Interpelacja w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (UD426) dotyczącego wysokości odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w uczelniach publicznych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20545
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (UD426) dotyczącego wysokości odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w uczelniach publicznych
Zgłaszający: Bartłomiej Pejo
Data wpływu: 21-10-2026
Szanowny Panie Ministrze!
Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, ujętego w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pod numerem UD426. Projekt ten zakłada przedłużenie obowiązywania szczególnego mechanizmu ustalania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (ZFŚS) dla pracowników uczelni publicznych. Zgodnie z informacjami opublikowanymi na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów projekt przewidywał utrzymanie podstawy odpisu na poziomie kwoty z 2018 r. do 31 grudnia 2036 r. Jednocześnie uczelnia może zwiększyć odpis, po uzgodnieniu ze związkami zawodowymi, do poziomu nie wyższego niż 6,5 proc. planowanych rocznych wynagrodzeń osobowych.
Projekt uzasadniono potrzebą stabilizacji finansowej uczelni. W uzasadnieniu wskazano dokonany przez Konferencję Rektorów Akademickich Szkół Polskich szacunek, zgodnie z którym powrót do zasad ogólnych oznaczałby dla 88 akademickich uczelni publicznych dodatkowe potrzeby finansowe w wysokości co najmniej 663 mln zł rocznie, począwszy od 2027 r. Podana kwota wymaga jednak przedstawienia szczegółowej metodologii i danych źródłowych.
Do mojego biura zwróciła się Organizacja Zakładowa NSZZ „Solidarność” działająca w Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie. Związek sprzeciwia się dalszemu utrzymywaniu podstawy odpisu na poziomie z 2018 r. i wskazuje, że podczas konsultacji społecznych wypracowano stanowisko zakładające skrócenie okresu obowiązywania tego mechanizmu oraz stopniowe podwyższanie odpisu do poziomu 6,5% do 2033 r.
Publicznie dostępna karta projektu KPRM nadal wskazuje jednak termin 2036 r. Konieczne jest zatem wyjaśnienie, jakie jest aktualne brzmienie projektu i na jakim etapie znajdują się prace legislacyjne.
Przedłużenie zamrożenia podstawy odpisu może ograniczyć realną wartość środków przeznaczanych na pomoc socjalną. Z drugiej strony nagłe przejście do zasad ogólnych może oznaczać istotny wzrost kosztów po stronie uczelni. Rozstrzygnięcie tej sprawy powinno uwzględniać zarówno sytuację finansową uczelni, jak i wpływ projektowanych przepisów na pracowników oraz osoby uprawnione do korzystania z ZFŚS.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jaki jest aktualny tekst projektu UD426 i jaki termin obowiązywania szczególnego mechanizmu ustalania odpisu na ZFŚS przewiduje obecnie ministerstwo: 31 grudnia 2036 r., 31 grudnia 2032 r. czy inny termin? Proszę o wskazanie daty i etapu prac, na którym wprowadzono ewentualną zmianę, oraz o udostępnienie aktualnego projektu.
Jakie są szczegółowe założenia i metodologia szacunku, zgodnie z którym powrót do zasad ogólnych oznaczałby dla 88 akademickich uczelni publicznych dodatkowe potrzeby w wysokości co najmniej 663 mln zł w 2027 r.? Proszę o przedstawienie danych źródłowych, przyjętych założeń oraz wyliczeń dla poszczególnych uczelni lub grup uczelni.
Czy szacunek 663 mln zł obejmuje wszystkie podmioty, których dotyczy art. 144 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce? Jeśli nie, jakie jednostki zostały pominięte i jaki byłby szacowany łączny koszt dla wszystkich objętych regulacją podmiotów?
Jak w latach 2018–2025 zmieniała się łączna kwota odpisów na ZFŚS w uczelniach publicznych oraz ich relacja do planowanych rocznych wynagrodzeń osobowych? Proszę o przedstawienie danych nominalnych, a także danych uwzględniających zmianę poziomu cen.
Jakie skutki dla realnej wartości funduszu i dostępności świadczeń socjalnych dla pracowników uczelni, w tym osób o najniższych dochodach, będzie miało utrzymanie podstawy odpisu z 2018 r.? Czy ministerstwo przeprowadziło ocenę tych skutków, a jeśli tak, jakie są jej wyniki?
Czy ministerstwo analizowało wariant stopniowego zwiększania odpisu, który pozwoliłby uniknąć gwałtownego wzrostu kosztów uczelni, a jednocześnie zakończyć wieloletnie utrzymywanie podstawy z 2018 r.? Jeśli tak, jakie warianty rozważano i dlaczego nie zostały przyjęte? Jeśli nie, czy ministerstwo zamierza taką analizę przeprowadzić?
Ile uczelni skorzystało w ostatnich latach z możliwości zwiększenia odpisu do poziomu nie wyższego niż 6,5 proc. planowanych rocznych wynagrodzeń osobowych po uzgodnieniu ze związkami zawodowymi? Proszę o podanie danych za każdy rok, w tym wysokości zwiększeń i liczby uczelni, które z tej możliwości nie skorzystały.
Czy projekt UD426 przewiduje zmianę wysokości odpisu na ZFŚS dotyczącego byłych pracowników uczelni będących emerytami lub rencistami, czy też ta kwestia pozostaje uregulowana odrębnie na podstawie art. 144 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce? Proszę o jednoznaczne wyjaśnienie zakresu podmiotowego projektowanej regulacji oraz jej wpływu na świadczenia dla tych osób.
Jakie uwagi zgłoszono w konsultacjach publicznych do projektu UD426, które z nich zostały uwzględnione, a które odrzucono? Proszę o udostępnienie aktualnej oceny skutków regulacji oraz zestawienia uwag wraz ze stanowiskiem ministerstwa.
Czy ministerstwo rozważa zmianę projektu w taki sposób, aby odpis był zwiększany stopniowo według określonej ustawowo ścieżki, z uwzględnieniem możliwości finansowych uczelni i ochrony realnej wartości świadczeń socjalnych? Jeśli tak, jaki byłby harmonogram i docelowy poziom odpisu?
Łączę wyrazy szacunku
Bartłomiej Pejo
Poseł na Sejm RP
Sekretarz stanu Marek Gzik
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9168 znakówadres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DBF-WFSN.055.5.2026.IS
Warszawa, 12 listopada 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 20545
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP, Pana Bartłomieja Pejo
w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie
wyższym i nauce (UD426) dotyczącego wysokości odpisu na zakładowy fundusz świadczeń
socjalnych w uczelniach publicznych.
Szanowny Panie Pośle,
w odpowiedzi na Pańską interpelację uprzejmie przekazuję następujące informacje.
Pismem z dnia 21 października 2026 r., znak: RM-0610-183-26 działając na podstawie art. 118
ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Prezes Rady Ministrów Donald Tusk przedstawił
Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy o zmianie ustawy – Przepisy wprowadzające
ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk nr 3264). Podczas 68. posiedzenia Sejmu
RP w dniach 5-6 listopada 2026 r. projekt ustawy został uchwalony bez poprawek. Kolejnym
etapem prac legislacyjnych jest rozpatrzenie projektu przez Senat RP.
Aktualny tekst projektu ustawy wraz z uzasadnieniem, oceną skutków regulacji, raportem
z konsultacji publicznych i opiniowania oraz zestawieniem uwag ze stanowiskiem Ministerstwa
Nauki i Szkolnictwa Wyższego (załącznik nr 1 i 2 do projektu) jest dostępny na stronie
internetowej Sejmu – druk nr 3264, dostęp:
https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/druk.xsp?nr=3264.
Projekt przewiduje przedłużenie do dnia 31 grudnia 2032 r. obowiązywania rozwiązania
określonego w art. 262 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669, z późn. zm.), zgodnie z którym w latach 2019–
2026 dla pracowników uczelni publicznej dokonuje się odpisu na zakładowy fundusz
świadczeń socjalnych, zwany dalej „ZFŚS”, w wysokości kwoty odpisu dokonanego w 2018 r.,
z możliwością jego zwiększenia – po uzgodnieniu ze związkami zawodowymi – do poziomu nie
wyższego niż 6,5% planowanych przez uczelnię w roku poprzednim rocznych wynagrodzeń
osobowych.
Szczegółowe założenia oraz metodologia oszacowania skutków finansowych projektowanej
regulacji zostały przedstawione w ocenie skutków regulacji dołączonej do projektu.
Ministerstwo uwzględniło szacunki przedstawione przez Konferencję Rektorów Akademic-
kich Szkół Polskich (KRASP), dokonane na podstawie danych z 88 akademickich uczelni
-- 1 of 3 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
publicznych. Jednocześnie oparło swoje ustalenia na własnych wyliczeniach sporządzonych
przez porównanie dwóch wariantów: wydatków wynikających z dalszego stosowania
mechanizmu określonego w art. 262 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo
o szkolnictwie wyższym i nauce oraz hipotetycznych wydatków, jakie uczelnie publiczne
musiałyby ponosić od 2027 r. w przypadku wygaśnięcia tego rozwiązania i stosowania art. 144
ust. 1 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2026 r.
poz. 1362), dalej: „ustawa PSWN”. Jako wariant porównawczy przedstawiono również
wyliczenia dot. sytuacji, kiedy do wysokości odpisu mogłyby być zastosowane przepisy ustawy
z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 288).
Obliczenia ministerstwa objęły wszystkie uczelnie publiczne, również tzw. uczelnie resortowe
działające w badanym okresie.
W projekcie przedstawiono m.in. zestawienie danych dot. wysokości odpisu na ZFŚS oraz
wysokości planowanych rocznych wynagrodzeń osobowych brutto w okresie 2019-2025
z podziałem uczelni publicznych na grupy wg nadzorujących resortów. Ministerstwo
przeprowadziło ocenę tych danych i przedstawiło swoje wnioski w ocenie skutków regulacji.
Odpowiadając na pytanie dotyczące liczby uczelni, które skorzystały z możliwości zwiększenia
odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych do poziomu nie wyższego niż 6,5%
planowanych rocznych wynagrodzeń osobowych, należy wskazać, że ustalenie takiej liczby
nie jest możliwe na podstawie danych pozostających w dyspozycji Ministerstwa. Zgodnie
z art. 144 ust. 4 ustawy PSWN, odpisy na pracowników uczelni oraz odpisy na byłych
pracowników uczelni publicznej będących emerytami lub rencistami tworzą w uczelni
publicznej jeden fundusz. W konsekwencji wartość odpisu na ZFŚS wykazywana
w sprawozdaniu z wykonania planu rzeczowo-finansowego uczelni stanowi łączną wartość
tych odpisów. Oznacza to, że na podstawie dostępnych danych nie jest możliwe wyodrębnienie
części odpisu przypadającej na pracowników, a tym samym ustalenie, czy oraz w jakim zakresie
dana uczelnia skorzystała z możliwości zwiększenia odpisu do poziomu określonego w ustawie.
Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że decyzja o zwiększeniu odpisu na ZFŚS
pozostaje w zakresie autonomii uczelni i jest podejmowana w uzgodnieniu z działającymi
w uczelni organizacjami związkowymi. Obowiązujące przepisy nie nakładają na uczelnie
obowiązku przekazywania ministrowi informacji o skorzystaniu z tego rozwiązania.
Ministerstwo dysponuje informacjami o łącznej wysokości odpisu na ZFŚS w poszczególnych
uczelniach, jednak możliwość ich udostępniania podlega ograniczeniom wynikającym z art. 350
ust. 3 ustawy PSWN.
Utrzymanie odpisu na ZFŚS na poziomie wysokości z 2018 r. służy zapewnieniu uczelniom
publicznym przewidywalności finansowej i nie może być utożsamiane z ustawowym
ograniczeniem dostępu pracowników do świadczeń socjalnych. Projekt nie obniża wysokości
odpisu w ujęciu nominalnym ani nie pozbawia uczelni możliwości jego zwiększenia. Uczelnia
nadal będzie mogła, po uzgodnieniu ze związkami zawodowymi, przeznaczyć na fundusz
dodatkowe środki, z zachowaniem określonego w ustawie limitu.
Należy zaznaczyć, że na poziom ochrony poszczególnych pracowników wpływa nie tylko
łączna wysokość funduszu, lecz również sposób jego podziału. Zasady korzystania
ze świadczeń określa pracodawca w regulaminie ustalanym z udziałem strony związkowej,
przy czym ustawowym kryterium przyznawania świadczeń pozostaje sytuacja życiowa,
rodzinna i materialna osoby uprawnionej. Oznacza to, że pracownicy o najniższych dochodach
powinni być chronieni w pierwszej kolejności, a ograniczenie realnej wartości funduszu
nie powinno być rozkładane jednakowo na wszystkie osoby uprawnione. Regulamin funduszu
może przewidywać koncentrację środków na osobach najbardziej potrzebujących, a uczelnia
publiczna może zwiększyć odpis, jeżeli pozwala na to jej sytuacja finansowa.
-- 2 of 3 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Przyjęte rozwiązanie realizuje zatem zasadę odpowiedzialnego wyważenia wartości: z jednej
strony zachowuje stabilne źródło finansowania działalności socjalnej i mechanizmy ochrony
pracowników, z drugiej zaś zapobiega automatycznemu wzrostowi kosztów, który mógłby
ograniczyć zdolność uczelni do finansowania ich podstawowych zadań.
Przygotowując projekt, Ministerstwo skoncentrowało swoje analizy na skutkach, jakie
dla sektora wywołałoby wygaśnięcie dotychczasowego rozwiązania z końcem 2026 r.
Ustalono, że zmiana zasad naliczania odpisu wiązałaby się ze skokowym wzrostem kosztów
ponoszonych przez uczelnie publiczne. Za najbardziej racjonalne i proporcjonalne na obecnym
etapie uznano zatem przedłużenie obowiązującego mechanizmu do końca 2032 r. Rozwiązanie
to zapewnia uczelniom przewidywalność finansową, a zarazem nie wyklucza zwiększenia
środków na działalność socjalną tam, gdzie pozwala na to kondycja finansowa jednostki.
W ocenie Ministerstwa mechanizm zdecentralizowany jest obecnie rozwiązaniem bardziej
elastycznym niż ustawowe wprowadzanie jednolitej ścieżki wzrostu odpisu dla wszystkich
uczelni publicznych, niezależnie od ich sytuacji ekonomicznej. Wariant stopniowego
zwiększenia wysokości odpisu oznaczałby w praktyce istotny i trwały wzrost kosztów uczelni,
co wymagałoby zapewnienia dodatkowego finansowania całego sektora. Kwestia zwiększenia
nakładów na szkolnictwo wyższe i naukę ma charakter szerszy niż projektowana regulacja
i powinna być rozpatrywana w ramach celowościowej polityki finansowania sektora.
Nie wyklucza to jednocześnie ponownego przeanalizowania zasad naliczania odpisu
w przyszłości, po zgromadzeniu danych pozwalających ocenić zarówno potrzeby pracowni-
ków, jak i możliwości finansowe sektora.
Odnosząc się do pytania o zakresie podmiotowym projektowanej regulacji należy wskazać,
że przepisy zmienianej ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym
i nauce regulowały kwestie wysokości odpisu na ZFŚS wyłącznie w zakresie odpisu
na pracowników. Odpis na byłych pracowników będących emerytami lub rencistami,
korzystających z opieki socjalnej uczelni objęty jest regulacją art. 144 ustawy PSWN i nigdy
nie podlegał „mrożeniu”.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Marek Gzik
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 3 of 3 --