Interpelacja w sprawie zainicjowania procesu legislacyjnego dotyczącego zmiany ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w zakresie odpowiedzialności za samowolę budowlaną oraz zaostrzenie kar za jej dokonanie
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20274
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie zainicjowania procesu legislacyjnego dotyczącego zmiany ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w zakresie odpowiedzialności za samowolę budowlaną oraz zaostrzenie kar za jej dokonanie
Zgłaszający: Elżbieta Anna Polak
Data wpływu: 08-10-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się do Pana Ministra w związku z pismem burmistrza miasta i gminy Szlichtyngowa z dnia 11 sierpnia 2026 r., dotyczącym potrzeby zmiany przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w zakresie odpowiedzialności za samowolę budowlaną.
Do interpelacji załączam wskazane pismo wraz z dokumentacją przedstawioną przez burmistrza. Materiał ten wskazuje na problemy, jakie mogą występować w sytuacji prowadzenia inwestycji bez wymaganych pozwoleń lub zgłoszeń, a także kontynuowania robót pomimo działań organów nadzoru budowlanego.
Obowiązujący stan prawny przewiduje w określonych przypadkach odpowiedzialność w postaci kary grzywny. Jednocześnie art. 90 ustawy - Prawo budowlane, który wcześniej przewidywał za określone przypadki prowadzenia robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2, został uchylony. Obecnie art. 93 ustawy przewiduje m.in. karę grzywny za wykonywanie robót w przypadkach wskazanych w art. 48 ust. 1 oraz art. 50 ust. 1 pkt 1 i 2, a sprawy te rozpoznawane są w trybie dotyczącym wykroczeń.
Jednocześnie obowiązujące rozwiązania przewidują możliwość legalizacji określonych przypadków samowoli budowlanej. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wskazuje, że procedura legalizacyjna jest prowadzona przez organy nadzoru budowlanego po stwierdzeniu samowoli.
Nie kwestionując potrzeby istnienia instrumentów pozwalających na uporządkowanie stanu prawnego istniejących obiektów, zasadne wydaje się rozważenie, czy obecne przepisy zapewniają wystarczającą ochronę w sytuacjach, gdy samowola budowlana ma dużą skalę, jest dokonywana świadomie lub może powodować zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia albo środowiska.
Sprawa przedstawiona przez burmistrza miasta i gminy Szlichtyngowa pokazuje, że obok upraszczania procedur budowlanych konieczne jest zapewnienie skutecznych instrumentów prawnych wobec podmiotów, które świadomie prowadzą inwestycje z pominięciem wymaganych procedur, szczególnie gdy ich działalność może negatywnie oddziaływać na bezpieczeństwo mieszkańców, mienie lub środowisko.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Rozwoju i Technologii zamierza zainicjować proces legislacyjny dotyczący zmiany ustawy - Prawo budowlane w zakresie odpowiedzialności za samowolę budowlaną, w szczególności poprzez wprowadzenie odpowiedzialności karnej za kwalifikowane przypadki samowoli budowlanej?
2. Czy ministerstwo rozważa przywrócenie regulacji przewidującej karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności za prowadzenie robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia lub wbrew decyzjom właściwych organów, w szczególności gdy działanie takie może powodować zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, mienia albo środowiska?
3. Czy ministerstwo planuje zaostrzenie obecnie obowiązujących sankcji za samowolę budowlaną, tak aby wysokość i rodzaj kary były adekwatne do skali inwestycji oraz potencjalnych skutków naruszenia przepisów?
4. Czy w ramach planowanych zmian analizowana będzie sytuacja, w której inwestor świadomie rozpoczyna lub kontynuuje inwestycję bez wymaganych decyzji administracyjnych, a następnie podejmuje próbę jej legalizacji, oraz czy ministerstwo zamierza wprowadzić rozwiązania ograniczające możliwość wykorzystywania procedury legalizacyjnej jako alternatywy dla wcześniejszego uzyskania wymaganych pozwoleń?
Sekretarz stanu Michał Jaros
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5296 znakówkancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Znak pisma: DAB-II.054.22.2026
Warszawa, 29 października 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 20274 Posłanki Elżbiety Anny Polak.
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na ww. interpelację w sprawie zainicjowania procesu legislacyjnego
dotyczącego zmiany ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane
w zakresie odpowiedzialności za samowolę budowlaną oraz zaostrzenie kar za jej
dokonanie, we współpracy z Głównym Urzędem Nadzoru Budowlanego, przedstawiam
następujące informacje i wyjaśnienia.
Ad pyt. 1-2
W rozdziale 9 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2026 r. poz. 524,
z późn. zm.), dalej „ustawa Pb”, z dniem 19 września 2020 r. w wyniku wejścia w życie
ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. poz. 471), uchylony został art. 90 ustawy Pb traktujący dokonanie
samowoli budowlanej jako przestępstwo. Nowelizacja ta niejako „przeniosła”
odpowiedzialność za dokonanie samowoli budowlanej z art. 90 do art. 93 ustawy Pb
zawierającego katalog wykroczeń1. Działanie takie było związane z praktyką prokuratorów
i sądów, które odstępowały od ścigania lub karania sprawców samowoli budowlanych
ze względu na znikomą szkodliwość społeczną czynów.
Nie oznacza to jednak, że sprawca samowoli budowlanej zawsze ponosi odpowiedzialność
jedynie w oparciu o art. 93 ustawy Pb, w tym gdy działa z premedytacją, a samowola
powoduje zagrożenie dla życia lub zdrowia osób lub mienia w wielkich rozmiarach lub
powoduje zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach.
Należy bowiem mieć na względzie, że ww. przepis nie wyłącza przepisów ustawy
z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm.), zwanej
dalej „K.k.”. Sprawca samowoli budowlanej może więc ponosić odpowiedzialność również
na podstawie:
1) art. 163 K.k. (sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego);
2) art. 164 K.k. (sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa zdarzenia);
3) art. 181 K.k. (powodowanie zniszczeń w przyrodzie);
4) art. 182 K.k. (zanieczyszczenie środowiska w znacznych rozmiarach).
1 Str. 58 uzasadnienia do druku sejmowego nr 121
-- 1 of 2 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Powyższe przepisy przewidują bardzo surowe sankcje karne (pozbawienia wolności nawet
do 15 lat).
Niemniej jednak kwestie wskazane w przedmiotowej interpelacji będą analizowane
w ramach trwających aktualnie prac nad opracowaniem projektu ustawy o zmianie ustawy
– Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw. W ramach tych prac rozważona
zostanie także możliwość wzmocnienia odpowiedzialności w przypadku samowoli
budowlanej dotyczącej budowy, której realizacja wymagałaby uzyskania decyzji
o środowiskowych uwarunkowaniach oraz ewentualnej modyfikacji wysokości opłaty
legalizacyjnej. Aktualnie trwają wewnętrzne uzgodnienia wniosku o wpis ww. projektu
ustawy do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Wyrażamy również gotowość
do analizy zasadności zaostrzenia sankcji i instrumentów prawnych w odniesieniu do
samowoli godzących w środowisko, o ile jasno i wyczerpująco zostanie określony
ich zakres.
Ad pyt. 3
W ramach postępowania w sprawie samowoli budowlanej przewidziana jest możliwość
zalegalizowania samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego, pod warunkiem
m.in. uiszczenia opłaty legalizacyjnej. Wysokość opłaty legalizacyjnej jest już obecnie
uzależniona od rodzaju i wielkości obiektu budowlanego (większe obiekty budowlane
i należące do kategorii związanej z większym ryzykiem dla bezpieczeństwa publicznego
i środowiska podlegają wyższym opłatom), co wynika z art. 49d w zw. z art. 59f
oraz załącznika do ustawy Pb.
W ramach prowadzonych prac nad zmianą przepisów ustawy Pb rozważane jest również
wprowadzenie zmian w zakresie opłaty legalizacyjnej dla obiektów o dużych gabarytach
oraz obiektów, które ze względu na swój charakter wymagają większej uwagi ze strony
organów nadzoru budowlanego oraz nowej kwoty opłaty legalizacyjnej dla samowoli
budowlanej na obszarze wpisanym do rejestru zabytków.
Ad pyt. 4
W ramach prowadzonych prac nad zmianami przepisów ustawy Pb aktualnie nie
przewiduje się natomiast podziału samowoli budowlanych na te, których sprawcy mieli
świadomość, że dana inwestycja wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, od takich,
których sprawcy twierdzą, że nie mieli świadomości istnienia takiego obowiązku oraz
regulacji odnoszących się do tzw. samowoli wielkoskalowych. Dokonanie tego typu
ustaleń byłoby trudne w praktyce, gdyż niejeden sprawca samowoli budowlanej mógłby
twierdzić, że nie miał świadomości łamania prawa w „wielkiej skali”, a jednocześnie
karalność za czyny nieumyślne (sprawca nie ma zamiaru popełnienia czynu, ale popełnia
go przez niezachowanie ostrożności wymaganej w danych okolicznościach) musi być
wprost przewidziana w ustawie, co oznacza, że zasadą jest karalność tylko za czyny
umyślne.
Z upoważnienia, z wyrazami szacunku
Michał Jaros
Sekretarz Stanu
/ kwalifikowany podpis elektroniczny /
w Ministerstwie Rozwoju i Technologii
-- 2 of 2 --