Interpelacja w sprawie sytuacji finansowej powiatu gostynińskiego oraz sposobu rozpatrzenia przez ministra finansów i gospodarki wniosków samorządu o dodatkowe środki na realizację zadań publicznych w 2026 r.
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20533
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie sytuacji finansowej powiatu gostynińskiego oraz sposobu rozpatrzenia przez ministra finansów i gospodarki wniosków samorządu o dodatkowe środki na realizację zadań publicznych w 2026 r.
Zgłaszający: Maciej Małecki
Data wpływu: 20-10-2026
Szanowny Panie Ministrze,
Zarząd Powiatu Gostynińskiego w pismach z 27 stycznia i 10 września 2026 r. zwracał się do ministra finansów i gospodarki o zwiększenie środków na realizację zadań publicznych. Wskazywał przy tym na rosnące koszty funkcjonowania placówek oświatowych, pomocy społecznej, transportu zbiorowego i utrzymania infrastruktury drogowej, a także na ryzyko wystąpienia niedoboru środków na pokrycie wydatków bieżących.
Z odpowiedzi Ministerstwa Finansów z 21 maja 2026 r. wynika, że łączne dochody powiatu gostynińskiego z udziałów w podatkach PIT i CIT oraz subwencji ogólnej ustalone na 2026 r. wynoszą 74,71 mln zł, tj. o 2,39 mln zł (3,3%) więcej niż w 2025 r. Dla porównania, dochody wszystkich powiatów z tych samych źródeł wzrosły w tym okresie o 9,2%. Oznacza to, że dynamika wzrostu dochodów w skali wszystkich powiatów była niemal trzykrotnie wyższa niż w przypadku powiatu gostynińskiego. Co więcej, sama subwencja ogólna dla powiatu została zmniejszona o 677,3 tys. zł (2,1%).
Ministerstwo Finansów wyjaśnia, że przyczyną obniżenia subwencji było zmniejszenie potrzeb wyrównawczych, wynikające ze wzrostu wskaźnika zamożności powiatu z 723,40 zł w 2025 r. do 814,81 zł w 2026 r. Wzrost tego wskaźnika nie musi jednak oznaczać rzeczywistej poprawy kondycji finansowej samorządu ani zmniejszenia kosztów realizacji jego ustawowych zadań. Jednocześnie obecny rząd zlikwidował program Polski Ład, z którego samorządy, w tym powiatowe otrzymywały znaczne środki na inwestycje podnoszące poziom życia mieszkańców, zwiększające bezpieczeństwo, lub wyrównujące różnice rozwojowe, co miało miejsce w powiecie gostynińskim.
Przedstawione dane rodzą zatem uzasadnione wątpliwości, czy obowiązujący mechanizm naliczania subwencji ogólnej w wystarczającym stopniu uwzględnia rzeczywiste potrzeby finansowe powiatu. W szczególności wymaga wyjaśnienia, dlaczego wzrost wskaźnika zamożności skutkuje ograniczeniem wsparcia wyrównawczego, mimo że samorząd sygnalizuje pogłębiające się trudności w finansowaniu podstawowych zadań publicznych.
W odpowiedzi z 22 września 2026 r. ministerstwo przedstawiło zasady podziału rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego, wskazując, że środki te są rozdzielane według ustawowych kryteriów, a nie na indywidualny wniosek samorządu. Jednocześnie wystąpienie powiatu gostynińskiego przekazano Regionalnej Izbie Obrachunkowej w Warszawie.
Dotychczasowa korespondencja nie zawiera jednak jednoznacznej oceny, w jakim stopniu dochody powiatu gostynińskiego odpowiadają rzeczywistym kosztom realizacji jego zadań. Nie rozstrzygnięto również, czy powiat spełnia kryteria uzyskania środków z rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego, ani nie wskazano konkretnych możliwości dodatkowego wsparcia finansowego w 2026 r.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło szczegółową analizę sytuacji finansowej powiatu gostynińskiego, uwzględniającą rzeczywiste koszty realizacji zadań publicznych oraz zgłaszane ryzyko niedoboru środków na wydatki bieżące? Jeżeli tak, jakie są wyniki tej analizy i jakie czynniki odpowiadają za tak znaczną dysproporcję między wzrostem dochodów powiatu gostynińskiego (3,3%) a wzrostem dochodów wszystkich powiatów (9,2%)?
Czy powiat gostyniński otrzymał w 2026 r. dodatkowe środki z rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego? Jeżeli tak, w jakiej wysokości i na jakie zadania? Jeżeli nie, jakie kryteria nie zostały spełnione i czy powiat może zostać uwzględniony w kolejnych podziałach tej rezerwy?
Jakie inne możliwości dodatkowego wsparcia finansowego powiatu gostynińskiego istnieją w 2026 r., w szczególności w zakresie oświaty, pomocy społecznej i infrastruktury drogowej? Czy ministerstwo podjęło w tej sprawie działania we współpracy z resortami odpowiedzialnymi za finansowanie poszczególnych zadań?
Jakie wnioski dotyczące adekwatności finansowania powiatów wynikają z oceny funkcjonowania ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, przedstawionej 24 czerwca 2026 r. Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego? Czy przewidywane są zmiany w sposobie ustalania potrzeb finansowych powiatów, uwzględniające rzeczywiste koszty wykonywania zadań publicznych, a jeżeli tak, jaki jest zakres i harmonogram planowanych działań?
Z poważaniem
Maciej Małecki
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Hanna Majszczyk
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 13 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (6)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11889 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 9 listopada 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 20533 w sprawie sytuacji finansowej powiatu
gostynińskiego
Znak sprawy: ST4.054.11.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Kancelaria Sejmu RP
ul. Wiejska 4/6/8
00-902 Warszawa
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 20533 Pana Posła Macieja Małeckiego w sprawie
sytuacji finansowej powiatu gostynińskiego oraz sposobu rozpatrzenia przez
Ministra Finansów i Gospodarki wniosków samorządu o dodatkowe środki na
realizację zadań publicznych w 2026 r., proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego1 zmieniła zasady ustalania dochodów dla jednostek samorządu
terytorialnego (JST), wzmacniając finansowo samorządy. Dochody JST opierają się
głównie na określonych ustawowo udziałach w podatku dochodowym od osób
fizycznych (PIT) i podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) liczonych jako
procent dochodów podatników z terenu danej JST. Do obliczenia potrzeb
finansowych, a w konsekwencji także dochodów uwzględniane są dane budżetowe
oraz statystyczne dostępne w roku, w którym opracowywany jest projekt ustawy
budżetowej na kolejny rok budżetowy.
W odpowiedzi na pytanie nr 1 dotyczące sytuacji finansowej powiatu
gostynińskiego, uprzejmie informuję, że zgodnie z przepisami ww. ustawy
o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, dochody samorządów są
obliczane na podstawie algorytmów określanych w ustawie, a nie na podstawie
wydatków ponoszonych przez poszczególne samorządy. Nie można więc potrzeb
finansowych utożsamiać z rzeczywistymi wydatkami ponoszonymi przez JST.
1 Dz.U. z 2026 r. poz. 1252
-- 1 of 5 --
2/5
Odnosząc się do kwestii zróżnicowania wielkości tempa wzrostu dochodów
powiatów należy się odnieść do wysokości potrzeb wyrównawczych
poszczególnych jednostek. Do ich ustalenia brane są pod uwagę m.in. potrzeby
wydatkowe poszczególnych samorządów, które są bardzo zróżnicowane, ponieważ
mają na nie wpływ czynniki społeczno-demograficzne, takie jak np.: liczba i struktura
wiekowa ludności oraz różnice w koszcie dostarczenia danej usługi. Powyższe
sprawia, że samorządy o identycznym potencjale dochodowym, mają zwiększone
potrzeby wydatkowe i znajdują się w innej sytuacji finansowej.
Wprowadzenie jednolitych kryteriów identyfikacji poziomu zamożności
samorządów uwzględnia nie tylko dysproporcje dochodowe między poszczególnymi
jednostkami samorządu terytorialnego, ale również zróżnicowanie potrzeb
wydatkowych, które jest mierzone za pomocą danych statystycznych, tzw.
determinant. Determinanty wynikają z zastosowania oficjalnych danych
statystycznych gromadzonych przez GUS.
Należy podkreślić, że zarówno przepisy poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 13
listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, jak i nowej
ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego, nie zawierają żadnych unormowań i mechanizmów zapewniających
samoczynny, stały i bezwzględny wzrost dochodów wszystkich jednostek
samorządu terytorialnego w każdym następnym roku, w oderwaniu od wyników
zastosowania algorytmów obliczeniowych. Ustawa ma charakter generalny, zawiera
uniwersalne rozwiązania, co oznacza, że nie jest w stanie uwzględnić indywidualnej,
wyjątkowej i unikalnej sytuacji każdego powiatu w kraju.
Analizując sytuację finansową powiatu gostynińskiego, należy zauważyć,
że potrzeby wyrównawcze powiatu gostynińskiego zwiększyły się z 14 481 780 zł w
2026 r. do 16 046 924 zł w 2027 zł, tj. o kwotę 1 565 144 zł (10,8%).
Łączna kwota należnych dochodów z tytułu udziału w PIT, CIT oraz subwencji
ogólnej dla powiatu gostynińskiego w 2026 r. wyniesie ogółem 74 710 tys. zł,
natomiast na 2027 r. zaplanowano wzrost dochodów z ww. tytułów do kwoty 79 536
tys. zł (tj. o 6,5% ).
Kluczowym miernikiem kondycji finansowej jednostek samorządu terytorialnego
jest dodatni wynik bieżący, określany jako nadwyżka operacyjna. Odzwierciedla ona
zdolność jednostki do finansowania zadań bieżących, generowania środków
na inwestycje oraz obsługi zadłużenia. Osiągnięta nadwyżka operacyjna dowodzi,
że w jednostce samorządu terytorialnego nie występuje ryzyko niedoboru środków
finansowych na realizację obligatoryjnych zadań bieżących. Nadwyżka bieżąca
powiatu gostynińskiego za 2025 r. wyniosła 9,6 mln zł, przy planowanej nadwyżce w
wysokości 3,4 mln zł. Natomiast nadwyżka dochodów bieżących nad wydatkami
bieżącymi powiatu gostynińskiego za III kw. 2026 r. zwiększyła do 18,3 mln zł przy
planowanej nadwyżce na 2026 r. w wysokości 2,1 mln zł.
W tym miejscu należy też przypomnieć, że Ministerstwo Finansów nie sprawuje
nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego, które są samodzielne i
-- 2 of 5 --
3/5
wykonują zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.
Samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej
zgodnie z art. 165 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej2. Zatem działania
Ministerstwa Finansów nie mogą wkraczać w podlegającą ochronie sądowej
samodzielność jednostek samorządu terytorialnego.
W odpowiedzi na pytanie nr 2 dotyczące środków z rezerwy otrzymanych przez
powiat gostyniński, informuję, że zgodnie z art. 34 ustawy, w systemie dochodów
jednostek samorządu terytorialnego tworzy się rezerwę na uzupełnienie dochodów
samorządów, której podział następuje w trakcie roku budżetowego na podstawie
kryteriów opracowanych przy udziale strony samorządowej Komisji Wspólnej
Rządu i Samorządu Terytorialnego.
Powiat gostyniński w 2026 roku z rezerwy na uzupełnienie dochodów JST otrzymał
dotychczas:
• kwotę 100 675 zł z uwzględnieniem liczby dzieci w pieczy zastępczej;
• kwotę 245 187 zł z uwzględnieniem liczby mieszkańców DPS.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że obecnie w konsultacji ze Stroną Samorządową
KWRIST podziałowi podlega pozostała cześć rezerwy na uzupełnienie dochodów
jednostek samorządu terytorialnego. Dodatkowo, planuje się, że powiat gostyniński
otrzyma w 2026 r. kwotę 58 453 zł ze środków rezerwy na uzupełnienie dochodów
JST w obszarze oświaty z tytułu dofinansowania kosztów związanych z wypłatą
odpraw dla nauczycieli.
W odpowiedzi na pytanie nr 3 dotyczące dodatkowego wsparcia dla powiatu
gostynińskiego, uprzejmie informuję, że powiaty mogą otrzymać dofinansowanie
zadań drogowych z Rządowego Fundusz Rozwoju Dróg utworzonego na mocy
ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg3,
na zasadach określonych w ustawie.
Fundusz ten jest mechanizmem wsparcia dla jednostek samorządu terytorialnego,
realizujących inwestycje na drogach samorządowych. Rządowy Fundusz Rozwoju
Dróg (RFRD) stanowi kompleksowy instrument wsparcia realizacji zadań na drogach
zarządzanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Jego celem jest
przyspieszenie powstawania nowoczesnej i bezpiecznej infrastruktury drogowej na
szczeblu lokalnym, stanowiącej ważny element prawidłowego funkcjonowania
i rozwoju gospodarki oraz przyczyniającej się do poprawy poziomu życia obywateli
Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg to jedno z najważniejszych narzędzi dotacyjnych,
pozwalające uzyskać dofinansowanie do 80% kosztów inwestycji na budowę,
przebudowę lub remont dróg powiatowych, skrzyżowań czy infrastruktury dla
pieszych.
Dodatkowo, powiaty mogą korzystać z Funduszy Unii Europejskiej, które
są redystrybuowane w ramach Wojewódzkich Programów Regionalnych (Fundusze
2 Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483
3 Dz.U. 2025 r. poz. 94, z późn. zm
-- 3 of 5 --
4/5
Europejskie dla Regionów). Każde województwo zarządza własnym programem
operacyjnym, w ramach którego powiaty mogą wnioskować o środki na kluczowe
zadania sieci drogowej, uzupełniające bezpieczeństwo oraz spójność komunikacyjną
regionu.
Odnosząc się potrzeb oświatowych powiatu gostynińskiego, należy mieć na
względzie art. 26 ust. 3 ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego, który określa, że minister właściwy do spraw oświaty i wychowania
ustala potrzeby oświatowe jednostek samorządu terytorialnego, dokonując
podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między poszczególne jednostki
samorządu terytorialnego, biorąc pod uwagę zakres realizowanych przez
te jednostki zadań oświatowych.
W zakresie realizacji zadań oświatowych powiaty mogą wystąpić np. o środki
finansowe z programu rządowego zaplanowanego na lata 2026–2029 pn.
„Pracownie Kompas Jutra”, który polega na wspieraniu organów prowadzących
szkoły podstawowe i placówki doskonalenia nauczycieli.
Powiaty mogą otrzymywać dotacje na dofinansowanie zadań własnych, przy czym
środki te mogą wspierać m.in. inwestycje oświatowe, infrastrukturę, utrzymanie
obiektów czy wybrane zadania publiczne należące do właściwości powiatu przy
czym możliwość ich udzielania regulują przepisy szczególne.
W przypadku realizacji przez powiat np. zadań z zakresu pomocy społecznej,
stosownie do art. 115 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej4, -
jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymywać dotacje celowe z budżetu
państwa na dofinansowanie zadań własnych z zakresu pomocy społecznej, przy
czym wysokość dotacji nie może przekroczyć 80% kosztów realizacji zadania.
W odpowiedzi na pytanie nr 4 dotyczące oceny nowego systemu finansowania
samorządów, uprzejmie informuję, że po pierwszym roku obowiązywania ustawy,
zgodnie z art. 119 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, została
dokonana ewaluacja oraz ocena skutków jej wdrożenia. Ocena ta została
przedstawiona 24 czerwca 2026 r. na specjalnym posiedzeniu Komisji Wspólnej
Rządu i Samorządu Terytorialnego.
Biorąc pod uwagę dane budżetowe wskazano, że efekt finansowy, wynikający
z wprowadzenia nowej ustawy o dochodach jest dla samorządów pozytywny,
a wynika to m.in. ze zwiększenia o 24,8 mld zł dochodów samorządów w 2025 r.
w stosunku do dochodów obliczonych na ten sam rok według systemu
obowiązującego do końca 2024 r., a także zwiększenia o 28,5 mld zł dochodów
w 2026 r. W perspektywie najbliższej dekady szacuje się, że dochody JST wzrosną
o ponad 345 mld zł.
Analiza skutków wprowadzenia nowej ustawy wykazała, że w przypadku powiatów
ogółem ich dochody wyliczone według poprzedniej ustawy wyniosły:
w 2025 r. - 32,52 mld zł,
w 2026 r. – 35,00 mld zł,
podczas gdy dochody powiatów ogółem wyliczone zgodnie z nową ustawą wyniosły:
4 Dz.U. 2026 r. poz. 639
-- 4 of 5 --
5/5
w 2025 r. - 35,81 mld zł,
w 2026 r. – 38,62 mld zł.
Oznacza to, że w wyniku przeprowadzenia reformy, dochody powiatów ogółem
zwiększyły się w 2025 r. o 3,29 mld zł (10,1%) i w 2026 r. o 3,62 mld zł (10,3%).
Powyższe potwierdza pozytywny charakter efektów finansowych nowej ustawy.
Mając świadomość, że reforma ma charakter systemowy, pełne efekty przebudowy
mechanizmu ustalania dochodów JST będą możliwe do zaobserwowania dopiero
w dłuższej perspektywie czasowej, obejmującej w szczególności różne fazy cyklu
koniunkturalnego, ewentualne zmiany polityki podatkowej państwa czy kwestie
zmian demograficznych. W związku z powyższym, następuje dalsze monitorowanie
skutków ustawy oraz analiza funkcjonowania poszczególnych mechanizmów
systemu dochodów JST.
Warto dodać, że w ramach dalszych działań nad ewaluacją systemu dochodów
samorządowych, w Ministerstwie Finansów zostaną powołane zespoły robocze,
których zadaniem będzie analiza rozwiązań zawartych w ustawie o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego, przede wszystkim w zakresie determinant
potrzeb wyrównawczych wpływających na poziom zamożności jednostek.
Zaproszenie do udziału w tych pracach zostało skierowane również do Związku
Powiatów Polskich.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 5 of 5 --