Interpelacja w sprawie krytycznych opinii i komentarzy sześciu państw UE wobec procedowanego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (UD 213)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20370
do ministra zdrowia
w sprawie krytycznych opinii i komentarzy sześciu państw UE wobec procedowanego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (UD 213)
Zgłaszający: Grzegorz Matusiak
Data wpływu: 12-10-2026
Szanowna Pani Minister,
projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, który m.in. wprowadza zakazy dotyczące jednorazowych e-papierosów, saszetek nikotynowych o smaku innym niż tytoniowy oraz nowych produktów nikotynowych niezawierających tytoniu, wpłynął do Sejmu 11 marca 2026 r. i został skierowany do pierwszego czytania w sejmowej Komisji Zdrowia (druk nr 2362). Zgodnie z obowiązującymi przepisami projekt trafił także do Komisji Europejskiej w celu jego notyfikacji.
Zgodnie z procedurą TRIS państwa członkowskie mogą złożyć do danego projektu swoje komentarze i szczegółowe opinie. W sprawie przedmiotowego, przygotowanego przez Ministerstwo Zdrowia projektu ustawy pojawiło się aż pięć szczegółowych opinii i jeden komentarz. Autorami szczegółowych opinii są: Grecja, Rumunia, Włochy, Szwecja i Słowacja; komentarz z kolei pochodzi z Republiki Czeskiej. Wspomniane sześć państw złożyło pod adresem projektu bardzo krytyczne uwagi. Dotyczą one kilku obszarów:
1. Naruszenie harmonizacji UE, ryzyko fragmentaryzacji rynku wewnętrznego, kwestia ochrony zdrowia publicznego
Wedle opinii i komentarzy wspomnianych państw członkowskich Polska forsując przedmiotowy projekt ustawy, próbuje wyprzedzać istniejące regulacje europejskie i chce wprowadzić rozwiązania, które mogą doprowadzić do rozbijania jednolitego rynku. Nie powinno mieć to miejsca zwłaszcza w sytuacji, gdy rewizji poddawana jest dyrektywa TPD (Tobacoo Products Directive). Wprowadzanie krajowych zakazów przed zakończeniem prac na poziomie unijnym może nie tylko osłabiać proces harmonizacji i prowadzić do powstawania różnych regulacji w poszczególnych krajach, ale także zwiększać bariery wewnątrzunijnego handlu, jak i naruszać przepisy dotyczące swobodnego przepływu towarów.
Np. w opinii słowackiej możemy przeczytać, że „proponowane zakazy znacznie ograniczają dostęp do rynku dla produktów legalnie wprowadzonych do obrotu w innych państwach członkowskich. Jeśli substancje aromatyzujące zostaną zakazane, może to doprowadzić do faktycznego wykluczenia całej kategorii produktów, ponieważ spowodowałoby to wyeliminowanie najpopularniejszych opcji dostępnych dla konsumentów. Projekt ma również na celu faktyczne wykluczenie z rynku produktów nikotynowych innych niż wyroby tytoniowe i wyroby pokrewne. Proponowany zakaz ma charakter ogólny i nieselektywny, ponieważ dotyczy całej kategorii produktów bez indywidualnej oceny ich profilu ryzyka.“
Grecja z kolei pisze wprost: „Proponowany projekt ustawy podważa harmonizację unijną i stwarza poważne zagrożenia dla prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego“.
Znamienne jest to, że polski rząd w uzasadnieniu do ustawy powołuje się m.in. na kwestie dotyczące ochrony zdrowia publicznego. Szwedzki rząd uważa z kolei, że proponowane przez Polskę rozwiązania zdrowiu publicznemu mogą wręcz szkodzić: „W zakresie, w jakim wyroby nikotynowe niezawierające tytoniu zastępują konsumpcję papierosów, rząd szwedzki uważa to za pozytywną zmianę z punktu widzenia zdrowia publicznego. W związku z tym ograniczenia tego rodzaju, jakie proponuje się w projekcie ustawy, mogłyby mieć negatywne skutki dla zdrowia publicznego.“
2. Nieproporcjonalność proponowanych ograniczeń
Wedle opinii państw członkowskich Polska nie wykazała, że proponowane przez nią zakazy są jedynym skutecznym rozwiązaniem. W polskim projekcie ustawy sięgnięto bowiem po najbardziej drastyczne środki jak: zakaz jednorazowych e-papierosów, zakaz aromatyzowanych woreczków nikotynowych, ograniczenia dla nowych wyrobów nikotynowych. Po polskiej stronie zabrakło również wzięcia pod uwagę mniej restrykcyjnych opcji, jak np.: ograniczenia wiekowe, ograniczenia sprzedażowe, ograniczenia marketingowe. Państwa podnoszą także, że Polska nie wykazała w wystarczający sposób warunków pozwalających na zastosowanie aż tak restrykcyjnych regulacji krajowych.
Włochy w swojej opinii piszą dla przykładu: „Rząd włoski uznaje, że państwa członkowskie mają szeroki margines swobody w określaniu poziomu ochrony zdrowia publicznego, który zamierzają zapewnić. Swoboda ta musi być jednak wykonywana z poszanowaniem zasady proporcjonalności i podstawowych swobód zagwarantowanych w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości obowiązkiem państwa członkowskiego jest wykazanie, na podstawie obiektywnych i możliwych do zweryfikowania dowodów, że wprowadzone ograniczenia są odpowiednie do osiągnięcia zamierzonego celu i nie wykraczają poza to, co jest niezbędne do jego osiągnięcia, biorąc pod uwagę możliwe istnienie mniej restrykcyjnych środków, które są równie skuteczne.“
Odnosząc się z kolei do proponowanych ograniczeń wobec produktów nikotynowych niezwierających tytoniu, rząd rumuński pisze: „Polska powinna jasno zdefiniować kategorię przedmiotowych produktów i przedstawić bardziej szczegółowe uzasadnienie konieczności wprowadzenia zakazu o tak szerokim zakresie. Takie wyjaśnienia przyczyniłyby się do zapewnienia jaśniejszych i bardziej przewidywalnych ram regulacyjnych, zgodnie z wymogami prawa Unii Europejskiej.“
Krytyczni wobec pomysłu polskiego rządu pozostają także Czesi: „Republika Czeska uważa, że (...) Polska nie wykazała w wystarczającym stopniu, w odniesieniu do proponowanej przez siebie zmiany, że zamierzonego celu nie można by osiągnąć również poprzez połączenie mniej restrykcyjnych instrumentów regulacyjnych, mających mniejszy wpływ na handel między państwami członkowskimi; Republika Czeska nie jest również przekonana, że Polska wykazała w wystarczającym stopniu, iż jest inaczej.“
3. Kwestia pewności prawa, stosunku do innowacji oraz kwestia inwestycji
Krytyka państw członkowskich dotyczy tu przede wszystkim przepisu zakazującego wprowadzania do obrotu wyrobów nikotynowych nieobjętych obecnie prawem UE. Zakaz ten jest ich zdaniem zbyt szeroki, tworzy niepewność prawa i obejmuje potencjalne przyszłe produkty i towary, które jeszcze nie istnieją. Co więcej, tego typu zakazy mogą prowadzić do hamowania innowacji i zniechęcenia do nowych badań i inwestycji. Grecja w swojej opinii pisze wprost: „proponowane ograniczenia dotyczące woreczków nikotynowych i innych kategorii wyrobów zawierających nikotynę znacząco wpłyną na istniejące inwestycje poczynione w ramach obecnych ram regulacyjnych. Nagłe unieważnienie niedawno wprowadzonych ram regulacyjnych, bez przeprowadzenia jakiejkolwiek oceny przejściowej, budzi poważne wątpliwości dotyczące ochrony uzasadnionych oczekiwań podmiotów gospodarczych i może sprawić, że znaczne inwestycje, dokonane zgodnie z obowiązującym prawem, staną się nieopłacalne finansowo“.
4. Brak wystarczającej analizy środków regulacji
Kilka państw członkowskich (w szczególności Włochy i Grecja) wskazało, że Polska nie przedstawiła wystarczającej oceny skutków regulacji, obejmującej wpływ na przedsiębiorców, konkurencję, handel wewnątrzunijny, inwestycje oraz potencjalny rozwój szarej strefy, co utrudnia ocenę konieczności i proporcjonalności proponowanych środków.
Włosi w swojej opinii piszą: „Załączona do zgłoszenia ocena skutków regulacji stanowi zasadniczy element oceny zgodności zgłoszonego projektu z zasadami konieczności i proporcjonalności. Analiza dokumentacji pokazuje jednak, że w odniesieniu do niektórych proponowanych środków w samej ocenie skutków podkreślono ograniczoną dostępność danych odpowiednich do oszacowania ich skutków gospodarczych, zdrowotnych i handlowych. Ponadto nie przeprowadzono żadnych konkretnych analiz porównawczych dotyczących skuteczności jakichkolwiek alternatywnych, mniej restrykcyjnych środków ani też nie przeprowadzono szczegółowej oceny skutków, jakie proponowane zakazy mogą mieć dla rynku wewnętrznego. Elementy te nie pozwalają na w pełni wyczerpującą weryfikację konieczności proponowanych środków oraz ich proporcjonalności w stosunku do wyznaczonych celów.“
Jeszcze bardziej ostra w swojej krytyce jest Grecja, która zwraca również uwagę na ryzyko wzrostu szarej strefy: „Należy również zauważyć, że w uzasadnieniu nie oceniono potencjalnego wpływu proponowanych środków na rynek i konsumentów. W szczególności nie uwzględnia się: • ryzyka przeniesienia popytu w kierunku nielegalnych lub nieformalnych sieci dystrybucji; • wzmocnienia rynków transgranicznych w Unii Europejskiej; • możliwości zastąpienia wyrobów objętych zakazem innymi wyrobami o równoważnych właściwościach; • praktycznych trudności związanych z wdrażaniem i kontrolowaniem nowych ograniczeń; • konsekwencji dla funkcjonowania rynku wewnętrznego i konkurencji między podmiotami gospodarczymi.“
Biorąc pod uwagę powyższe opinie i komentarz, bardzo proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Zgodnie z obowiązującymi przepisami polski rząd powinien do 6 listopada 2026 r. odnieść się do przedstawionych opinii i złożonego komentarza. Czy Ministerstwo Zdrowia jest zatem już w trakcie przygotowywania swojego stanowiska i kiedy polski rząd zamierza je złożyć?
Jak zamierzają się Państwo odnieść do przedstawionych powyżej krytycznych uwag sześciu państw członkowskich? Bardzo proszę o informacje dotyczące odpowiedzi na wszystkie cztery wspomniane obszary.
Co polski rząd planuje uczynić wobec powyższych uwag: wycofać projekt w całości lub część jego przepisów (które?), częściowo zmodyfikować projekt czy utrzymać projekt bez zmian?
Skoro trwa właśnie rewizja dyrektywy TPD, czy zasadne jest wprowadzanie kolejnych i tak restrykcyjnych regulacji, które wzbudzają szereg kontrowersji?
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9533 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.111.2026.JS
Warszawa, 11 listopada 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji nr 20370 z dnia 20 października 2026 r. Pana Posła Grzegorza
Matusiaka w sprawie krytycznych opinii i komentarzy sześciu państw UE wobec
procedowanego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami
używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (UD 213), uprzejmie proszę o przyjęcie
poniższych informacji.
Odnosząc się do pytania pierwszego, uprzejmie informuję, że stanowiska przekazane przez
państwa członkowskie Unii Europejskiej w ramach procedury notyfikacyjnej projektu
ustawy UD213 a także odpowiedzi na zgłoszone uwagi, są publicznie dostępne w bazie
Technical Regulation Information System (TRIS) Komisji Europejskiej.
Z pełną dokumentacją dotyczącą procedury notyfikacyjnej można zapoznać się na stronie
internetowej:
https://technical-regulation-information-system.ec.europa.eu/en/notification/27925
Odnosząc się do wskazanych w interpelacji czterech grup zastrzeżeń, należy podkreślić,
że Ministerstwo Zdrowia szczegółowo przeanalizowało uwagi przekazane przez
poszczególne państwa członkowskie w toku procedury notyfikacyjnej.
W odpowiedzi na zastrzeżenia dotyczące harmonizacji prawa Unii Europejskiej
oraz swobodnego przepływu towarów, podnoszone w szczególności przez Grecję, Szwecję,
Rumunię, Słowację, Włochy i Czechy wskazano, że woreczki nikotynowe oraz inne wyroby
zawierające nikotynę, określone projektowanym art. 7aa, nie są objęte harmonizacją
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
wynikającą z dyrektywy 2014/40/UE. W konsekwencji państwa członkowskie zachowują
kompetencję do ustanawiania krajowych zasad dotyczących wprowadzania takich
produktów do obrotu, z poszanowaniem zasad prawa Unii Europejskiej.
Sam fakt, że dany produkt został legalnie wprowadzony do obrotu w innym państwie
członkowskim, nie wyłącza zatem możliwości ustanowienia przez państwo członkowskie
ograniczeń uzasadnionych ochroną zdrowia publicznego.
Nie można również zgodzić się ze stwierdzeniem wskazującym, że projekt ustawy zmierza
do całkowitego i bezwarunkowego wyeliminowania z rynku wszystkich nowych produktów
nikotynowych. W odniesieniu do innych wyrobów nikotynowych, nieobjętych obecnie
dyrektywą 2014/40/UE, projekt określa warunki ich wprowadzania do obrotu, przewidując
możliwość ich dopuszczenia w reżimie właściwym dla produktów leczniczych, po dokonaniu
odpowiedniej oceny ich jakości, bezpieczeństwa i skuteczności.
W przypadku stanowiska Grecji, zgodnie z którym projekt ustawy może prowadzić
do fragmentacji rynku wewnętrznego, należy zauważyć, że możliwość występowania różnic
pomiędzy regulacjami krajowymi wynika m.in. z braku pełnej harmonizacji określonych
kategorii produktów na poziomie Unii Europejskiej. Trwające lub planowane prace nad
zmianą dyrektywy tytoniowej nie pozbawiają państw członkowskich możliwości
podejmowania działań w obszarach niezharmonizowanych, w szczególności,
jeżeli są one uzasadnione koniecznością ochrony zdrowia publicznego
W zakresie stanowiska Szwecji, zgodnie z którym ograniczenie dostępności
beztytoniowych produktów nikotynowych mogłoby mieć negatywne skutki dla zdrowia
publicznego, należy podkreślić, że Ministerstwo Zdrowia nie podziela założenia,
iż wprowadzanie na rynek alternatywnych produktów nikotynowych powinno
być traktowane jako element polityki redukcji szkód zdrowotnych.
Dostępne dowody naukowe oraz stanowiska polskich ekspertów i instytucji zdrowia
publicznego nie uzasadniają traktowania nowych wyrobów nikotynowych jako
bezpiecznego i skutecznego narzędzia ograniczania szkód związanych z uzależnieniem
od nikotyny. Takie stanowisko prezentuje m.in. Konsultant krajowy w dziedzinie
zdrowia publicznego, czy też Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie
– Państwowy Instytut Badawczy.
W odpowiedzi na zarzuty dotyczące proporcjonalności projektowanych rozwiązań
i możliwości zastosowania środków mniej restrykcyjnych należy podkreślić,
że Ministerstwo Zdrowia dokonało oceny zasadności proponowanych regulacji,
uwzględniając nadrzędny cel, jakim jest ochrona zdrowia publicznego,
w szczególności ochrona dzieci i młodzieży przed inicjacją nikotynową oraz rozwojem
uzależnienia. Nie można przy tym zgodzić się z twierdzeniem, że omawiany projekt ustawy
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
ominął możliwość zastosowania środków mniej restrykcyjnych. W polskim porządku
prawnym funkcjonują już rozwiązania obejmujące m.in. ograniczenia wiekowe,
ograniczenia dotyczące sprzedaży oraz reklamy i promocji wyrobów tytoniowych
i powiązanych produktów. Projektowane rozwiązania stanowią uzupełnienie tych
instrumentów i odpowiadają na problemy, których dotychczasowe środki nie rozwiązują
w wystarczającym stopniu, w szczególności w zakresie atrakcyjności i dostępności nowych
produktów nikotynowych dla osób młodych.
W odniesieniu do zakazu wprowadzania do obrotu jednorazowych papierosów
elektronicznych zawierających nikotynę należy dodatkowo wskazać, że zasadność
zastosowania tego środka była przedmiotem odrębnej oceny Komisji Europejskiej
na podstawie art. 24 ust. 3 dyrektywy 2014/40/UE. Komisja Europejska,
decyzją wykonawczą C(2026) 6536 z dnia 14 września 2026 r., zatwierdziła krajowe
przepisy zakazujące wprowadzania do obrotu jednorazowych papierosów elektronicznych
zawierających nikotynę. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w kontekście zarzutów
dotyczących braku wystarczającego uzasadnienia dla zastosowania tego środka.
W zakresie zarzutów dotyczących zbyt szerokiego zakresu regulacji innych wyrobów
nikotynowych należy wskazać, że celem projektowanych rozwiązań nie jest hamowanie
innowacji. Projektowane przepisy nie zakazują produkcji tego rodzaju wyrobów,
lecz określają zasady ich wprowadzania do obrotu na terytorium Polski. Należy przy tym
podkreślić, że dla produktów zawierających nikotynę funkcjonuje już ścieżka przewidziana
przepisami prawa farmaceutycznego, umożliwiająca ocenę ich jakości,
bezpieczeństwa i skuteczności. Projektowane rozwiązanie zakłada, że inne wyroby
nikotynowe będą mogły być wprowadzane do obrotu po spełnieniu wymagań właściwych
dla produktów leczniczych.
W odpowiedzi na uwagi dotyczące oceny skutków regulacji należy wskazać, że projektowi
towarzyszyła ocena skutków regulacji obejmująca m.in. wpływ projektowanych rozwiązań
na przedsiębiorców, budżet państwa oraz organy administracji publicznej.
Oceniając skutki i proporcjonalność projektowanych rozwiązań, należy uwzględniać
nie tylko ich bezpośredni wymiar gospodarczy, lecz również długoterminowe koszty
zdrowotne i społeczne związane z używaniem wyrobów nikotynowych,
w szczególności przez dzieci i młodzież.
W kwestii podnoszonego ryzyka rozwoju szarej strefy informuję, że możliwość
występowania przypadków nieprzestrzegania nowych regulacji nie może sama w sobie
stanowić argumentu przemawiającego za odstąpieniem od wprowadzenia rozwiązań
uzasadnionych koniecznością ochrony zdrowia publicznego. Projekt przewiduje
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
instrumenty służące egzekwowaniu nowych regulacji, w tym sankcje za naruszanie
zakazów oraz utrudnianie pobierania próbek produktów.
W odniesieniu do pytania trzeciego podkreślenia wymaga, że uwagi zgłoszone przez
państwa członkowskie w ramach procedury TRIS zostały szczegółowo przeanalizowane,
jednak nie dały podstaw do odstąpienia od projektowanych rozwiązań, ani do zmiany
ich zakresu. Ministerstwo Zdrowia podtrzymuje stanowisko, że przewidziane w projekcie
środki są uzasadnione nadrzędnym celem ochrony zdrowia publicznego,
w szczególności ochrony dzieci i młodzieży, oraz pozostają odpowiednie i proporcjonalne
do realizowanego celu.
W zakresie ostatniego pytania uprzejmie informuję, że prowadzone na poziomie
Unii Europejskiej prace nad rewizją dyrektywy 2014/40/UE, w sprawie wyrobów
tytoniowych, oraz dyrektywy 2003/33/WE, dotyczącej reklamy i sponsorowania wyrobów
tytoniowych, w ocenie Ministerstwa Zdrowia, nie stanowią podstawy do wstrzymania
działań regulacyjnych na poziomie krajowym. Komisja Europejska rozpoczęła proces rewizji
tych regulacji, jednak na obecnym etapie nie jest znany termin zakończenia prac
legislacyjnych ani termin rozpoczęcia stosowania nowych regulacji w państwach
członkowskich. Doświadczenia związane z przyjmowaniem obecnie obowiązującej
dyrektywy 2014/40/UE wskazują, że proces od przedstawienia projektu nowych regulacji
unijnych do ich faktycznego stosowania w państwach członkowskich może trwać co
najmniej 3 lata, uwzględniając zarówno proces legislacyjny na poziomie Unii Europejskiej,
jak i czas niezbędny na transpozycję przepisów do prawa krajowego. Oczekiwanie na
zakończenie rewizji przepisów unijnych mogłoby w konsekwencji oznaczać pozostawienie
przez kolejne lata bez odpowiedniej odpowiedzi regulacyjnej problemów zdrowotnych
występujących już obecnie. Z tego względu Ministerstwo Zdrowia uznaje za zasadne
kontynuowanie prac nad projektem UD213 równolegle do prac prowadzonych na poziomie
Unii Europejskiej.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --