Interpelacja w sprawie kryteriów dostępu do dopłat do składek ubezpieczeniowych artystów
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20392
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie kryteriów dostępu do dopłat do składek ubezpieczeniowych artystów
Zgłaszający: Jarosław Krajewski
Data wpływu: 13-10-2026
Szanowna Pani Minister,
w dniu 8 października 2026 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił ustawę o zabezpieczeniu społecznym osób wykonujących zawód artystyczny, przewidującą wprowadzenie systemu dopłat z budżetu państwa do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne artystów osiągających niskie lub nieregularne dochody. Z informacji przedstawionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wynika, że o uzyskanie statusu artysty będzie mogło ubiegać się około 62 tys. osób, natomiast dopłaty mają objąć około 21 tys. uprawnionych. Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami prawo do dopłaty ma być uzależnione od średniego dochodu z ostatnich trzech lat, nieprzekraczającego 125% minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy uwzględnieniu dochodów ze wszystkich źródeł, w tym z praw autorskich. Uzyskanie statusu artysty wymaga również wykazania udokumentowanego dorobku i przychodów z działalności artystycznej w każdym z trzech poprzednich lat, a z systemu wyłączone zostały osoby prowadzące działalność gospodarczą.
Koszt funkcjonowania systemu w 2027 roku szacuje się na około 375 mln zł, przy czym wsparcie ma być przekazywane bezgotówkowo bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Według danych resortu kultury prognoza ta obejmuje około 252 mln zł na dopłaty do składek, 101 mln zł na świadczenia oraz 21 mln zł na obsługę administracyjną, co uzasadnia potrzebę szczegółowego wyjaśnienia zasad finansowania i kwalifikowania beneficjentów.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Na podstawie jakich analiz i danych oszacowano liczbę około 62 tys. osób potencjalnie uprawnionych do uzyskania statusu artysty oraz około 21 tys. osób, które mają korzystać z dopłat do składek ubezpieczeniowych?
2. Jakie szczegółowe założenia przyjęto przy szacowaniu kosztów funkcjonowania systemu w 2027 roku na poziomie około 375 mln zł, w tym 252 mln zł dopłat do składek, 101 mln zł świadczeń oraz 21 mln zł kosztów administracyjnych?
3. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeprowadziło analizę skutków przyjętych ograniczeń dostępu do systemu, w szczególności wyłączenia osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, wymagania udokumentowania przychodów z działalności artystycznej w każdym z trzech poprzednich lat oraz uwzględniania dochodów ze wszystkich źródeł przy ocenie prawa do dopłaty?
4. Jakie mechanizmy nadzoru, kontroli i weryfikacji przewidziano w odniesieniu do działalności Komisji Opiniującej oraz Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej, odpowiedzialnych za procedurę przyznawania statusu artysty? W szczególności proszę o wskazanie zasad zapobiegania konfliktom interesów oraz kryteriów dokumentowania dorobku artystycznego.
5. Jakie działania organizacyjne, informacyjne i legislacyjne zamierza podjąć Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w celu zapewnienia sprawnego wdrożenia systemu, jednakowego traktowania uprawnionych oraz ograniczenia kosztów jego obsługi?
Z poważaniem
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 7 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8808 znakówktórych dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2637076.11858082.11224864
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 20392 posła Jarosława Krajewskiego z 20 października
2026 roku w sprawie kryteriów dostępu do dopłat do składek ubezpieczeniowych artystów,
uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Szacunki opierają się na badaniu „Policzone, policzeni 2024. Artyści, twórcy i wykonawcy w
Polsce”, przeprowadzonym przez zespół Uniwersytetu SWPS pod kierunkiem prof. Doroty
Ilczuk, oraz na danych przekazanych dodatkowo przez autorów badania. Badanie stosowało
triangulację co najmniej trzech niezależnych źródeł danych dla każdej grupy zawodowej.
Współpracowało z nim ponad 600 podmiotów, a maksymalny błąd statystyczny wyniósł 1%.
Liczba 62 423 osób jest szacunkiem liczebności populacji artystów. Nie jest to liczba osób,
które spełnią przesłanki uzyskania statusu: szacunek nie został skorygowany o kryterium
dorobku.
Liczba osób mogących spełnić kryterium dochodowe dopłaty została oszacowana na ok. 27,9
tys. Są to osoby osiągające przychody do 125% minimalnego wynagrodzenia, po wyłączeniu
18,7% osób prowadzących działalność gospodarczą. Liczba ok. 21,3 tys. dotyczy węższej
grupy z przychodami do wysokości minimalnego wynagrodzenia. Przyjęto ją jako podstawę
szacowania kosztów świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponieważ badanie
dotyczy przychodów a nie dochodów, szacunki mają charakter przybliżony.
Ad 2.
Łączny koszt w 2027 r. oszacowano na 374,86 mln zł. Składają się na niego:
dopłaty do składek: 252,31 mln zł, w tym dopłata do składki zdrowotnej i składki na
Fundusz Pracy;
świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych: 101,10 mln zł. Kwota ta obejmuje
szacunkowy koszt zasiłków chorobowych, ustalony proporcjonalnie do kosztów
absencji chorobowej i zasiłków w populacji pracujących w 2023 r., oraz przyjęty w tej
samej wysokości koszt pozostałych świadczeń;
koszty administracyjne: 21,45 mln zł, w tym ZUS 10,34 mln zł, Instytucja 10,73 mln zł,
Ministerstwo 0,38 mln zł.
Kwoty wyliczono dla roku bazowego 2026, przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł i
maksymalnej miesięcznej dopłacie 1941,93 zł. Następnie zwaloryzowano je wskaźnikiem
106,2% zgodnie z wytycznymi Ministra Finansów z lipca 2025 r. Średnią wysokość dopłaty
ustalono dla przedziałów przychodów jako różnicę między składkami opłacanymi
samodzielnie a składkami należnymi od minimalnego wynagrodzenia. Wydatki Ministra i
ZUS objęto maksymalnymi limitami wydatków na lata 2027–2036 (art. 72 projektu). Koszty
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
obsługi zadania przez ZUS ustalono na 4,1% kwoty dopłat w latach 2027–2029 i 1% w latach
kolejnych (art. 71).
Ad 3.
Uzasadnienie wyłączeń przedstawiono w uzasadnieniu projektu i w ocenie skutków
regulacji. Wyłączenie osób prowadzących działalność gospodarczą uwzględniono
w szacunkach (18,7% populacji). Uzasadniono je tym, że działalność gospodarcza zapewnia
własne preferencje podatkowe i składkowe, a artyści ją prowadzący co do zasady osiągają
dochody przekraczające próg.
Wymóg przychodów w każdym z 3 lat ma potwierdzać stały i profesjonalny charakter
wykonywania zawodu. Został złagodzony przez uwzględnianie uzasadnionych przerw.
Uwzględnianie dochodów ze wszystkich źródeł wynika z socjalnej funkcji dopłaty. Ma ona
trafiać do osób, których rzeczywista sytuacja materialna nie pozwala na samodzielne
opłacanie składek.
Skutki tych rozwiązań zostaną zweryfikowane w ewaluacji przeprowadzanej przez
Instytucję po 3 latach od wejścia ustawy w życie oraz w corocznych sprawozdaniach
dyrektora Instytucji (art. 39).
Ad 4.
Instytucją jest specjalistyczna jednostka nadzoru, o której mowa w art. 53 ust. 1 ustawy –
Prawo oświatowe (art. 4 pkt 4). Obecnie jest nią Centrum Edukacji Artystycznej, które
zostanie przekształcone w Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej. Decyzje wydaje dyrektor
Instytucji. Komisja Opiniująca wydaje opinie, które nie mają charakteru wiążącego
stanowiska innego organu w rozumieniu art. 106 Kodeksu postępowania administracyjnego
(art. 16 ust. 2).
Nadzór nad Instytucją sprawuje Minister, który:
powołuje i odwołuje członków Komisji (art. 17 i 18),
rozpatruje odwołania od decyzji dyrektora (art. 35),
otrzymuje coroczne sprawozdanie, publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej (art.
39).
Zasady zapobiegania konfliktom interesów
Komisja Opiniująca liczy 145 członków (art. 17 ust. 2). W jej skład wchodzi 120 członków
wybranych spośród kandydatów rekomendowanych przez organizacje zrzeszające osoby
wykonujące zawody artystyczne we wszystkich dziedzinach kultury wymienionych w art. 3
ust. 2, w tym w dziedzinie twórczości ludowej. Ustawa nie określa liczby członków
przypadających na poszczególne dziedziny. Liczba członków z doświadczeniem w sztuce
ludowej, etnografii lub rzemiośle artystycznym będzie więc zależała od kandydatur
zgłoszonych przez organizacje w naborze ogłaszanym w Biuletynie Informacji Publicznej
(art. 19).
Wniosek opiniuje zespół trzech, a w uzasadnionych przypadkach pięciu członków Komisji.
Przewodniczący Komisji wyznacza członków zespołu z uwzględnieniem rodzaju zawodu
artystycznego wykonywanego przez wnioskodawcę (art. 32 ust. 2).
Bezstronność zapewniają w szczególności:
objęcie członków Komisji przepisami o wyłączeniu pracownika organu (art. 32 ust. 3
ustawy w związku z art. 24 Kodeksu postępowania administracyjnego),
zakaz łączenia członkostwa w Komisji z zatrudnieniem w Instytucji i członkostwem w
Radzie Programowej (art. 17 ust. 4),
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
ograniczenie członkostwa do dwóch następujących po sobie kadencji (art. 17 ust. 5),
obowiązek zachowania poufności (art. 23 ust. 2),
możliwość odwołania członka m.in. w przypadku działania z naruszeniem prawa (art. 18
ust. 2).
Kryteria dokumentowania dorobku
Dorobek artystyczny to udokumentowane w dowolnej formie i na dowolnym nośniku
wykonywanie zawodu artystycznego (art. 4 pkt 2). Art. 29 ust. 3 pkt 2 wymienia przykładowe
dokumenty, posługując się sformułowaniem „w szczególności”:
dokumenty potwierdzające czas trwania i charakter działalności wykonywanej na
podstawie umów,
katalogi z wystaw,
recenzje,
dokumenty potwierdzające nagrody i wyróżnienia,
dyplom ukończenia szkoły artystycznej lub odpowiednich studiów,
wydane przez właściwą organizację zrzeszającą twórców lub artystów zaświadczenie o
nabyciu umiejętności zawodowych w drodze praktyki.
Katalog ten ma charakter otwarty. Żaden z wymienionych dokumentów, w tym dyplom,
nagroda czy członkostwo w organizacji, nie jest wymagany obligatoryjnie. Ustawa nie
wymaga też udziału w wydarzeniach o zasięgu ogólnopolskim. Na tej podstawie dowodem
dorobku mogą być również fotografie prac, katalogi wystaw lokalnych, potwierdzenia
udziału w jarmarkach i festiwalach, dokumentacja warsztatów, rekomendacje muzeów i
domów kultury oraz dokumenty potwierdzające przekazywanie tradycyjnych umiejętności.
Ich wartość dowodowa podlega ocenie w konkretnej sprawie. Dla twórców ludowych
szczególne znaczenie może mieć wymienione w ustawie zaświadczenie organizacji
zrzeszającej twórców o nabyciu umiejętności w drodze praktyki (art. 29 ust. 3 pkt 2 lit. c).
Ad 5.
Wdrożenie obejmuje:
ogłoszenie naborów do Rady Programowej i Komisji Opiniującej w terminie
2 miesięcy od dnia wejścia ustawy w życie oraz powołanie ich członków w terminie 6
miesięcy (art. 70);
wydanie rozporządzeń, o których mowa w art. 14 ust. 3 i art. 34, oraz rozporządzenia w
sprawie specjalistycznej jednostki nadzoru;
przekształcenie Centrum Edukacji Artystycznej;
dostosowanie systemów teleinformatycznych ZUS.
Ograniczeniu kosztów obsługi służą:
automatyczna wymiana danych między ZUS a Krajową Administracją Skarbową (art.
43),
możliwość wydawania przez ZUS decyzji w sprawie dopłaty w oparciu o
zautomatyzowane przetwarzanie danych, przy zachowaniu prawa do wyjaśnień i
interwencji człowieka (art. 45 ust. 4),
limity wydatków (art. 71 i 72).
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 3 of 3 --