Interpelacja w sprawie potrzeby nowelizacji ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20664
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie potrzeby nowelizacji ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich
Zgłaszający: Lidia Czechak
Data wpływu: 25-10-2026
Szanowny Panie Ministrze!
Impulsem do wystąpienia z niniejszą interpelacją jest sytuacja miasta Żerkowa, w którym jest już zarejestrowane KGW Żółków. To koło gospodyń z małej pobliskiej wioski, które ze względu na brak zaplecza lokalowego, za zgodą burmistrza, po użyczeniu miejsca w budynku gminnym ma swoją siedzibę w Żerkowie. Obowiązujące regulacje powodują jednak, że mieszkanki Żerkowa napotykają obecnie przeszkodę prawną w utworzeniu i zarejestrowaniu własnego koła.
W mojej ocenie obecne przepisy w tym zakresie wymagają analizy, ponieważ samo zarejestrowanie jednego koła na terenie danej miejscowości nie powinno automatycznie wykluczać powołania kolejnej, niezależnej organizacji, szczególnie w sytuacji gdy mieszkańcy chcą działać pod własną nazwą, realizować własne cele statutowe oraz integrować odrębne środowisko lokalne. Myślę, że sytuacje podobne do tej w Żerkowie zdarzają się także w wielu innych miejscach w Polsce.
W związku z powyższym, w celu rozwiązania tego problemu, proponuję następujące zmiany w ustawie z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich:
1. Art. 4 ust. 1a pkt 2 powinien otrzymać brzmienie: „2) miast do 5000 mieszkańców, przy czym na terenie jednego miasta może mieć siedzibę więcej niż jedno koło gospodyń wiejskich”.
2. Uchylony powinien zostać art. 9 ust. 3 ustawy.
Zasada terytorialnego monopolu (jedna wieś/jedno miasto = jedno koło), która w założeniu miała chronić koła przed wewnętrzną rywalizacją o dotacje państwowe na tym samym terenie, w tym przypadku staje się barierą blokującą oddolną aktywność obywatelską i integrację społeczną.
Z tego powodu proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy resort planuje podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do nowelizacji art. 4 ust. 1a oraz uchylenia art. 9 ust. 3 ustawy o kołach gospodyń wiejskich, tak aby w miastach do 5000 mieszkańców dopuścić funkcjonowanie i rejestrację więcej niż jednego koła?
2. Czy ministerstwo rozważa alternatywne rozwiązanie problemu poprzez rozdzielenie pojęcia adresu formalnej siedziby (wynikającego z użyczenia lokalu przez samorząd lub instytucję kultury) od obszaru rzeczywistej działalności i tożsamości koła, tak by użyczenie adresu kołu z ościennej wsi nie wyczerpywało limitu przysługującego danej jednostce?
3. Jakie doraźne rozwiązania prawne lub interpretacyjne rekomenduje resort grupie inicjatywnej z Żerkowa oraz innym społecznościom w Polsce znajdującym się w tożsamej sytuacji?
Z wyrazami szacunku
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Adam Nowak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
4083 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 18 listopada 2026 r.
Znak sprawy: DTS.zis.058.7.2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: Interpelacji nr 20664 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie potrzeby
nowelizacji ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji Pani Poseł Lidii Czechak informujemy:
1) Czy resort planuje podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do nowelizacji art.
4 ust. 1a oraz uchylenia art. 9 ust. 3 ustawy o kołach gospodyń wiejskich, tak aby
w miastach do 5000 mieszkańców dopuścić funkcjonowanie i rejestrację więcej
niż jednego koła?
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich
(Dz. U. z 2025, poz. 310, ze zm.) na terenie jednej wsi może mieć siedzibę jedno koło
gospodyń wiejskich. Dodatkowo, zgodnie z ust. 1a tego artykułu, koła gospodyń wiejskich
mogą mieć siedzibę i działać także na terenach sołectw położonych w granicach
administracyjnych miast oraz miast do 5000 mieszkańców. Zasada jednego koła
gospodyń wiejskich w jednej wsi wynikała z pierwotnych założeń ustawy z 2018 roku
o kołach gospodyń wiejskich, według których KGW miało być najważniejszą organizacją
reprezentującą interesy danej wsi, integrującą lokalną społeczność i działającą na jej rzecz.
Powstanie kolejnych KGW w jednej wsi mogłoby powodować lokalne konflikty
i rywalizację, w efekcie dezintegrując społeczność. Należy także zauważyć, że ustawa dała
kołom gospodyń wiejskich prawo do corocznego wsparcia finansowego z budżetu
państwa za pośrednictwem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Przyjęte
-- 1 of 3 --
rozwiązanie ma na celu zapobieganie nieuzasadnionemu tworzeniu wielu podmiotów na
obszarze jednej wsi wyłącznie w celu korzystania z tego wsparcia.
Powyższe przepisy zostały już złagodzone po nowelizacji ustawy w 2024 roku, gdyż
dopuszczono w wyjątkowych sytuacjach istnienie więcej niż jednego koła w tej samej wsi
– dotyczy to m.in. sytuacji, gdy drugie koło działało historycznie przed 2018 rokiem na
innych podstawach prawnych (np. w ramach kółek rolniczych) i nie zarejestrowało się
wcześniej w ARiMR.
2) Czy Ministerstwo rozważa alternatywne rozwiązanie problemu poprzez
rozdzielenie pojęcia adresu formalnej siedziby (wynikającego z użyczenia lokalu
przez samorząd lub instytucję kultury) od obszaru rzeczywistej działalności
i tożsamości koła, tak by użyczenie adresu kołu z ościennej wsi nie konsumowało
limitu przysługującego danej jednostce?
Zgodnie z dokumentami będącymi w posiadaniu ARiMR, Koło Gospodyń Wiejskich
Żółków z siedzibą w mieście Żerków (nr w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich:
3006040010) działa na terenie trzech miejscowości: wsi Żółków i Lgów oraz miasta
Żerków. Koło wskazało miasto Żerków jako swoją siedzibę, co było zgodne
z obowiązującymi przepisami. Powyższe wynika z postanowień statutu koła,
w szczególności regulujących zasady członkostwa, a nie z przepisów powszechnie
obowiązującego prawa.
3) Jakie doraźne rozwiązania prawne lub interpretacyjne rekomenduje resort
grupie inicjatywnej z Żerkowa oraz innym społecznościom w Polsce znajdującym
się w identycznej sytuacji?
Rejestracja koła utworzonego przez mieszkańców trzech miejscowości, z siedzibą
w Żerkowie, odbyła się zgodnie z obowiązującymi przepisami. W konsekwencji
przedstawiona przez Panią Poseł sytuacja nie ma charakteru prawnego, lecz dotyczy
relacji i współpracy pomiędzy lokalnymi środowiskami. W ocenie Ministerstwa
najlepszych rezultatów można oczekiwać poprzez podjęcie dialogu i wypracowanie
wspólnego stanowiska przez zainteresowane strony, z uwzględnieniem dobra lokalnej
społeczności oraz idei dobrosąsiedzkiej współpracy, która stanowi jeden
z fundamentów działalności kół gospodyń wiejskich.
-- 2 of 3 --
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Adam Nowak
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 3 of 3 --