Interpelacja w sprawie uprawnień emerytalnych osób objętych dawnym systemem ubezpieczenia społecznego rolników
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20424
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie uprawnień emerytalnych osób objętych dawnym systemem ubezpieczenia społecznego rolników
Zgłaszający: Marcin Skonieczka
Data wpływu: 14-10-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się z interpelacją dotyczącą sytuacji osób, które w przeszłości prowadziły gospodarstwa rolne i uczestniczyły w obowiązującym wówczas systemie zabezpieczenia emerytalnego rolników, jednak nie mają obecnie okresu ubezpieczenia wystarczającego do uzyskania emerytury rolniczej.
Na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin rolnicy byli zobowiązani do opłacania składek na Fundusz Emerytalny Rolników. Jednocześnie prawo do świadczeń emerytalnych oraz ich wysokość były związane m.in. ze sprzedażą produktów rolnych jednostkom gospodarki uspołecznionej. W celu jej dokumentowania była prowadzona odpowiednia ewidencja, a rolnikom wydawano książeczki sprzedaży produktów rolnych do celów ustalenia świadczeń emerytalnych i rentowych.
Zasady te zostały następnie zmienione ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a następnie ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Zwrócono się do mnie w sprawie osoby, która prowadziła gospodarstwo rolne i posiada książeczkę sprzedaży produktów rolnych do celów ustalenia świadczeń emerytalnych i rentowych, zawierającą potwierdzone przez bank spółdzielczy wpisy dotyczące sprzedaży produktów rolnych w latach 1979-1989. Osoba ta nie posiada jednak 25-letniego okresu ubezpieczenia wymaganego do uzyskania emerytury rolniczej i obecnie pobiera emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Sytuacja ta rodzi pytanie o obecny status osób, które przez określony czas uczestniczyły w dawnym systemie zabezpieczenia emerytalnego rolników i ponosiły związane z tym obciążenia, lecz ostatecznie nie nabyły prawa do emerytury rolniczej.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie znaczenie mają obecnie książeczki sprzedaży produktów rolnych do celów ustalenia świadczeń emerytalnych i rentowych? Czy wpisy w takich książeczkach mogą stanowić dowód podlegania ówczesnemu systemowi ubezpieczenia społecznego rolników lub opłacania składek?
Co stało się ze składkami opłacanymi przez rolników na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów oraz wynikającymi z tych przepisów uprawnieniami emerytalnymi w przypadku osób, które nie nabyły prawa do emerytury rolniczej z powodu niewystarczającego okresu ubezpieczenia? Czy tym osobom przysługują obecnie z tego tytułu jakiekolwiek uprawnienia?
Czy ministerstwo dostrzega potrzebę wprowadzenia rozwiązań umożliwiających uwzględnienie opłaconych wówczas składek przy ustalaniu uprawnień lub wysokości świadczeń emerytalnych osób, które nie mają wymaganego okresu ubezpieczenia do uzyskania emerytury rolniczej?
Z poważaniem
Marcin Skonieczka
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Adam Nowak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6407 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 30 października 2026 r.
Znak sprawy: DTS.wzs.057.13.2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 20424 Pana Posła Marcina Skonieczki w sprawie uprawnień
emerytalnych osób objętych dawnym systemem ubezpieczenia społecznego rolników
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 20424 Pana Posła Marcina Skonieczki w sprawie
uprawnień emerytalnych objętych dawnym systemem ubezpieczenia społecznego
rolników, uprzejmie przekazuję odpowiedzi na pytania zawarte w powyższej interpelacji.
Ad 1. Jakie znaczenie mają obecnie książeczki sprzedaży produktów rolnych do celów
ustalenia świadczeń emerytalnych i rentowych? Czy wpisy w takich książeczkach mogą
stanowić dowód podlegania ówczesnemu systemowi ubezpieczenia społecznego
rolników lub opłacania składek?
Książeczki sprzedaży produktów rolnych były elementem systemu obowiązującego na
podstawie wcześniejszych regulacji prawnych1, w których wysokość świadczeń
rolniczych pozostawała w związku ze średnią roczną wartością sprzedanych produktów
rolnych. Przepisy obowiązujące przed wejściem w życie aktualnie obowiązującej ustawy
z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników2 przewidywały
uzależnienie wysokości świadczeń od wartości sprzedaży produktów rolnych oraz w
określonych przypadkach, od wartości przekazanego gospodarstwa.
1 Tj. ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla
rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) oraz ustawy z dnia 20 kwietnia 1989 r. o ubezpieczeniu
społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 24, poz. 133)
2 Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 r. poz. 1770)
-- 1 of 4 --
Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami, brak jest możliwości przeliczenia
wartości pieniężnej wynikającej z książeczek sprzedaży artykułów rolnych. Tym samym
dane dotyczące wartości sprzedaży produktów rolnych zawarte w takich książeczkach
nie stanowią obecnie podstawy do ustalania wysokości świadczeń emerytalnych lub
rentowych.
Obecnie prawo do świadczeń rolniczych oraz ich wysokość ustalane są na podstawie
okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, w skład których wchodzą
okresy wynikające z poprzednich regulacji. Należy jednocześnie zaznaczyć, że zmiany w
przepisach dotyczących ubezpieczenia społecznego rolników były dokonywane w taki
sposób, aby nie naruszyć praw nabytych co znaczy, że osoby, które nabyły prawo w
przeszłości albo były w trakcie nabywania tego prawa na podstawie ówcześnie
obowiązujących przepisów nie mogą doznać obecnie uszczerbku w tym zakresie. Jest to
szczególnie istotne z tego względu, że realizacja prawa do emerytury ma charakter
długofalowy i jest odłożona w czasie. Należy mieć bowiem na względzie, że zmienność
prawa nie może oznaczać jego niestabilności czy arbitralności, a z drugiej strony zmiany
prawa są nieuchronne ze względu na zmieniające się okoliczności społeczno-
gospodarcze wymagające kolejnych zmian. Zatem dostosowywanie prawa do
zmieniających się okoliczności musi uwzględniać powinność wypracowania rozwiązań
sprawiedliwych w stosunku do wszystkich podmiotów, których dotknęła zmiana prawa.
Przepisy obowiązującego prawa w zakresie ubezpieczenia społecznego rolników
realizują te zasady i nie pozostawiają poza zakresem regulacji okresów ubezpieczenia na
podstawie nieobowiązujących już uregulowań prawnych.
Ad 2. Co stało się ze składkami opłacanymi przez rolników na podstawie ówcześnie
obowiązujących przepisów oraz wynikającymi z tych przepisów uprawnieniami
emerytalnymi w przypadku osób, które nie nabyły prawa do emerytury rolniczej z
powodu niewystarczającego okresu ubezpieczenia? Czy osobom tym przysługują
obecnie z tego tytułu jakiekolwiek uprawnienia?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawo do emerytury rolniczej przysługuje osobie,
która osiągnęła ustawowy wiek emerytalny oraz podlegała ubezpieczeniu emerytalno-
rentowemu przez okres co najmniej 25 lat.
W przypadku osób, które nie legitymują się wymaganym 25-letnim okresem
ubezpieczenia uprawniającym do emerytury rolniczej, przepisy przewidują możliwość
uwzględnienia okresów opłacania składek w ramach tzw. zwiększenia rolnego do
-- 2 of 4 --
emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych.
Emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlega zwiększeniu za okresy
opłacania składek na:
Fundusz Emerytalny Rolników,
Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników,
ubezpieczenie emerytalno-rentowe,
o których mowa odpowiednio w przepisach ustaw z 1977 r., 1982 r. i 1990 r.
regulujących system ubezpieczenia społecznego rolników.
Oznacza to, że okresy opłacania składek w ramach poprzednio obowiązujących
rozwiązań w zakresie ubezpieczenia społecznego rolników mogą być uwzględniane przy
ustalaniu uprawnień do zwiększenia rolnego do emerytury wypłacanej z powszechnego
systemu ubezpieczeń społecznych.
Ad 3. Czy Ministerstwo dostrzega potrzebę wprowadzenia rozwiązań
umożliwiających uwzględnienie opłaconych wówczas składek przy ustalaniu
uprawnień lub wysokości świadczeń emerytalnych osób, które nie posiadają
wymaganego okresu ubezpieczenia do uzyskania emerytury rolniczej?
Należy wskazać, że obowiązujące rozwiązania prawne przewidują możliwość
uwzględnienia okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników również
w przypadku osób, które nie nabyły prawa do emerytury rolniczej z uwagi na
niespełnienie warunku wymaganego okresu ubezpieczenia. Mechanizmem tym jest
zwiększenie rolne do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przy ustalaniu,
którego uwzględnia się okresy opłacania składek w kolejnych systemach ubezpieczenia
społecznego rolników, w tym także okresy przypadające w latach 1977-1990.
W związku z powyższym należy wskazać, że obowiązujące rozwiązania prawne
przewidują możliwość uwzględnienia okresów opłacania składek przez rolników również
w sytuacji braku prawa do emerytury rolniczej z uwagi na niespełnienie warunku
wymaganego okresu ubezpieczenia.
-- 3 of 4 --
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Adam Nowak
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Departament Spraw Parlamentarnych
-- 4 of 4 --