza 300 ha.
Podejście takie zastosowano w odniesieniu do następujących, przykładowych
interwencji:
1. Rozwój małych gospodarstw – pomoc przyznaje się, jeżeli rolnik jest posiadaczem
gospodarstwa, które: a) ma powierzchnię użytków rolnych nie większą niż 300
ha; b) w roku wyjściowym jest małym gospodarstwem, tzn. gospodarstwem o
wielkości ekonomicznej poniżej 25 tys. euro. Ponadto, pomoc przyznaje się
rolnikowi, który spełnia definicję mikroprzedsiębiorstwa, małego lub średniego
przedsiębiorstwa (MŚP), zgodnie z kryteriami o których mowa w załączniku I do
rozporządzenia Komisji (UE) 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r.1 uznającego
niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art.
107 i 108 Traktatu2.
2. Premie dla młodych rolników – pomoc może być przyznana młodemu rolnikowi,
jeśli powierzchnia użytków rolnych tego gospodarstwa nie przekracza 300 ha, a
jego wielkość ekonomiczna – 150 tys. euro;
3. Inwestycje w gospodarstwach rolnych zwiększające konkurencyjność (dotacje) –
pomoc może być przyznana rolnikowi jeśli wielkość ekonomiczna gospodarstwa
uprawnionego do otrzymania pomocy wynosi co najmniej 25 tys. euro i nie
więcej niż 250 tys. euro – do 300 ha.
4. Inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu – pomoc jest
skierowana do rolników prowadzących gospodarstwa do 300 ha.
Wzrost konkurencyjności polskich gospodarstw rolnych jest zatem jednym z
najważniejszych celów, który jest realizowany w ramach Planu Strategicznego dla
Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, natomiast zgodnie z oceną potrzeb, dla
realizacji tego celu wymagane jest również ułatwienie w dostępie do kapitału, w tym
kapitału dla młodych rolników.
1 Dz. Urz. UE L 187/1
2 Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. UE C 202 z 7.6.2016)

-- 3 of 8 --

4
Również rozwiązania w ramach systemu płatności bezpośrednich na lata 2023-2027
w Polsce zaprojektowane zostały w taki sposób, aby w szczególności wspierać
aktywne, małe i średnie gospodarstwa rolne, które mają realne szanse na rozwój w
warunkach globalizacji rynków i zmian oczekiwań konsumentów.
Jednym z zaleceń Komisji Europejskiej dla Polski w sprawie Planu Strategicznego
WPR jest poprawa rentowności gospodarstw rolnych dzięki zapewnieniu bardziej
sprawiedliwego i lepiej ukierunkowanego wsparcia dochodów poprzez zmniejszanie
różnic w dochodach między gospodarstwami o różnej wielkości (w szczególności na
korzyść mniejszych gospodarstw) i regionami państwa w wyniku zastosowania na
przykład uzupełniającego redystrybucyjnego wsparcia dochodu do celów stabilności.
Dlatego też od 2023 r. płatność redystrybucyjna przysługuje od 1 ha do 30 ha dla
gospodarstw posiadających maksymalnie 300 ha (co jest spójne z definicją
gospodarstwa rodzinnego określoną w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego).
Preferencje dla małych i średnich gospodarstw zostały przewidziane również w
ramach niektórych płatności związanych z produkcją. Przykładowo, płatność do
młodego bydła oraz płatność do krów są przyznawane maksymalnie do 20 szt.
zwierząt. Ponadto w województwach, w których średnia wielkość gruntów rolnych
jest niższa od średniej krajowej (11 ha) (tj. lubelskie, łódzkie, małopolskie,
mazowieckie, podkarpackie, śląskie i świętokrzyskie) rolnicy mogą ubiegać się o
płatność do młodego bydła lub płatność do krów posiadając tylko 1 szt.
kwalifikujących się zwierząt (w przypadku pozostałych województw – co najmniej 3
szt.).
W 2023 r. przyznawana była również płatność dla małych gospodarstw (do 5 ha
użytków rolnych w ryczałtowej kwocie 225 EUR/ha) zastępująca wszystkie inne
rodzaje płatności bezpośrednich. Obecnie prowadzone są prace nad wdrożeniem tej
płatności na lata 2024-2027 (na warunkach zbliżonych do obowiązujących w 2023
r.).
Na małe i średnie gospodarstwa ukierunkowane są także płatności w ekoschemacie
„Dobrostan zwierząt”, gdzie stosowana jest degresywność płatności. Płatności w
obrębie danej grupy technologicznej zwierząt (lochy, tuczniki, krowy mleczne, krowy
mamki, opasy, owce, kury nioski, kurczęta brojlery, indyki z przeznaczeniem do
produkcji mięsa, konie i kozy) są przyznawane z zastosowaniem poniższych progów
degresywności:
• 100% płatności - do 100 DJP,

-- 4 of 8 --

5
• 75% płatności - powyżej 100 DJP do 150 DJP,
• brak płatności - powyżej 150 DJP.
Degresywność płatności dobrostanowej nie dotyczy płatności do zwierząt
utrzymywanych w systemie rolnictwa ekologicznego oraz płatności do loch lub
tuczników utrzymywanych w systemach jakości QAFP, jeżeli rolnik ubiega się o te
płatności na uproszczonych zasadach oraz płatności w ramach praktyki polegającej
na utrzymywaniu zwierząt zgodnie z wymogami krajowych systemów jakości QAFP i
QMP .
W ramach Interwencji Rolnictwo ekologiczne PS WPR płatności przyznawane są z
zastosowaniem degresywności w sposób pośrednio premiujący mniejsze
gospodarstwa. Płatności ekologiczne są przyznawane z zastosowaniem:
• 100% stawki płatności – za powierzchnię gruntów od 0,1 ha do 50 ha;
• 75% stawki płatności – za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha do 100 ha;
• 60% stawki płatności – za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha.
Dodatkowo, w ramach tych interwencji, dla gospodarstw do 10 ha został
wprowadzony pakiet „Małe gospodarstwa z uprawami ekologicznymi” ułatwiający
mniejszym gospodarstwom wnioskowanie o płatności ekologiczne oraz pozwalający
na objęcie zobowiązaniem ekologicznym mniejszych powierzchni w ramach
odrębnych upraw.
Ponadto, w przygotowanym przez KE projekcie zmiany unijnego rozporządzenia
2021/2115 i rozporządzenia 2021/2116 proponuje się, aby gospodarstwa do 10 ha
użytków rolnych nie podlegały kontroli i karom związanym z warunkowością.
Kolejny obszar, w którym wspierane są gospodarstwa rodzinne, to produkcja
żywności. Gospodarstwa rodzinne przyczyniają się bowiem do zrównoważonej i
bioróżnorodnej produkcji rolnej, a przez sam fakt pełnienia funkcji polegającej na
produkcji żywności, przyczyniają się do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego.
Z tych względów, jednym z priorytetów Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest
wdrażanie rozwiązań mających na celu rozwój rodzinnych małych i średnich
gospodarstw rolnych, w których produkowana jest żywność na małą skalę na rynek
lokalny. Takie gospodarstwa odgrywają bowiem ważną rolę w zapewnieniu
bezpieczeństwa żywnościowego Polaków, a także w rozwoju regionalnym oraz
kultywowaniu tradycji i kultury polskiej.

-- 5 of 8 --

6
Lokalne rynki znajdują się blisko rolników, a tym samym blisko produkcji żywności.
Co więcej, lokalne rynki są umiejscowione blisko konsumentów, przez co zapewniają
łatwy i szybki dostęp do żywności produkowanej za pomocą metod tradycyjnych
(z minimalnym udziałem konserwantów) oraz żywności ekologicznej.
W ciągu ostatnich lat obserwuje się wzrost zapotrzebowania wśród konsumentów
na produkty tradycyjne i regionalne. Część konsumentów zrezygnowała z produktów
masowych i poszukuje produktów pochodzących z ich kraju i regionu, żywności
o niskim stopniu przetworzenia, produkowanej z krajowych, świeżych i wysokiej
jakości komponentów.
W przypadku produkcji lokalnej, rolnicy są w stanie lepiej i szybciej reagować
na potrzeby konsumentów, oferując im produkty znanego pochodzenia,
w odpowiednich ilościach, często po niższych cenach.
Trwająca obecnie wojna w Ukrainie doprowadziła do zerwania globalnych łańcuchów
dostaw żywności, a to skłania do poszukiwania alternatywnych kanałów zbytu.
Elementem niezbędnym dla rozwoju łańcucha dostaw jest również bezpośrednie
wchodzenie rolników w dalsze fazy łańcucha żywnościowego poprzez rozpoczynanie
lub rozwijanie działalności przetwórczej w formie rolniczego handlu detalicznego
(RHD), sprzedaży bezpośredniej, działalności marginalnej i ograniczonej lub poprzez
zakładanie działalności gospodarczej w omawianym zakresie. Dlatego tak ważne jest
wsparcie krótkich łańcuchów dostaw żywności.
W ramach części 3 inwestycji A1.4.1 Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia
Odporności (KPO) „Wsparcie rolników i rybaków w zakresie przetwarzania lub
wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub
akwakultury (tzw. małe przetwórstwo)” przewidziano pomoc, która skierowana została
do rolników, ich małżonków i rybaków, którzy prowadzą lub rozpoczynają działalność
w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych.
Nabór dotyczył przede wszystkim wsparcia małego przetwórstwa w ramach
rolniczego handlu detalicznego (RHD), sprzedaży bezpośredniej i działalności
marginalnej, lokalnej i ograniczonej (MOL), tworzenie miejsc bezpośredniej sprzedaży
dla spożywczych produktów lokalnych (miejsca obsługi podróżnych na obszarze dróg
– tzw. MOP-y oraz warzywniaki i zieleniaki), w celu skracania łańcuchów
żywnościowych i wzmocnienia pozycji rolnika oraz zapewnienia dodatkowych
dochodów. Należy podkreślić, że ważnym sposobem poprawy pozycji producenta

-- 6 of 8 --

7
rolnego w łańcuchach jest rolniczy handel detaliczny (RHD). Działalność ta polega
przede wszystkim na produkcji żywności pochodzącej w części z własnej uprawy,
hodowli lub chowu podmiotu działającego na rynku spożywczym i zbywaniu takiej
żywności konsumentowi końcowemu lub do zakładów prowadzących handel
detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego.
Wskazany nabór wniosków został przeprowadzony w dniach 17 października
do 18 listopada 2022 r. W ramach naboru złożono 674 wnioski na kwotę 207 mln zł.
Na dzień 24 marca 2024 r. zawarto 111 umów na kwotę 26,7 mln zł, zaś wypłacono
dotychczas prawie 6 mln zł.
Jednocześnie, w związku z dużym zainteresowaniem tym wsparciem, uruchomiono II
nabór wniosków (od 3 stycznia do 5 lutego 2024 r.), w którym wprowadzono
korzystniejsze warunki wsparcia, ukierunkowane na zwiększenie atrakcyjności
instrumentu poprzez podniesienie poziomu pomocy. Zmiana wprowadzona dotyczy
zwiększenia wsparcia z 50% do 70% kosztów kwalifikowalnych (w przypadku młodego
rolnika) i do 60% kosztów kwalifikowalnych dla pozostałych odbiorców wsparcia, z
wyłączeniem osób fizycznych uprawnionych do chowu, hodowli lub połowu ryb.
W ramach II naboru wniosków złożono znacznie więcej wniosków, tj. 4 300 wniosków
na kwotę 1,55 mld zł.
Ponadto należy wskazać, że tuż po zakończeniu realizacji naborów w ramach
Inwestycji KPO A.1.4.1 planowane jest przeprowadzenie w 2025 r. pierwszego naboru
wniosków w ramach działań z PS WPR 2023-2027, mianowicie dla działania I.10.6.1
Rozwój współpracy w ramach łańcucha wartości (dotacja) - w gospodarstwie.
Wsparcie to nakierowane będzie przede wszystkim na realizację działań
inwestycyjnych, które mają wzmocnić pozycję rynkową
rolników/mikroprzedsiębiorców, a także wpłynąć na dywersyfikację i skracanie
etapów łańcucha żywnościowego.
W ramach wsparcia przewidziano zwrot poniesionych kosztów w formie:
1) ryczałtu (wysokość ryczałtu - maksymalnie 65 % kosztów operacji):
 w odniesieniu do zakładania i prowadzenia RHD – ryczałt na jednego
beneficjenta w okresie realizacji Programu wynosi w zależności od wielkości
operacji – nie więcej niż: 30 000 zł lub 60 000 zł lub 120 000 zł;

-- 7 of 8 --

8
 w odniesieniu do zakładania działalności gospodarczej/MOL w zakresie
przetwarzania produktów rolnych – ryczałt na jednego beneficjenta w okresie
realizacji Programu wynosi w zależności od wielkości operacji - nie więcej niż:
30 000 zł lub 60 000 zł lub 120 000 zł.
2) refundacji do 50% kosztów kwalifikowalnych operacji w odniesieniu
do kontynuacji prowadzenia działalności gospodarczej/MOL przez
mikroprzedsiębiorcę (refundacja na jednego beneficjenta w okresie realizacji
Programu wynosi maksymalnie 500 000 zł, zaś minimalna kwota pomocy
na realizację operacji wynosi 10 000 zł).
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Jacek Czerniak
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Podstawy prawne:
(1) Art. 23 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.
Nr 78, poz. 483 z późn. zm.)
(2) Art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o
kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 423)
(3) Art. 2a ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 u.k.u.r.
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

-- 8 of 8 --