Interpelacja w sprawie zmiany przepisów dotyczących przekroczenia granic obrony koniecznej podczas odpierania bezprawnego zamachu w domu lub na terenie własnej nieruchomości
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20175
do ministra sprawiedliwości
w sprawie zmiany przepisów dotyczących przekroczenia granic obrony koniecznej podczas odpierania bezprawnego zamachu w domu lub na terenie własnej nieruchomości
Zgłaszający: Jacek Osuch
Data wpływu: 01-10-2026
Zwracam się z interpelacją dotyczącą obowiązujących przepisów regulujących instytucję obrony koniecznej, w szczególności art. 25 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, oraz możliwości dalszego rozszerzenia ochrony prawnej osoby odpierającej bezprawny zamach związany z wtargnięciem do jej domu, mieszkania lub na należącą do niej nieruchomość.
Zgodnie z art. 25 § 1 Kodeksu karnego nie popełnia przestępstwa ten, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni i bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.
Ustawodawca przewidział ponadto szczególną regulację dotyczącą ochrony miru domowego. Art. 25 § 2a Kodeksu karnego stanowi, że nie podlega karze osoba, która przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub zamach poprzedzony takim wdarciem, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.
Powstaje jednak pytanie, czy obecny model prawny zapewnia osobie zaatakowanej we własnym domu lub na własnej nieruchomości wystarczająco jednoznaczną ochronę prawną.
Wtargnięcie osoby trzeciej do domu, mieszkania lub na ogrodzony teren nieruchomości może mieć charakter nagły i dynamiczny. Osoba zaatakowana może nie wiedzieć, czy napastnik jest uzbrojony, jakie są jego zamiary, czy działa sam oraz czy zamierza dokonać kradzieży, rozboju, pobicia, czy zamachu na życie lub zdrowie domowników. W takich okolicznościach dokonanie przez osobę broniącą siebie lub swoich najbliższych precyzyjnej oceny stopnia zagrożenia oraz dobranie środka obrony w sposób, który następnie nie zostanie uznany przez organy postępowania za przekroczenie granic obrony koniecznej, może być niezwykle trudne.
Z tego względu zasadne jest przeanalizowanie rozwiązania, zgodnie z którym osoba odpierająca trwający, bezpośredni i bezprawny zamach połączony z wtargnięciem napastnika do jej domu, mieszkania lub na teren należącej do niej nieruchomości korzystałaby z szerszej ochrony przed odpowiedzialnością karną. Rozważenia wymaga w szczególności możliwość zmiany art. 25 Kodeksu karnego polegającej na wyeliminowaniu albo istotnym ograniczeniu konstrukcji „przekroczenia granic obrony koniecznej” w odniesieniu do sytuacji, w której napastnik świadomie i bezprawnie wdziera się do domu, mieszkania albo na nieruchomość osoby broniącej się, a zamach nadal trwa.
Jednocześnie ewentualna zmiana przepisów mogłaby zachowywać wyraźne rozróżnienie pomiędzy działaniem podejmowanym w celu odparcia trwającego zamachu a działaniem odwetowym podejmowanym już po rzeczywistym ustaniu zagrożenia. Celem takiej regulacji byłoby zwiększenie pewności prawnej zarówno osób pokrzywdzonych, jak i organów ścigania oraz sądów przy ocenie zdarzeń mających miejsce podczas bezprawnego wtargnięcia do domu lub na teren nieruchomości.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadziło lub prowadzi analizy dotyczące funkcjonowania art. 25 § 2a Kodeksu karnego i praktyki jego stosowania przez organy ścigania oraz sądy?
Ile postępowań karnych w ostatnich pięciu latach dotyczyło osób, które broniąc siebie, swoich najbliższych lub swojego mienia przed napastnikiem w domu, mieszkaniu albo na przylegającym terenie, były podejrzane lub oskarżone o przekroczenie granic obrony koniecznej?
W ilu takich przypadkach organy ścigania lub sądy uznały, że doszło do „rażącego” przekroczenia granic obrony koniecznej w rozumieniu art. 25 § 2a Kodeksu karnego?
Czy minister sprawiedliwości rozważa uruchomienie procedury legislacyjnej obliczonej na zmianę art. 25 Kodeksu karnego zmierzającą do rozszerzenia ochrony prawnej osoby odpierającej bezprawny zamach związany z wtargnięciem napastnika do jej domu, mieszkania lub na jej nieruchomość?
Czy minister sprawiedliwości rozważa działania zmierzające do usunięcia z art. 25 § 2a Kodeksu karnego zastrzeżenia dotyczącego „rażącego” przekroczenia granic obrony koniecznej albo zastąpienie go rozwiązaniem, które wyłączałoby odpowiedzialność karną osoby broniącej się przez cały okres trwania bezpośredniego i bezprawnego zamachu?
Czy rozważa się wprowadzenie rozwiązania, zgodnie z którym w przypadku bezprawnego wtargnięcia napastnika do domu, mieszkania lub na ogrodzoną nieruchomość istniałoby ustawowe domniemanie, że osoba odpierająca taki zamach działała w warunkach obrony koniecznej?
Czy możliwe jest wprowadzenie regulacji wyraźnie rozgraniczającej działania podejmowane podczas trwającego zamachu – objęte pełną ochroną wynikającą z obrony koniecznej – od działań o charakterze odwetowym podjętych już po ustaniu bezpośredniego zagrożenia?
Czy planuje się podjęcie inicjatywy legislacyjnej w powyższym zakresie, a jeżeli tak – jaki jest przewidywany termin przedstawienia odpowiednich zmian?
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
4467 znaków00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.511.2026
Warszawa, 03 listopada 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 20175 Pana Posła Jacka Osucha
w sprawie zmiany przepisów dotyczących przekroczenia granic obrony koniecznej podczas
odpierania bezprawnego zamachu w domu lub na terenie własnej nieruchomości.
W pierwszej kolejności wyjaśniam, że przepis art. 25 § 2a Kodeksu karnego (k.k.) został
wprowadzony do sytemu prawa karnego na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. –
o zmianie ustawy - Kodeks karny1.
Zgodnie z intencjami ustawodawcy rozwiązanie to ma uchylać karalność czynu osoby
odpierającej zamach w sytuacji, gdy przekroczenie granic obrony koniecznej nastąpi
przy odpieraniu bezprawnego zamachu, polegającego na wdarciu się do mieszkania,
lokalu, domu albo przylegającego do nich ogrodzonego terenu. Instytucja ta nie miałaby
natomiast zastosowania do sytuacji, w której przekroczenie granic obrony koniecznej
byłoby rażące, np. sposób obrony czy też użyte w tym celu środki byłyby oczywiście
niewspółmierne do zagrożenia wynikającego z zachowania napastnika.
1 Dz.U. z 2018 r. poz. 20; https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20180000020
-- 1 of 3 --
2
Z uzasadnienia projektu ustawy wynika, że przepis art. 25 § 2 k.k. przesuwa akcent ze sfery
emocjonalnej osoby odpierającej zamach na mający charakter zobiektywizowany
przedmiot zamachu.
W ten sposób została w sposób jasny i niebudzący wątpliwości przyznana obywatelom
możliwość ochrony dóbr prawnych o fundamentalnym znaczeniu z punktu widzenia
akceptowanego w społeczeństwie systemu aksjologicznego przed bezprawnymi
zamachami. Szczególne okoliczności ataku, to jest wdarcie się do pomieszczeń
mieszkalnych, a więc istotne naruszenie sfery prywatnej jednostki i związane z tym
w praktyce niebezpieczeństwo, powodują, że jest on na tyle społecznie szkodliwy, że jest
usprawiedliwione podjęcie wszelkich środków mających na celu skuteczne
powstrzymanie napastnika przed kontynuowaniem zamachu.
Prawidłowa wykładnia przepisów, zgodna z intencjami ustawodawcy, nie wymaga zatem
wprowadzania rozwiązań zmierzających do usunięcia z art. 25 § 2a k.k. zastrzeżenia
dotyczącego „rażącego” przekroczenia granic obrony koniecznej albo zastąpienia
go rozwiązaniem, które wyłączałoby odpowiedzialność karną osoby broniącej się przez
cały okres trwania bezpośredniego i bezprawnego zamachu.
Zgodnie bowiem z poglądami doktryny, niebezpieczeństwo zamachu należy oceniać
w chwili jego wystąpienia i w związku z jego przebiegiem (ex ante, a nie ex post)
i nie wolno sugerować się skutkami obrony, nawet jeśli są nimi śmierć napastnika
lub ciężkie uszkodzenie ciała: „Tragiczny skutek w postaci zejścia śmiertelnego wskutek
zastosowania obrony koniecznej nie może decydować, bez głębszej analizy okoliczności
zajścia, o przekroczeniu granic obrony koniecznej, a dla właściwej oceny,
czy przekroczenie takie nastąpiło, należy rozważyć, czy i jakimi innymi skuteczniejszymi
środkami obrony przed atakiem napastnika mógł dysponować oskarżony”2.
Podobnie jest w przypadku rozwiązania, zgodnie z którym w przypadku bezprawnego
wtargnięcia napastnika do domu, mieszkania lub na ogrodzoną nieruchomość istniałoby
2 wyrok Sądu Najwyższego z 12.02.1973 r., sygn. akt I KR 346/72, OSNKW 1973/7–8, poz. 94 - zob.
M. Mozgawa (red.). Kodeks karny. Komentarz. LEX 2026.
-- 2 of 3 --
3
ustawowe domniemanie, że osoba odpierająca taki zamach działała w warunkach obrony
koniecznej. Rozwiązanie to można by zresztą uznać za zbyt daleko idące, w świetle
podstawowych zasad procesu karnego, takich jak zasada prawdy materialnej i zasada
indywidualizacji odpowiedzialności karnej.
Nie wydaje się również celowe wprowadzanie regulacji wyraźnie rozgraniczającej
działania podejmowane podczas trwającego zamachu – objęte pełną ochroną wynikającą
z obrony koniecznej – od działań o charakterze odwetowym podjętych już po ustaniu
bezpośredniego zagrożenia. Nie należy bowiem zapominać, że organy prowadzące
postępowanie karne są obowiązane do wyjaśnienia okoliczności sprawy zgodnie z zasadą
domniemania niewinności sprawcy.
Dane statystyczne
Przekazuję zestawienie statystyczne dotyczące prawomocnie skazanych w latach 1996 –
2025.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 3 of 3 --