Odpowiedź na interpelację w sprawie zapewnienia darmowych podręczników dla uczniów Odpowiedź na interpelację nr 2233 w sprawie zapewnienia darmowych podręczników dla uczniów Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 17-04-2024 Szanowny Panie Pośle, program „Wyprawka+”, do którego się Pan odwołuje, to popularna nazwa programu „Dobry start” realizowanego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W ramach programu każdy uczeń rozpoczynający rok szkolny może otrzymać kwotę 300 zł jednorazowego wsparcia na zakup przyborów szkolnych. Rodziny otrzymują tę pomoc bez względu na dochód. Świadczenie to przysługuje raz w roku na dziecko uczące się w szkole, aż do ukończenia 20. roku życia. Uczniowie niepełnosprawni otrzymują świadczenie do ukończenia 24. roku życia. Udostępnianie uczniom nieodpłatnych podręczników odbywa się wg odrębnych zasad. Podręczniki, materiały edukacyjne oraz materiały ćwiczeniowe przeznaczone do obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego dla uczniów szkół podstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej są bezpłatne od roku szkolnego 2014/2015. Rozwiązanie to wprowadzono przepisami ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 811). Przepisy zapewniają uczniom objętym obowiązkiem szkolnym, dostęp do bezpłatnych podręczników oraz materiałów edukacyjnych służących do realizacji programów nauczania (które mogą zastępować lub uzupełniać podręczniki), jak również materiałów ćwiczeniowych. Podręczniki oraz materiały edukacyjne, kupione dla uczniów szkół podstawowych są gromadzone w bibliotekach szkolnych i wypożyczane, a w przypadku materiałów w postaci elektronicznej udostępniane, uczniom. Materiały ćwiczeniowe są uczniom przekazywane bez obowiązku zwrotu. Nie można wskazać kryteriów wyboru podręczników, ponieważ wybór podręcznika – spośród dopuszczonych do użytku szkolnego – należy do nauczyciela. Obowiązkiem nauczycieli jest przedstawienie dyrektorowi szkoły wspólnej propozycji jednego podręcznika lub/i materiału edukacyjnego, który będzie obowiązywał we wszystkich oddziałach danej klasy przez co najmniej trzy kolejne lata szkolne. Ponadto art. 22ab ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty stanowi, że nauczyciel może, w realizacji programu nauczania, zrezygnować ze wskazywania podręcznika lub materiałów ćwiczeniowych. Dotychczas, pomimo braku formalnego obowiązku wyboru podręcznika, w praktyce nauczyciele wybierają podręczniki, nawet jeśli nie korzystają z niego w trakcie zajęć. Nie można również wskazać problemów logistycznych związanych z dystrybucją podręczników ponieważ taka dystrybucja nie jest prowadzona z poziomu centralnego. Szkoły samodzielnie – w ramach środków którymi dysponują - dokonują zakupu wybranych przez nauczycieli podręczników. Wyposażenie szkół podstawowych i artystycznych w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe jest zadaniem zleconym z zakresu administracji rządowej, wykonywanym przez jednostki samorządu terytorialnego prowadzące te szkoły. Na ten cel co roku jednostki samorządu terytorialnego, za pośrednictwem wojewodów, otrzymują dotację celową zagwarantowaną przez ministra do spraw oświaty i wychowania Zgodnie z art. 54 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych uczniowie publicznych szkół podstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej mają prawo do bezpłatnego dostępu do podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych, przeznaczonych do obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, określonych w ramowych planach nauczania ustalonych dla tych szkół. Publiczna szkoła podstawowa i szkoła artystyczna realizująca kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej nieodpłatnie: 1) wypożycza uczniom podręczniki lub materiały edukacyjne, mające postać papierową, lub 2) zapewnia uczniom dostęp do podręczników lub materiałów edukacyjnych, mających postać elektroniczną, lub 3) przekazuje uczniom materiały ćwiczeniowe bez obowiązku zwrotu lub je udostępnia. Ponadto Minister Edukacji w ramach Rządowego programu pomocy uczniom niepełnosprawnym w formie dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych w latach 2023-2025 zapewnił także uczniom niepełnosprawnym w szkole ponadpodstawowej dofinansowanie do zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych. Pomoc w programie jest udzielana na wniosek opiekuna ucznia albo pełnoletniego ucznia albo na wniosek nauczyciela, pracownika socjalnego lub innej osoby za zgodą opiekuna ucznia albo pełnoletniego ucznia. Po dokonaniu zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych do kształcenia ogólnego dla ucznia i po przedstawieniu dowodu ich zakupu dyrektorowi szkoły zwraca on poniesione na ten cel koszty do kwot ustalonych w programie. Dofinansowanie na zakup podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych dla jednego ucznia w programie wynosi od 225 zł do 445 zł – w zależności od rodzaju niepełnosprawności ucznia i typu szkoły . Uczniowie kwalifikujący się do wsparcia w programie otrzymują: 1) podręczniki do kształcenia ogólnego – podręczniki do zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, w tym podręczniki do kształcenia specjalnego, dopuszczone do użytku szkolnego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania; 2) materiały edukacyjne do kształcenia ogólnego ; 3) materiały edukacyjne do kształcenia zawodowego ; 4) materiały ćwiczeniowe . W 2023 roku na realizację programu wydatkowano 16,08 mln zł, ze wsparcia skorzystało 46,8 tys. uczniów. Minister Edukacji dokonuje analizy i oceny realizacji programu opracowując zbiorczą informację z jego realizacji za dany rok. Roczna analiza udzielonego uczniom wsparcia w ramach programu jest przygotowywana na podstawie wojewódzkich sprawozdań. Dodatkowo wskazać należy, że minister właściwy do spraw oświaty i wychowania co roku we współpracy z ekspertami przygotowuje dla uczniów z niepełnosprawnościami, którzy posiadają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego adaptacje dopuszczonych do użytku szkolnego podręczników, które są dostosowane do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów z niepełnosprawnościami. Bezpłatny dostęp do adaptacji odbywa się poprzez Systemu Informacji Oświatowej i strefę na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (dalej: ZPE) . Na ZPE dla uczniów o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych zamieszczone zostały także materiały edukacyjne i ćwiczeniowe oraz adaptacje lektur i kursy nauki Polskiego Języka Migowego (PJM) przygotowane na zlecenie ministra. Co roku przygotowywane są dla uczniów słabowidzących i niewidomych dodruki podręczników, które za pośrednictwem Ośrodka Rozwoju Edukacji są dystrybuowane do szkół, które zgłosiły takie zapotrzebowanie do Ośrodka. Uprzejmie informuję, że niezależnie od udostępniania bezpłatnych podręczników stale rozwijane i aktualizowane są zasoby elektroniczne do nauczania i uczenia się poszczególnych przedmiotów, umieszczane na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE). Platforma oferuje użytkownikom sprawdzone materiały edukacyjne do kształcenia ogólnego, zawodowego oraz dla uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi, jak również edytor treści dla nauczycieli i uczniów pozwalający modyfikować istniejące lub tworzyć własne e-materiały. Materiały te są dostępne są z poziomu różnych typów urządzeń komputera, laptopa, tabletu, smartfona, tablicy interaktywnej. Do tej pory utworzono ponad 20 tys. e-materiałów dydaktycznych do przedmiotów kształcenia ogólnego, w tym edukacji wczesnoszkolnej i języków nowożytnych, które systematycznie udostępniane są wszystkim zainteresowanym nauczycielom i uczniom. Znajduje się tam ponad 1 tys. e-materiałów przeznaczonych dla I etapu edukacyjnego (klasy I–III szkoły podstawowej), prawie 6 tys. – dla II etapu edukacyjnego (IV–VIII klasa) oraz ponad 13 tys. e-materiałów dla III etapu edukacyjnego (szkoły ponadpodstawowe). Dodatkowo opracowano zestawy narzędzi edukacyjnych, w skład których wchodzą m.in. programy nauczania z konspektami scenariuszy lekcji, poradniki metodyczne z przykładowymi scenariuszami lekcji, scenariusze interdyscyplinarnych projektów edukacyjnych, narzędzia do pomiaru dydaktycznego i ewaluacji kompetencji kluczowych – łącznie ok. 3700 materiałów. W zakresie kształcenia zawodowego na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej utworzono 950 e-materiałów, w tym: ● 125 e-materiałów z zakresu nauki języka obcego zawodowego; ● 25 e-materiałów z zakresu podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; ● 800 e-materiałów do kształcenia zawodowego dla 175 zawodów ujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego z 2019 r. W zakresie doradztwa zawodowego na platformie ZPE utworzono 1121 e-materiałów (broszury, filmy o zawodzie, obudowa multimedialna, w tym quizy, filmy promocyjne, wirtualne spacery, modele 3D), w tym: ● klasy I–III – preorientacja i orientacja zawodowa: 179 materiałów; ● klasy IV–VIII: 469 materiałów; ● liceum ogólnokształcące i technikum: 473 materiały. Planowane jest opracowanie min. 215 zaawansowanych e-materiałów do kształcenia ogólnego, które powstaną w następujących obszarach: edukacja wczesnoszkolna, edukacja humanistyczna, edukacja matematyczno-przyrodnicza, edukacja artystyczna, języki obce. Obecnie planowane jest opracowanie 750 zaawansowanych e-materiałów do kształcenia zawodowego (z uwzględnieniem nowych rozwiązań technologicznych, m.in wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości oraz możliwości korzystania z dostępnych na rynku okularów VR, a także sztucznej inteligencji, o ile zastosowanie tych rozwiązań wniesie faktyczną wartość dodaną do konkretnych e-materiałów), tj. 59 e-materiałów z zakresu nauki języka obcego zawodowego oraz 691 e-materiałów do kształcenia zawodowego dla 238 zawodów ujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, w tym do 24 zawodów wprowadzonych do klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego po 2019 r. E-materiały do kształcenia zawodowego zostaną opracowane w ramach koncepcji indywidualnych standardów merytorycznych i technicznych wraz z obudową dydaktyczną, wspierającą osiąganie wybranych efektów kształcenia, określonych dla efektów kształcenia lub jednostek efektów kształcenia typowych dla danej kwalifikacji, a przez to celów kształcenia określonych dla kwalifikacji wyodrębnionych w zawodach. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu