Interpelacja w sprawie zagrożenia likwidacją Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie w związku z obciążeniem obiektu podatkiem od nieruchomości w wysokości około 1,5 mln zł
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20714
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie zagrożenia likwidacją Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie w związku z obciążeniem obiektu podatkiem od nieruchomości w wysokości około 1,5 mln zł
Zgłaszający: Lidia Burzyńska
Data wpływu: 26-10-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie sytuacji Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie, jednego z najcenniejszych i najbardziej wyjątkowych zachowanych zabytków techniki w Polsce.
Muzeum Produkcji Zapałek przy ul. Ogrodowej w Częstochowie jest obiektem objętym ochroną konserwatorską przez wpis do Rejestru Zabytków Województwa Śląskiego pod nr A/297/10. Historia fabryki sięga XIX wieku, a zachowany kompleks fabryczny wraz z historycznym parkiem maszynowym stanowi niezwykle cenne świadectwo rozwoju przemysłu i techniki.
Szczególną wartość obiektu stanowi zachowana infrastruktura produkcyjna oraz historyczna linia technologiczna, dzięki którym możliwe jest nie tylko oglądanie zabytkowych urządzeń, ale również poznawanie rzeczywistego procesu produkcji zapałek. Tym samym miejsce to ma znaczenie nie tylko jako nieruchomość wpisana do rejestru zabytków, lecz również jako unikatowy zabytek techniki i żywe świadectwo historii przemysłu.
Obiekt od lat stanowi atrakcję turystyczną Częstochowy i regionu, a jego wyjątkowe walory były również podstawą podejmowania starań o uznanie fabryki za pomnik historii oraz o wpisanie jej na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
W tym kontekście szczególnie niepokojąca jest sytuacja związana ze zobowiązaniami podatkowymi dotyczącymi nieruchomości.
Z informacji dotyczących sprawy wynika, że podmiot prowadzący fabrykę i muzeum Częstochowskie Zakłady Przemysłu Zapałczanego SA w wyniku długoletniego sporu prawnego został pozbawiony możliwości korzystania ze zwolnienia z podatku od nieruchomości, a następnie zobowiązany do zapłaty kwoty obejmującej należność główną oraz odsetki, w łącznej wysokości około 1,5 mln zł.
Tak wysokie obciążenie finansowe w przypadku obiektu zabytkowego, wymagającego stałych nakładów na konserwację, zabezpieczenie historycznej substancji oraz utrzymanie zabytkowego wyposażenia, może mieć bezpośredni wpływ na możliwość dalszego funkcjonowania muzeum.
W konsekwencji istnieje realna obawa, że egzekwowanie tak znacznego zobowiązania może doprowadzić do zaprzestania działalności muzeum, likwidacji placówki, wyprzedaży lub utraty historycznego wyposażenia, a w dalszej perspektywie do fizycznej degradacji i utraty tego wyjątkowego zabytku techniki.
Sprawa ta nie powinna być zatem traktowana wyłącznie jako lokalny problem podatkowy.
Fabryka jest bowiem zabytkiem wpisanym do rejestru zabytków, a jej zachowanie pozostaje elementem realizacji publicznego interesu w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego. Państwo ma konstytucyjny obowiązek ochrony dziedzictwa narodowego, a minister kultury i dziedzictwa narodowego jest organem odpowiedzialnym za kształtowanie i realizację polityki państwa w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami.
Szczególnego znaczenia nabiera również fakt, że w przypadku tego obiektu mamy do czynienia z dziedzictwem przemysłowym, którego utrata byłaby w praktyce nieodwracalna. Odtworzenie historycznej fabryki wraz z zachowanymi maszynami, układem technologicznym i autentyczną substancją zabytkową nie byłoby możliwe przez późniejszą rekonstrukcję.
Dlatego konieczne jest ustalenie, czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma wiedzę o sytuacji fabryki i Muzeum Produkcji Zapałek oraz czy zamierza podjąć działania zmierzające do zabezpieczenia tego obiektu przed likwidacją.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma wiedzę o sytuacji finansowej fabryki i Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie, w szczególności o decyzjach skutkujących obowiązkiem zapłaty około 1,5 mln zł z tytułu podatku od nieruchomości wraz z odsetkami?
Czy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zamierza podjąć pilne działania w celu ochrony fabryki i Muzeum Produkcji Zapałek przed likwidacją oraz zabezpieczenia znajdującego się tam zabytkowego wyposażenia i historycznej linii technologicznej?
Czy ministerstwo wystąpiło lub zamierza wystąpić do właściwego organu podatkowego oraz władz miasta Częstochowy o przedstawienie pełnej dokumentacji dotyczącej pozbawienia obiektu zwolnienia z podatku od nieruchomości i nałożenia obowiązku zapłaty około 1,5 mln zł?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego analizowało lub zamierza przeanalizować wpływ przedmiotowego obciążenia finansowego na możliwość realizacji przez właściciela lub posiadacza zabytku obowiązków wynikających z ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami?
Czy ministerstwo zamierza podjąć działania w celu objęcia fabryki i Muzeum Produkcji Zapałek szczególnym nadzorem konserwatorskim w związku z ryzykiem zaprzestania działalności placówki i pogorszenia stanu zachowania zabytku?
Na jakim etapie jest procedura wpisu obiektu na listę światowego dziedzictwa UNESCO?
Czy ministerstwo prowadzi lub zamierza prowadzić działania związane z przygotowaniem fabryki i Muzeum Produkcji Zapałek do ewentualnego zgłoszenia na listę światowego dziedzictwa UNESCO?
Czy w przypadku potwierdzenia, że sytuacja finansowa podmiotu prowadzącego muzeum zagraża dalszemu funkcjonowaniu placówki, ministerstwo dysponuje instrumentami prawnymi lub finansowymi pozwalającymi na przejęcie, zabezpieczenie albo wsparcie dalszego funkcjonowania tego zabytku?
Czy ministerstwo rozważa możliwość udzielenia wsparcia finansowego na utrzymanie i konserwację zabytkowej infrastruktury fabryki?
Czy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podejmie rozmowy z władzami Częstochowy oraz innymi właściwymi organami w celu wypracowania rozwiązania, które pozwoli zachować fabrykę i Muzeum Produkcji Zapałek jako funkcjonujący zabytek techniki i atrakcję turystyczną?
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Wysoki stopień unikania odpowiedzi – zidentyfikowano zwroty o braku właściwości, braku danych lub ogólnikowe formułki uspokajające.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „pozostaje poza kompetencjami” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8400 znakówktórych dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2652584.11946269.11275203
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 20714 poseł Lidii Burzyńskiej z 3 listopada 2026 roku
w sprawie zagrożenia likwidacją Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie w związku
z obciążeniem obiektu podatkiem od nieruchomości w wysokości około 1,5 mln zł, uprzejmie
proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie posiada wiedzy na temat sytuacji Muzeum
Produkcji Zapałek w Częstochowie. Podmiot prowadzący muzeum nie dopełnił ustawowego
obowiązku uzgodnienia regulaminu muzeum z Ministrem (art. 6 ust. 6 ustawy o muzeach).
Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie nie zostało zatem ujęte w wykazie muzeów
prowadzonym w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu
obsługującego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W związku z tym w świetle
ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385) Muzeum Produkcji
Zapałek w Częstochowie nie jest muzeum, a Minister nie sprawuje nad nim nadzoru (art. 8
ustawy o muzeach).
Ad 2.
Biorąc pod uwagę wyjaśnienia zawarte w ad 1, opisane działania pozostają poza
kompetencjami Ministra.
Ad 3.
Opisane działanie pozostaje poza kompetencjami Ministra.
Ad 4.
Należy mieć na względzie, że zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie
zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292 oraz 1907, z późn. zm.) to
właściciel zabytku jest zobowiązany do opieki nad tym obiektem, polegającej w
szczególności na:
zapewnieniu warunków naukowego badania i dokumentowania zabytku;
prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy
zabytku;
zabezpieczeniu i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie;
korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości;
popularyzowaniu i upowszechnianiu wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii i
kultury.
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Wszelkie analizy wpływu ewentualnych obciążeń finansowych na możliwość realizacji ww.
obowiązków przez właściciela powinny być wykonane we własnym zakresie przez każdego
właściciela obiektu zabytkowego. Samo Ministerstwo nie ma narzędzi, aby badać finanse
niezależnego podmiotu, jakim jest Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie.
Ad 5.
Organem sprawującym nadzór nad zabytkami w regionie jest zawsze właściwy miejscowo
wojewódzki konserwator zabytków, który zgodnie z art. 4 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 23 lipca
2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zapewnienia warunki prawne,
organizacyjne i finansowe umożliwiające trwałe zachowanie zabytków oraz ich
zagospodarowanie i utrzymanie, a także kontroluje ich stan zachowania i przeznaczenia.
Ad 6.
Do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie wpłynął do tej pory wniosek o
wpisanie Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie na Listę światowego dziedzictwa
UNESCO. Na wstępie należy zaznaczyć jednak, że zgodnie art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca
2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami minister właściwy do spraw kultury i
ochrony dziedzictwa narodowego może wystąpić z wnioskiem o wpisanie na Listę
dziedzictwa światowego tylko obiektów mających status Pomnika Historii, zgodnie z art. 7
ww. ustawy. Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie takiego statusu nie posiada.
Rozpoczęcie procedury nominacyjnej na Listę UNESCO przez obiekty mające już statut
Pomnika Historii jest procesem złożonym i angażującym różne podmioty. Dokumentację
wniosku przygotowuje zarządca dobra w porozumieniu ze wszystkimi właścicielami. Na
kolejnych etapach przygotowania wniosku w proces włączają się także inne podmioty, np.
stowarzyszenia i organizacje pozarządowe związane z zabytkiem czy lokalni mieszkańcy.
Pierwszym etapem rozpoczynającym starania o wpis na Listę światowego dziedzictwa jest
uzyskanie decyzji o wpisie na krajową Listę informacyjną (Tentative List). Lista informacyjna
zawiera dobra, które potencjalnie mogą być nominowane do wpisu na Listę światowego
dziedzictwa. W dalszej kolejności w pracę nad wpisem włączają się ciała doradcze UNESCO,
w sprawie dóbr kultury jest to Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków ICOMOS.
Procedura ta rozpoczyna się od złożenia wniosku o Ocenę Wstępną kandydatury
(Preliminary Assessment). Dopiero po uzyskaniu pozytywnej opinii ciała doradczego
UNESCO, przekazanej przez Centrum Światowego Dziedzictwa wraz ze stosownymi
rekomendacjami (po roku od złożenia wniosku), może być opracowany i składany właściwy
wniosek nominacyjny, który zostanie przedstawiony Komitetowi Światowego Dziedzictwa.
Proces nominacyjny jest więc wieloetapowy i wieloletni. Jego rozpoczęcie wymaga
odpowiedniego przygotowania merytorycznego i organizacyjnego, konsultacji społecznych
oraz współpracy wszystkich zainteresowanych podmiotów. Szczegółowe informacje
dotyczące procedury wpisu nowych obiektów na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO
dostępne są na stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego:
https://www.gov.pl/web/kultura/wpis-nowych-obiektow-na-liste-swiatowegodziedzictwa.
Ad 7.
Jak wskazano w ad 6, dokumentację wniosku przygotowuje zarządca dobra w porozumieniu
ze wszystkimi właścicielami i interesariuszami. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa
Narodowego nie inicjuje i nie narzuca działań związanych z przygotowaniem dóbr do
ewentualnego zgłoszenia na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Niemniej w przypadku
zainteresowania jakiegokolwiek obiektu (będącego Pomnikiem Historii) rozpoczęciem
procedury nominacyjnej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego pozostaje do
dyspozycji pod względem pomocy w pokierowaniu zarządcy na wszystkich etapach
obowiązującej procedury UNESCO.
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 8.
Biorąc pod uwagę wyjaśnienia zawarte w ad 1, Ministerstwo nie dysponuje instrumentami
prawnymi pozwalającymi na wsparcie Muzeum Produkcji Zapałek w Częstochowie. Podmiot
tworzący Muzeum może korzystać z programów będących w dyspozycji Ministra lub
zarządzanych przez podległe mu instytucje kultury. Należy jednak pamiętać, że aplikowanie
do programu odbywa się w trybie konkursowym i nie gwarantuje pozyskania środków
finansowych.
Ad 9.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego udziela wsparcia finansowego w ramach
specjalnie wypracowanych mechanizmów w postaci Programów Ministra. Co roku w ramach
programu „Ochrona Zabytków” można ubiegać się o środki finansowe na dofinansowanie:
prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku
wpisanym do rejestru zabytków, które będą przeprowadzone w roku udzielenia dotacji;
refundacji prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy
zabytku wpisanym do rejestru zabytków, przeprowadzonych w okresie 3 lat
poprzedzających rok złożenia wniosku;
sporządzenia ekspertyz technicznych i konserwatorskich wraz z dokumentacją i
niezbędnymi badaniami konserwatorskimi koniecznymi do przeprowadzenia prac
zabezpieczających zabytku wpisanego do rejestru zabytków;
wstępnych prac zabezpieczających zabytek wpisany do rejestru zabytków oraz jego
konserwację zachowawczą.
Wnioski o dotację mogą składać podmioty posiadające siedzibę, zakład lub oddział na
terytorium RP:
osoby fizyczne,
jednostki samorządu terytorialnego,
inne jednostki organizacyjne będące właścicielem lub posiadaczem zabytku wpisanego
do rejestru albo posiadające taki zabytek w trwałym zarządzie.
Ad 10.
Biorąc pod uwagę wyjaśnienia zawarte w ad 1, podejmowanie rozmów przez Ministra
pozostaje poza jego kompetencjami.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 3 of 3 --