tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 24 kwietnia 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 2294, p. posła Dariusza Mateckiego w sprawie
odszkodowań za przekroczenie czasu na rozpatrzenie sprawy w
urzędzie
Znak sprawy: DSP3.054.2.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 2294 Pana Posła Dariusza Mateckiego w sprawie
odszkodowań za przekroczenie czasu na rozpatrzenie sprawy w urzędzie, proszę
o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Pan Poseł w swoim wystąpieniu zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów z prośbą
o odpowiedź na poniższe pytania:
Na jakim etapie jest realizacja obietnicy wyborczej: Odpowiedzialność urzędników
wprowadzimy “Karniaki”. Państwo wypłaci Ci odszkodowanie, jeśli przekroczy czas na
rozpatrzenie Twojej sprawy? Kiedy obietnica zostanie wprowadzona w życie oraz jakie
będą jej koszty?
Zgodnie z treścią art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej1, każdy ma prawo do
wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem
działanie organu władzy publicznej (ust. 1), a ustawa nie może nikomu zamykać drogi
sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw (ust. 2). Przedmiotowy przepis
ustawy zasadniczej nie wskazuje wyczerpująco ani na zakres szkody, ani nie
rozstrzyga, co decyduje o bezprawności, ani też nie daje bezpośredniej drogi
realizacji uprawnienia odszkodowawczego. Ścieżkę realizacji gwarancji
konstytucyjnej co do wynagrodzenia szkody powstałej w związku z niezgodnym
1 Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 oraz z 2001 r., Nr 28, poz. 319 oraz z 2006 r., Nr 200, poz. 1471 oraz
z 2009 r., Nr 114, poz. 946; dalej: „Konstytucja”.

-- 1 of 5 --

2/5
z prawem działaniem czy zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej
wskazują przepisy ustaw – w szczególności przepisy ustawy Kodeks cywilny2.
Zgodnie z treścią art. 417 § 1 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niegodne z prawem
działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiedzialność
ponosi Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba
prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Z kolei § 3 tego artykułu mówi, że jeżeli
szkoda została wyrządzona przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek
ich wydania przewiduje przepis prawa, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu
we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub
decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej (§ 3).
Władza publiczna ponosi odpowiedzialność niezależnie od winy, na zasadzie
niezgodności z prawem działania lub zaniechania. Bezprawność na gruncie art. 417
i następnych k.c. nie ma przy tym charakteru kwalifikowanego, ograniczonego do
przypadków rażącego naruszenia prawa3.
Odrębnością, którą wprowadza art. 417’1 k.c. w porównaniu z art. 417 k.c. jest
wymóg uzyskania określonego w przepisach szczególnych prejudykatu, a więc
orzeczenia przesądzającego o niezgodności z prawem danego zachowania władzy
publicznej. Rola tego prejudykatu polega na tym, że niedopuszczalne jest przed jego
wydaniem zasądzenie odszkodowania za szkodę spowodowaną deliktem władzy
publicznej – wyjątek stanowi tu ww. art. 4171 § 4 k.c.4 W orzecznictwie Sądu
Najwyższego dominuje stanowisko5, że pojęcie zaniechania, stanowiącego
przesłankę odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej dotyczy tych
sytuacji, w których obowiązek określonego działania jest skonkretyzowany
w przepisie prawa i można ustalić, na czym konkretnie miałoby polegać zachowanie
organu władzy publicznej, aby do szkody nie doszło. Za zaniechanie uznaje się każde
niewykonanie, zupełne lub częściowe, obowiązku dostatecznie skonkretyzowanego
w normie prawnej.
Odpowiedzialność odszkodowawcza władz publicznych zależy od ziszczenia się
wszystkich przesłanek odpowiedzialności, a mianowicie oprócz zdarzenia
sprawczego (deliktu władzy publicznej), konieczne jest wykazanie poniesionej
szkody oraz adekwatnego związku przyczynowego między szkodą
i owym zdarzeniem.
W kontekście treści interpelacji należy wspomnieć o przepisach ustawy
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi6. Stosownie do art. 3 § 2 tej ustawy
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej.
W ramach tej kontroli sądy rozpoznają skargi m.in. na:
2 Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, 1615, 1890 i 1933; dalej: „k.c.”
3 Zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19.04.2012 r., IV CSK 406/11, Legalis.
4 Art. 417 § 4. Jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie aktu normatywnego, którego
obowiązek wydania przewiduje przepis prawa, niezgodność z prawem niewydania tego aktu
stwierdza sąd rozpoznający sprawę o naprawienie szkody.
5 Zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 sierpnia 2004 r., III CK 332/03; z dnia 28 kwietnia 2005 r., III
CK 367/04, „Biuletyn Sądu Najwyższego” 2005, nr 7, s. 14; z dnia 25 marca 2011 r., IV CSK 407/10; z
dnia 8 maja 2014 r., V CSK 349/13; a także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2011 r., III
CZP 120/10, OSNC-ZD 2011, nr 3, poz. 55.
6 Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm..; dalej: „upsa”.

-- 2 of 5 --

3/5
a) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach
określonych w pkt 1-4 ustawy lub przewlekłe prowadzenie postępowania
w przypadku określonym w pkt 4a;
b) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach
dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu
administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających
z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego
określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania
administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których
mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Dodatkowo art. 154 upsa stanowi, że w razie niewykonania wyroku
uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie
postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do
wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie,
żądając wymierzenia temu organowi grzywny (§ 1). Nadto, zgodnie z § 4, osobie,
która poniosła szkodę wskutek niewykonania orzeczenia sądu, służy roszczenie
o odszkodowanie na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Odszkodowanie
to przysługuje od organu, który nie wykonał orzeczenia sądu, a jeżeli organ
w terminie trzech miesięcy od dnia złożenia wniosku o odszkodowanie nie wypłacił
odszkodowania, uprawniony podmiot może wnieść powództwo do sądu
powszechnego (§ 5).
Orzeczenie wydane przez sąd administracyjny w trybie upsa, stwierdzające
przewlekłe prowadzenie postępowania, poza innymi przesłankami
odpowiedzialności, stanowi prejudykat warunkujący dochodzenie odszkodowania
od organu (art. 417 i n. k.c.). Natomiast stwierdzenie, że miało ono miejsce z rażącym
naruszeniem prawa warunkuje odpowiedzialność majątkową funkcjonariusza
publicznego (art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności
majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa7 8 ).
W odniesieniu do wspomnianej odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy
publicznych, o której mowa w ww. ustawie, należy wskazać, że zgodnie z art. 1
u.o.m.f.p. ustawa określa zasady odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy
publicznych wobec Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych
podmiotów ponoszących odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy
wykonywaniu władzy publicznej, za działania lub zaniechania prowadzące do
rażącego naruszenia prawa oraz zasady postępowania w przedmiocie takiej
odpowiedzialności. Stosownie do treści art. 5 u.o.m.f.p. funkcjonariusz publiczny
ponosi odpowiedzialność majątkową w razie łącznego zaistnienia następujących
przesłanek:
1) na mocy prawomocnego orzeczenia sądu lub na mocy ugody zostało wypłacone
przez podmiot odpowiedzialny odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przy
wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa;
2) rażące naruszenie prawa, o którym mowa w pkt 1, zostało spowodowane
zawinionym działaniem lub zaniechaniem funkcjonariusza publicznego;
7 Dz. U. z 2016 r. poz. 1169, dalej: „u.o.m.f.p.”.
8 Zob. Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 12 stycznia 2022 r., II CSKP 20/22.

-- 3 of 5 --

4/5
3) rażące naruszenie prawa, o którym mowa w pkt 1, zostało stwierdzone zgodnie
z art. 6. Przepis art. 6 ww. ustawy wyczerpująco określa, co należy rozumieć przez
„stwierdzenie rażącego naruszenia prawa”.
Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy publicznych na zasadach
określonych w przedmiotowej ustawie ma charakter kwalifikowany - jest oparta na
przesłance rażącego naruszenia prawa. Ponadto wyłącza ona przewidzianą
w przepisach odrębnych odpowiedzialność majątkową funkcjonariusza publicznego
wobec podmiotu odpowiedzialnego za szkodę wyrządzoną tym samym działaniem
lub zaniechaniem (por. art. 3 u.o.m.f.p.).
Odpowiedzialność funkcjonariuszy publicznych za szkody wyrządzone przy
wykonywaniu władzy publicznej wskutek rażącego naruszenia prawa ma charakter
deliktowy. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na treść art. 2 ust. 1 pkt 2 ww.
ustawy, który wprost odsyła do art. 417 k.c.
Odpowiedzialność władzy publicznej za przekroczenie czasu na rozpatrzenie
sprawy rozciąga się również na opieszałe funkcjonowanie organów wymiaru
sprawiedliwości, która jest regulowana ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze
na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu
przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora
i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu,
którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez
nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania
rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne
dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to
konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania
orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).
Zgodnie z ust. 2 ww. artykułu dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do
przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość
i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia
kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora
prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu
zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd
lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy
egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.
Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od
jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie
skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej
zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej
zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła
przewlekłość postępowania.
Uwzględniając skargę, sąd stwierdza, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,
nastąpiła przewlekłość postępowania (art. 12 ust. 2). Ponadto uwzględniając skargę,
sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na
przewlekłość postępowania prowadzonego przez komornika sądowego – od
komornika sądowego, sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych.
Wysokość sumy pieniężnej, w granicach wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi
nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania,

-- 4 of 5 --

5/5
niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość
postępowania.
Sąd może przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok
dotychczasowego trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla
skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do
wydłużenia czasu trwania postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty
przyznane już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie. Przyznając
skarżącemu sumę pieniężną, sąd wskazuje, jakiego okresu przewlekłości
postępowania ona dotyczy. Sumy pieniężnej nie przyznaje się w razie uwzględnienia
skargi wniesionej przez Skarb Państwa albo państwowe jednostki sektora finansów
publicznych (ust. 4).
Zgodnie z art. 16 ww. ustawy strona, która nie wniosła skargi na przewlekłość
postępowania zgodnie z art. 5 ust. 1, może dochodzić - na podstawie art. 417 ustawy
z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1360, 2337 i 2339
oraz z 2023 r. poz. 326 i 1285) - naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości, po
prawomocnym zakończeniu postępowania co do istoty sprawy.
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu

-- 5 of 5 --