Odpowiedź na interpelację w sprawie podniesienia wynagrodzeń nauczycieli o co najmniej 30% Odpowiedź na interpelację nr 2236 w sprawie podniesienia wynagrodzeń nauczycieli o co najmniej 30% Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 15-04-2024 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Daniela Milewskiego w sprawie podniesienia wynagrodzeń nauczycieli o co najmniej 30%. Szanowny Panie Pośle, podniesienie wynagrodzeń nauczycieli o co najmniej 30% i nie mniej niż 1500 zł brutto podwyżki dla nauczyciela jest spełnieniem jednego z najważniejszych konkretów proponowanych przez Rząd w zakresie edukacji. W celu realizacji tego zobowiązania, art. 9 ust. 2 ustawy budżetowej na rok 2024 z dnia 18 stycznia 2024 r. (Dz. U. poz. 122), ustala kwotę bazową dla nauczycieli w wysokości 5 176,02 zł, co oznacza wzrost średnich wynagrodzeń o 30% w stosunku do średnich wynagrodzeń obowiązujących od dnia 1 stycznia 2023 r. Ponadto, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 16 stycznia 2024 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2024 (Dz. U. poz. 123), w roku 2024 średnie wynagrodzenie nauczyciela początkującego zwiększa się dodatkowo o 2,308%. W wyniku powyższych regulacji, od dnia 1 stycznia 2024 r. średnie wynagrodzenie nauczyciela początkującego wzrosło o 33%, zaś nauczyciela mianowanego i dyplomowanego o 30%. W ujęciu kwotowym, w stosunku do 2023 r., wzrost wynagrodzenia średniego wyniósł dla nauczyciela początkującego 1 576,72 zł, dla nauczyciela mianowanego 1 720,04 zł, a dla nauczyciela dyplomowanego 2 197,83 zł. Częścią wynagrodzenia średniego nauczycieli jest wynagrodzenie zasadnicze, dlatego też wzrost wynagrodzenia średniego przełożył się również na proporcjonalne zwiększenie wynagrodzenia zasadniczego określanego w tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 416, z późn. zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 11 ustawy – Karta Nauczyciela podwyższenie wynagrodzeń dla nauczycieli następuje nie później niż w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, z wyrównaniem od dnia 1 stycznia danego roku. Jednocześnie, zgodnie z ustawą budżetową część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego została zaplanowana na rok 2024 w wysokości 87 983 850 tys. zł i jest o 23 403 269 tys. zł wyższa (tj. o 36,2%) od kwoty części oświatowej subwencji ogólnej określonej w ustawie budżetowej na rok 2023 (po zmianach) – 64 580 581 tys. zł. W kwocie części oświatowej subwencji ogólnej planowanej na rok 2024 zostały uwzględnione skutki finansowe zmiany zakresu zadań oświatowych, w tym. m. in. skutki wzrostu o 30% średnich wynagrodzeń nauczycieli od 1 stycznia 2024 r. (w odniesieniu do nauczycieli początkujących – o 33%), wzrost kwoty dotacji udzielanych z budżetów JST w zakresie szkół i placówek nie prowadzonych przez JST oraz skutki wzrostu odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (ZFŚS) dla nauczycieli. Kwota wzrostu subwencji z tytułu wymienionych zadań to ok. 21 mld zł. Dodatkowo w rezerwie celowej pozycja 52 zostały zaplanowane środki na dotację celową z budżetu państwa z tytułu wsparcia JST w realizacji zadań z zakresu wychowania przedszkolnego. Zaplanowano kwotę w wysokości 4 190 mln zł. Kwota ta jest wyższa od kwoty z roku 2023 r. (1 749 mln zł) o 2 441 mln zł, tj. o ok. 140%. Wzrost tej kwoty w 2024 r. wynika głównie ze wzrostu o 30% średnich wynagrodzeń nauczycieli od 1 stycznia 2024 r. (w odniesieniu do nauczycieli początkujących – o 33%), skutków wzrostu kwoty dotacji udzielanych z budżetów JST dla przedszkoli nie prowadzonych przez JST oraz skutków wzrostu odpisu na ZFŚS dla nauczycieli. Środki na podwyższenie wynagrodzeń nauczycieli zatrudnionych w szkołach i placówkach prowadzonych przez organy administracji rządowej zostały zabezpieczone w rezerwie celowej pozycja 29 budżetu państwa na 2024 r. W ramach procesu monitorowania wypłaty podwyżek wynagrodzeń dla nauczycieli Ministerstwo Edukacji Narodowej przekazało 5 marca br. jednostkom samorządu terytorialnego ankietę dotyczącą zrealizowanych oraz planowanych wypłat podwyżek a także wyrównania wynagrodzeń. Według stanu na 4 kwietnia br., spośród jednostek samorządu terytorialnego, które wypełniły ankietę prawie wszystkie samorządy - 99% (2 506 JST) już wypłaciły podwyżkę nauczycielom. Spośród 90% (2 519 JST) samorządów, które wypełniły ankietę, zdecydowana większość - 95% (2 386 JST) wypłaciło nauczycielom również wyrównania wynagrodzeń. Niezależnie od wprowadzonych rekordowych podwyżek płac nauczycieli, Minister Edukacji jest otwarta na szeroki dialog ze środowiskami zainteresowanymi sprawami oświaty. Obowiązujące rozwiązania przewidziane w ustawie – Karta Nauczyciela, w ocenie środowisk oświatowych, nie zapewniają już odpowiedniej rangi zawodu nauczyciela, ani też nie motywują do podejmowania pracy w tym zawodzie. W opinii związków zawodowych, niezbędne jest dokonanie zmian w szczególności w zakresie systemu wynagradzania nauczycieli, awansu zawodowego i oceny pracy nauczycieli, odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, emerytur nauczycieli oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, kwalifikacji, kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli. Mając na uwadze powyższe postulaty Minister Edukacji podjęła decyzję o wzmocnieniu dialogu z partnerami, dla których jest istotny status zawodowy nauczycieli. Dialog ten będzie podejmowany na forum Zespołu do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli. W ramach Zespołu powołane zostaną tematyczne grupy robocze. Podczas prac grupy roboczej, która zajmie się wynagrodzeniami nauczycieli, analizie będzie mogła być poddana również kwestia powiązania wynagrodzeń nauczycieli z wynagrodzeniami w gospodarce narodowej. Zmiany legislacyjne w powyższym zakresie oraz ewentualna ocena zamierzonego efektu będzie możliwa po zakończeniu prac grupy roboczej. W odniesieniu do kwestii redukcji biurokracji w systemie edukacyjnym należy zauważyć, że obowiązki związane z dokumentowaniem działań szkoły i nauczycieli powinny być nakładane na te podmioty/osoby w sposób racjonalny, tzn. w zakresie koniecznym. Ministerstwo Edukacji Narodowej projektując przepisy prawa ze szczególną rozwagą przygotowuje zmiany dotyczące zakresu i sposobu obowiązkowego dokumentowania działań szkół i nauczycieli, ograniczając je do niezbędnego zakresu. Ponadto wszystkie zmiany wprowadzane w przepisach prawa – również dotyczące dokumentowania – poddawane są uzgodnieniom i konsultacjom społecznym. Ministerstwo w ostatnich latach podejmowało działania służące „odbiurokratyzowaniu” pracy szkół i placówek. We wrześniu 2021 r. wprowadzone zostały zmiany w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 15). Zrezygnowano z dwóch form nadzoru pedagogicznego: ewaluacji i monitorowania. Potrzeba nowelizacji rozporządzenia wynikała z dotychczasowych doświadczeń związanych ze sprawowaniem nadzoru pedagogicznego w formie ewaluacji i monitorowania. W opinii środowisk i osób związanych z nadzorem pedagogicznym korzyści z realizacji ewaluacji pozostawały niewspółmierne do nakładu czasu i pracy koniecznych do przeprowadzenia badania ewaluacyjnego. Zmiana ta istotnie wpływa na zmniejszenie obciążenia nauczycieli pracą związaną z przygotowaniem i udziałem nauczycieli w niektórych formach nadzoru pedagogicznego, inną niż prowadzenie zajęć z uczniami. W szkołach często sporządzana jest dokumentacja, której tworzenia nie wymagają przepisy prawa. Działania te z reguły wynikają z przyjętych w danej szkole uregulowań wewnętrznych bądź przyjętej praktyki. W listopadzie 2021 r., Ministerstwo przekazało dyrektorom szkół i placówek oraz ich organom prowadzącym zestawienie przykładów dotyczących tworzenia w szkołach dokumentacji niewymaganej przepisami prawa, z sugestią, aby pracownicy pedagogiczni (dyrektorzy szkół i nauczyciele) sami zweryfikowali potrzeby kontynuowania dotychczasowej praktyki „generowania” dokumentów, których obowiązek tworzenia nie wynika wprost z przepisów prawa. Należy podkreślić, że powyższy materiał (dotyczący przykładów tworzenia w szkołach dokumentacji niewymaganej przepisami prawa) był opracowany we współpracy z kuratorami oświaty i jako rezultat wspólnych działań został przekazany również tymże organom nadzoru pedagogicznego, w celu ujednolicenia wymagań i oczekiwań wizytatorów dotyczących prowadzonej w szkołach i placówkach dokumentacji. Mówiąc o dużym obciążeniu dyrektorów i nauczycieli pracą niezwiązaną z prowadzeniem zajęć edukacyjnych istotne również jest dostrzeżenie, że na to obciążenie składa się też konieczność tworzenia dokumentów na podstawie aktów prawnych niebędących oświatowymi i/lub wymaganych przez organy/instytucje nadzorujące działalność szkół/placówek, jak np. organy prowadzące, Sanepid, nadzór budowlany i p/poż. Niezależnie od powyższego należy zaznaczyć, że postulat „odbiurokratyzowania” od lat stanowi integralną część wszystkich szerszych negocjacji z partnerami społecznymi. Z uwagi na to oraz w związku z sygnałami (wpływającymi do Ministerstwa Edukacji Narodowej od różnych podmiotów) dotyczącymi problemu „odbiurokratyzowania” pracy szkół i placówek kwestia ta nadal będzie analizowana przy nowelizowaniu przepisów prawa stanowiących również o obowiązkach dotyczących sposobu i zakresu dokumentowania. Nawiązując do pytania dotyczącego określenia najlepszych sposobów podniesienia jakości nauczania i wprowadzenia większej niezależności w doborze lektur i tematów, uprzejmie wyjaśniam, że podstawa programowa języka polskiego jest określona w rozporządzeniu w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego, które wydaje minister właściwy do spraw oświaty i wychowania. Obowiązującą podstawę programową określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.) oraz rozporządzenie z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, z późn. zm.). Wykaz lektur dla uczniów danego etapu edukacyjnego jest integralną częścią podstawy programowej języka polskiego dla tego etapu. Na wykaz lektur składają się aktualnie następujące elementy: na I. etapie edukacyjnym – kl. I-III „Propozycja lektur do wspólnego i indywidualnego czytania”; na II. etapie edukacyjnym – kl. IV-VIII: lektury obowiązkowe, lektury uzupełniające (obowiązkowo dwie w każdym roku szkolnym), są to przykładowe lektury lub inne utwory literackie i teksty kultury wybrane przez nauczyciela, w tym wiersze poetów współczesnych i reportaże; na III. etapie edukacyjnym – kl. I- IV (V): lektury obowiązkowe, lektury uzupełniające (w każdej klasie wybrane z wykazu dowolne dwie pozycje książkowe w całości lub we fragmentach lub inne utwory literackie wybrane przez nauczyciela) zalecane dzieła teatralne i filmowe, teksty polecane do samokształcenia. Oznacza to, że w obowiązującym stanie prawnym nauczyciel może zdecydować o omawianiu utworów literackich wybranych również przez siebie, tj. spoza listy lektur uzupełniających umieszczonej w cyt. rozporządzeniach, jeśli uzna je za wartościowe. To również nauczyciel lub zespół nauczycieli przedstawia dyrektorowi szkoły program nauczania do danych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego na dany etap edukacyjny. Dyrektor szkoły jest odpowiedzialny za uwzględnienie w szkolnym zestawie programów nauczania całości podstawy programowej kształcenia ogólnego ustalonej dla danego etapu edukacyjnego. Dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, dopuszcza do użytku w danej szkole przedstawiony przez nauczyciela lub zespół nauczycieli program nauczania. Programy nauczania mogą wykraczać również poza zakres treści określony w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Programy nauczania powinny być dostosowane do potrzeb i możliwości uczniów, dla których są przeznaczone (art. 22a ust 1-7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – Dz. U. z 2022 r. poz. 2230, z późn. zm.). Nauczyciel może zdecydować o realizacji programu nauczania: 1) z zastosowaniem podręcznika, materiału edukacyjnego lub materiału ćwiczeniowego lub 2) bez zastosowania podręcznika lub powyższych materiałów. Program nauczania może być realizowany również z wykorzystaniem w szczególności urządzeń, sprzętu lub oprogramowania, przydatnych do realizacji tego programu, z uwzględnieniem potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych uczniów (art. 22aa ustawy o systemie oświaty). Należy podkreślić, że - jak stanowią przepisy art. 12 ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela - nauczyciel w realizacji programu nauczania ma prawo do swobody stosowania takich metod nauczania i wychowania jakie uważa za najwłaściwsze spośród uznanych przez współczesne nauki pedagogiczne, oraz do wyboru podręczników i innych pomocy naukowych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami nauczyciel obowiązany jest m.in. doskonalić się zawodowo, zgodnie z potrzebami szkoły (art. 6 ustawy – Karta Nauczyciela). Jednocześnie, podstawę programową danego przedmiotu opracowuje zespół ekspertów specjalizujących się w dziedzinie, którą przedmiot ten reprezentuje. Zespół ekspertów – powołany przez Ministra Edukacji - składa się z przedstawicieli świata nauki, metodyków, nauczycieli, w tym nauczycieli akademickich oraz ekspertów systemu egzaminów zewnętrznych. Obecnie resort edukacji pracuje nad zmianami polegającymi na ograniczeniu zakresu wymagań aktualnej podstawy programowej kształcenia ogólnego, które powinny dać nauczycielom i uczniom już od nowego roku szkolnego, tj. 1 września 2024 r. więcej czasu na spokojniejszą i bardziej dogłębną realizację programów nauczania. Dla właściwego zrozumienia celu i istoty proponowanych aktualnie zmian w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w tym m.in. w zakresie języka polskiego, należy zapoznać się z uzasadnieniem tych zmian, opublikowanym na stronie MEN łącznie z projektami (link https://www.gov.pl/web/edukacja/zmiana-podstawy-programowej--zaczynamy-prekonsultacje ). Końcowa propozycja zmian w zakresie podstaw programowych oraz zmian w zakresie ramowych planów nauczania będzie skierowana do konsultacji publicznych i opiniowania oraz uzgodnień międzyresortowych w kwietniu br. w formie projektów nowelizacji odpowiednich rozporządzeń ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. W tym czasie będzie możliwość zgłaszania ewentualnych uwag/opinii do zaproponowanych rozwiązań. Informacje na temat podjętych prac będą dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej pod adresem: https://www.gov.pl/web/edukacja oraz stronie Rządowego Centrum Legislacji: https://legislacja.rcl.gov.pl/. Natomiast całościowa zmiana podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego planowana jest począwszy od roku szkolnego 2026/2027 w szkole podstawowej oraz od roku szkolnego 2028/2029 w szkole ponadpodstawowej. Projektowane zmiany będą podlegać procedurze legislacyjnej – w tym konsultacjom publicznym – zgodnie z którą każdy zainteresowany (w tym nauczyciel) będzie mógł wnieść uwagi i opinie. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu