Odpowiedź na interpelację w sprawie dramatycznej sytuacji finansowej domów pomocy społecznej Odpowiedź na interpelację nr 227 w sprawie dramatycznej sytuacji finansowej domów pomocy społecznej Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński Warszawa, 26-01-2024 Szanowny Panie Marszałku, odpowiadając na interpelację Pana Posła Tadeusza Tomaszewskiego nr 227 w sprawie dramatycznej sytuacji finansowej domów pomocy społecznej, przedstawiam poniższe wyjaśnienia. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn, zm.) domy pomocy społecznej prowadzone są w ramach zadań własnych przez gminy lub powiaty, przy czym domy gminne finansowane są ze środków własnych gmin (w tym z odpłatności mieszkańców i ich rodzin), zaś domy powiatowe ze środków własnych powiatu (w tym odpłatności mieszkańców, ich rodzin oraz gmin) i dofinansowywane z budżetu państwa. Domy regionalne mogą być finansowane jako zadanie własne lub dofinansowywane z budżetu państwa. Od 1 stycznia 2004 roku zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2022 poz. 2267, z późn. zm.), powiat otrzymuje dotację z budżetu państwa na mieszkańców domów pomocy społecznej prowadzonych w ramach zadania własnego lub prowadzonych na jego zlecenie, umieszczonych na podstawie skierowania wydanego przed dniem 1 stycznia 2004 roku (tzw. „stare zasady”). Wydatki na dofinansowanie z budżetu państwa bieżącej działalności domów pomocy społecznej, w oparciu o ww. przepisy planowane są w ustawie budżetowej w części 85 Budżety wojewodów, w dziale 852 – Pomoc społeczna. Wyjaśniam, że to wojewoda, jako dysponent części 85, w oparciu o przyznany przez Ministra Finansów na etapie prac nad projektem ustawy budżetowej limit wydatków na zadania z pomocy społecznej, planuje wydatki na dofinansowanie bieżącej działalności domów pomocy społecznej. Zgodnie z ustawą budżetową na rok 2023, plan wydatków ogółem w budżetach wojewodów z przeznaczeniem na dofinansowanie bieżącej działalności domów pomocy społecznej wynosił 838 222 tys. zł i stanowił 99,9% planu z ustawy budżetowej na rok 2022. Mając na uwadze powyższe należy podkreślić, że mimo iż rok do roku spada liczba mieszkańców przebywających w domach pomocy społecznej na tzw. „starych zasadach” (z danych statystycznych resortu wynika, że w 2022 r. liczba mieszkańców przebywających w ponadgminnych domach pomocy społecznej na tzw. starych zasadach stanowiła 25% liczby mieszkańców ogółem tych domów), wydatki planowane w ustawie budżetowej na dofinansowanie bieżącej działalności domów pomocy społecznej pozostają jednak rok do roku na podobnym poziomie. Należy również zauważyć, że dotacja dla powiatów była zaplanowana jako dotacja wygasająca wraz ze zmniejszająca się liczbą mieszkańców, na którą przysługuje. Ponadto, podkreślenie wymaga fakt, że wojewodowie, jako dysponenci części budżetowych, mogą dokonywać zmian w planie wydatków przyjętym w ustawie budżetowej, w tym zmniejszać lub zwiększać plan wydatków w rozdziale 85202. Zwiększenie planu wydatków może wynikać z przesunięcia nadwyżki środków z innych rozdziałów działu 852. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, w zależności od sytuacji finansowej domów pomocy społecznej w powiecie, a także od uzyskanych dochodów z tytułu odpłatności za pobyt w domu, wojewoda może zwiększyć kwotę dotacji dla powiatu do 20%, a w przypadku domów pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, w których są najniższe odpłatności za pobyt, nawet o 50% . Jednocześnie należy zauważyć, że w trakcie roku budżetowego, w ramach środków rezerw celowych budżetu państwa podejmowane są rokrocznie działania mające na celu dodatkowe uzupełnienie planu wydatków w budżetach wojewodów na dofinansowanie utrzymania domów pomocy społecznej. Podział środków rezerw celowych na dofinansowanie bieżącej działalności dps na mieszkańców na tzw. „starych zasadach” dokonywany był na poziomie Resortu w uzgodnieniu z wojewodami, uwzględniając możliwości finansowe, w ostatnich latach i wyniósł: w roku 2020 – 22 386 000 zł, w roku 2021 - 14 723 759 zł, w roku 2022 - 28 000 042 zł, w roku 2023 - 5 921 172 zł. Należy również pamiętać, że pomimo iż prowadzenie domów pomocy społecznej jest zadaniem własnym samorządów, w ostatnich latach budżet państwa w znaczący sposób wspierał finansowo realizację tego zadania – szczególnie w okresie pandemii wirusa SARS-CoV-2. W latach 2020 – 2022 na zabezpieczenie domów pomocy społecznej przed skutkami ww. pandemii z budżetu państwa na ten cel rozdysponowano w sumie blisko 264 mln zł, w tym ponad 145 mln w ramach środków rezerwy celowej budżetu państwa jako dofinasowanie zadania własnego z zakresu pomocy społecznej oraz ponad 118 mln zł z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Powyższe środki były przekazywane dla domów pomocy społecznej m.in. na zapewnienie kadry niezbędnej do zachowania ciągłości usług świadczonych przez te jednostki oraz zakup niezbędnych środków ochrony osobistej, sprzętu i wyposażenia, bez względu na to czy w domu przebywali mieszkańcy przyjęci na „starych” zasadach czy przyjęci po 1 stycznia 2004 roku i stanowiły bardzo duże wsparcie finansowe dla samorządów w realizacji ich zadania własnego. Jednocześnie, również w ramach wsparcia domów pomocy społecznej, w 2023 r. w związku z porozumieniem zawartym 7 czerwca 2023 r. pomiędzy stroną rządową i stroną związkową NSZZ „Solidarność”, zakładającym m.in. dofinansowanie wypłaty dodatków do wynagrodzenia dla pracowników domów pomocy społecznej, rozdysponowano z rezerw celowych budżetu państwa środki w wysokości 366 mln złotych. Kwota ta pozwoliła na wypłacenie dodatków/nagród dla osób zatrudnionych w Domach Pomocy Społecznej w kwocie 600 zł brutto miesięcznie na pracownika wraz z pochodnymi od kwietnia do grudnia 2023 r. Uprzejmie wyjaśniam, że obecnie nie toczą się prace nad zmianami przepisów w zakresie finansowania mieszkańców przyjętych do domów pomocy społecznej na tzw. „starych zasadach”. Mając na uwadze wyżej przedstawione wyjaśnienia należy bowiem zauważyć, że Minister do spraw zabezpieczenia społecznego rokrocznie podejmuje działania mające na celu zwiększenie budżetów wojewodów o środki na podwyższenie dotacji na mieszkańców domów pomocy społecznej przyjętych do placówek przed 1 stycznia 2004 r., uwzględniając przy tym możliwości rezerwy celowej pozostającej w jego dyspozycji. W 2024 roku, w uzgodnieniu z wojewodami, zostaną podjęte kroki, aby umożliwić zwiększenie budżetów wojewodów o środki z rezerwy celowej w takiej wysokości, aby dotacja na mieszkańca dotowanego pokrywała koszt jego utrzymania. Jednakże, ponownie należy to podkreślić, zabezpieczenie środków może nastąpić jedynie w przypadku gdy Minister będzie dysponował środkami w wymaganej wysokości w ramach rezerwy celowej pozostającej w jego dyspozycji. Jednocześnie wyjaśniam, że zagadnienia związane ze świadczeniem usług medycznych w domach pomocy społecznej oraz różnym statusem pracowników medycznych zatrudnionych w tych placówkach i w podmiotach ochrony zdrowia są znane Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jednakże z uwagi na ich złożony, międzysektorowy charakter wymagają stosownych analiz w uzgodnieniu z Ministerstwem Zdrowia. Z wyrazami szacunku z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński Podsekretarz Stanu