Interpelacja w sprawie usprawnienia kontroli granicznych i odpraw towarowych w polskich portach morskich
Treść wystąpienia poselskiego
Treść wystąpienia poselskiego jest w trakcie pobierania...
Podsekretarz stanu Zbigniew Stawicki
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (4)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
30458 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/11
Warszawa, 18 listopada 2026 roku
Sprawa: interpelacja poselska o numerze 20585 Posła Jarosława Wałęsy,
w sprawie usprawnienia kontroli granicznych i odpraw towarowych
w polskich portach morskich.
Znak sprawy: DC5.8870.1445.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 20585 z 21 października 2026 r., złożoną przez Posła
Jarosława Wałęsę, w sprawie usprawnienia kontroli granicznych i odpraw
towarowych w polskich portach morskich, przedstawiam poniżej stanowisko
odnośnie zagadnień ujętych w następujących pytaniach:
Pytanie nr 1. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki analizowało wpływ
wydłużonych procedur kontroli granicznych i odpraw towarowych na
konkurencyjność polskich portów oraz dochody budżetu państwa? Czy
resort posiada dane dotyczące skali przekierowywania odpraw
importowych do portów zagranicznych?
Zgodnie z art. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013
z 9 października 2013 r. ustanawiającego Unijny Kodeks Celny (UKC), zadaniem
organów celnych jest nadzór nad międzynarodową wymianą handlową Unii
w sposób wspierający sprawiedliwy i swobodny handel, wdrażanie zewnętrznych
aspektów rynku wewnętrznego, wspólnej polityki handlowej oraz pozostałych
wspólnych polityk Unii w zakresie wymiany handlowej, a także bezpieczeństwo
całego łańcucha dostaw oraz stosowanie środków mających na celu:
ochronę interesów finansowych Unii i jej państw członkowskich;
ochronę Unii przed nieuczciwym i nielegalnym handlem przy równoczesnym
wspieraniu legalnej działalności gospodarczej;
zapewnianie bezpieczeństwa i ochrony Unii i jej mieszkańców oraz ochrony
środowiska, w stosownych przypadkach w ścisłej współpracy z innymi
organami.
-- 1 of 11 --
2/11
Należy zauważyć, że Krajowa Administracja Skarbowa (KAS), jako
wyspecjalizowana administracja rządowa, wykonuje zadania z zakresu realizacji
dochodów z tytułu podatków, należności celnych, opłat oraz niepodatkowych
należności budżetowych. Do jej zadań należy również ochrona interesów Skarbu
Państwa i obszaru celnego Unii Europejskiej (UE), a także zapewnianie obsługi i
wsparcia podatnikom i płatnikom w prawidłowym wykonywaniu obowiązków
podatkowych oraz obsługa i wsparcia przedsiębiorców w prawidłowym
wykonywaniu obowiązków celnych.
Jednym z priorytetowych zadań KAS jest ochrona obszaru celnego i granic
zewnętrznych UE, która polega przede wszystkim na prowadzeniu działań
kontrolnych, mających na celu zapobieganie nielegalnemu przywozowi i wywozowi
towarów.
Odnosząc się do postawionych pytań, w ramach właściwości merytorycznej, należy
zauważyć, że dostrzega się znaczenie sprawności procedur kontroli granicznych
(właściwych dla organów celnych) i odpraw towarowych dla funkcjonowania
polskich portów morskich, konkurencyjności polskiej gospodarki oraz efektywności
obrotu międzynarodowego. Kwestie związane z usprawnianiem procedur
granicznych i celnych pozostają istotnym elementem działań na rzecz poprawy
warunków prowadzenia działalności gospodarczej, przy jednoczesnym zapewnieniu
właściwej realizacji zadań kontrolnych i fiskalnych państwa.
KAS już wiele lat temu zelektronizował procesy celne dotyczące obrotu
towarowego z zagranicą. Zgłoszenia celne towarów w imporcie, eksporcie, tranzycie
obsługiwane są w 100% elektronicznie. Jednocześnie procesy, które poprzedzają
moment złożenia zgłoszenia celnego, wiążące się w szczególności z koniecznością
uzyskania szeregu wymaganych do odprawy celnej dokumentów, tzw. okołocelnych,
będących w gestii innych ministerstw i organów niż resort finansów, które w dalszym
ciągu są realizowane w formie papierowej, przez co dłużej trwają i są dużo mniej
efektywne. Stąd KAS podjęła inicjatywę w kierunku elektronizacji tego obszaru i
zapewnienia elektronicznych usług innym organom administracji publicznej.
Efektem tego jest zbudowany i wdrażany od 2021 r. system informatyczny
„Platforma Koordynacji i Wymiany Danych–Single Window” (w skrócie PKWD-
SINGLE WINDOW).
W ramach PKWD-SINGLE WINDOW sukcesywnie udostępniane są
przedsiębiorcom kolejne usługi umożliwiające szybko i wygodnie złożyć wniosek
o kontrolę graniczną do odpowiedniej Inspekcji (w formie elektronicznej) i uzyskać
dokumenty wymagane przy imporcie i eksporcie towarów.
Ponadto resort monitoruje sytuację w zakresie obsługi odpraw importowych oraz
analizuje dostępne informacje dotyczące kierunków realizacji wymiany handlowej.
Należy jednak zaznaczyć, że określenie skali ewentualnego przekierowywania
odpraw importowych do portów zagranicznych wymaga uwzględnienia szeregu
czynników, w tym uwarunkowań logistycznych, handlowych i organizacyjnych. Dane
dotyczące tego zjawiska mogą być rozproszone pomiędzy różnymi instytucjami
i podmiotami rynku, dlatego ich kompleksowe zestawienie może być utrudnione.
-- 2 of 11 --
3/11
Pytanie nr 2. Czy Ministerstwo planuje zwiększenie finansowania oraz
liczby etatów granicznych służb kontrolnych, w szczególności Inspekcji
Weterynaryjnej i Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-
Spożywczych? Czy możliwe jest zapewnienie pierwotnie postulowanych
18 dodatkowych etatów dla portów morskich?
Pytanie nr 3. Czy planowane jest wydłużenie czasu pracy granicznych służb
kontrolnych, docelowo do co najmniej 12 godzin dziennie, wraz
z zapewnieniem obsługi przesyłek również w soboty ?
Należy wskazać, iż resort finansów nie posiada kompetencji do wprowadzania zmian
w organizacji granicznych kontroli prowadzonych przez właściwe Inspekcje na
przejściach granicznych. Kontrole graniczne właściwych Inspekcji odbywają się
jeszcze przed kontrolą celną i zgłoszeniem celnym, a organ celny związany jest
rozstrzygnięciem właściwej Inspekcji - w konsekwencji dalszy tryb postępowania
uzależniony jest od rozstrzygnięcia danej inspekcji granicznej.
Pytanie odnośnie zwiększenia liczby etatów granicznych Inspekcji Weterynaryjnej i
Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych oraz wydłużenia czasu
pracy pozostaje w kompetencji właściwego resortu nadzorującego działalność tych
organów, tj. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, kierującego działami administracji
rządowej: rolnictwo, rozwój wsi, rynki rolne.
Pytanie nr 4. Czy Ministerstwo przewiduje wdrożenie skoordynowanego
systemu kontroli granicznych typu One-Stop-Shop, umożliwiającego
przeprowadzanie kontroli przez poszczególne służby podczas jednego
podstawienia kontenera ?
Jednym z istotnych postulatów biznesu, sformułowanych jako rekomendacje Grupy
Roboczej ds. przejść granicznych (Grupa działa pod auspicjami Ministerstwa
Infrastruktury, w jej pracach uczestniczą m.in. przedstawiciele biznesu oraz
resortów: zdrowia, rolnictwa oraz finansów) jest cyfryzacja procesów w postaci
jednej platformy informatycznej (once-only) interesariuszy portów zintegrowanej
z systemami unijnymi, w szczególności z systemem TracesNT (IMSOC).
KAS ma gotowe narzędzie w postaci PKWD-SINGLE WINDOW, które działa i
mogłoby ten obieg uporządkować, co więcej już jest połączone z TracesNT (poprzez
unijny system „EU Customs Single Window-CERTEX”, w skrócie: EU CSW-CERTEX).
System EU CSW-CERTEX stanowi centralny komponent unijnego środowiska
jednego okienka w dziedzinie ceł, zbudowany przez DG TAXUD Komisji
Europejskiej na podstawie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
2022/2399 z 23 listopada 2022 r. Łączy on krajowe środowiska jednego okienka
w dziedzinie ceł i unijne systemy pozacelne służące do zarządzania konkretnymi
formalnościami niedotyczącymi ceł.
Na podstawie art. 60 ww. ustawy o KAS oraz art. 47 UKC, KAS realizuje obowiązki:
przekazywania Inspekcjom informacji o towarach potencjalnie
podlegających ich kontroli – awizacja towarów (art. 60 ust. 1 pkt 1 ustawy o
KAS),
koordynacji wspólnych kontroli inspekcji z KAS w jednym miejscu i czasie –
w portach morskich (art. 60 ust. 1 pkt 2 ustawy o KAS),
-- 3 of 11 --
4/11
pomiaru czasu obsługi przesyłki przez poszczególne inspekcje oraz obsługi
celnej przez KAS (art. 60 ust. 2 ustawy o KAS).
PKWD-SINGLE WINDOW wspiera te procesy, m.in. poprzez zbudowane dla
Inspekcji moduły: awizacji oraz koordynacji kontroli. Umożliwia to Inspekcjom
w lepszy sposób zaplanować i przeprowadzić swoje czynności kontrolne, a także
wspiera proces koordynacji przez KAS wspólnych kontroli towarów z inspekcjami
w jednym miejscu i czasie (One Stop Shop).
Aktualnie korzystanie z PKWD-SINGLE WINDOW jest dobrowolne, stąd
równolegle funkcjonuje obieg mailowy i papierowy. Dlatego resort finansów
prowadzi prace nad zmianą regulacji prawnych, które w odpowiedniej perspektywie,
wymuszą na przedsiębiorcach i Inspekcjach przejście na 100% formę elektroniczną
obsługi wniosków.
PKWD-SINGLE WINDOW, zbudowany w ramach Programu PUESC, wdrożony od
grudnia 2021 r., jest systemem międzyresortowym, przygotowanym
z uwzględnieniem potrzeb biznesu i wielu administracji:
system wspomaga odprawy celne towarów podlegających ograniczeniom
pozataryfowym w zakresie ochrony życia i zdrowia ludzi, zwierząt, roślin,
użytkownicy systemu:
Przedsiębiorcy - importerzy, eksporterzy oraz ich przedstawiciele,
Służba Celno-Skarbowa - funkcjonariusze oddziałów celnych
dokonujących odpraw celnych towarów,
Inspekcje odpowiedzialne za graniczną kontrolę towarów, aktualnie
w systemie pracuje 2 799 inspektorów z ogółem 10 inspekcji,
elektronizuje procesy dotyczące uzyskania przez importerów dokumentów
od właściwych inspekcji granicznych przed odprawą celną (Inspekcja
Weterynaryjna, Sanitarna, Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Jakości
Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, Główny Inspektorat
Rybołówstwa Morskiego), przedsiębiorcy mogą elektronicznie załatwić
niezbędne formalności i uzyskać wymagane dokumenty - świadectwa,
certyfikaty, składając wnioski w jednym systemie do wielu inspekcji,
w systemie odbywa się komunikacja pomiędzy KAS (oddziały celne) a 5
organami nadzoru rynku (bezpieczeństwo produktów, CE). Służba Celno-
Skarbowa wnioskuje w systemie o wydanie opinii czy dany produkt może
zostać dopuszczony do obrotu na terytorium UE,
PKWD-SINGLE WINDOW odgrywa kluczową rolę w procesie wdrażania
przez Polskę unijnego środowiska jednego okienka w dziedzinie ceł,
wymaganego Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
2022/2399 z 23 listopada 2022 r. Ułatwia dzielenie się informacjami i
współpracę cyfrową między organami celnymi a właściwymi organami
partnerskimi (inspekcjami) oraz usprawnia procesy odprawy towarów dla
przedsiębiorców. Umożliwia to integracja PKWD-SINGLE WINDOW z
unijnym systemem jednego okienka w dziedzinie ceł służącego do wymiany
świadectw, tj. EU CSW-CERTEX,
-- 4 of 11 --
5/11
system poprzez integrację z EU CSW-CERTEX zapewnia wykonanie
zobowiązania Polski wobec UE. Obligatoryjność rozwoju systemu i jego
dostosowanie do CERTEX wynika z około 16 różnych aktów prawa unijnego
i procedowanych projektów aktów prawnych, które zakładają elektronizację
kolejnych ograniczeń pozataryfowych w EU CSW-CERTEX, a tym samym
przewidują konieczność implementacji w ramach PKWD-SINGLE
WINDOW,
w PKWD-SINGLE WINDOW odbywa się automatyczna walidacja oraz
saldowanie, w ramach obsługi zgłoszeń celnych, dokumentów wydawanych
przez Inspekcje oraz pozwoleń zawartych w rejestrach prowadzonych przez
różne organy. Dotyczy ona dokumentów krajowych wydawanych w PKWD-
SINGLE WINDOW przez Inspekcje oraz dokumentów wystawianych
w systemach UE . Przyspiesza to obsługę celną oraz zwalnia przedsiębiorców
z obowiązku dostarczania oryginałów dokumentów do KAS i zapobiega
próbom nieuczciwego wielokrotnego wykorzystania tych samych
dokumentów przy imporcie czy eksporcie towarów. W ponad 90%
przypadków automatyczna walidacja przez systemy jest pozytywna, przez
co nie angażuje funkcjonariuszy SCS. Tylko w pozostałych mniej niż 10%
przypadków wymagana jest manualna weryfikacja,
aktualnie w ramach EU CSW-CERTEX zintegrowanych lub planowanych do
włączenia jest 26 różnych obowiązków pozacelnych z zakresu ograniczeń
pozataryfowych i zakazów. Plany na poziomie UE obejmują rozbudowę przez
Komisję Europejską systemu CERTEX o kolejne obszary dotyczące zdrowia i
życia ludzi, zwierząt oraz ochrony środowiska naturalnego. Między innymi
planowane jest wdrożenie walidacji w obszarze ELAN1-L (AGRIM/AGREX),
ELAN2-C (wino, chmiel, świeże owoce i warzywa), DDS (wylesianie), Forced
Labour (przymusowa praca), DPP Digital Product Passport (paszport
produktu), End-of-live Vehicles (cykl życia pojazdów), DUES (towary
podwójnego zastosowania), Drug Precursors (prekursory narkotyków),
Firearms (obrót bronią), e-Poc (świadectwo pochodzenia),
PKWD-SINGLE WINDOW, jako krajowy komponent zintegrowany
z CERTEX, odegra kluczową rolę w trwającym wdrażaniu reformy Unii
Celnej. Celem tej reformy jest zapewnienie spójności i skalowalności
rozwiązania dla wszystkich państw członkowskich, likwidacja wielu punktów
dostępu - pojedynczy portal dostępowy dla podmiotów (jeden interfejs do
składania danych), organów celnych i innych organów administracyjnych,
bezpieczne przetwarzanie danych, reużywalność i współdzielenie między
instytucjami, zapewnienie ochrony wrażliwych danych handlowych i
celnych. Centralnym elementem jest Unijne Centrum Danych Celnych (ang.
EU Customs Data Hub, w skrócie EUCDH), które całkowicie
zrewolucjonizuje i uprości procesy celne i graniczne w UE. EUCDH zastąpi
ponad 111 rozproszonych systemów informatycznych wykorzystywanych
obecnie przez poszczególne państwa członkowskie. CERTEX będzie
integralną częścią EUCDH, zapewniając automatyczną kontrolę zakazów i
ograniczeń pozataryfowych. Zamiast wysyłania jednorazowych,
-- 5 of 11 --
6/11
powtarzających się formularzy przez różne podmioty (importera, operatora
logistycznego, przewoźnika), firmy będą stale przekazywać i aktualizować
dane w jednym miejscu. Według szacunków Komisji Europejskiej, pełne
wdrożenie platformy pozwoli państwom członkowskim zaoszczędzić około
2,3 mld euro rocznie na kosztach operacyjnych, a przedsiębiorcom 2,58 mld
euro rocznie na wydatkach administracyjnych,
PKWD-SINGLE WINDOW pobiera dokumenty unijne z TracesNT poprzez
CERTEX za pośrednictwem CRFL (ang. CERTEX Request For a List), co
umożliwia pełne wdrożenie modułu „koordynacji wspólnych kontroli”
towarów, wykonywanej przez Inspekcje oraz KAS, obejmującej zarówno
dokumenty krajowe (wydawane przez Inspekcje w PKWD-SINGLE
WINDOW), jak i unijne (wydawane w Traces NT),
w module „Awizacja” systemu PKWD-SINGLE WINDOW udostępniane są
dla Inspekcji wyprzedzające dane o towarach kierowanych do polskich
portów morskich, na podstawie cargo manifestów morskich (wraz z danymi
CUSCAR).
Pytanie nr 5. Na jakim etapie znajdują się prace dotyczące integracji
systemów informatycznych służb granicznych, elektronicznego obiegu
dokumentacji oraz wdrożenia rozwiązań opartych na zasadach Single
Window i once-only?
PKWD-SINGLE WINDOW jest zintegrowany z:
systemami wewnętrznymi KAS, m.in. systemami obsługi zgłoszeń celnych
(import/eksport/tranzyt);
systemami UE, w szczególności z EU CSW-CERTEX oraz TracesNT
(szczegółowo opisano w odpowiedzi na pytanie nr 4);
systemami zewnętrznymi innych resortów – z systemem Centralny Rejestr
Podmiotów (CRP) Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-
Spożywczych. Elektroniczna obsługa realizowana dzięki integracji PKWD-
SINGLE WINDOW z CRP, przy jednoczesnym zastosowaniu analizy ryzyka
prowadzonej w systemie CRP, zapewnia efektywną współpracę organów na
granicy, w tym eliminuje konieczność dwukrotnego wprowadzania tych
samych danych w obu systemach w trakcie procesu obsługi wniosku Klienta.
Usługa wpisuje się w postulaty zgłaszane przez przedsiębiorców, podnosi
standard obsługi związanej z importem do Polski towarów z krajów trzecich,
zwiększając konkurencyjność polskich portów morskich, centrów
logistycznych oraz skraca czas związany z obsługą przesyłek towarów na
granicy.
Trwają prace nad wdrożeniem kolejnej integracji PKWD-SINGLE WINDOW
z Systemem Elektronicznym Państwowej Inspekcji Sanitarnej (SEPIS).
Pytanie nr 6. Czy rozważane jest szersze wykorzystanie analizy ryzyka
w celu ograniczenia częstotliwości kontroli fizycznych przesyłek niskiego
-- 6 of 11 --
7/11
ryzyka oraz umożliwienia wykonywania wybranych kontroli poza
obszarem portowym, zgodnie z przepisami Unii Europejskiej ?
W ramach nadzoru nad międzynarodową wymianą handlową Unii, organy celne
prowadzą kontrolę celną. Kontrola celna stanowi fundamentalny filar w systemie
bezpieczeństwa ekonomicznego i publicznego państwa oraz UE. Jej złożoność i
wielowymiarowy system nadzoru ma na celu zapewnienie zgodności z przepisami
prawa w międzynarodowej wymianie handlowej. Organy celne w odpowiedzi na
wyzwania odnośnie wzrostu złożoności handlu międzynarodowego, w szczególności
charakteryzującego się skomplikowanymi łańcuchami dostaw, kontrole celne
prowadzą w oparciu o zarządzanie ryzykiem, wykorzystując zaawansowane techniki
analizy danych do identyfikacji i oceny potencjalnych zagrożeń.
Analiza ryzyka prowadzona jest przez organy celne na podstawie kryteriów
opracowanych na szczeblu krajowym, unijnym oraz, w stosownych przypadkach,
międzynarodowym.
Definicję „kontroli celnych” zawiera art. 5 pkt 3 UKC, który stanowi, że „kontrole
celne” oznaczają określone czynności wykonywane przez organy celne w celu
zapewnienia zgodności z przepisami prawa celnego oraz innymi przepisami
regulującymi wprowadzanie, wyprowadzanie, tranzyt, przemieszczanie,
składowanie i końcowe przeznaczenie towarów przemieszczanych między
obszarem celnym Unii a krajami lub terytoriami spoza tego obszaru oraz obecność
i przemieszczanie w ramach obszaru celnego Unii towarów nieunijnych i towarów
objętych procedurą końcowego przeznaczenia. Artykuł 46 i artykuł 48 UKC
szczegółowo określają zakres kontroli celnych, która odpowiednio dotyczy
momentu obsługi zgłoszenia celnego (kontrola ex ante) oraz może być
przeprowadzona po zwolnieniu towaru do procedury celnej (kontrola ex post).
Zgodnie z art. 46 ust. 1 UKC organy celne mogą przeprowadzać wszelkie kontrole
celne, które uznają za niezbędne, w celu realizacji tego nadzoru. Kontrole celne mogą
polegać w szczególności na rewizji towarów, pobieraniu próbek, weryfikacji
prawidłowości i kompletności informacji podanych w zgłoszeniu, deklaracji lub
powiadomieniu oraz istnienia, autentyczności, prawidłowości i ważności
dokumentów, kontroli księgowości i pozostałej dokumentacji, kontroli środków
transportu, kontroli bagażu i innych towarów przewożonych przez osoby lub na
osobach oraz na przeprowadzaniu oficjalnych dochodzeń i innych podobnych
czynności. Zgodnie z art. 46 ust. 2 UKC kontrole celne, inne niż kontrole losowe,
opierają się głównie na analizie ryzyka — przeprowadzanej z zastosowaniem technik
elektronicznego przetwarzania danych w celu identyfikacji i oceny ryzyka oraz
podjęcia niezbędnych środków zapobiegawczych.
W ramach kontroli prowadzonych przez organ celny każda przesyłka towarów
przywożonych z państw trzecich podlega zgłoszeniu celnemu, które jest następnie
weryfikowane pod kątem zgodności z prawem celnym oraz przepisami odrębnymi.
Jednym z priorytetowych zadań KAS jest ochrona obszaru celnego i granic
zewnętrznych UE, która polega przede wszystkim na prowadzeniu działań
kontrolnych, mających na celu zapobieganie nielegalnemu przywozowi i wywozowi
towarów. Stosownie do art. 54 ust. 1 pkt 2 ustawy z 15 listopada 2016 r. o KAS
-- 7 of 11 --
8/11
,kontroli celno-skarbowej podlega m.in. przestrzeganie przepisów prawa celnego
oraz innych przepisów związanych z przywozem i wywozem towarów w obrocie
między obszarem celnym UE a państwami trzecimi, w szczególności przepisów
dotyczących towarów objętych ograniczeniami lub zakazami.
Jednocześnie, ze względu na specyfikę towarów, o których mowa, istotną rolę
w procesie kontroli odgrywają właściwe inspekcje graniczne, których zadania
obejmują ocenę spełniania przez te towary właściwych wymagań, a przekazywane
przez nie informacje i wyniki kontroli stanowią istotny element współpracy
z organami celnymi. Należy wskazać, że zakres i częstotliwość granicznych kontroli
muszą pozostawać zgodne z obowiązującymi przepisami oraz zasadami dotyczącymi
urzędowych kontroli poszczególnych kategorii towarów. Właściwe inspekcje
przeprowadzają kontrole w oparciu o ocenę ryzyka oraz z właściwą częstotliwością,
uwzględniając określone kryteria, a organy celne są związanymi tymi ustaleniami
przy realizacji dalszych procedur.
Pytanie nr 7. Czy Ministerstwo planuje przegląd przepisów celno-
podatkowych, w szczególności art. 33a ust. 8 ustawy o podatku od
towarów i usług, pod kątem możliwości usprawnienia obsługi transakcji
międzynarodowych i zwiększenia konkurencyjności polskich portów?
Odnosząc się do kwestii związanych z ewentualnymi zmianami art. 33a ustawy
należy wskazać, iż podatek od wartości dodanej (VAT) jest podatkiem
zharmonizowanym w UE i państwa członkowskie są związane przepisami unijnymi,
w tym kluczowymi dla VAT przepisami dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28
listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.
L 347 z 11.12.2006, s. 1, z późn. zm.), dalej: „dyrektywa VAT”.
Powyższe oznacza, że państwa członkowskie mają ograniczoną swobodę we
wprowadzaniu rozwiązań dotyczących tego podatku do krajowych systemów
podatkowych. W konsekwencji, Polska nie może wprowadzać dowolnych rozwiązań
w zakresie VAT. Wprowadzane rozwiązania muszą być zgodne z dyrektywą VAT.
Odpowiednikiem VAT w Polsce jest podatek od towarów i usług uregulowany
ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2026 r. poz.
1263, z późn. zm.), dalej: „ustawa o VAT”. Zgodnie z art. 33a ust. 1 ustawy o VAT
podatnik zarejestrowany jako podatnik VAT czynny może rozliczyć kwotę podatku
należnego z tytułu importu towarów bezpośrednio w deklaracji podatkowej
składanej za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu importu tych
towarów. Rozliczanie podatku z tytułu importu towarów bezpośrednio w deklaracji
podatkowej jest zatem prawem podatnika, z którego podatnik może skorzystać,
jeżeli spełnia określone przepisami warunki. Ww. przepisy ustawy o VAT stanowią
implementację art. 211 dyrektywy VAT, zgodnie z którym państwa członkowskie
określają szczegółowe zasady dotyczące płatności z tytułu importu towarów.
Państwa członkowskie mogą w szczególności postanowić, że w przypadku importu
towarów przez podatników lub osoby zobowiązane do zapłaty VAT lub przez
niektóre kategorie tych podatników lub osób, VAT należny z tytułu importu nie musi
zostać zapłacony w momencie importu, pod warunkiem że podatek ten zostanie
wyszczególniony jako należny w deklaracji VAT sporządzonej zgodnie z art. 250.
-- 8 of 11 --
9/11
Jest to zatem rozwiązanie opcjonalne, z którego Polska skorzystała i określiła
warunki niezbędne do bezpiecznego stosowania tego uproszczenia. Warunki
stosowania uproszczenia mają na celu ograniczenie możliwości stosowania
rozliczenia podatku VAT z tytułu importu bezpośrednio w deklaracji podatkowej do
podatników, którzy mogą gwarantować właściwe rozliczenie tego podatku. Tacy
podatnicy, chcąc skorzystać z rozliczenia podatku z tytułu importu bezpośrednio w
deklaracji podatkowej, muszą dokonywać zgłoszeń celnych przez przedstawiciela
bezpośredniego lub pośredniego. Wyjątek stanowią podatnicy posiadający status
upoważnionego przedsiębiorcy w rozumieniu art. 38 UKC lub posiadający
pozwolenie na stosowanie uproszczenia, o którym mowa w art. 166 oraz art. 182
UKC. Takie rozwiązanie ma zabezpieczać interesy Skarbu Państwa. Należy
zauważyć, że odpowiedzialność solidarna przedstawiciela bezpośredniego i
pośredniego, o której mowa w art. 33a ust. 8 ustawy o VAT, ma na celu uszczelnienie
systemu VAT i zapobieganie występowaniu ewentualnych nieprawidłowości
związanych ze stosowaniem uproszczenia, o którym mowa w art. 33a ustawy o VAT,
w postaci nierozliczenia kwoty podatku należnego z tytułu importu towarów.
Zatem przepis ten ma zabezpieczyć interesy budżetu państwa. Ww. przepisy w
sposób precyzyjny określają stosowanie instytucji odpowiedzialności solidarnej
wobec określonych podmiotów wymienionych w art. 33a ust. 8 ustawy o VAT, przy
jednoczesnym wskazaniu przesłanek, których spełnienie skutkuje wyłączeniem tej
odpowiedzialności, zgodnie z art. 33a ust. 8a ustawy o VAT. Odpowiedzialność
solidarna przedstawiciela pośredniego i bezpośredniego ograniczona jest zatem
tylko do importu dokonywanego na rzecz podatników nieposiadających statusu
AEO lub nieposiadających pozwolenia na procedury uproszczone, o których mowa
w art. 166 i art. 182 UKC. Podmiot, który decyduje się na pełnienie roli
przedstawiciela pośredniego lub bezpośredniego i dokonywanie zgłoszeń celnych
na rzecz podatnika, korzystającego z uprawnienia, o którym mowa w art. 33a ust. 1
ustawy o VAT, powinien brać pod uwagę ryzyko prowadzenia takiej działalności i
ewentualne tego skutki.
Przepis art. 33a ust. 8 ustawy o VAT wprost wskazuje, że przedstawiciel taki
odpowiada solidarnie z podatnikiem za podatek, który należałoby zapłacić organowi
celnemu w przypadku utraty prawa do rozliczenia VAT bezpośrednio w deklaracji w
związku z nierozliczeniem VAT w określonym przepisami terminie. Nie zawsze
oznacza to faktyczne uregulowanie podatku przez przedstawiciela. Co do zasady
bowiem rozliczenia takiego lub zapłaty podatku
w związku z utratą prawa do rozliczenia VAT w deklaracji, ma dokonać podatnik –
importer. Postulat zmiany/zastąpienia odpowiedzialności solidarnej
odpowiedzialnością subsydiarną przedstawiciela celnego z przesłanką należytej
staranności nie może zostać uwzględniony. Możliwość uwolnienia się przez
przedstawiciela od odpowiedzialności poprzez wykazanie zachowania należytej
staranności nie zabezpieczy odpowiednio interesów budżetu państwa, może
wystąpić ryzyko, że VAT w ogóle nie zostanie rozliczony. Brak jest uzasadnienia, aby
to budżet państwa ponosił negatywne konsekwencje nieprzestrzegania przepisów
-- 9 of 11 --
10/1
1
w przypadku korzystania przez podatników z uproszczeń w rozliczaniu VAT
w imporcie. Obecnie obowiązująca instytucja odpowiedzialności solidarnej
przedstawicieli celnych dla potrzeb VAT jest spójna oraz ma uszczelniający
charakter.
Pytanie nr 8. Czy resort rozważa wprowadzenie jednolitego miernika czasu
obsługi przesyłek importowych, liczonego od momentu uzyskania
dostępności kontenera w terminalu do jego faktycznego zwolnienia, który
pozwoliłby na ocenę sprawności procedur i porównanie ich z portami
Europy Zachodniej?
KAS monitoruje czas obsługi zgłoszeń celnych zarówno w imporcie, jak i eksporcie.
Przyjęty dla tego obszaru miernik zakłada obsługę zgłoszenia celnego w czasie
nieprzekraczającym 40 minut (≤ 40 min). Został on określony w Planie działalności
Ministra Finansów i Gospodarki na rok 2026, w ramach celu pn. „Ułatwienie legalnej
działalności gospodarczej i usunięcie barier biurokratycznych”.
Należy podkreślić, że wskazany miernik podlega cyklicznej ewaluacji i ocenie. Dzięki
systematycznemu rozwojowi oraz wdrażaniu rozwiązań z zakresu automatyzacji
procesów celnych czas obsługi zgłoszeń ulega sukcesywnemu skracaniu. Warto
jednak podkreślić, że na całkowity czas realizacji odprawy celnej wpływają również
czynności kontrolne o charakterze pozafiskalnym, których zakres i przebieg
wynikają z odrębnych uwarunkowań i które nie pozostają w pełni w gestii KAS, tylko
m.in. w gestii ww. Inspekcji granicznych.
Co więcej, na czas obsługi przesyłek w imporcie nie mają wpływu tylko czynności
kontrolne właściwych organów, ale również czynności wielu podmiotów
uczestniczących w całym procesie logistycznym (w szczególności armatorów,
operatorów terminali, agencji celnych, spedytorów, czy operatorów magazynowych
i podmiotów świadczących usługi składowania). Czas ten zależy od współpracy i
sprawności działania poszczególnych uczestników łańcucha dostaw.
Ponadto należy podkreślić, że w systemie PKWD-SINGLE WINDOW dostępne są
w zakładce Czas24 informacje pomocne dla Inspekcji granicznych, przy kontroli
czasu czynności wykonywanych w związku z przeprowadzanymi kontrolami.
System notuje czas pięciu momentów cyklu życia sprawy, takich jak data i czas:
rozpoczęcia kontroli,
podjęcia dodatkowych czynności przez Inspekcję,
wysłania rozstrzygnięcia do Klienta,
odebrania przez system obsługi zgłoszeń celnych pierwszego zgłoszenia
celnego towaru, odnoszącego się do danego rozstrzygnięcia Inspekcji,
zwolnienia towaru przez system obsługi zgłoszeń celnych ze zgłoszenia
celnego towaru, odnoszącego się do danego rozstrzygnięcia Inspekcji.
Na podstawie tych informacji obliczane są długości różnych odcinków czasu
obejmujących:
wspólną kontrolę Inspekcji i KAS,
kontrolę towarów wykonanych przez Inspekcję dotyczącą pojedynczego
wniosku Klienta,
-- 10 of 11 --
11/1
1
czas wykorzystany przez Klienta (np. na dokonanie zgłoszenia celnego w
systemie obsługi zgłoszeń celnych),
czas obsługi przez KAS zgłoszenia celnego.
Pytanie nr 9. Czy Ministerstwo planuje podjęcie dodatkowych działań
organizacyjnych i finansowych, które pozwolą zapewnić odpowiednie
zasoby kadrowe oraz sprawne funkcjonowanie służb kontrolnych
w związku z rozbudową infrastruktury portowej, w tym planowanym
Zintegrowanym Punktem Kontroli Granicznej w Gdańsku?
KAS posiada zasoby kadrowe i sprzętowe, w tym właściwe narzędzia informatyczne
umożliwiające dokonywanie w sprawny sposób kontroli celnej wwożonych do Polski
towarów z krajów trzecich. Działania kontrolne są dostosowane do specyfiki
określonego rodzaju ruchu, typu przejścia granicznego, znajdującej się tam
infrastruktury, stosowanej technologii odpraw i wynikającej
z niej kolejności działań służb kontrolnych. W kontekście dynamicznej rozbudowy
infrastruktury portowej, decyzje dotyczące ewentualnych zmian kadrowych
w inspekcjach granicznych pozostają w wyłącznej gestii resortów odpowiadających
za działania poszczególnych służb.
KAS podjął również prace koncepcyjne i uzgodnieniowe dotyczące określenia
infrastruktury niezbędnej do obsługi i kontroli obrotu towarowego w związku
z budową głębokowodnego terminala kontenerowego w Świnoujściu „Przylądek
Pomerania”. Zakres potrzeb i wymagań został przedstawiony Zarządowi Morskich
Portów Szczecin-Świnoujście oraz Zachodniopomorskiemu Urzędowi
Wojewódzkiemu.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki/
Zbigniew Stawicki
Podsekretarz Stanu Zastępca Szefa Krajowej Administracji Skarbowej
-- 11 of 11 --