Interpelacja w sprawie nierównego traktowania mężów zaufania pełniących obowiązki w obwodowych komisjach wyborczych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20401
do ministra spraw wewnętrznych i administracji, ministra spraw zagranicznych
w sprawie nierównego traktowania mężów zaufania pełniących obowiązki w obwodowych komisjach wyborczych
Zgłaszający: Jarosław Krajewski, Małgorzata Wassermann, Jan Michał Dziedziczak
Data wpływu: 14-10-2026
Panie Ministrze,
instytucja męża zaufania stanowi jeden z istotnych instrumentów społecznej kontroli prawidłowości przeprowadzania wyborów. Osoby pełniące tę funkcję, wyznaczane przez komitety wyborcze, uczestniczą w obserwacji przebiegu głosowania oraz ustalania jego wyników, przyczyniając się do zapewnienia transparentności i wiarygodności procesu wyborczego.
Zgodnie z art. 103aa ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy mężowi zaufania wyznaczonemu do obwodowej komisji wyborczej przysługuje dieta w wysokości 40% zryczałtowanej diety członka obwodowej komisji wyborczej, pod warunkiem spełnienia określonych ustawowo wymagań.
W praktyce jednak osoby wykonujące tę samą funkcję w obwodowych komisjach wyborczych utworzonych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej zostały pozbawione możliwości uzyskania analogicznego świadczenia.
Problem ten został już podniesiony w zapytaniu poselskim nr 2503 z dnia 29 maja 2025 r. W odpowiedzi z dnia 18 czerwca 2025 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych potwierdziło, że obowiązujące regulacje różnicują sytuację mężów zaufania pełniących obowiązki w kraju i za granicą. Ministerstwo wskazało zarazem na brak podstaw prawnych do wypłacania diet przez konsulów oraz brak wiedzy o inicjatywach zmierzających do zmiany tego stanu rzeczy.
Stanowisko to nie usuwa jednak zasadniczych wątpliwości co do zasadności utrzymywania takiego zróżnicowania. Należy bowiem podkreślić, że mężowie zaufania działający za granicą wykonują analogiczne obowiązki kontrolne jak osoby pełniące tę funkcję w Polsce. Niejednokrotnie realizacja tych obowiązków wymaga od nich ponoszenia dodatkowych kosztów organizacyjnych i transportowych związanych ze znacznymi odległościami dzielącymi miejsce zamieszkania od siedziby komisji wyborczej.
Miejsce wykonywania funkcji nie zmienia ani jej charakteru, ani znaczenia dla prawidłowego przebiegu demokratycznego procesu wyborczego. Trudno zatem znaleźć przekonujące uzasadnienie dla sytuacji, w której osoby wykonujące porównywalne czynności w ramach tego samego procesu wyborczego są odmiennie traktowane w zakresie prawa do świadczeń finansowych wyłącznie ze względu na lokalizację komisji wyborczej.
Opisany stan rzeczy rodzi również uzasadnione wątpliwości w świetle wyrażonej w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady równości wobec prawa. Wymaga on wykazania, czy istnieją obiektywne i proporcjonalne przesłanki uzasadniające odmienne traktowanie osób znajdujących się w porównywalnej sytuacji prawnej i faktycznej.
Na szczególną uwagę zasługuje przy tym sytuacja naszych rodaków mieszkających poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, którzy pomimo oddalenia od ojczyzny nie tylko podtrzymują więzi z krajem, lecz także aktywnie uczestniczą w jego życiu publicznym, angażując się w organizację i społeczną kontrolę procesu wyborczego. Dla wielu z nich pełnienie funkcji męża zaufania wiąże się z koniecznością pokonywania znacznych odległości, poświęcenia własnego czasu oraz ponoszenia dodatkowych kosztów. Tym bardziej niezrozumiała i krzywdząca wydaje się sytuacja, w której państwo polskie, zamiast doceniać i wspierać tę obywatelską postawę, utrzymuje rozwiązania prawne stawiające naszych rodaków w mniej korzystnym położeniu niż osoby wykonujące identyczne obowiązki w kraju. Równe traktowanie obywateli uczestniczących w demokratycznym procesie wyborczym powinno pozostawać jedną z podstawowych zasad działania Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od miejsca ich zamieszkania.
W związku z powyższym zwracamy się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Jakie konkretne działania zostały podjęte przez ministerstwo od dnia 18 czerwca 2025 r. w celu rozwiązania problemu nierównego traktowania mężów zaufania?
2. Czy przeprowadzono analizę zgodności obecnego zróżnicowania uprawnień mężów zaufania z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa, wynikającą z art. 32 Konstytucji RP?
3. Czy Rada Ministrów zamierza przedstawić rozwiązanie legislacyjne ustanawiające jednolite zasady przyznawania diet mężom zaufania, niezależnie od miejsca wykonywania przez nich obowiązków?
4. Ilu mężów zaufania wykonywało swoje obowiązki w zagranicznych obwodowych komisjach wyborczych podczas wyborów parlamentarnych w 2023 r. oraz podczas wyborów prezydenckich w 2025 r.? Ilu spośród nich spełniło warunki dotyczące czasu obserwacji głosowania i ustalania jego wyników, określone w art. 103aa § 2 Kodeksu wyborczego?
5. Czy przeanalizowano możliwość powierzenia wypłaty diet mężom zaufania w zagranicznych obwodach głosowania konsulom lub innemu wyznaczonemu organowi, wraz z określeniem odpowiedniego źródła finansowania? Jakie przeszkody prawne, finansowe lub organizacyjne należałoby usunąć w celu wdrożenia takiego rozwiązania?
Z poważaniem
Sekretarz stanu Tomasz Szymański
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10958 znaków00-580 Warszawa
BM.6001.198.2026 / 4
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na Interpelację nr 20401 Pana Posła Jarosława Krajewskiego i in.
w sprawie nierównego traktowania mężów zaufania pełniących obowiązki
w obwodowych komisjach wyborczych, uprzejmie wyjaśniam na wstępie, że
stanowisko Ministra Spraw Zagranicznych przedstawione w odpowiedzi na
zapytanie poselskie nr 2503 z dnia 29 maja 2025 r. pozostaje aktualne. Przepisy
ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2026 r. poz. 1261)
w obowiązującym brzmieniu nie przyznają konsulowi kompetencji do wypłaty
mężom zaufania diety. Stosownie do art. 103aa ustawy uprawnienie do otrzymania
diety przewidziane jest jedynie dla mężów zaufania wyznaczonych
do wykonywania obowiązków w obwodowych komisjach wyborczych w kraju.
Dieta jest wypłacana wyłącznie tym mężom zaufania, którzy obserwowali
głosowanie przez co najmniej 5 godzin i obserwowali cały przebieg ustalania
wyników głosowania do momentu przekazania protokołu głosowania
(art. 103aa § 2). Przepis art. 103aa Kodeksu wyborczego został dodany ustawą
z 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. poz. 497), która weszła życie 31 marca 2023 r. Ustawa ta była
procedowana jako projekt poselski.
Obowiązujące regulacje różnicują zatem uprawnienia do otrzymania należności
z tytułu wypłacanej diety w odniesieniu do mężów zaufania wyznaczonych do
wykonywania zadań w obwodowych komisjach wyborczych w kraju i w odniesieniu
do osób wyznaczonych do wykonywania zadań męża zaufania w obwodowych
komisjach wyborczych za granicą.
1. Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo od dnia
18 czerwca 2025 r. w celu rozwiązania problemu nierównego traktowania
mężów zaufania?
Należy zwrócić uwagę, że kwestia wypłaty diety mężom zaufania wykonującym
zadania w obwodowych komisjach wyborczych za granicą wykracza poza materię
rozwiązań organizacyjnych dotyczących głosowania za granicą.
-- 1 of 3 --
Stanowi bowiem materię dotyczącą instytucji szeroko pojętego prawa wyborczego.
Minister Spraw Zagranicznych nie jest właściwy, by inicjować zmiany legislacyjne
w tym zakresie. Należy także dodać, że do Ministra Spraw Zagranicznych nie
docierały po 18 czerwca 2025 r. głosy dotyczące wypłaty diet mężom zaufania
wykonującym zadania w obwodowych komisjach wyborczych za granicą.
2. Czy przeprowadzono analizę zgodności obecnego zróżnicowania
uprawnień mężów zaufania z konstytucyjną zasadą równości wobec
prawa, wynikającą z art. 32 Konstytucji RP?
W związku z tym, że kwestia wypłaty diety mężom zaufania wykracza poza materię
rozwiązań organizacyjnych dotyczących głosowania za granicą Minister Spraw
Zagranicznych nie przeprowadzał analizy zgodności z konstytucyjną zasadą
równości wobec prawa zróżnicowania uprawnień do otrzymania diety przez mężów
zaufania wyznaczonych do wykonywania zadań w obwodowych komisjach
wyborczych w kraju i za granicą.
3. Czy Rada Ministrów zamierza przedstawić rozwiązanie legislacyjne
ustanawiające jednolite zasady przyznawania diet mężom zaufania,
niezależnie od miejsca wykonywania przez nich obowiązków?
Ministrowi Spraw Zagranicznych nie są znane plany Rady Ministrów w zakresie
działań legislacyjnych ustanawiających jednolite zasady wypłat diety mężom
zaufania wykonującym swoje zadania w obwodowych komisjach wyborczych
w kraju i za granicą.
4. Ilu mężów zaufania wykonywało swoje obowiązki w zagranicznych
obwodowych komisjach wyborczych podczas wyborów parlamentarnych
w 2023 r. oraz podczas wyborów prezydenckich w 2025 r.? Ilu spośród
nich spełniło warunki dotyczące czasu obserwacji głosowania i ustalania
jego wyników, określone w art. 103aa § 2 Kodeksu wyborczego?
Minister Spraw Zagranicznych nie posiada danych statystycznych, które
wskazywałyby, ilu mężów zaufania wykonywało zadania w obwodowych komisjach
wyborczych za granicą w ramach wyborów do Sejmu i Senatu RP w 2023 r. oraz
wyborów Prezydenta RP w 2025 r. Liczba mężów zaufania obecnych w obwodzie
wpisywana jest przez obwodową komisję wyborczą w pkt. 20 protokołu
głosowania w obwodzie (część IV: Uwagi i adnotacje). Z uwagi na to, że przepis
art. 103aa ustawy stosuje się w stosunku do mężów zaufania wyznaczonych do
wykonywania obowiązków w obwodowych komisjach wyborczych w kraju,
przewodniczący obwodowych komisji wyborczych za granicą nie prowadzą
ewidencji czasu przebywania mężów zaufania w lokalu wyborczym oraz nie wydają
zaświadczeń, mężom zaufania, którzy spełnili warunki, o których mowa
w art. 103aa § 2.
-- 2 of 3 --
5. Czy przeanalizowano możliwość powierzenia wypłaty diet mężom
zaufania w zagranicznych obwodach głosowania konsulom lub innemu
wyznaczonemu organowi, wraz z określeniem odpowiedniego źródła
finansowania? Jakie przeszkody prawne, finansowe lub organizacyjne
należałoby usunąć w celu wdrożenia takiego rozwiązania?
W związku z tym, że kwestia wypłaty diety mężom zaufania wykracza poza ścisłą
materię rozwiązań organizacyjnych dotyczących głosowania za granicą Minister
Spraw Zagranicznych nie przeprowadzał analiz w przedmiocie powierzenia
konsulom albo innym organom wypłaty diet mężom zaufania wykonującym swoje
zadania w obwodowych komisjach wyborczych w kraju i za granicą.
Z wyrazami szacunku
wz. Artur Harazim
Podsekretarz Stanu
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 3 of 3 --
www.gov.pl/dyplomacja al. J. Ch. Szucha 23
00-580 Warszawa
BM.6001.198.2026 / 4
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na Interpelację nr 20401 Pana Posła Jarosława Krajewskiego i in.
w sprawie nierównego traktowania mężów zaufania pełniących obowiązki
w obwodowych komisjach wyborczych, uprzejmie wyjaśniam na wstępie, że
stanowisko Ministra Spraw Zagranicznych przedstawione w odpowiedzi na
zapytanie poselskie nr 2503 z dnia 29 maja 2025 r. pozostaje aktualne. Przepisy
ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2026 r. poz. 1261)
w obowiązującym brzmieniu nie przyznają konsulowi kompetencji do wypłaty
mężom zaufania diety. Stosownie do art. 103aa ustawy uprawnienie do otrzymania
diety przewidziane jest jedynie dla mężów zaufania wyznaczonych
do wykonywania obowiązków w obwodowych komisjach wyborczych w kraju.
Dieta jest wypłacana wyłącznie tym mężom zaufania, którzy obserwowali
głosowanie przez co najmniej 5 godzin i obserwowali cały przebieg ustalania
wyników głosowania do momentu przekazania protokołu głosowania
(art. 103aa § 2). Przepis art. 103aa Kodeksu wyborczego został dodany ustawą
z 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. poz. 497), która weszła życie 31 marca 2023 r. Ustawa ta była
procedowana jako projekt poselski.
Obowiązujące regulacje różnicują zatem uprawnienia do otrzymania należności
z tytułu wypłacanej diety w odniesieniu do mężów zaufania wyznaczonych do
wykonywania zadań w obwodowych komisjach wyborczych w kraju i w odniesieniu
do osób wyznaczonych do wykonywania zadań męża zaufania w obwodowych
komisjach wyborczych za granicą.
1. Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Ministerstwo od dnia
18 czerwca 2025 r. w celu rozwiązania problemu nierównego traktowania
mężów zaufania?
Należy zwrócić uwagę, że kwestia wypłaty diety mężom zaufania wykonującym
zadania w obwodowych komisjach wyborczych za granicą wykracza poza materię
rozwiązań organizacyjnych dotyczących głosowania za granicą.
-- 1 of 3 --
Stanowi bowiem materię dotyczącą instytucji szeroko pojętego prawa wyborczego.
Minister Spraw Zagranicznych nie jest właściwy, by inicjować zmiany legislacyjne
w tym zakresie. Należy także dodać, że do Ministra Spraw Zagranicznych nie
docierały po 18 czerwca 2025 r. głosy dotyczące wypłaty diet mężom zaufania
wykonującym zadania w obwodowych komisjach wyborczych za granicą.
2. Czy przeprowadzono analizę zgodności obecnego zróżnicowania
uprawnień mężów zaufania z konstytucyjną zasadą równości wobec
prawa, wynikającą z art. 32 Konstytucji RP?
W związku z tym, że kwestia wypłaty diety mężom zaufania wykracza poza materię
rozwiązań organizacyjnych dotyczących głosowania za granicą Minister Spraw
Zagranicznych nie przeprowadzał analizy zgodności z konstytucyjną zasadą
równości wobec prawa zróżnicowania uprawnień do otrzymania diety przez mężów
zaufania wyznaczonych do wykonywania zadań w obwodowych komisjach
wyborczych w kraju i za granicą.
3. Czy Rada Ministrów zamierza przedstawić rozwiązanie legislacyjne
ustanawiające jednolite zasady przyznawania diet mężom zaufania,
niezależnie od miejsca wykonywania przez nich obowiązków?
Ministrowi Spraw Zagranicznych nie są znane plany Rady Ministrów w zakresie
działań legislacyjnych ustanawiających jednolite zasady wypłat diety mężom
zaufania wykonującym swoje zadania w obwodowych komisjach wyborczych
w kraju i za granicą.
4. Ilu mężów zaufania wykonywało swoje obowiązki w zagranicznych
obwodowych komisjach wyborczych podczas wyborów parlamentarnych
w 2023 r. oraz podczas wyborów prezydenckich w 2025 r.? Ilu spośród
nich spełniło warunki dotyczące czasu obserwacji głosowania i ustalania
jego wyników, określone w art. 103aa § 2 Kodeksu wyborczego?
Minister Spraw Zagranicznych nie posiada danych statystycznych, które
wskazywałyby, ilu mężów zaufania wykonywało zadania w obwodowych komisjach
wyborczych za granicą w ramach wyborów do Sejmu i Senatu RP w 2023 r. oraz
wyborów Prezydenta RP w 2025 r. Liczba mężów zaufania obecnych w obwodzie
wpisywana jest przez obwodową komisję wyborczą w pkt. 20 protokołu
głosowania w obwodzie (część IV: Uwagi i adnotacje). Z uwagi na to, że przepis
art. 103aa ustawy stosuje się w stosunku do mężów zaufania wyznaczonych do
wykonywania obowiązków w obwodowych komisjach wyborczych w kraju,
przewodniczący obwodowych komisji wyborczych za granicą nie prowadzą
ewidencji czasu przebywania mężów zaufania w lokalu wyborczym oraz nie wydają
zaświadczeń, mężom zaufania, którzy spełnili warunki, o których mowa
w art. 103aa § 2.
-- 2 of 3 --
5. Czy przeanalizowano możliwość powierzenia wypłaty diet mężom
zaufania w zagranicznych obwodach głosowania konsulom lub innemu
wyznaczonemu organowi, wraz z określeniem odpowiedniego źródła
finansowania? Jakie przeszkody prawne, finansowe lub organizacyjne
należałoby usunąć w celu wdrożenia takiego rozwiązania?
W związku z tym, że kwestia wypłaty diety mężom zaufania wykracza poza ścisłą
materię rozwiązań organizacyjnych dotyczących głosowania za granicą Minister
Spraw Zagranicznych nie przeprowadzał analiz w przedmiocie powierzenia
konsulom albo innym organom wypłaty diet mężom zaufania wykonującym swoje
zadania w obwodowych komisjach wyborczych w kraju i za granicą.
Z wyrazami szacunku
wz. Artur Harazim
Podsekretarz Stanu
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 3 of 3 --