Interpelacja w sprawie systemowego wsparcia polskich rękodzielników i rzemieślników ludowych oraz promocji rodzimego dziedzictwa kulturowego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20432
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie systemowego wsparcia polskich rękodzielników i rzemieślników ludowych oraz promocji rodzimego dziedzictwa kulturowego
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa, Lidia Czechak, Marek Subocz, Jarosław Krajewski, Patryk Wicher, Robert Warwas, Bogumiła Olbryś
Data wpływu: 15-10-2026
Szanowni Państwo Ministrowie,
zwracam się o przedstawienie działań podejmowanych i planowanych przez oba resorty na rzecz polskich rękodzielników, twórców ludowych i rzemieślników, którzy poprzez swoją pracę chronią tradycyjne umiejętności, promują regionalne dziedzictwo oraz przekazują kolejnym pokoleniom wiedzę o polskiej kulturze.
Podczas lokalnych wydarzeń, festiwali pieśni i tańca ludowego, jarmarków oraz spotkań poświęconych tradycji spotykam osoby, których działalność ma istotną wartość artystyczną, edukacyjną i społeczną. Ich wyroby oraz pokazy rzemiosła pozwalają uczestnikom poznać tradycyjne techniki, regionalne wzornictwo i historię miejscowych społeczności. Za każdym takim przedsięwzięciem stoją jednak konkretne koszty: materiałów, narzędzi, wielogodzinnej pracy, przygotowania stoiska, transportu, opłat wystawienniczych, a niekiedy również noclegu.
Z rozmów z twórcami wynika, że przychody ze sprzedaży podczas wydarzeń często nie pokrywają tych wydatków. Zdarza się, że nie zwracają się nawet koszty paliwa. Tymczasem sama obecność rękodzielników wzbogaca wydarzenie, przyciąga odbiorców i służy promocji polskiego dziedzictwa. Powstaje zatem pytanie, czy obecny system wsparcia odpowiednio uwzględnia pracę osób, które tę kulturę tworzą i prezentują.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi program „Kultura ludowa i tradycyjna”, obejmujący również nabór „Mistrz tradycji”. Należy jednak wyjaśnić, w jakim stopniu istniejące instrumenty odpowiadają na codzienne potrzeby indywidualnych rękodzielników, w szczególności związane z udziałem w wydarzeniach, dostępem do odbiorców oraz wynagrodzeniem za pokazy i działalność edukacyjną.
Ochrona kultury ludowej powinna być trwałym priorytetem polityki państwa. Wsparcie twórców, świadome wybieranie ich wyrobów oraz uczestnictwo w wydarzeniach promujących rodzime tradycje mogą stanowić konkretny przejaw patriotyzmu: troski o polskie dziedzictwo, lokalne wspólnoty i zachowanie umiejętności, których utrata byłaby trudna do odwrócenia.
Potrzebne są zarówno dostępne instrumenty finansowe, jak i konsekwentna promocja. Odbiorcy powinni rozumieć, skąd wynika cena autentycznego rękodzieła, ile pracy wymaga jego wykonanie oraz czym różni się ono od masowo produkowanych przedmiotów jedynie nawiązujących do ludowego wzornictwa. Szczególną rolę mają tu resort kultury oraz resort rolnictwa, odpowiedzialny za rozwój obszarów wiejskich, na których pielęgnowana jest znaczna część tych tradycji.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jakie programy obu ministerstw i podległych im instytucji umożliwiają obecnie wsparcie indywidualnych rękodzielników oraz rzemieślników ludowych? Proszę wskazać zasady dostępu, uprawnione grupy wnioskodawców, rodzaje finansowanych kosztów oraz wysokość przyznanych i wypłaconych środków w latach 2024-2026. Proszę odrębnie wykazać wsparcie kierowane bezpośrednio do twórców oraz dotacje dla organizatorów wydarzeń i instytucji.
2. Czy przeprowadzono diagnozę sytuacji ekonomicznej twórców ludowych, obejmującą koszty wytwarzania, udziału w wydarzeniach, wysokość uzyskiwanych przychodów oraz bariery kontynuowania działalności? Jeśli tak, proszę udostępnić wyniki i wynikające z nich rekomendacje. Jeśli nie, czy i kiedy taka analiza zostanie przeprowadzona?
3. Czy planowane jest utworzenie odrębnego programu niewielkich, łatwo dostępnych dotacji dla rękodzielników, obejmującego m.in. materiały i narzędzia służące pokazom, transport, noclegi, przygotowanie stoiska oraz opłaty za udział w wydarzeniach promujących kulturę ludową? Proszę wskazać możliwy termin uruchomienia, budżet i proponowane zasady rozliczania.
4. Czy w wydarzeniach finansowanych ze środków publicznych przewiduje się zapewnienie twórcom wynagrodzenia za pokazy rzemiosła, warsztaty i prezentacje edukacyjne oraz pokrycie uzasadnionych kosztów ich udziału? Czy resorty rozważą wprowadzenie takich kosztów jako wyraźnej kategorii wydatków kwalifikowanych i kryterium oceny wniosków organizatorów?
5. Czy istniejące programy są dostępne również dla twórców działających indywidualnie, bez prowadzenia działalności gospodarczej i bez przynależności do organizacji? Proszę wskazać dostępne ścieżki wsparcia, ograniczenia oraz planowane rozwiązania dla osób, które ze względu na niewielką skalę działalności nie mają zaplecza administracyjnego do przygotowywania rozbudowanych wniosków.
6. Czy oba ministerstwa podejmą współpracę nad wieloletnim programem ochrony i rozwoju polskiego rękodzieła ludowego, łączącym wsparcie twórców, promocję wydarzeń, edukację i rozwój obszarów wiejskich? Proszę wskazać instytucję koordynującą, zakres odpowiedzialności resortów oraz możliwość zabezpieczenia środków od 2027 r.
7. Czy planowana jest ogólnopolska kampania promująca polskie rękodzieło i kulturę ludową, wyjaśniająca ich wartość oraz zachęcająca do odwiedzania festiwali, jarmarków i pracowni twórców? Proszę określić planowany budżet, kanały promocji, partnerów i mierzalne cele. Czy kampania obejmie również mniejsze miejscowości i wydarzenia o zasięgu lokalnym? Nie chodzi tu wyłącznie o działania ministerstwa i organizowane duże jedno wydarzenie w ciągu roku, ale przede wszystkim wsparcie masowych festiwali, wydarzeń o charakterze ludowym promujące różne regiony Polski, tradycję, lokalną kuchnię, obrzędy, teksty, czy pieśni oraz muzykę.
8. Jakie działania zostaną podjęte, aby zwiększyć świadomość odbiorców dotyczącą pochodzenia, autentyczności i pracochłonności wyrobów rękodzielniczych? Czy rozważane jest dobrowolne oznaczenie lub system prezentacji autentycznego polskiego rękodzieła ludowego, opracowany z udziałem twórców i ekspertów, bez nakładania na małe pracownie nadmiernych kosztów?
9. Czy resorty wesprą wspólną promocję twórców i kalendarza wydarzeń kultury ludowej, np. poprzez ogólnodostępny portal prezentujący pracownie, tradycyjne techniki, warsztaty i miejsca zakupu wyrobów? Jak zapewnione zostaną aktualność informacji i dostępność takiego rozwiązania dla osób mniej sprawnie korzystających z narzędzi cyfrowych?
10. Jakie instrumenty resortu rolnictwa i rozwoju wsi mogą służyć zachowaniu tradycyjnego rzemiosła na obszarach wiejskich? Proszę wskazać możliwości wsparcia poprzez lokalne grupy działania, współpracę z kołami gospodyń wiejskich, rozwój turystyki wiejskiej i lokalnych produktów oraz wyjaśnić, które rozwiązania są faktycznie dostępne dla indywidualnych rękodzielników.
11. Czy planowane jest zwiększenie wsparcia dla międzypokoleniowego przekazywania umiejętności, w tym odpłatnej pracy mistrzów z uczniami, warsztatów dla dzieci i młodzieży oraz współpracy twórców ze szkołami i domami kultury? Proszę wskazać sposób identyfikowania ginących specjalności rzemiosła oraz działania zapewniające im kontynuację.
12. Czy ministerstwa przeprowadzą konsultacje z samymi rękodzielnikami i rzemieślnikami ludowymi, uwzględniające także osoby niezrzeszone i twórców z małych miejscowości? Proszę podać termin, formę konsultacji oraz sposób wykorzystania ich wyników przy przygotowywaniu programów.
13. Czy rząd zamierza nadać promocji polskiego rękodzieła i kultury ludowej wyraźny priorytet w polityce kulturalnej oraz rozwoju obszarów wiejskich? Jakie konkretne zobowiązania finansowe i organizacyjne będą temu towarzyszyć oraz jakie wskaźniki pozwolą ocenić poprawę sytuacji twórców, wzrost zainteresowania odbiorców i zachowanie tradycyjnych umiejętności?
Proszę o odrębne odpowiedzi obu ministrów w zakresie ich kompetencji, zawierające konkretne kwoty, terminy, zasady dostępu do wsparcia i planowane działania. W odniesieniu do proponowanych rozwiązań proszę jednoznacznie wskazać, czy zostaną podjęte, a w przypadku odpowiedzi negatywnej - przedstawić uzasadnienie i rozwiązania alternatywne.
Polscy rękodzielnicy i rzemieślnicy ludowi są depozytariuszami wiedzy i umiejętności stanowiących część naszego narodowego dziedzictwa. Państwowe wsparcie powinno tworzyć warunki, w których ich praca może być godnie wynagradzana, a tradycja - rozwijana i przekazywana dalej.
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
20498 znakówktórych dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2637078.11857999.11224834
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 20432 posłów Wioletty Marii Kulpy, Lidii Czechak, Marka
Subocza, Jarosława Krajewskiego, Patryka Wichra, Roberta Warwasa oraz Bogumiły Olbryś
z 20 października 2026 roku w sprawie systemowego wsparcia polskich rękodzielników
i rzemieślników ludowych oraz promocji rodzimego dziedzictwa kulturowego, uprzejmie
proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
W zakresie kultury ludowej i tradycyjnej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
realizuje działania, których celem jest dbałość o autentyczne wartości kultury ludowej oraz
istotne elementy niematerialnego dziedzictwa kulturowego, wymagających szczególnej
ochrony i kontynuacji. MKiDN pełni rolę głównego mecenasa polskiej kultury ludowej, a więc
określa i realizuje strategiczne programy mające na celu ochronę (w tym badanie
i dokumentowanie ludowych dóbr kultury), zachowanie wartości tradycyjnej kultury, a także
ich przekaz i popularyzację wśród społeczeństwa.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapewnia równy dostęp do środków
publicznych dla wszystkich depozytariuszy tradycji działających w obszarze kultury ludowej,
ogłaszając corocznie programy dotacyjne skierowane do różnych podmiotów realizujących
projekty z udziałem twórców ludowych, rękodzielników, muzyków, śpiewaków, mistrzów
tradycji i lokalnych wspólnot. Obowiązujące w MKiDN mechanizmy finansowania są
skierowane do wszystkich dziedzin kultury ludowej.
Podstawowym instrumentem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawowaniu
opieki nad kulturą ludową jest coroczne ogłaszany program
Kultura Ludowa i Tradycyjna,
który dotyczy szeroko pojętej kultury ludowej zarówno jej spuścizny, jak i współczesnych
zjawisk kulturowych. Program wpisuje się zatem w kilka obszarów działania, w tym:
dokumentowanie, badanie i przekaz dziedzictwa kulturowego, edukację regionalną,
animację oraz kreowanie twórczości inspirowanej sztuką ludową. W ramach programu
wspierane są także zadania dotyczące kultywowania tradycji przez mniejszości narodowe
i etniczne, a także przez różne grupy środowiskowe i wiekowe. Program ogłaszany jest raz
do roku, najczęściej na przełomie października i listopada.
Ministerstwo KiDN modyfikuje zapisy regulaminowe programu, uwzględniając uwagi
zgłaszane przez środowiska działające w sferze kultury ludowej, i tym samym wychodzi
naprzeciw oczekiwaniom tego środowiska. Program ma charakter konkursowy,
a oceny projektów dokonują niezależni eksperci z różnych dziedzin kultury tradycyjnej,
pochodzący z różnych regionów kraju. Podmiotami uprawnionymi do ubiegania się
o dofinansowanie są: organizacje pozarządowe, samorządowe instytucje kultury, kościoły
i związki wyznaniowe oraz podmioty gospodarcze działające w sferze kultury ludowej.
-- 1 of 7 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Program podlega stałej tendencji rozwojowej, z roku na rok wzrasta nie tylko liczba
składanych projektów, lecz również liczba przyznawanych dotacji oraz wysokość środków
przeznaczonych na dofinansowanie najciekawszych zadań, co obrazuje poniższa tabela
(podane informacje dotyczące wszystkich wniosków dofinansowanych w programie;
uzyskanie danych dotyczących zakresu udziału w danym projekcie twórców ludowych -
rzemieślników i rękodzielników - wymagałoby odrębnej analizy pod tym kątem kilkuset
wniosków, brak jest narzędzia, dokonującego automatycznych agregacji danych).
Edycja Liczba wniosków
poprawnych formalnie
Liczba ogółem
dofinansowanych
wniosków
Łączna kwota
przyznanych dotacji
2024 679 166 8 470 720 zł
2025 677 211 11 339 081 zł
2026 769 230 14 652 252 zł
Wśród zadań wspieranych w ramach programu przez MKiDN znajdują się przedsięwzięcia
organizowane cyklicznie od wielu lat: regionalne przeglądy, konkursy, warsztaty, szkolenia
z dziedziny szeroko pojętego folkloru, sztuki i rękodzieła ludowego, a także festiwale
o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym, w ramach których organizowane są targi
i pokazy sztuki ludowej oraz warsztaty i szkolenia rękodzielnicze. MKiDN dofinansowuje
także nowe inicjatywy i projekty preferujące nowatorskie formy kultywowania
i kontynuacji tradycji. W ramach zadań z zakresu sztuki i rękodzieła ludowego wspierane
są konkursy i wystawy dotyczące różnych dziedzin twórczości ludowej. Zapisy
regulaminowe programu dają możliwość finansowania, w ramach różnych wydarzeń
folklorystycznych, honorariów oraz zakupu materiałów dla twórców ludowych
prowadzących warsztaty, pokazy i targi sztuki ludowej, a także nagród finansowych
w konkursach i przeglądach sztuki ludowej. Sztandarowym przykładem dofinansowania
zadania, w którym uczestniczą twórcy ludowi i rękodzielnicy, są Ogólnopolskie Targi Sztuki
Ludowej w Kazimierzu nad Wisłą, których organizacja jest wspierana przede wszystkim
ze środków MKiDN.
Na szczególną uwagę zasługuje zadanie specjalne realizowane w ramach programu
Kultura
Ludowa i Tradycyjna adresowane do „mistrzów tradycji”, będących depozytariuszami wiedzy
lokalnej i regionalnej, którego zakres, jeśli chodzi o podejmowane działania, jest zgodny
z założeniami Konwencji UNESCO z 2003 roku o ochronie niematerialnego dziedzictwa
kulturowego. Głównym celem tego zadania jest tworzenie warunków i wspieranie
międzypokoleniowego przekazu umiejętności, wiedzy i funkcji – ze szczególnym naciskiem
na ich unikatowość bądź zagrożenie zanikiem. Istotnym jest przy tym, aby transmisja wiedzy
i umiejętności odbywała się pomiędzy osobami wywodzącymi się z tej samej bądź możliwie
najbliższej wspólnoty i kultury lokalnej.
Zadanie
mistrz tradycji umożliwia finansowanie przez Ministerstwo w 100% organizacji
szkoleń prowadzonych przez mistrzów tradycji, w ramach których przekazują oni swoją
wiedzę i umiejętności osobom zainteresowanym. Przekaz tradycji dotyczy różnych dziedzin
niematerialnego dziedzictwa kulturowego: sztuki, rzemiosła i rękodzieła artystycznego,
obrzędowości i zwyczajów, gwary i języka regionalnego, muzyki i tańca tradycyjnego.
Ministerstwo finansuje honoraria przeznaczone dla mistrzów oraz zakup materiałów
wykorzystywanych podczas warsztatów.
Poniżej dane liczbowe i finansowe dotyczące zadania
mistrz tradycji w latach 2024-2026:
-- 2 of 7 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Edycja Liczba wniosków
poprawnych formalnie
Liczba ogółem
dofinansowanych
wniosków
Łączna kwota
przyznanych dotacji
2024 51 37 736 720 zł
2025 61 37 992 940 zł
2026 49 46 1 260 373 zł
Ministerstwo Kultury prowadzi stałą współpracę ze Stowarzyszeniem Twórców Ludowych
– ogólnopolską organizacją pozarządową (będącą jednocześnie związkiem twórczym),
jedyną tego typu w kraju i Europie, zrzeszającą około 2300 osób z różnych dziedzin
twórczości ludowej. STL jest stałym beneficjentem programu
Kultura ludowa i tradycyjna.
Ministerstwo w ramach dofinansowania wspiera jego działalność merytoryczną, w tym
przede wszystkim: prowadzenie i aktualizowanie ogólnopolskiej komputerowej bazy
dotyczącej twórców i rzemieślników ludowych, portalu internetowego KulturaLudowa.pl,
a także organizację konkursów, wystaw, pokazów i warsztatów w ramach zadania pn.
Upowszechnianie, dokumentacja i edukacja w zakresie współczesnych zjawisk kultury
ludowej.
Poniżej wysokość dotacji przyznanych dla STL–u w latach 2024-2026:
1) rok 2024 – 230 000 zł,
2) rok 2025 – 265 000 zł,
3) rok 2026 – 265 000 zł.
Kolejnym programem dotacyjnym jest program pn.
EtnoPolska ogłaszany od 2018 r. przez
Narodowe Centrum Kultury, instytucję podległą Ministerstwu KiDN. W edycjach 2024
i 2025 regulaminy ww. programu uwzględniały tradycyjne rękodzieło i rzemiosło,
dopuszczając m.in. przedsięwzięcia popularyzatorskie, inicjatywy edukacyjno-animacyjne na
rzecz zachowania, przekazu i kontynuacji tradycji regionalnych takie jak warsztaty i kursy
oraz zakup, wykonanie i renowację strojów ludowych i rekwizytów obrzędowych dla
zespołów regionalnych, a także regionalnych strojów ludowych dla kół gospodyń wiejskich.
W edycji 2026 zakres programu skoncentrowano na wskazanych zadaniach dotyczących
strojów ludowych i rekwizytów obrzędowych. Program ma charakter konkursowy.
Ogłaszany jest raz w roku. Podmiotami uprawnionymi do aplikowania są: samorządowe
instytucje kultury, organizacje pozarządowe, koła gospodyń wiejskich, kościoły i związki
wyznaniowe oraz ich osoby prawne, a także podmioty gospodarcze. Koszty kwalifikowane
w programie uwzględniają m.in. honoraria dla twórców ludowych i rękodzielników, zakup
materiałów oraz nagrody finansowe w konkursach i przeglądach twórczości ludowej.
Poniżej dane liczbowe i finansowe dotyczące realizacji programu
EtnoPolska w latach 2024-
2026.
Edycja Liczba złożonych
wniosków
Liczba ogółem
dofinansowanych
wniosków
Łączna kwota
przyznanych dotacji
2024 1887 257 12 000 000 zł
2025 2162 244 12 000 000 zł
-- 3 of 7 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
2026 670 46 3 000 000 zł
W ramach bezpośredniej opieki państwa nad twórcami ludowymi Ministerstwo corocznie
ogłasza program stypendialny, w ramach którego przyznaje twórcom ludowym stypendia
twórcze na realizację indywidualnych projektów o charakterze artystycznym, edukacyjnym
i popularyzatorskim. Twórcy ludowi najczęściej uzyskują wsparcie na działalność związaną
z organizacją warsztatów, szkoleń i autorskich wystaw sztuki ludowej. Program stypendialny
ogłaszany jest dwa razy do roku. Środki przyznawane są konkretnej osobie fizycznej.
W dziedzinie twórczości ludowej w Konkursach o stypendia twórcze oraz stypendia
z zakresu upowszechniania kultury Ministerstwo KiDN przyznało następującą liczbę
stypendiów:
1) rok 2024 – 16 stypendiów na kwotę 720 000 zł,
2) rok 2025 – 15 stypendiów na kwotę 825 000 zł,
3) rok 2026 – 16 stypendiów na kwotę 900 000 zł.
Ponadto Minister Kultury wyróżnia i honoruje wybitnych twórców ludowych, w tym
twórców w dziedzinie sztuki i rękodzieła ludowego. Minister może przyznawać indywidualne
lub zbiorowe nagrody dla twórców i artystów, w tym artystów ludowych i osób zajmujących
się upowszechnianiem kultury ludowej. Wnioskodawcą może być osoba fizyczna albo
prawna. Warunkiem przyznania nagrody jest posiadanie przez twórcę dorobku w zakresie
działalności kulturalnej oraz osiągnięć twórczych lub artystycznych. Wnioski mogą być
składane w sposób ciągły przez cały rok. Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające
informacje o osiągnięciach, za które nagroda ma być przyznana. Minister może przyznać
nagrodę na wniosek wnioskodawcy albo z inicjatywy własnej. Na nagrodę indywidualną albo
zbiorową składają się nagroda finansowa oraz dyplom.
Poniżej dane dotyczące liczby przyznanych twórcom ludowym nagród i wysokość środków
przeznaczonych na ten cel w latach 2024-2026:
1) 2024 r.– 155 nagród, na które przeznaczono środki w wysokości 3,8 mln zł,
2) 2025 r. –171 nagród, na które przeznaczono środki w wysokości 3,6 mln zł,
3) 2026 r. (do 30 września) –124 nagrody, na które przeznaczono środki w wysokości 3,8
mln zł.
Powyżej wskazane środki są kierowane bezpośrednio do twórców.
Ponadto corocznie przyznawana jest także prestiżowa Doroczna Nagroda Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego (finansowa) za całokształt działalności artystycznej - zgodnie
z założeniem jedna nagroda w danej dziedzinie sztuki. Poniżej została podana wysokość
jednej nagrody w danej kategorii:
1) rok 2024 – 60 000 zł,
2) rok 2025 – 70 000 zł,
3) rok 2026 – 70 000 zł.
Nagroda ta jest również przyznawana twórcom w dziedzinie sztuki i rękodzieła ludowego.
Jednocześnie Minister jest głównym fundatorem najbardziej prestiżowej nagrody w tej
dziedzinie kultury - Nagrody im. Oskara Kolberga Za zasługi dla kultury ludowej, która jest
wyrazem uznania dla twórców, badaczy i popularyzatorów, wskazuje i promuje najlepsze
osiągnięcia we współczesnej twórczości ludowej. Corocznie przyznawanych jest 14 nagród
wręczanych uroczyście na Zamku Królewskim w Warszawie.
-- 4 of 7 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Nagroda im. Oskara Kolberga przyznawana jest od 1974 r. Od początku miała rangę
wyróżnienia ogólnopolskiego i najważniejszego w tej dziedzinie. Organizatorem Nagrody
w imieniu Ministra Kultury jest Instytut Muzyki i Tańca – instytucja państwowa,
współpracująca z Muzeum im. Oskara Kolberga w Przysusze. Fundatorami nagród
finansowych jest przede wszystkim Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jedną
nagrodę finansuje Marszałek Województwa Mazowieckiego. Wyróżnienia przyznawane są
w siedmiu kategoriach, w tym minimum trzy nagrody dla twórców w dziedzinie sztuki
i rękodzieła ludowego. Poniżej podana została wysokość środków przyznanych przez
Ministra KiDN na organizację Konkursu o Nagrodę im. Oskara Kolberga w latach 2024-
2026:
1) rok 2024 – dotacja dla NIMiT w wysokości 370 000 zł,
2) rok 2025 –dotacja dla NIMiT w wysokości 820 000 zł (wyższa dotacja ze względu na
edycję jubileuszową: dodatkowe wydarzenia oraz zwiększenie liczby przyznanych
nagród),
3) rok 2026 – dotacja dla NIMiT w wysokości 570 000 zł.
Pragnę także poinformować, że Polska realizuje zobowiązania wynikające z Konwencji
UNESCO z 2003 r. w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego,
ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w 2010 r. W celu zapewnienia realizacji
postanowień Konwencji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołał Radę do
spraw Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego – organ doradczy Ministra.
Do najważniejszych działań realizowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, przy wsparciu Narodowego Instytutu Dziedzictwa, należą w szczególności:
prowadzenie
Krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego;
prowadzenie
Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego
dziedzictwa kulturowego;
przygotowywanie i koordynowanie krajowych oraz międzynarodowych wniosków
o wpis na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości
UNESCO oraz do Rejestru Dobrych Praktyk UNESCO;
współpraca z depozytariuszami niematerialnego dziedzictwa kulturowego, ekspertami
i organizacjami pozarządowymi;
udział przedstawicieli Polski w pracach organów Konwencji UNESCO z 2003 r., w tym
Międzyrządowego Komitetu oraz Zgromadzenia Generalnego Państw-Stron;
prowadzenie działań edukacyjnych, informacyjnych i popularyzujących niematerialne
dziedzictwo kulturowe przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.
Obecnie na
Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego znajdują się 133
elementy, z czego 43 zjawiska związane są z tradycyjnym rękodzielnictwem oraz 16 zjawisk
ze sztuką ludową.
Narodowy Instytut Dziedzictwa realizuje program dotacyjny pn.
Niematerialne – przekaż
dalej, skierowany do depozytariuszy zjawisk wpisanych na
Krajową listę niematerialnego
dziedzictwa kulturowego oraz praktyk wpisanych do
Krajowego rejestru dobrych praktyk
w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego (część polskich twórców ludowych
należy do tej grupy). O dofinansowanie mogą ubiegać się następujące podmioty
(z zastrzeżeniem, że w każdym zadaniu biorą udział Depozytariusze zjawiska lub praktyki,
która jest tematem danego projektu): organizacje pozarządowe, samorządowe instytucje
kultury (z wyłączeniem współprowadzonych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego), kościoły i związki wyznaniowe. W przypadku gdy Wnioskodawca nie należy
do grona Depozytariuszy wskazanego we wniosku zjawiska czy praktyki, wymagane jest,
by w zadaniu brali udział Depozytariusze. W celu potwierdzenia wypełnienia tego wymogu
we wniosku należy wskazać Depozytariusza i dołączyć jego pisemne oświadczenie o udziale
-- 5 of 7 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
w projekcie (dokument pn. Deklaracja zgody Depozytariusza, stanowiąca załącznik
do regulaminu programu).
Do tej pory zostały zrealizowane trzy edycje powyższego programu. Limit wnioskowanego
dofinansowania: od 5 000 zł do 50 000 zł.
Poniżej dane dotyczące liczby zrealizowanych projektów w programie
Niematerialne -
przekaż dalej , z uwzględnieniem środków finansowych przeznaczonych na ten cel w latach
2024-2026.
Edycja Liczba złożonych
wniosków
Liczba ogółem
dofinansowanych
wniosków
Łączna kwota
przyznanych dotacji
2024 81 19 500 000 zł
2025 115 20 500 000 zł
2026 161 19 500 000 zł
Jednocześnie należy wskazać, że Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) odgrywa istotną rolę
tak w wymiarze merytorycznym, jak i organizacyjnym w ochronie żywego dziedzictwa
w Polsce, realizując od 2011 roku m.in. zadania zlecone przez Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego dotyczące wdrażania postanowień Konwencji UNESCO z 2003 roku
w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Odnosząc się do pytań dotyczących podjęcia przez MKiDN innych działań na rzecz wsparcia
rękodzieła i rzemiosła ludowego, informuję, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa
Narodowego rozpoczęło prace zmierzające do przygotowania strategii dotyczącej ochrony
niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Głównym jej założeniem jest wyznaczenie celów
strategicznych i kierunków polityki państwa w zakresie ochrony niematerialnego
dziedzictwa kulturowego oraz działań służących zapewnieniu jego żywotności,
praktykowania i międzypokoleniowego przekazu. Strategia będzie obejmowała wszystkie
dziedziny kultury ludowej i tradycyjnej, w tym sztukę i rękodzieło ludowe. Motywacją
do podjęcia prac nad strategią było zapewnienie systemowego wsparcia finansowego,
eksperckiego i organizacyjnego oraz współpracy na poziomie krajowym, regionalnym
i międzynarodowym, a także wypracowanie rozwiązań, które będą przekładać się na realne
możliwości praktykowania i międzypokoleniowego przekazu niematerialnego dziedzictwa
kulturowego.
Strategia będzie uwzględniać różnorodność dziedzictwa i podmiotów, które je podtrzymują,
a ochrona nie może ograniczać się do jednego rodzaju tradycji. Prace nad dokumentem
strategicznym wymagają dialogu pomiędzy depozytariuszami, administracją rządową
i samorządową, instytucjami kultury, organizacjami społecznymi oraz ekspertami.
Współpraca powinna odpowiadać na rzeczywiste potrzeby społeczności i uwzględniać
współczesne wyzwania, w tym szybkie przemiany technologiczne.
Istotne znaczenie i rolę w wypracowaniu strategii będzie miała również współpraca
z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz podległym mu Narodowym Instytutem
Kultury i Dziedzictwa Wsi – jedyną państwową instytucją w kraju o charakterze
ogólnopolskim, do której zadań należy m.in. wspieranie tradycyjnej kultury ludowej
i odrębności regionalnych.
Strategia powinna powstawać w dialogu, dlatego też Ministerstwo KiDN uruchomiło
w ostatnim czasie dwie inicjatywy: powołanie Zespołu do spraw opracowania założeń
-- 6 of 7 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
strategii ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego oraz Zespołu w Narodowym
Instytucie Dziedzictwa, który ma przygotować dokumentację legislacyjną, w tym projekt
ustawy, uzasadnienie i ocenę skutków regulacji.
Jak widać po liczbie i skali podejmowanych działań na rzecz kultury ludowej, Ministerstwo
zapewnia nie tylko systemowe wsparcie, lecz również prowadzi szeroki dialog
z zainteresowanymi środowiskami, w szczególności z depozytariuszami niematerialnego
dziedzictwa kulturowego, w tym twórcami ludowymi w dziedzinie sztuki i rękodzieła
ludowego, ekspertami, organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami
zaangażowanymi w ochronę i przekazywanie dziedzictwa kulturowego.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 7 of 7 --