Interpelacja w sprawie zagrożenia upadłością przedsiębiorstw transportowych i logistycznych w związku z nakładaniem solidarnej odpowiedzialności za dług celny oraz konieczności pilnej interwencji państwa
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20602
do ministra finansów i gospodarki, ministra infrastruktury, ministra sprawiedliwości
w sprawie zagrożenia upadłością przedsiębiorstw transportowych i logistycznych w związku z nakładaniem solidarnej odpowiedzialności za dług celny oraz konieczności pilnej interwencji państwa
Zgłaszający: Barbara Oliwiecka, Agnieszka Pomaska, Jolanta Niezgodzka
Data wpływu: 22-10-2026
Szanowni Panowie Ministrowie,
zwracam się z pilnym apelem o podjęcie wspólnych, zdecydowanych działań na rzecz polskich przedsiębiorców z branży kolejowej, transportowej, spedycyjnej i logistycznej, którym grozi utrata płynności finansowej, a nawet upadłość w następstwie decyzji organów celno-skarbowych nakładających na nich obowiązek zapłaty wielomilionowych należności celnych. Problem ten był przedmiotem posiedzenia Podkomisji stałej do spraw transportu kolejowego, której przewodniczę, w dniu 8 października 2026 r., poświęconego Małaszewiczom jako kolejowej bramie Unii Europejskiej oraz barierom celnym, operacyjnym i infrastrukturalnym dla przewozów towarowych na szlaku Azja–Europa.
Przedstawione podczas posiedzenia informacje budzą głęboki niepokój, zarówno ze względu na sytuację konkretnych przedsiębiorców i ich pracowników, jak i możliwe konsekwencje dla polskiej gospodarki oraz konkurencyjności międzynarodowego transportu kolejowego. Nie może być tak, że państwo, nie mogąc skutecznie wyegzekwować należności od faktycznych sprawców oszustw celnych, przenosi ciężar finansowy na przedsiębiorców, którzy wykonywali usługi transportowe i logistyczne, nie mając rzeczywistej możliwości weryfikacji zawartości przewożonych towarów.
Z informacji przekazanych przez Ministerstwo Finansów wynika, że sprawa dotyczy nieprawidłowości w imporcie towarów w latach 2021–2022, polegających na deklarowaniu rowerów elektrycznych jako innych rodzajów rowerów. Wartość należności wynikających z ustaleń Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) przekracza 120 mln euro. Końcowy komunikat OLAF wpłynął do Ministerstwa Finansów 11 września 2024 r. Tymczasem w 2026 r. polskie organy celno-skarbowe wydają decyzje obciążające odpowiedzialnością solidarną nie tylko podmioty uczestniczące w zgłaszaniu towarów do procedur celnych, ale również przewoźników oraz operatorów logistycznych. Podstawą tych działań jest stosowanie art. 79 ust. 3 unijnego kodeksu celnego, określającego przesłanki uznania poszczególnych podmiotów za dłużników.
Podczas posiedzenia przedsiębiorcy podnosili, że w praktyce organy administracji nie dokonują wystarczającego rozróżnienia między podmiotami odpowiedzialnymi za powstanie nieprawidłowości a firmami, które realizowały określone czynności techniczne, dokumentacyjne lub przewozowe. Szczególnie niepokojący jest brak uwzględnienia rzeczywistych możliwości kontroli przewożonych towarów. Kontenery były zaplombowane, a przywozowe deklaracje skrócone składano jeszcze przed wjazdem towaru na terytorium Unii Europejskiej, kiedy znajdował się on na Białorusi. Przedsiębiorcy wskazywali, że nie mieli możliwości samodzielnego otwierania kontenerów, a naruszenie plomb mogłoby skutkować odpowiedzialnością prawną.
Co więcej, podczas posiedzenia przedstawiciel Ministerstwa Finansów przyznał, że w przypadku towarów przewożonych w częściach nawet analiza obrazów rentgenowskich nie pozwalała jednoznacznie stwierdzić, czy w kontenerze znajdują się rowery elektryczne.
Przykładowy obraz rentgenowskiego skanowania kontera jaki pokazano na komisji, jakim posługiwały się służby celne, był absolutnie nie do odczytania (czarna plama). Tymczasem weryfikacja stanu faktycznego jest jednym z fundamentalnych obowiązków urzędu celno-skarbowego w ramach prowadzonej działalności. Zgodnie z przepisami KAS (Krajowej Administracji Skarbowej) oraz ustawy Ordynacja podatkowa, urząd ma za zadanie ustalić, czy deklaracje i dokumenty przedstawione przez podatnika lub importera pokrywają się z rzeczywistością. Tymczasem w latach 2021-2022 doszło do przemytu na ogromną skalę, co można odebrać jako brak należytej rzetelności i staranności ze strony służb państwa.
Powstaje zatem pytanie o elementarną sprawiedliwość i proporcjonalność działań państwa. Jak można oczekiwać od przedsiębiorcy większych możliwości rozpoznania nieprawidłowości niż od wyspecjalizowanych organów celnych dysponujących aparaturą kontrolną, systemami analizy ryzyka i odpowiednimi uprawnieniami?
Jeszcze poważniejsze wątpliwości budzą konsekwencje finansowe wydawanych decyzji.
Podczas posiedzenia przedstawiono przykład jednego kontenera, w odniesieniu do którego należności wyniosły ponad 367 tys. zł cła i 163 tys. zł podatku VAT, bez odsetek. Na posiedzeniu komisji przedstawiciele jednej tylko firmy wskazali, że postępowania dotyczą 54 kontenerów, a wysokość długu ponad dwukrotnie przekracza wartość majątku przedsiębiorstwa zatrudniającego 110 pracowników.
Nie mówimy więc o abstrakcyjnym sporze prawnym. Mówimy o realnym zagrożeniu likwidacją przedsiębiorstw, utratą miejsc pracy i poważnymi konsekwencjami społecznymi dla całego regionu.
Co szczególnie istotne, decyzje dotyczące należności celnych mogą podlegać wykonaniu już na etapie pierwszej instancji, mimo że przedsiębiorcy korzystają z prawa do odwołania. Postępowania administracyjne i sądowe mogą trwać latami, a egzekucja zobowiązań o takiej skali może doprowadzić do upadłości firmy, zanim zapadnie ostateczne rozstrzygnięcie.
Podczas posiedzenia przedstawiciel Izby Administracji Skarbowej w Lublinie potwierdził jednak, że organy badają sytuację finansową przedsiębiorców i mogą wstrzymywać wykonanie decyzji.
Uważam, że możliwości te powinny zostać pilnie wykorzystane w przypadkach, w których istnieje ryzyko wyrządzenia przedsiębiorcom nieodwracalnej szkody. Poważne wątpliwości budzi również kwestia umorzenia należności na zasadzie słuszności, przewidziana w art. 120 unijnego kodeksu celnego. Podczas posiedzenia przedstawiciele administracji wskazywali możliwość zastosowania takiego rozwiązania dopiero po zakończeniu egzekucji, nie przedstawiając jednak jednoznacznego uzasadnienia prawnego dla tego stanowiska. Tymczasem umorzenie długu po likwidacji przedsiębiorstwa nie uratuje ani firmy, ani miejsc pracy.
Nie można również pominąć odpowiedzialności państwa za stworzenie przewidywalnych warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy podnosili, że mimo wieloletniej współpracy z organami celnymi nie otrzymywali informacji o zagrożeniach, które pozwoliłyby im odpowiednio wcześnie podjąć działania zapobiegawcze.
Sprawa ma także wymiar strategiczny. Małaszewicze stanowią jeden z najważniejszych punktów kolejowej wymiany handlowej między Azją a Unią Europejską. Według przedstawicieli branży poważne problemy finansowe kilku przedsiębiorstw obsługujących przewozy szerokotorowe mogą doprowadzić do zakłócenia funkcjonowania całego korytarza logistycznego.
Istnieje również ryzyko przejęcia części rynku przez zagranicznych operatorów, osłabienia pozycji polskich firm i ograniczenia korzyści gospodarczych wynikających z funkcjonowania tego strategicznego szlaku transportowego. Trudno zaakceptować sytuację, w której Polska inwestuje środki publiczne w rozwój infrastruktury kolejowej i logistycznej, a równocześnie przedsiębiorcy korzystający z tej infrastruktury mogą zostać wyeliminowani z rynku wskutek nieproporcjonalnych obciążeń finansowych.
Chcę wyraźnie podkreślić, że nie kwestionuję obowiązku zwalczania oszustw celnych ani konieczności ochrony interesów finansowych państwa i Unii Europejskiej. Jednak realizacja tych celów musi odbywać się z poszanowaniem praw przedsiębiorców, zasady proporcjonalności i indywidualnej oceny odpowiedzialności.
Państwo powinno ścigać sprawców oszustw, a nie doprowadzać do upadłości firmy, które działały w dobrej wierze i nie miały rzeczywistego wpływu na nieprawidłowości popełnione przez innych uczestników łańcucha dostaw.
Wobec skali problemu uważam, że konieczne są pilne działania międzyresortowe oraz podjęcie rozmów z instytucjami Unii Europejskiej, zanim skutki prowadzonych postępowań staną się nieodwracalne.
W związku z powyższym zwracam się do Panów Ministrów z następującymi pytaniami:
Do ministra finansów
Ile przedsiębiorstw zostało objętych postępowaniami dotyczącymi długu celnego wynikającego z ustaleń OLAF w sprawie importu rowerów elektrycznych w latach 2021–2022? Ile decyzji wydano, na jakie łączne kwoty oraz jaka część tych decyzji dotyczy przewoźników, spedytorów i operatorów logistycznych?
W ilu sprawach rozpoczęto egzekucję należności, ile postępowań znajduje się obecnie na etapie odwoławczym oraz w ilu przypadkach organy wstrzymały wykonanie decyzji ze względu na sytuację finansową przedsiębiorców?
Czy Ministerstwo Finansów podejmie pilne działania organizacyjne i systemowe w granicach przysługujących mu kompetencji, aby zapewnić rzeczywistą możliwość korzystania przez przedsiębiorców z instrumentów przewidzianych w art. 45 ust. 2 i 3 unijnego kodeksu celnego, w tym wstrzymania wykonania decyzji i odstąpienia od wymogu zabezpieczenia w przypadkach uzasadnionych sytuacją gospodarczą firmy?
Czy przeanalizowano prawidłowość rozróżniania przesłanek odpowiedzialności wynikających z art. 79 ust. 3 lit. a i b unijnego kodeksu celnego, w odniesieniu do przedsiębiorców, którzy nie mieli wiedzy o nieprawidłowościach lub możliwości ich wykrycia?
Czy Ministerstwo Finansów przedstawi jednoznaczne stanowisko w sprawie możliwości zastosowania art. 120 unijnego kodeksu celnego przed zakończeniem egzekucji? Czy rozważane jest również zastosowanie art. 119 u.k.c. w sprawach, w których mogły wystąpić błędy właściwych organów?
Czy ministerstwo zweryfikuje zgłoszone podczas posiedzenia wątpliwości dotyczące możliwości ponownego naliczania należności celnych i podatkowych bez uwzględnienia kwot zapłaconych przy pierwotnej odprawie?
Czy resort rozważa stworzenie mechanizmu ostrzegania legalnie działających przedsiębiorców o stwierdzonych zagrożeniach celnych oraz określenie przejrzystych standardów należytej staranności dla poszczególnych uczestników łańcucha logistycznego?
Do ministra sprawiedliwości
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości podejmie analizę dostępnych instrumentów ochrony prawnej przedsiębiorców, którzy zostali objęci solidarną odpowiedzialnością za dług celny, mimo że nie wykazano ich świadomego udziału w oszustwie?
Czy w ocenie resortu obowiązujące regulacje zapewniają wystarczającą ochronę przed nieodwracalnymi skutkami egzekucji administracyjnej prowadzonej przed ostatecznym rozstrzygnięciem sporu? Czy istnieje potrzeba wzmocnienia mechanizmów ochrony przedsiębiorców przed utratą płynności finansowej i upadłością?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości przeanalizuje problem dostępu przedsiębiorców do pełnego materiału dowodowego, w tym raportu OLAF, obrazów RTG i opinii stanowiących podstawę wydawanych decyzji, w kontekście prawa do skutecznej obrony oraz rzetelnego postępowania?
Czy resort przeanalizuje możliwości dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa w przypadkach, w których przedsiębiorcy ponieśliby szkodę wskutek niezgodnych z prawem działań lub zaniechań organów administracji?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości jest gotowe włączyć się w międzyresortowe prace nad rozwiązaniami pozwalającymi pogodzić skuteczne egzekwowanie prawa celnego z ochroną przedsiębiorców, których odpowiedzialność za nieprawidłowości budzi uzasadnione wątpliwości?
Do ministra infrastruktury
Czy Ministerstwo Infrastruktury przeanalizowało możliwe skutki prowadzonych postępowań celnych dla funkcjonowania polskich przewoźników kolejowych oraz firm logistycznych obsługujących terminale w Małaszewiczach?
Czy resort posiada ocenę ryzyka upadłości przedsiębiorstw realizujących przewozy w Małaszewiczach oraz wpływu takiej sytuacji na ciągłość transportu towarowego między Azją a Unią Europejską, zatrudnienie i konkurencyjność polskiego sektora kolejowego?
Jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Infrastruktury, aby przeciwdziałać osłabieniu pozycji polskich operatorów logistycznych, przekierowaniu potoków towarowych na alternatywne szlaki transportowe oraz przejmowaniu rynku przez zagranicznych przewoźników?
Czy ministerstwo podejmie współpracę z resortem finansów w celu zapewnienia przedsiębiorcom kolejowym stabilnych i przewidywalnych warunków prowadzenia działalności oraz ograniczenia ryzyk, których firmy transportowe nie mogą racjonalnie oszacować ani ubezpieczyć?
Do wszystkich trzech ministrów
Czy Panowie Ministrowie podejmą pilną inicjatywę powołania międzyresortowego zespołu z udziałem przedstawicieli Krajowej Administracji Skarbowej, przedsiębiorców oraz organizacji branżowych, którego celem będzie wypracowanie konkretnych rozwiązań chroniących przedsiębiorstwa przed upadłością?
Jakie natychmiastowe działania, niewymagające długotrwałych zmian legislacyjnych, mogą zostać podjęte, aby zapobiec nieodwracalnym konsekwencjom gospodarczym i społecznym prowadzonych postępowań?
Czy Rada Ministrów wypracuje wspólne stanowisko wobec Komisji Europejskiej i podejmie działania na szczeblu unijnym, które pozwolą chronić polskich przedsiębiorców przed nieproporcjonalnymi skutkami stosowania przepisów o odpowiedzialności za dług celny?
Szanowni Panowie Ministrowie,
w tej sprawie nie wystarczą ogólne deklaracje ani odsyłanie przedsiębiorców wyłącznie do wieloletnich procedur odwoławczych i sądowych. Przedsiębiorcy potrzebują pomocy teraz, a nie za kilka lat, kiedy ich firmy mogą już nie istnieć.
Nie oczekuję ingerencji w indywidualne decyzje niezależnych organów. Oczekuję natomiast, że państwo wykorzysta wszystkie dostępne możliwości prawne, administracyjne i dyplomatyczne, aby zapobiec nieodwracalnym skutkom prowadzonych postępowań. Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której skuteczność fiskalna państwa zostanie osiągnięta kosztem likwidacji legalnie działających przedsiębiorstw, utraty setek miejsc pracy i osłabienia strategicznego sektora polskiej gospodarki.
Należy jeszcze nadmienić, że problem nie jest jednorazowy. Pojawiają się informacje na temat innych nieprawidłowości celnych jakie zostały zidentyfikowane w kolejnych raportach OLAF, które mogą skutkować następnymi, w mojej ocenie niesprawiedliwymi i krzywdzącymi, obciążeniami przedsiębiorców. Tym bardziej, obok natychmiastowej, pilnej interwencji w celu ratowania przewoźników kolejowych, konieczne jest wypracowanie systemowych mechanizmów, które pozwolą skutecznie karać nieuczciwych importerów i eksporterów, chroniąc uczciwych przedsiębiorców.
Proszę o potraktowanie niniejszej interpelacji jako pilnego apelu o pomoc przedsiębiorcom oraz przedstawienie konkretnych propozycji działań i terminów ich realizacji.
Z poważaniem
Barbara Oliwiecka
Posłanka na Sejm RP
Przewodnicząca Podkomisji stałej do spraw transportu kolejowego