Interpelacja w sprawie kosztów podwyżki opłaty cukrowej dla konsumentów i krajowego rolnictwa i przemysłu spożywczego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20755
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie kosztów podwyżki opłaty cukrowej dla konsumentów i krajowego rolnictwa i przemysłu spożywczego
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 28-10-2026
27 października 2026 r. rolnicy oraz przedstawiciele przemysłu spożywczego protestowali w Warszawie przeciwko planowanemu podniesieniu opłaty cukrowej. Publiczny sprzeciw dotyczy obciążenia cen napojów i sytuacji producentów, w tym gospodarstw dostarczających surowiec do cukrowni. Minister finansów i gospodarki powinien przedstawić wyliczenia odnoszące się bezpośrednio do tych skutków.
Rząd 29 września 2026 r. przyjął projekt UD417. Ministerstwo Finansów zapowiedziało podwyższenie stałej części opłaty z 0,50 zł do 0,70 zł za litr oraz maksymalnej stawki z 1,20 zł do 1,80 zł za litr. W komunikacie wskazano około 1,3 mld zł dodatkowych rocznych wpływów do NFZ i planowany termin wejścia zmian w życie 1 stycznia 2027 r. To wielkości, które pozwalają żądać szczegółowego rachunku kosztów po stronie obywateli i przedsiębiorstw.
Rząd proponuje zwiększenie stałej części opłaty o 40 procent. Rząd Donalda Tuska musi ujawnić, jak oszacował przenoszenie opłaty na ceny i zmianę popytu. Jako poseł opozycji oceniam, że powoływanie się na cele zdrowotne nie zwalnia ministra z rozliczenia gospodarczych skutków podwyżki.
Żądam przedstawienia danych o rzeczywistym wykorzystaniu dotychczasowych wpływów oraz analiz wykonanych przed przyjęciem nowych stawek. Kontrola powinna pokazać, jakie mierzalne efekty zdrowotne uzyskano za pobrane pieniądze i dlaczego rząd uznał proponowaną skalę obciążenia za uzasadnioną. Przedsiębiorcy i plantatorzy mają prawo poznać dokumenty, na podstawie których podjęto decyzję.
Zwracam się o odpowiedź na następujące pytania:
1. Kto zatwierdził w Ministerstwie Finansów rekomendację podwyższenia stawek w projekcie UD417, z podaniem nazwisk, stanowisk i dat zatwierdzenia?
2. Jak obliczono prognozę około 1,3 mld zł dodatkowych rocznych wpływów do NFZ, z przekazaniem modelu kalkulacji i przyjętych wielkości sprzedaży dla poszczególnych kategorii napojów?
3. Jaki wzrost cen detalicznych przewiduje rząd wskutek proponowanych stawek, z przedstawieniem tabeli prognoz dla kategorii produktów objętych zmianami?
4. Jakie skutki dla krajowego popytu na cukier, produkcji napojów i zatrudnienia oszacowano przed przyjęciem projektu przez Radę Ministrów, z przekazaniem dokumentu tej analizy?
5. Ile środków z opłaty cukrowej przekazano NFZ w latach 2024-2025 oraz od stycznia do września 2026 r., z wykazaniem w tabeli wydatków funduszu finansowanych z tego źródła według ich przeznaczenia?
6. Jakie wyniki badań skuteczności dotychczasowej opłaty wykorzystano do uzasadnienia nowych stawek, ze wskazaniem dat badań, mierników zdrowotnych i podmiotu odpowiedzialnego za ich ocenę?
Proszę o osobną, merytoryczną odpowiedź na każde pytanie. Dane liczbowe i wykazy proszę przedstawić w tabelach, z oznaczeniem okresu, którego dotyczą, oraz źródła danych. Proszę załączyć dokumenty wskazane w pytaniach.
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (9)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5889 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 18 listopada 2026 roku
Sprawa: Odpowiedź na interpelację nr 20755
Znak sprawy: PAD7.054.4.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 20755
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 20755 z dnia 3 listopada 2026 r. Pana Posła
Dariusza Mateckiego w sprawie „kosztów podwyżki opłaty cukrowej dla
konsumentów i krajowego rolnictwa i przemysłu spożywczego”, przedstawiam
poniższe wyjaśnienia.
Ad. 1. Wprowadzane zmiany w zakresie opłaty od środków spożywczych stanowią
odpowiedź na alarmujące dane dotyczące skali otyłości w Polsce, która pociąga za
sobą szereg negatywnych konsekwencji społecznych, gospodarczych, a także
generuje rosnące obciążenie dla systemu ochrony zdrowia.
W związku z powyższym, konieczne jest podejmowanie działań ukierunkowanych
na ograniczenie tych skutków. Jednym z instrumentów służących realizacji tego
celu są zmiany dotyczące wysokości opłaty od środków spożywczych. Działanie to
stanowi element szerszej strategii przeciwdziałania epidemii otyłości. Wpisuje się
ono w założenia Narodowego Programu Zdrowia, który obejmuje m.in. liczne
inicjatywy edukacyjne oraz działania promujące aktywność fizyczną, realizowane
przez Ministerstwo Sportu, Ministerstwo Edukacji oraz Ministerstwo Zdrowia.
Biorąc powyższe pod uwagę, Ministerstwo Finansów przygotowało projekt ustawy
o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym (UD417). Projekt wraz z uzasadnieniem
oraz Oceną Skutków Regulacji został 29 września 2026 r. zaakceptowany i przyjęty
przez Radę Ministrów, a następnie skierowany do dalszych prac parlamentarnych
(druk sejmowy nr 3155). Szczegółowe informacje dotyczące przebiegu procesu
legislacyjnego zostały opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej
-- 1 of 3 --
2/3
Rządowego Centrum Legislacji, w serwisie „Rządowy Proces Legislacyjny”, pod
adresem: http://legislacja.rcl.gov.pl/getIdFromLegislacja?number=RM-0610-166-
26.
Jednocześnie należy zauważyć, że informacje dotyczące projektu ustawy, w tym
jego założeń oraz podmiotu odpowiedzialnego za jego przygotowanie, zostały
przedstawione w Ocenie Skutków Regulacji stanowiącej integralną część projektu
ustawy.
Ad. 2 i 3. Prognozowany wzrost wpływów z tytułu opłaty od środków spożywczych,
jak i przewidywany wpływ projektowanych zmian na ceny detaliczne napojów
zostały przedstawione w punktach 6 i 7 Oceny Skutków Regulacji.
Należy jednocześnie podkreślić, że wzrost cen detalicznych napojów był
obserwowany przez cały okres obowiązywania opłaty, pomimo braku zmian jej
wysokości. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, po wprowadzeniu
opłaty od środków spożywczych w styczniu 2021 r., ceny napojów
bezalkoholowych w 2021 r. wzrosły o 8,5% w stosunku do 2020 r. W kolejnych
latach, mimo braku zmian wysokości opłaty, odnotowano dalszy wzrost cen: w
2022 r. o 15,5%, w 2023 r. o 10,6%, w 2024 r. o 5,6%, a w 2025 r. o 6,3%.
Okoliczność ta wskazuje, że na poziom cen napojów oddziałują również inne
czynniki rynkowe, niezależne od wysokości opłaty od środków spożywczych.
Ad. 4. Przewidywane skutki projektowanej regulacji oceniono przede wszystkim z
perspektywy zdrowia publicznego, wpływów z opłaty od środków spożywczych
oraz jej oddziaływania na przedsiębiorców. Należy przy tym zaznaczyć, że
ostateczny wpływ zmian na popyt na cukier, produkcję napojów i zatrudnienie
będzie uzależniony od indywidualnych decyzji producentów i dystrybutorów,
struktury rynku oraz strategii przedsiębiorców. Nowelizacja ustawy o zdrowiu
publicznym nie wprowadza zakazu produkcji ani sprzedaży napojów objętych
opłatą oraz utrzymuje obecnie obowiązujące zwolnienie z opłaty dla napojów
zawierających co najmniej 20% soku i do 5 gramów cukrów. Jednocześnie w Ocenie
Skutków Regulacji wskazano, że rozszerzenie zakresu opłaty na nowe kategorie
produktów może prowadzić do częściowego przesunięcia struktury rynku.
Przedsiębiorcy mogą dążyć do reformulacji składu produktów, zmiany gramatury
lub formy oferowanych wyrobów oraz dywersyfikacji oferty w kierunku produktów
nieobjętych opłatą. W średnim i długim okresie regulacja może sprzyjać rozwojowi
segmentu napojów o obniżonej zawartości cukrów oraz innowacyjności
produktowej.
Ad. 5. Wysokość środków pochodzących z opłaty od środków spożywczych
przekazanych do Narodowego Funduszu Zdrowia przedstawia się następująco:
w 2024 r. - 1 387 052 638,79 zł,
w 2025 r. - 1 532 364 185,45 zł,
w okresie od stycznia do września 2026 r. - 1 138 916 325,41 zł.
Jednocześnie należy wyjaśnić, że organem właściwym w zakresie sposobu
wydatkowania przez Narodowy Fundusz Zdrowia środków pochodzących z opłaty
od środków spożywczych jest Minister Zdrowia.
-- 2 of 3 --
3/3
Ad. 6. Przy ocenie funkcjonowania opłaty od środków spożywczych uwzględniono
dostępne opracowania dotyczące zmian zachodzących na rynku napojów po jej
wprowadzeniu. W szczególności wykorzystano wyniki badań przeprowadzonych
przez Warszawski Uniwersytet Medyczny oraz Szkołę Główną Gospodarstwa
Wiejskiego, wskazujące na istotne zmiany receptur napojów objętych opłatą.
Badania te wykazały, że po wprowadzeniu opłaty od środków spożywczych
korzystne zmiany receptur odnotowano w 62 proc. spośród 292 analizowanych
napojów, a odsetek produktów zawierających ponad 5 g cukru na 100 ml spadł z
ponad 70% do 44%. Jednocześnie należy podkreślić, że uzasadnienie do projektu
uwzględnia całokształt dostępnych danych dotyczących problemu nadwagi i
otyłości w Polsce, skutków zdrowotnych nadmiernego spożycia cukru oraz
dotychczasowego funkcjonowania opłaty od środków spożywczych.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 3 of 3 --