Interpelacja w sprawie zmiany przepisów dotyczących zwrotu nadpłaty podatku dochodowego osobom całkowicie ubezwłasnowolnionym
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20587
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie zmiany przepisów dotyczących zwrotu nadpłaty podatku dochodowego osobom całkowicie ubezwłasnowolnionym
Zgłaszający: Iwona Hartwich
Data wpływu: 21-10-2026
Szanowny Panie Ministrze,
do mojego biura poselskiego zwróciła się matka i opiekunka prawna pełnoletniej osoby z niepełnosprawnością, całkowicie ubezwłasnowolnionej, wskazując na problem związany ze zwrotem nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych.
Z przedstawionych informacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje świadczenie rentowe osoby ubezwłasnowolnionej na rachunek bankowy jej opiekuna prawnego. Tymczasem urząd skarbowy odmawia przekazania na ten sam rachunek zwrotu nadpłaconego podatku, wymagając, aby środki zostały przelane na konto należące do podatnika lub przekazane za pośrednictwem poczty.
W przypadku osób całkowicie ubezwłasnowolnionych, które nie mogą samodzielnie dokonywać czynności prawnych, takie rozwiązanie powoduje dodatkowe trudności organizacyjne i finansowe. Opiekunowie prawni, mimo posiadania stosownego postanowienia sądu, nie mogą otrzymać zwrotu podatku na rachunek, na który regularnie wpływają świadczenia ich podopiecznych.
Zgodnie z art. 77b § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa zwrot nadpłaty następuje na wskazany rachunek bankowy podatnika albo przekazem pocztowym, chyba że podatnik zażąda zwrotu nadpłaty w kasie.
W praktyce oznacza to, że osoby z niepełnosprawnościami, które nie posiadają własnego rachunku bankowego, mogą być zmuszone do korzystania z przekazów pocztowych, których koszty pomniejszają należny im zwrot podatku. W opisanej sprawie nadpłata podatku wynosiła 274 zł, natomiast koszt przekazu pocztowego wyniósł około 40 zł.
Sytuacja ta budzi uzasadnione wątpliwości, szczególnie że środki te należą do osób, które często znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i wymagają stałego wsparcia oraz opieki.
W mojej ocenie zasadne jest rozważenie zmiany obowiązujących przepisów w sposób umożliwiający przekazywanie zwrotu podatku na rachunek bankowy opiekuna prawnego osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiednich mechanizmów ochrony majątku osoby pozostającej pod opieką.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Finansów rozważa zmianę przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie umożliwienia przekazywania zwrotu nadpłaty podatku PIT na rachunek bankowy opiekuna prawnego osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej?
2. Czy istnieje możliwość wprowadzenia rozwiązania, w którym opiekun prawny, na podstawie prawomocnego postanowienia sądu, mógłby wskazać rachunek bankowy do zwrotu nadpłaty podatku należnej osobie pozostającej pod jego opieką?
3. Czy ministerstwo analizowało możliwość ujednolicenia zasad przekazywania świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz zwrotów podatku przez organy administracji skarbowej w odniesieniu do osób całkowicie ubezwłasnowolnionych?
4. Czy rozważane jest wprowadzenie zwolnienia z kosztów przekazów pocztowych w przypadku zwrotu nadpłaty podatku osobom całkowicie ubezwłasnowolnionym, które nie posiadają własnego rachunku bankowego?
5. Czy ministerstwo planuje podjęcie działań legislacyjnych lub organizacyjnych mających na celu uproszczenie procedury zwrotu nadpłaty podatku osobom całkowicie ubezwłasnowolnionym, z uwzględnieniem szczególnej sytuacji ich opiekunów prawnych? Jeśli tak, w jakim terminie?
Z poważaniem
Iwona Hartwich
Posłanka na Sejm RP
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6816 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/3
Warszawa, 10 listopada 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 20587 Pani Poseł Iwony Hartwich w sprawie zmiany
przepisów dotyczących zwrotu nadpłaty podatku dochodowego
osobom całkowicie ubezwłasnowolnionym
Znak sprawy: DTS2.054.4.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 20587 złożoną przez posłankę Panią Iwonę
Hartwich w sprawie przepisów dotyczących zwrotu nadpłaty podatku osobom
całkowicie ubezwłasnowolnionym, przedstawiam poniższe wyjaśnienia.
Ad pytań 1-3 i 5
W myśl art. 77b § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej1 zwrot nadpłaty podatnikowi
mającemu miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
nieobowiązanemu do posiadania rachunku bankowego lub rachunku w spółdzielczej
kasie oszczędnościowo-kredytowej, następuje na wskazany rachunek podatnika
albo przekazem pocztowym, chyba że podatnik zażąda zwrotu nadpłaty w kasie.
Ordynacja podatkowa nie dopuszcza możliwości dokonania zwrotu nadpłaty
przysługującej podatnikowi będącemu osobą ubezwłasnowolnioną na rachunek
bankowy, którego posiadaczem lub współposiadaczem nie jest ten podatnik.
W Ministerstwie Finansów aktualnie nie są prowadzone ani planowane prace
legislacyjne w zakresie zmiany powołanego przepisu w sposób umożliwiający
dokonywanie zwrotów nadpłat podatnika będącego osobą ubezwłasnowolnioną na
rachunek bankowy, którego posiadaczem jest opiekun takiej osoby.
1 Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.)
-- 1 of 3 --
Opiekunowie osób ubezwłasnowolnionych sprawują, co do zasady, zarząd nad
majątkiem podopiecznego w zakresie tzw. zwykłego zarządu. Podkreślić przy tym
należy, iż opiekun osoby ubezwłasnowolnionej jedynie działa w zastępstwie osoby
pozostającej pod opieką.
Art. 161 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego2 ustanawia zasadę tzw. zabezpieczenia
majątku osoby pozostającej pod opieką, w ramach której (zgodnie z § 2 tego
artykułu), gotówka pozostającego pod opieką, jeżeli nie jest potrzebna
do zaspokajania jego uzasadnionych potrzeb, powinna być złożona przez opiekuna
w instytucji bankowej. Opiekun może podejmować ulokowaną gotówkę tylko
za zezwoleniem sądu opiekuńczego. Umożliwienie zwrotu nadpłaty na prywatny
rachunek opiekuna zamiast na rachunek otworzony w imieniu osoby pozostającej
pod opieką mogłoby prowadzić do obejścia wyrażonej w tym przepisie zasady
zabezpieczenia majątku.
Przekazanie nadpłaty osoby ubezwłasnowolnionej na rachunek jej opiekuna
mogłoby także skutkować ograniczeniem praw osoby ubezwłasnowolnionej. W tym
kontekście należy zwrócić uwagę na Konwencję o prawach osób
niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r.3
W art. 12 konwencja ta nakazuje, aby osoby niepełnosprawne miały na zasadzie
równości z innymi osobami zdolność prawną we wszystkich aspektach życia. Choć
zgodnie z oświadczeniem interpretacyjnym złożonym przez Polskę4, Rzeczpospolita
Polska oświadcza, że interpretuje art. 12 ww. konwencji w sposób zezwalający
na stosowanie ubezwłasnowolnienia, to wciąż środek taki ma obowiązek
uwzględniać prawa, wolę i preferencje danej osoby ubezwłasnowolnionej, być wolny
od konfliktu interesów i bezprawnych nacisków, być proporcjonalny i dostosowany
do sytuacji danej osoby, być stosowany przez możliwie najkrótszy czas i podlegać
regularnemu przeglądowi przez właściwe niezależne i bezstronne władze lub organ
sądowy.
Podsumowując, przekazanie nadpłaty przysługującej osobie ubezwłasnowolnionej
bezpośrednio na rachunek jej opiekuna stwarzałoby zagrożenie dla przestrzegania
art. 12 ww. konwencji chociażby z tego powodu, że środki pieniężne
ubezwłasnowolnionego i środki pieniężne opiekuna stanowiłyby wspólne saldo na
jednym rachunku w instytucji bankowej poza jakimkolwiek nadzorem ze strony sądu
opiekuńczego.
Jednocześnie, zarówno przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe5,
jak również ustawy z 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-
kredytowych6, nie wykluczają prowadzenia rachunku bankowego dla osoby
całkowicie ubezwłasnowolnionej, pomimo że samo zawarcie takiej umowy podlega
ograniczeniom wynikającym z ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny7 i
ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Osoba ubezwłasnowolniona nie może
bowiem zawrzeć umowy osobiście – czynność ta może zostać dokonana wyłącznie
w jej imieniu przez przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego.
2 Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy Dz. U. z 2026 r. poz. 236)
3 Dz.U. z 2012 r. poz. 1169 ze sprost.
4 Oświadczenie rządowe z dnia 25 wrześnie 2012 r. w sprawie mocy obowiązującej
konwencji o prawach osób niepełnosprawnych sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13
grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1170)
5 Dz. U. z 2026 r. poz. 38, z późn. zm.
6 Dz. U. z 2026 r. poz. 595, z późn. zm.
7 Dz. U. z 2026 r. poz. 795
-- 2 of 3 --
Nie sposób zatem zgodzić się z tezą, że procedura zwrotu nadpłaty jest zbyt
skomplikowana. Wręcz przeciwnie, obowiązujące w tym zakresie regulacje nie
tworzą żadnych barier dla podatników, w tym będących osobami
ubezwłasnowolnionymi, pozostawiając możliwość wyboru dogodnej formy zwrotu
nadpłaty, również takiej, która nie generuje żadnych kosztów.
Ad pytania 4
Zgodnie z art. 77b § 4 Ordynacji podatkowej w przypadku zwrotu nadpłaty
przekazem pocztowym, nadpłata jest pomniejszana o koszty jej zwrotu. Z treści
cytowanego przepisu wynika, że koszty przekazu pocztowego podlegają potrąceniu
z kwoty zwracanej nadpłaty. Oznacza to, że tego rodzaju koszty w całości ponosi
wyłącznie podatnik.
Jest to rozwiązanie racjonalne i pełni aprobowane w orzecznictwie sądów
administracyjnych. Jako przykład przytoczyć można wyrok Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Białymstoku8, w którym sąd wskazał m.in., że „ustawodawca
różnicując techniczny sposób trybu zwrotu nadpłaty, pozostawia wybór podatnikowi.
Jeżeli podatnik nie posiada rachunku bankowego, może wnosić o zwrot nadpłaconego
podatku w kasie organu podatkowego albo przekazem pocztowym. Nie znajduje przy tym
uzasadnienia obciążenie kosztami dokonanego przekazu pocztowego Skarbu Państwa.
Uregulowanie to jest zatem racjonalne i nieprzypadkowe.”.
W świetle powyższego postulat zwolnienia z kosztów zwrotu nadpłat przekazem
pocztowym podatników będących osobami całkowicie ubezwłasnowolnionymi,
nieposiadającymi rachunku bankowego, należy uznać za nieuzasadniony.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
8 por. prawomocny wyrok z 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Bk 392/06
-- 3 of 3 --