Interpelacja nr 2026
Interpelacja w sprawie odzyskiwania zabytków ruchomych, w szczególności o charakterze sakralnym, które pierwotnie należały do parafii ewangelickich w Kętrzynie i Pasymiu
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie odzyskiwania zabytków ruchomych, w szczególności o charakterze sakralnym, które pierwotnie należały do parafii ewangelickich w Kętrzynie i Pasymiu
Interpelacja nr 2026
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie odzyskiwania zabytków ruchomych, w szczególności o charakterze sakralnym, które pierwotnie należały do parafii ewangelickich w Kętrzynie i Pasymiu
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 13-03-2024
Szanowny Panie Ministrze,
na mocy art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 192 Regulaminu Sejmu zwracam się z interpelacją w sprawie odzyskiwania zabytków ruchomych, w szczególności tych o charakterze sakralnym, które pierwotnie należały do parafii ewangelickich w Kętrzynie i Pasymiu. Te zabytki ruchome o znaczeniu sakralnym są kluczowe dla dziedzictwa i tożsamości tych wspólnot, a obecnie znajdują się w posiadaniu muzeów, co stwarza trudności dla parafii w ich odzyskiwaniu. Problem ten podkreśla istniejące luki w polskim prawie, które nie dostarczają skutecznych narzędzi dla mniejszości wyznaniowych dążących do odzyskania swoich zabytków.
W kontekście międzynarodowym rozumie się wyjątkowy charakter dóbr kultury, w tym zabytków o wartości sakralnej, co znajduje odzwierciedlenie w konwencjach UNESCO i UNIDROIT. W Polsce jednak, mimo istniejącej dyrektywy i ustaw, brak jest jednolitych przepisów kolizyjnych, które by umożliwiły efektywną ochronę i odzyskiwanie tych dóbr.
Dodatkowo problematyczna pozostaje sytuacja Krajowego Rejestru Utraconych Dóbr Kultury (KRUDK), którego brak wpisów utrudnia wykorzystanie przepisów Kodeksu cywilnego w ochronie windykacyjnej i negatoryjnej zabytków ruchomych o wartości sakralnej.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie kroki planuje podjąć ministerstwo, aby usprawnić funkcjonowanie KRUDK, tak by stał się skutecznym narzędziem w procesie odzyskiwania zabytków ruchomych z terenu Polski?
Czy są plany na wprowadzenie zmian w przepisach kolizyjnych, które ułatwią odzyskiwanie zabytków ruchomych, szczególnie dla parafii ewangelickich, które dążą do odzyskania swoich przedmiotów sakralnych?
Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby harmonizować polskie prawo z międzynarodowymi standardami w zakresie ochrony i odzyskiwania dóbr kultury, uwzględniając specyficzne potrzeby mniejszości wyznaniowych?
Interpelacja nr 2026
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie odzyskiwania zabytków ruchomych, w szczególności o charakterze sakralnym, które pierwotnie należały do parafii ewangelickich w Kętrzynie i Pasymiu
Zgłaszający: Urszula Pasławska
Data wpływu: 13-03-2024
Szanowny Panie Ministrze,
na mocy art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 192 Regulaminu Sejmu zwracam się z interpelacją w sprawie odzyskiwania zabytków ruchomych, w szczególności tych o charakterze sakralnym, które pierwotnie należały do parafii ewangelickich w Kętrzynie i Pasymiu. Te zabytki ruchome o znaczeniu sakralnym są kluczowe dla dziedzictwa i tożsamości tych wspólnot, a obecnie znajdują się w posiadaniu muzeów, co stwarza trudności dla parafii w ich odzyskiwaniu. Problem ten podkreśla istniejące luki w polskim prawie, które nie dostarczają skutecznych narzędzi dla mniejszości wyznaniowych dążących do odzyskania swoich zabytków.
W kontekście międzynarodowym rozumie się wyjątkowy charakter dóbr kultury, w tym zabytków o wartości sakralnej, co znajduje odzwierciedlenie w konwencjach UNESCO i UNIDROIT. W Polsce jednak, mimo istniejącej dyrektywy i ustaw, brak jest jednolitych przepisów kolizyjnych, które by umożliwiły efektywną ochronę i odzyskiwanie tych dóbr.
Dodatkowo problematyczna pozostaje sytuacja Krajowego Rejestru Utraconych Dóbr Kultury (KRUDK), którego brak wpisów utrudnia wykorzystanie przepisów Kodeksu cywilnego w ochronie windykacyjnej i negatoryjnej zabytków ruchomych o wartości sakralnej.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie kroki planuje podjąć ministerstwo, aby usprawnić funkcjonowanie KRUDK, tak by stał się skutecznym narzędziem w procesie odzyskiwania zabytków ruchomych z terenu Polski?
Czy są plany na wprowadzenie zmian w przepisach kolizyjnych, które ułatwią odzyskiwanie zabytków ruchomych, szczególnie dla parafii ewangelickich, które dążą do odzyskania swoich przedmiotów sakralnych?
Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby harmonizować polskie prawo z międzynarodowymi standardami w zakresie ochrony i odzyskiwania dóbr kultury, uwzględniając specyficzne potrzeby mniejszości wyznaniowych?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Bożena Żelazowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
6.7 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5948 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Bartłomiej Sienkiewicz
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 2026 Pani Poseł Urszuli Pasławskiej z 20 marca 2024 roku
w sprawie odzyskiwania zabytków ruchomych, w szczególności o charakterze sakralnym,
które pierwotnie należały do parafii ewangelickich w Kętrzynie i Pasymiu, uprzejmie proszę
o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Przepisy o krajowym rejestrze utraconych dóbr kultury (tj. Rozdział 2a ustawy z dnia 23 lipca
2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840) oraz art. 169
§ 3, art. 170 § 2, art. 174 § 2 i art. 223 § 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.– Kodeks cywilny
(Dz.U. z 2020 r. poz. 1740)) zostały wprowadzone do polskiego porządku prawnego ustawą
z dnia 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych (Dz.U. z 2015 r. poz. 397) i obowiązują od
dnia 21 czerwca 2015 roku. Uzasadnieniem ich uchwalenia było wzmocnienie ochrony
interesów właścicieli dóbr kultury w Polsce (ze szczególnym wskazaniem na ochronę
właścicieli będących podmiotami publicznymi, tj. przede wszystkim muzeów i bibliotek)
poprzez wyłączenie działania przepisów o zasiedzeniu (art. 174 k.c.) i nabyciu od osoby
nieuprawnionej (art. 169 § 1 i 2 k.c.) w odniesieniu do dóbr kultury wpisanych do rejestru, tj.
dóbr kultury utraconych przez właściciela w wyniku popełnienia przestępstwa.
W tym kontekście należy zauważyć, że wpisowi do rejestru podlegają zabytki, muzealia,
materiały archiwalne i biblioteczne utracone przez właściciela w wyniku popełnienia czynu
zabronionego, określonego w art. 278 § 1 i 3, art. 279 § 1, art. 280-283 albo art. 284 § 1-3
ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. z 2021 r. poz. 2345 i 2447),
tj. kradzieży, kradzieży z włamaniem, rozboju, kradzieży rozbójniczej, wymuszenia
rozbójniczego i przywłaszczenia. W związku z konstytucyjną zasadą niedziałania prawa
wstecz (wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP) skutki prawne wpisu danego zabytku
do Krajowego rejestru utraconych dóbr kultury, w postaci wyłączenia zasiedzenia i nabycia
od osoby nieuprawnionej, mogą powstać wyłącznie w odniesieniu do zabytków, co do
których zasiedzenie lub nabycie od osoby nieuprawnionej miałoby nastąpić po dniu wejścia
w życie tej regulacji. Skutki te nie mogłyby zaistnieć w odniesieniu do zabytków, których
utrata i skuteczne nabycie od osoby nieuprawnionej albo zasiedzenie nastąpiło przed tą datą,
zaś próba wprowadzenia regulacji rozciągającej cywilnoprawne skutki wpisu do rejestru na
takie zabytki byłaby naruszeniem wyżej wymienionej konstytucyjnej zasady. Tym samym,
mając na względzie, że wspomniane przez Panią Poseł w treści interpelacji zabytki zostały
najprawdopodobniej utracone na długo przed wejściem w życie przepisów o krajowym
rejestrze utraconych dóbr kultury, przepisy te siłą rzeczy nie mogłyby mieć do tych zabytków
zastosowania.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 2.
Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385) jasno precyzuje,
w jakich okolicznościach może nastąpić wykreślenie obiektów z inwentarza muzeów
publicznych, tj. państwowych i samorządowych (art. 23 ww. ustawy). Rozstrzyganie kwestii
własnościowych co do obiektów przechowywanych w zbiorach polskich muzeów pozostaje
w gestii sądów powszechnych, a nie ministra właściwego do spraw kultury i ochrony
dziedzictwa narodowego. Zatem właściwym kierunkiem działania jest występowanie na
drogę sądową w sprawach o ustalenie własności.
Ustawa o muzeach dopuszcza także darowiznę muzealium na rzecz innego podmiotu. Jednak
to dyrektor muzeum musi skierować wniosek do ministra z prośbą o zgodę na darowiznę,
co zostało wskazane w art. 23 ustawy o muzeach. Zgodnie bowiem z obowiązującymi
przepisami dyrektor muzeum odpowiada za politykę gromadzenia zbiorów muzealnych oraz
za bezpieczeństwo, ochronę i dobro przechowywanych w nim muzealiów. Ewentualny
wniosek podlega opiniowaniu także przez Radę ds. Muzeów i Miejsc Pamięci Narodowej.
Ad 3.
Polska jest zobowiązana do implementacji zapisów konwencji, zaleceń lub uaktualnianych
wytycznych oraz nowych narzędzi wdrożeniowych Unii Europejskiej, UNESCO i Rady
Europy, które stają się częścią polityki ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce.
Jako członek Unii Europejskiej państwo polskie musi także przestrzegać postanowień
wynikających zarówno z prawa pierwotnego, jak i wtórnego tej organizacji, także w zakresie
stanowienia prawa krajowego w sposób niesprzeczny z tymi unormowaniami.
W konsekwencji sposób realizowania ochrony zabytków i opieki nad nimi, poza regulacjami
ustawowymi, wyznaczają również postanowienia umów międzynarodowych. Przejawia się
to nie tylko w procesie stosowania prawa, lecz także w wydawaniu odpowiednich aktów
prawa wewnętrznego, które zapewniają realizację postanowień tych aktów normatywnych
w działalności organów państwowych, wykonujących swoje konstytucyjne zadania.
Prowadzone są oceny efektywności wdrożenia poszczególnych obowiązków wynikających
z międzynarodowych aktów prawnych, na podstawie których opracowane zostaną dla
wybranych grup zagadnień projekty zmian przepisów i podjęte działania mające na celu ich
implementację i nowelizację aktualnie obowiązujących przepisów zawartych w ustawie z
dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840).
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Bożena Żelazowska
-- 2 of 2 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Bartłomiej Sienkiewicz
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 2026 Pani Poseł Urszuli Pasławskiej z 20 marca 2024 roku
w sprawie odzyskiwania zabytków ruchomych, w szczególności o charakterze sakralnym,
które pierwotnie należały do parafii ewangelickich w Kętrzynie i Pasymiu, uprzejmie proszę
o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Przepisy o krajowym rejestrze utraconych dóbr kultury (tj. Rozdział 2a ustawy z dnia 23 lipca
2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840) oraz art. 169
§ 3, art. 170 § 2, art. 174 § 2 i art. 223 § 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.– Kodeks cywilny
(Dz.U. z 2020 r. poz. 1740)) zostały wprowadzone do polskiego porządku prawnego ustawą
z dnia 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych (Dz.U. z 2015 r. poz. 397) i obowiązują od
dnia 21 czerwca 2015 roku. Uzasadnieniem ich uchwalenia było wzmocnienie ochrony
interesów właścicieli dóbr kultury w Polsce (ze szczególnym wskazaniem na ochronę
właścicieli będących podmiotami publicznymi, tj. przede wszystkim muzeów i bibliotek)
poprzez wyłączenie działania przepisów o zasiedzeniu (art. 174 k.c.) i nabyciu od osoby
nieuprawnionej (art. 169 § 1 i 2 k.c.) w odniesieniu do dóbr kultury wpisanych do rejestru, tj.
dóbr kultury utraconych przez właściciela w wyniku popełnienia przestępstwa.
W tym kontekście należy zauważyć, że wpisowi do rejestru podlegają zabytki, muzealia,
materiały archiwalne i biblioteczne utracone przez właściciela w wyniku popełnienia czynu
zabronionego, określonego w art. 278 § 1 i 3, art. 279 § 1, art. 280-283 albo art. 284 § 1-3
ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. z 2021 r. poz. 2345 i 2447),
tj. kradzieży, kradzieży z włamaniem, rozboju, kradzieży rozbójniczej, wymuszenia
rozbójniczego i przywłaszczenia. W związku z konstytucyjną zasadą niedziałania prawa
wstecz (wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP) skutki prawne wpisu danego zabytku
do Krajowego rejestru utraconych dóbr kultury, w postaci wyłączenia zasiedzenia i nabycia
od osoby nieuprawnionej, mogą powstać wyłącznie w odniesieniu do zabytków, co do
których zasiedzenie lub nabycie od osoby nieuprawnionej miałoby nastąpić po dniu wejścia
w życie tej regulacji. Skutki te nie mogłyby zaistnieć w odniesieniu do zabytków, których
utrata i skuteczne nabycie od osoby nieuprawnionej albo zasiedzenie nastąpiło przed tą datą,
zaś próba wprowadzenia regulacji rozciągającej cywilnoprawne skutki wpisu do rejestru na
takie zabytki byłaby naruszeniem wyżej wymienionej konstytucyjnej zasady. Tym samym,
mając na względzie, że wspomniane przez Panią Poseł w treści interpelacji zabytki zostały
najprawdopodobniej utracone na długo przed wejściem w życie przepisów o krajowym
rejestrze utraconych dóbr kultury, przepisy te siłą rzeczy nie mogłyby mieć do tych zabytków
zastosowania.
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 2.
Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2022 r. poz. 385) jasno precyzuje,
w jakich okolicznościach może nastąpić wykreślenie obiektów z inwentarza muzeów
publicznych, tj. państwowych i samorządowych (art. 23 ww. ustawy). Rozstrzyganie kwestii
własnościowych co do obiektów przechowywanych w zbiorach polskich muzeów pozostaje
w gestii sądów powszechnych, a nie ministra właściwego do spraw kultury i ochrony
dziedzictwa narodowego. Zatem właściwym kierunkiem działania jest występowanie na
drogę sądową w sprawach o ustalenie własności.
Ustawa o muzeach dopuszcza także darowiznę muzealium na rzecz innego podmiotu. Jednak
to dyrektor muzeum musi skierować wniosek do ministra z prośbą o zgodę na darowiznę,
co zostało wskazane w art. 23 ustawy o muzeach. Zgodnie bowiem z obowiązującymi
przepisami dyrektor muzeum odpowiada za politykę gromadzenia zbiorów muzealnych oraz
za bezpieczeństwo, ochronę i dobro przechowywanych w nim muzealiów. Ewentualny
wniosek podlega opiniowaniu także przez Radę ds. Muzeów i Miejsc Pamięci Narodowej.
Ad 3.
Polska jest zobowiązana do implementacji zapisów konwencji, zaleceń lub uaktualnianych
wytycznych oraz nowych narzędzi wdrożeniowych Unii Europejskiej, UNESCO i Rady
Europy, które stają się częścią polityki ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce.
Jako członek Unii Europejskiej państwo polskie musi także przestrzegać postanowień
wynikających zarówno z prawa pierwotnego, jak i wtórnego tej organizacji, także w zakresie
stanowienia prawa krajowego w sposób niesprzeczny z tymi unormowaniami.
W konsekwencji sposób realizowania ochrony zabytków i opieki nad nimi, poza regulacjami
ustawowymi, wyznaczają również postanowienia umów międzynarodowych. Przejawia się
to nie tylko w procesie stosowania prawa, lecz także w wydawaniu odpowiednich aktów
prawa wewnętrznego, które zapewniają realizację postanowień tych aktów normatywnych
w działalności organów państwowych, wykonujących swoje konstytucyjne zadania.
Prowadzone są oceny efektywności wdrożenia poszczególnych obowiązków wynikających
z międzynarodowych aktów prawnych, na podstawie których opracowane zostaną dla
wybranych grup zagadnień projekty zmian przepisów i podjęte działania mające na celu ich
implementację i nowelizację aktualnie obowiązujących przepisów zawartych w ustawie z
dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840).
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
SEKRETARZ STANU
Bożena Żelazowska
-- 2 of 2 --