Interpelacja w sprawie wzmocnienia ochrony prawnej przetwórców branży mięsnej oraz uszczelnienia przepisów dotyczących przeciwdziałania nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej przez sieci dyskontowe
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20249
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie wzmocnienia ochrony prawnej przetwórców branży mięsnej oraz uszczelnienia przepisów dotyczących przeciwdziałania nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej przez sieci dyskontowe
Zgłaszający: Witold Zembaczyński
Data wpływu: 07-10-2026
Szanowny Panie Ministrze,
sektor przetwórstwa mięsnego stanowi jeden ze strategicznych filarów polskiego przemysłu rolno-spożywczego oraz bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Niestety, od wielu lat obserwujemy niepokojące zjawisko postępującej oligopolizacji rynku detalicznego, w którym dominującą pozycję zdobywają wielkopowierzchniowe sieci dyskontowe. Zjawisko to prowadzi do powstania rażącej asymetrii w relacjach między dystrybutorami a krajowymi producentami i przetwórcami wyrobów mięsnych.
Z analiz branżowych oraz zgłoszeń środowisk przetwórczych wynika, że wielkie sieci handlowe stosują systemowe mechanizmy nacisku ekonomicznego. Do najbardziej rażących oraz destrukcyjnych praktyk rynkowych należy wymuszanie nierealistycznie niskich cen dostaw (tzw. dyktat cenowy), nieodpowiadających rzeczywistym kosztom produkcji, surowców oraz energii, przy jednoczesnym przerzucaniu na dostawców pełnego ryzyka rynkowego.
Znany jest również mechanizm tzw. opłat nieumownych oraz opłat za usługi dodatkowe (np. marketingowe, logistyczne, ekspozycyjne), które stanowią ukrytą formę rabatów i zmniejszają marżę producenta często poniżej progu opłacalności.
Równocześnie problemem są niesymetryczne warunki umowne, w tym wydłużone terminy płatności, jednostronne zmiany terminów i wolumenów dostaw oraz nakładanie niewspółmiernie wysokich kar umownych za minimalne odchylenia logistyczne przy jednoczesnym braku odpowiedzialności sieci za nieterminowe regulowanie zobowiązań.
Nadto, negatywnym zjawiskiem jest uzależnienie ciągłości współpracy od wyłączności dystrybucyjnej lub dostarczania produktów pod marką własną dyskontu (private label), co w długim okresie marginalizuje pozycję przetwórcy i pozbawia go budowanej przez lata wartości własnej marki. Dostawcy i producenci dynamicznie rozwijają przedsiębiorstwa, zachęceni rosnącym wzrostem liczby zawieranych kontraktów, jednocześnie je zadłużając. Gdy dostawca straci alternatywne kanały sprzedaży, sieć jednostronnie zaostrza warunki kontraktu, generuje sztuczne zwroty i opóźnia płatności. Powstałe zatory płatnicze skutkują natychmiastowym wstrzymaniem przez banki linii kredytowych i limitów faktoringowych, co pozbawia zakład płynności finansowej i nieuchronnie doprowadza go do upadłości.
Opisane wyżej nieuczciwe praktyki handlowe prowadzą bezpośrednio do destabilizacji finansowej polskich zakładów mięsnych, upadłości podmiotów o wieloletniej tradycji, likwidacji miejsc pracy oraz osłabienia pozycji polskich rolników i hodowców stanowiących początek łańcucha dostaw.
Dotychczasowe instrumenty prawne, w tym ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi (Dz. U. 2023 poz. 1773), mimo działań podejmowanych przez prezesa UOKiK, okazują się niewystarczające jako straszak i narządzenie realnej ochrony. Kara finansowa nakładana po kilku latach od wystąpienia naruszenia nie przywraca płynności finansowej upadłym w międzyczasie podmiotom.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo prowadzi prace analityczne lub legislacyjne mające na celu uszczelnienie przepisów o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej, w szczególności w zakresie wprowadzenia ustawowego zakazu stosowania wybranych rabatów retrospektywnych oraz opłat za usługi marketingowe i logistyczne narzucanych dostawcom produktów mięsnych?
Czy resort rozważa wprowadzenie prewencyjnych instrumentów nadzoru rynkowego, takich jak obowiązkowe rejestry wzorców umów stosowanych przez sieci dyskontowe wobec dostawców produktów rolno-spożywczych, w celu eliminacji klauzul abuzywnych przed ich wejściem w życie?
Jakie działania są podejmowane we współpracy z organami ochrony konkurencji, aby skrócić czas trwania postępowań w sprawach nieuczciwych praktyk rynkowych i urealnić mechanizm natychmiastowego wstrzymywania egzekwowania rażąco niesymetrycznych kar umownych przez dyskonty?
Czy wprowadzenie do polskiego porządku prawnego pojęcia ceny rażąco niskiej lub ceny poniżej kosztów wytworzenia na poziomie relacji B2B w handlu wielkopowierzchniowym zapobiegłoby wymuszaniu na dostawcach sprzedaży wyrobów ze stratą?
W jaki sposób ministerstwo zamierza wzmocnić pozycję negocjacyjną polskich przetwórców mięsa, aby zapobiegać ich całkowitej zależności ekonomicznej od dominujących na rynku detalicznym zagranicznych sieci handlowych?
Czy resort planuje wprowadzenie przepisów chroniących producentów przed celowym doprowadzaniem do utraty linii kredytowych, a w konsekwencji utraty płynności finansowej, w wyniku jednostronnej zmiany warunków umów i opóźnień w płatnościach ze strony dominujących dystrybutorów?
Z poważaniem
Witold Zembaczyński
Poseł na Sejm RP
Sekretarz stanu Małgorzata Gromadzka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11095 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 10 listopada 2026 r.
Znak sprawy: RRE.włr.058.7.2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 20249 w sprawie wzmocnienia ochrony
prawnej przetwórców branży mięsnej oraz uszczelnienia przepisów dotyczących
przeciwdziałania nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej przez sieci
dyskontowe
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 20249 Pana Posła Witolda Zembaczyńskiego w sprawie
wzmocnienia ochrony prawnej przetwórców branży mięsnej oraz uszczelnienia
przepisów dotyczących przeciwdziałania nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi
kontraktowej przez sieci dyskontowe, przekazuję poniższe informacje.
W Polsce od wielu lat funkcjonują rozwiązania prawne umożliwiające przeciwdziałanie
nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w relacjach pomiędzy
dostawcami a nabywcami produktów rolnych i spożywczych. Kwestie te reguluje
ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej
w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi (1), która implementuje przepisy
dyrektywy (UE) 2019/633 w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach
między przedsiębiorcami w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych (2).
W obowiązującej ustawie zdefiniowano 16 nieuczciwych praktyk handlowych
(tzw. praktyki „szare”), w tym 10 bezwzględnie zakazanych (tzw. praktyki „czarne”).
-- 1 of 6 --
Praktyki, które są całkowicie zakazane:
zapłata w terminie późniejszym niż 30 dni za produkty łatwopsujące się i 60 dni
na pozostałe produkty;
anulowanie zamówienia produktów łatwopsujących w terminie krótszym niż 30
dni przed przewidywanym terminem dostarczenia;
jednostronna zmiana przez nabywcę warunków umowy na dostawę;
nieuzasadnione obniżenie należności z tytułu dostarczenia produktów po ich
przyjęciu w całości albo w umówionej części, w szczególności na skutek żądania
udzielenia rabatu (jest to praktyka wychodząca poza zakres dyrektywy);
żądanie od dostawcy płatności niezwiązanych ze sprzedażą produktów rolnych
i spożywczych;
żądanie od dostawcy zapłaty za pogorszenie jakości lub stratę produktów, która
nastąpiła w lokalu nabywcy lub gdy znajdują się one w posiadaniu nabywcy
i która nie została spowodowana zaniedbaniem lub winą dostawcy;
odmowa potwierdzenia na piśmie warunków umowy dostawy, które zostały
uzgodnione między nabywcą a dostawcą i dla których dostawca poprosił
pisemne potwierdzenie;
bezprawne pozyskiwanie, wykorzystywanie lub ujawnienie przez nabywcę
tajemnic handlowych dostawcy;
stosowanie działań odwetowych wobec dostawcy, gdy ten wykonuje swoje
prawa umowne lub prawne, w tym, gdy składa skargę lub współpracuje
z organami ścigania podczas dochodzenia;
żądanie od dostawcy rekompensaty za koszty rozpatrzenia skarg konsumentów
związanych ze sprzedażą produktów dostawcy, dotyczących przypadków, które
wystąpiły z przyczyn niezawinionych przez dostawcę.
Praktyki dozwolone pod warunkiem, że zostaną one przed ich stosowaniem jasno
i jednoznacznie uzgodnione w umowie między nabywcą a dostawcą m.in.:
zwrot przez nabywcę niesprzedanych produktów rolnych i spożywczych
dostawcy, nie płacąc za te niesprzedane produkty;
pobieranie od dostawcy opłaty stanowiącej warunek przechowywania,
prezentowania lub oferowania do sprzedaży jego produktów lub udostępniania
takich produktów na rynku;
żądanie od dostawcy ponoszenia całości lub części kosztów rabatów na
produkty rolne i spożywcze sprzedawane przez kupującego w drodze promocji;
wymaganie od dostawcy zapłaty za reklamowanie produktów rolnych
i spożywczych przez nabywcę;
wymaganie od dostawcy zapłaty za prowadzenie marketingu produktów;
obciążanie dostawcy opłatami za czynności wykonywane przez pracowników
zajmujących się urządzeniem lokalu wykorzystywanego do sprzedaży produktów
rolnych lub spożywczych dostawcy.
Po przeprowadzeniu przeglądu funkcjonowania dyrektywy 2019/633 Komisja
Europejska zapowiedziała przedłożenie projektu ukierunkowanych zmian w dyrektywie
w grudniu br. lub na początku stycznia przyszłego roku.
-- 2 of 6 --
Polska aktywnie uczestniczy w pracach nad zmianą przepisów dyrektywy 2019/633,
opowiadając się m. in za ujednoliceniem katalogu nieuczciwych praktyk bez
dokonywania ich podziału na „czarne” i „szare”, jak i jego rozszerzeniem oraz
jednoznacznym objęciem przepisami dyrektywy nowych podmiotów, które pojawiły się
na rynku – sojuszy zakupowych.
Należy zauważyć, że kwestie dotyczące kształtowania stosunków umownych pomiędzy
producentami rolnymi a nabywcami zostały już częściowo uregulowane w polskim
porządku prawnym poprzez wdrożenie przepisów rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 (3) ustawą o organizacji niektórych rynków
rolnych (4). W związku z tym od 3 października 2015 r. w ramach wybranych rynków
rolnych obowiązuje wymóg zawierania pisemnych umów pomiędzy producentem
produktów rolnych a ich pierwszym nabywcą, a wzór umowy dostępny jest na stronie
internetowej KOWR.
W odniesieniu do propozycji wprowadzenia wzorów umów w relacjach handlowych na
dalszych etapach łańcucha dostaw, jeśli zaistnieje konieczność wprowadzenia takiego
rozwiązania, to wiodącym w tej sprawie jest resort gospodarki. Obecnie zastosowanie
mają ogólne zasady prawa cywilnego (5), oparte na swobodzie zawierania umów.
Czas trwania postępowań w sprawie nieuczciwego wykorzystywania przewagi
kontraktowej wynika z konieczności zebrania materiału dowodowego niezbędnego do
wykazania naruszeń.
Od decyzji Prezesa UOKiK przysługuje przedsiębiorcy odwołanie do Sądu Ochrony
Konkurencji i Konsumentów, a następnie apelacja do Sądu Apelacyjnego w Warszawie
i skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego. Każdy z tych etapów wymaga przedstawienia
materiału dowodowego, co ma istotny wpływ na czas trwania postępowania
administracyjnego i sądowego – w przypadku ostatnich postępowań od momentu
wydania decyzji do wyroku Sądu Apelacyjnego mijało kilka lat, a część decyzji została
uchylona.
Prezes UOKiK podejmuje działania w celu zwrócenia uwagi przedsiębiorców na
możliwość dobrowolnego poddania się karze. Ta forma zakończenia postępowania
administracyjnego oznacza znaczne obniżenie kary dla przedsiębiorcy w zamian za
-- 3 of 6 --
deklarację braku składania odwołania i prawomocność decyzji po upływie 1 miesiąca od
jej doręczenia.
Przykładowo, w ostatnim okresie Prezes UOKiK wydał 2 decyzje przewidujące
dobrowolne poddanie się karze wobec Procam Polska sp. z o.o. oraz Bunge Polska
sp. z o.o., nakładając kary łącznie przekraczające 5 mln zł. Dzięki przyjęciu ww. trybu
decyzje wydane w lipcu i sierpniu 2026 r. już są prawomocne i nie będą podlegały
kontroli sądowej. Interwencje Prezesa UOKiK miały na celu ochronę producentów zbóż,
którzy musieli dostarczyć produkty rolne ww. przedsiębiorcom w każdych
okolicznościach, nawet kiedy plony zostały zniszczone przez zjawiska o charakterze siły
wyższej, tj. suszę, późne przymrozki, gradobicia czy nawalny deszcz. Za brak realizacji
umowy groziły rolnikom kary umowne. Dzięki podjętym przez Prezesa UOKiK
decyzjom, Procam Polska sp. z o.o. i Bunge Polska sp. z o.o. zmieniły umowy,
umożliwiając dostawcom zwolnienie się ze zobowiązania w przypadku, gdy nie doszło
do wytworzenia produktu rolnego z przyczyn niezależnych od rolnika.
Ponadto, w zakresie działań podejmowanych w celu skrócenia czasu trwania
postępowań Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadził prace legislacyjne
przewidujące m.in. propozycję wprowadzenia w ustawie o ochronie konkurencji
i konsumentów regulacji ustanawiającej natychmiastową wykonalność nakładanych
przez organ kar pieniężnych, tak aby zapewnić ich większą skuteczność i ściągalność.
W 2025 r. Prezes UOKiK skierował do Zespołu ds. Programowania Prac Rządu wniosek
o wpis do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów projektu ustawy obejmującego
m.in. zmiany w zakresie tzw. natychmiastowej wykonalności kar pieniężnych. W ślad za
ww. wnioskiem w Urzędzie prowadzone były prace koncepcyjne, w ramach, których
rozważano wprowadzenie analogicznej regulacji w przedmiocie natychmiastowej
wykonalności kar także na gruncie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu
wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi.
Przedmiotowy projekt ustawy nie został wpisany jak do tej pory do wykazu prac
legislacyjnych RM (wniosek o wpis został zwrócony – Zespół podważył zasadność
projektowanych regulacji, w tym m.in. kwestii przewidywanych kosztów generowanych
przez projektowane zmiany oraz wskazał na ryzyka związane z możliwymi roszczeniami
odszkodowawczymi w przypadku uchylenia decyzji będących podstawą nałożonych
kar).
-- 4 of 6 --
Jednocześnie należy zauważyć, że ochrona producentów artykułów rolno-spożywczych
przed wymuszaniem nierealistycznie niskich cen dostaw nieodpowiadających
rzeczywistym kosztom produkcji, a także dotyczące wszystkich przedsiębiorców kwestie
mechanizmów dotyczących kar umownych, terminów płatności czy ochrony płynności
finansowej są obecnie przedmiotem dyskusji na forum Unii Europejskiej. W przypadku
przyjęcia nowych rozstrzygnięć w tym zakresie zostaną one wprowadzone do polskiego
porządku prawnego.
Podkreślenia wymaga również, że Ministerstwo prowadzi stałe działania mające na celu
wzmacnianie pozycji producentów na rynku rolno-spożywczym poprzez rozwój form
zrzeszania producentów, wspieranie organizacji producentów i ich zrzeszeń, promocję
długoterminowej współpracy w ramach łańcucha dostaw żywności oraz aktywny udział
w pracach nad doskonaleniem unijnych regulacji dotyczących nieuczciwych praktyk
handlowych ukierunkowane na poprawę równowagi ekonomicznej pomiędzy
uczestnikami rynku.
Ponadto informuję, że obecnie procedowane są przepisy w zakresie wprowadzenia
pewnych rozwiązań w kierunku lepszego oznakowania produktów. Obecnie trwa analiza
uwag zgłoszonych w ramach konsultacji społecznych projektu rozporządzenia.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Małgorzata Gromadzka
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Podstawa prawna:
(1) Ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwemu
wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi
i spożywczymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1773)
(2) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/633 z dnia 17 kwietnia
2019 r. w sprawie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między
przedsiębiorcami w łańcuchu dostaw produktów rolnych i spożywczych
(Dz. Urz. UE. L 2019 Nr 111, str. 59)
(3) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17
grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych
-- 5 of 6 --
oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE)
nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. UE. L 2013 Nr 347, str. 671)
(4) Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o organizacji niektórych rynków rolnych
(t.j. Dz. U. z 2023 poz. 1502)
(5) Art. 3531 Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795)
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 6 of 6 --