Odpowiedź na interpelację w sprawie utworzenia Centralnego Biura Monitorowania Policji (obietnica wyborcza Lewicy) Odpowiedź na interpelację nr 2342 w sprawie utworzenia Centralnego Biura Monitorowania Policji (obietnica wyborcza Lewicy) Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek Warszawa, 22-04-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 2342 Pana Posła Dariusza Mateckiego oraz Pana Posła Sebastiana Kalety[1] na wstępie należy zaznaczyć, że nadzór nad Policją ma charakter wielowymiarowy i jest determinowany charakterem czynności służbowych wykonywanych przez policjantów. W zakresie czynności dochodzeniowo-śledczych nadzór sprawuje prokurator i sąd. Zgodnie z art. 15 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego[2] (zwanej dalej k.p.k.) Policja i inne organy w zakresie postępowania karnego wykonują polecenia sądu, referendarza sądowego i prokuratora oraz prowadzą pod nadzorem prokuratora śledztwo lub dochodzenie w granicach określonych w ustawie. Tytułem przykładu można wskazać na art. 220 § 1 k.p.k., zgodnie z którym przeszukania może dokonać prokurator albo na polecenie sądu lub prokuratora Policja, a w wypadkach wskazanych w ustawie – także inny organ. W wypadkach niecierpiących zwłoki, jeżeli postanowienie sądu lub prokuratora nie mogło zostać wydane, organ dokonujący przeszukania okazuje nakaz kierownika swojej jednostki lub legitymację służbową, a następnie zwraca się niezwłocznie do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeszukania. Postanowienie sądu lub prokuratora w przedmiocie zatwierdzenia należy doręczyć osobie, u której dokonano przeszukania, w terminie 7 dni od daty czynności na zgłoszone do protokołu żądanie tej osoby. O prawie zgłoszenia żądania należy ją pouczyć (§ 3). Z art. 236 § 1 k.p.k. wynika, że na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy i w przedmiocie dowodów rzeczowych oraz na inne czynności przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone; zażalenie na postanowienie wydane lub czynność dokonaną w postępowaniu przygotowawczym rozpoznaje sąd rejonowy, w okręgu którego prowadzone jest postępowanie. Również osobie zatrzymanej przez Policję w trybie przepisów k.p.k. przysługuje, zgodnie z art. 246 k.p.k., zażalenie do sądu, w którym zatrzymany może się domagać zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości jego zatrzymania (§ 1). W wypadku stwierdzenia bezzasadności, nielegalności lub nieprawidłowości zatrzymania sąd zawiadamia o tym prokuratora i organ przełożony nad organem, który dokonał zatrzymania (§ 4). Zakres uprawnień funkcjonariuszy Policji podczas wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych, dochodzeniowo-śledczych i administracyjno-porządkowych został zdefiniowany w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji[3] (zwanej dalej ustawą), przyznając policjantom m.in. prawo do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości, zatrzymywania osób, przeszukania osób i pomieszczeń oraz dokonywania kontroli osobistej. Stosownie do art. 15d ust. 11 ustawy osobie, wobec której przeprowadzono kontrolę osobistą, przysługuje zażalenie do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce dokonania kontroli, w terminie 7 dni od dnia jej dokonania, w celu zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości jej dokonania. Natomiast z art. 15 ust. 7 ustawy wynika, że na sposób prowadzenia czynności, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 1-4a, 5a-7 i 10, przysługuje zażalenie do właściwego miejscowo prokuratora. Dodatkowo należy zauważyć, że w zależności od stopnia ingerencji w prawa i wolności obywatelskie, przepisy ustawy przewidują również w odniesieniu do poszczególnych czynności kontrolę sądową. Z art. 19 ust. 1 ustawy wynika, że przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych, podejmowanych przez Policję w celu zapobieżenia, wykrycia, ustalenia sprawców, a także uzyskania i utrwalenia dowodów, ściganych z oskarżenia publicznego, enumeratywnie wymienionych umyślnych przestępstw, gdy inne środki okazały się bezskuteczne albo będą nieprzydatne, sąd okręgowy może, w drodze postanowienia, zarządzić kontrolę operacyjną, na pisemny wniosek Komendanta Głównego Policji, Komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji, Komendanta Biura Spraw Wewnętrznych Policji albo Komendanta Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego Prokuratora Krajowego, albo na pisemny wniosek komendanta wojewódzkiego Policji, złożony po uzyskaniu pisemnej zgody prokuratora okręgowego właściwego ze względu na siedzibę składającego wniosek organu Policji. Uzyskanie informacji chronionych tajemnicą informacji finansowej, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy, również następuje na podstawie postanowienia wydanego przez sąd okręgowy właściwy miejscowo ze względu na siedzibę wnioskującego organu Policji. Natomiast udostępnienie Policji, w trybie art. 20c ustawy, danych telekomunikacyjnych, pocztowych i internetowych podlega kontroli następczej sądu okręgowego właściwego dla siedziby organu Policji, któremu udostępniono te dane (art. 20ca ust. 1 ustawy). Przejawem społecznej kontroli nad działalnością Policji jest rozwiązanie przewidziane w art. 19 ust. 22 ustawy, zgodnie z którym minister właściwy do spraw wewnętrznych przedstawia corocznie Sejmowi i Senatowi informację o działalności określonej w ust. 1-21, w tym informacje i dane, o których mowa w art. 20 ust. 3. Formą kontroli nad działalnością Policji jest również powierzenie Rzecznikowi Praw Obywatelskich, zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich[4] funkcji organu wizytującego do spraw zapobiegania torturom i innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu (krajowy mechanizm prewencji) w rozumieniu Protokołu fakultatywnego do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku dnia 18 grudnia 2002 r.[5] Do zadań Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur należy m.in. regularne sprawdzenie sposobu traktowania osób pozbawionych wolności w miejscach zatrzymań, w celu wzmocnienia, jeśli to niezbędne, ich ochrony przed torturami oraz innym okrutnym, nieludzkim lub poniżającym traktowaniem albo karaniem. Zasady sprawowania nadzoru przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji m.in. nad Policją określają przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o szczególnych formach sprawowania nadzoru przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych[6]. Zakres przedmiotowy nadzoru został zdefiniowany w art. 1b ww. ustawy. Należy również zauważyć, że funkcjonariusz Policji, podobnie jak inny funkcjonariusz publiczny, który przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega odpowiedzialności karnej. Co istotne, zgodnie z art. 309 pkt 2 k.p.k. w sprawach o występki, gdy osobą podejrzaną jest funkcjonariusz Policji postępowanie przygotowawcze prowadzi się w formie śledztwa, przy czym w takim przypadku prokurator może polecić Policji jedynie dokonanie poszczególnych czynności śledztwa (art. 311[7] § 2 k.p.k.). Niezależnie od odpowiedzialności karnej policjant podlega również odpowiedzialności dyscyplinarnej za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej (art. 132 ust. 1 ustawy). Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (art. 132 ust. 2 ustawy). Mając na względzie przytoczone uwarunkowania prawne dotyczące różnych form sprawowania kontroli i nadzoru nad Policją należy uznać, że funkcjonujące w tym obszarze rozwiązania są wystarczające i nie wymagają zmiany. Z poważaniem z up. Czesław Mroczek Sekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Skierowaną do Prezesa Rady Ministrów, przekazaną Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z 3 kwietnia 2024 r. Pana Karola Grzybowskiego – Podsekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o sygn. DSP.INT.4610.840.2024. [2] Dz. U. z 2024 r. poz. 37, z późn. zm. [3] Dz. U. z 2024 r. poz. 145. [4] Dz. U. z 2023 r. poz. 1058. [5] Dz. U. z 2007 r. poz. 192. [6] Dz. U. z 2024 r. poz. 309. [7] Co do zasady prokurator może powierzyć Policji przeprowadzenie śledztwa w całości lub w określonym zakresie albo dokonanie poszczególnych czynności śledztwa.