+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.96.2024
Warszawa, 16 kwietnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 2132 Posłów na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Sebastiana Kalety i Dariusza Mateckiego w sprawie wypuszczenia 20 tysięcy więźniów na
wolność, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Wskazana w interpelacji wypowiedź medialna członka kierownictwa resortu
sprawiedliwości nie daje podstaw do wnioskowania o podjętym przez Ministerstwo
Sprawiedliwości zamiarze masowego zwalniania więźniów. Taka interpretacja jest
nieuprawniona i nie oddaje czytelnej intencji towarzyszącej cytowanemu fragmentowi
wywiadu, jaką była zapowiedź tworzenia przez resort, przy pomocy prawnie dostępnych
narzędzi, warunków do prowadzenia racjonalnej i odpowiedzialnej polityki karnej.
Tego rodzaju polityka powinna być rozumiana między innymi jako działanie wymiaru
sprawiedliwości oraz organów postępowania karnego wykonawczego w warunkach
wolnych od presji, nacisków i obaw o ingerencje motywowane politycznie, adekwatne do
rzeczywistych potrzeb w zakresie poziomu represji karnej, odpowiadające normom
i standardom europejskim w zakresie ochrony praw człowieka, gwarancji procesowych
i funkcjonowania więziennictwa.
Należy zwrócić uwagę, że Polska nadal pozostaje krajem o jednym z najwyższych
w Europie wskaźników tzw. prizonizacji, czyli liczby osób pozbawionych wolności
na 100.000 mieszkańców. Aktualnie wskaźnik ten kształtuje się na poziomie 200, podczas
gdy w przypadku Francji wynosi 111, Niemiec – 67, Włoch – 104, Szwecji – 82, Hiszpanii –
113, a Litwy – 156. Taki stan rzeczy utrzymuje się mimo stosunkowo niskiego poziomu
przestępczości w naszym kraju, korzystnych tendencji w zakresie liczby osądzanych
i skazywanych osób, sytuacji demograficznej oraz znaczącego udziału w orzecznictwie
polskich sądów kar o charakterze wolnościowym (kary grzywny, ograniczenia wolności
oraz pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania stanowią łącznie
około 77% wszystkich orzekanych kar).
Jednocześnie jednak w okresie od 2015 r. do 2023 r. udział bezwzględnej kary
pozbawienia wolności w strukturze orzekanych kar zwiększył się z poziomu 13,4% do
ponad 22%. Ponadto sukcesywnie wydłużał się średni wymiar kary wykonywanej
w warunkach zakładu karnego lub aresztu śledczego, a liczba wykonywanych
tymczasowych aresztowań wzrosła w tym czasie o ponad sto procent (według stanu na

-- 1 of 4 --

dzień 30 listopada 2015 r. w jednostkach penitencjarnych przebywało 4.329 osób
tymczasowo aresztowanych, a w dniu 30 listopada 2023 r. – 8.773 osoby).
W przytoczonym w interpelacji wywiadzie wyartykułowane zostało, że w polskich
warunkach istnieje potencjał do zmniejszania populacji więziennej bez uszczerbku dla
bezpieczeństwa publicznego, przy wykorzystaniu m.in. takich instytucji jak dozór
elektroniczny oraz warunkowe przedterminowe zwolnienie. Obie instytucje są ważnymi
instrumentami polityki kryminalnej i penitencjarnej, stosowanymi przez niezależne
i niezawisłe sądy w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości (dozór elektroniczny
– w określonych przypadkach – również przez komisję penitencjarną), w oparciu
o określone w przepisach prawa przesłanki natury merytorycznej.
Warunkowe przedterminowe zwolnienie ma znaczenie szczególne, ponieważ znane jest
większości nowoczesnych i racjonalnych systemów penitencjarnych, a jego stosowanie
jest ściśle powiązane z realizacją celów kary i wynika z przekonania, że pozostawanie
w zakładzie karnym skazanych zresocjalizowanych lub wobec których dalsze
oddziaływanie resocjalizujące może odbywać się poza murami więzienia, naruszałoby
zasady humanitaryzmu.
W polskich warunkach na przestrzeni ostatnich ośmiu lat instytucja warunkowego
przedterminowego zwolnienia ulegała stopniowemu ograniczaniu i ostatecznie
marginalizacji, przy względnie stałej liczbie skazanych przebywających w zakładach
karnych i aresztach śledczych. Obrazuje to poniższe zestawienie:

-- 2 of 4 --

W tym samym czasie radykalnemu spadkowi udzielanych warunkowych zwolnień
towarzyszył daleko idący spadek liczby wniosków o udzielenie warunkowego zwolnienia
składanych przez dyrektorów jednostek penitencjarnych, co odzwierciedla przedstawiony
wykres:
Aktywność dyrektorów zakładów karnych w przedmiotowym obszarze jest niezwykle
ważna, ponieważ z racji pełnionej funkcji pozostają blisko osób odbywających kary
pozbawienia wolności, odpowiadają za właściwą organizację oddziaływań
penitencjarnych i resocjalizacyjnych wobec skazanych, na bieżąco te osoby nadzorują
i obserwują postępy w procesie ich resocjalizacji, a składane przez nich wnioski
o udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia są uwzględniane przez sądy
penitencjarne w ponad 90 %. Dla porównania skuteczność wniosków składanych przez
samych skazanych lub ich obrońców sięga ok. 25 %.
Należy stanowczo podkreślić, że wskazane wyżej tak głębokie ograniczenie działalności
dyrektorów jednostek penitencjarnych w zakresie wnioskowania o udzielenie
warunkowego przedterminowego zwolnienia (siedmiokrotny spadek na przestrzeni lat
2015-2023) nie znajduje żadnego uzasadnienia w dających się uchwycić czynnikach natury
obiektywnej, przykładowo takich jak: zmiana charakterystyki populacji więziennej,
modyfikacja przepisów prawa normujących instytucję warunkowego zwolnienia, czy też
zmiany organizacyjne w funkcjonowaniu administracji zakładów karnych i aresztów
śledczych.

-- 3 of 4 --

Na tej podstawie można sformułować wniosek, że wpływ na omawiany obszar działalności
dyrektorów jednostek penitencjarnych mogły mieć czynniki pozamerytoryczne,
wynikające w szczególności z dominującej w okresie ostatnich lat politycznej,
populistycznej narracji o bezwzględnej potrzebie wzmocnienia represji karnej.
W kontekście wszystkich nakreślonych okoliczności sugestie Panów Posłów o tym,
że obecne kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości ma zamiar wpływać na Służbę
Więzienną, wydawać jej polecenia i rozliczać z aktywności w zakresie składania wniosków
o warunkowe przedterminowe zwolnienie, nie znajdują żadnego oparcia w rzeczywistej
treści wywiadu, którego fragment został przytoczony w interpelacji. Intencja z niego
wynikająca jest całkowicie odmienna, mianowicie wyraża dążenie do sytuacji, w której
dyrektorzy jednostek penitencjarnych w zakresie wnioskowania o udzielenie
warunkowego zwolnienia będą działać w sposób wolny od jakichkolwiek form
zewnętrznego wpływu i nacisku, w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, na podstawie
własnego osądu co do istnienia w przypadku konkretnego skazanego pozytywnej
prognozy społeczno-kryminologicznej. Ostateczne decyzje w tym zakresie zawsze
podejmuje niezawisły sąd, w dwuinstancyjnym postępowaniu.
Podkreślenia wymaga, że polityka penitencjarna winna opierać się na efektywnym
programie resocjalizacji osób skazanych, który zmierzać będzie do zmniejszenia
powrotności do przestępstwa, a tym samym liczby osób osadzonych w jednostkach
penitencjarnych. Funkcją warunkowego przedterminowego zwolnienia jest
przyspieszenie i ułatwienie osobie, która z powodu popełnienia przestępstwa znalazła się
w izolacji penitencjarnej – readaptacji społecznej, jeżeli istnieje co do niej pozytywna
prognoza kryminologiczna. Instytucji tej należy przywrócić status ważnego narzędzia
służącego osiąganiu celów wykonywania kary pozbawienia wolności, w szczególności tych
określonych w art. 67 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, który stanowi,
że wykonywanie kary pozbawienia wolności ma na celu wzbudzanie w skazanym woli
współdziałania w kształtowaniu jego społecznie pożądanych postaw, w szczególności
poczucia odpowiedzialności oraz potrzeby przestrzegania porządku prawnego i tym
samym powstrzymania się od powrotu do przestępstwa.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 4 of 4 --