Interpelacja w sprawie nakładania na gminy kar za niewykonywanie wymaganej liczby kontroli palenisk
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20164
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie nakładania na gminy kar za niewykonywanie wymaganej liczby kontroli palenisk
Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Anna Baluch, Maria Koc, Marzena Anna Machałek, Elżbieta Duda, Fryderyk Sylwester Kapinos, Mateusz Morawiecki
Data wpływu: 30-09-2026
Szanowna Pani Minister,
do naszych biur poselskich zwrócono się z problemem dotyczącym obowiązków nakładanych na gminy w zakresie prowadzenia kontroli palenisk oraz konsekwencji finansowych związanych z niewykonaniem wymaganej liczby takich kontroli. W szczególności zaniepokoiła mnie informacja o przypadku jednej z gmin w Małopolsce, na którą miała zostać nałożona kara w wysokości 50 tys. zł za niewystarczającą liczbę przeprowadzonych kontroli. Sam problem jest jednak szerszy, bowiem gminy wykonują szereg zadań związanych z ochroną powietrza, w tym zadania wymagające zaangażowania pracowników, straży gminnych lub miejskich, wyposażenia oraz organizacji odpowiednich działań kontrolnych. Jednocześnie możliwości finansowe i kadrowe poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego są bardzo różne.
Powstaje zatem pytanie, czy wraz z nakładaniem na gminy konkretnych obowiązków zapewniane są im również środki pozwalające na ich rzeczywiste wykonanie?
Wątpliwości budzi również sytuacja, w której na gminę nakłada się dodatkowe obowiązki bez zapewnienia środków na ich realizację, w wyniku czego gmina nie dysponuje wystarczającymi środkami na realizację określonego zadania, a następnie jest karana za jego niewykonanie. W takim przypadku środki publiczne najpierw musiałyby zostać przeznaczone na realizację zadania, następnie ich brak prowadzi do nałożenia kary, a sama kara również obciąża środki publiczne pozostające w dyspozycji samorządu. Taki mechanizm wymaga oceny pod kątem skuteczności i racjonalności. Jeżeli celem państwa jest zwiększenie liczby kontroli i poprawa jakości powietrza, zasadne jest pytanie, czy skuteczniejszym rozwiązaniem nie byłoby zapewnienie gminom odpowiednich środków i możliwości organizacyjnych do realizacji tych zadań, zamiast koncentrowania się na sankcjonowaniu niewykonania obowiązków.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Ile, w latach 2024-2026, nałożono kar pieniężnych na gminy w związku z niewykonaniem wymaganej liczby kontroli palenisk lub innego obowiązku dotyczącego realizacji programu ochrony powietrza? Proszę również o wskazanie wysokości kar oraz powodów ich nałożenia.
Ile kontroli palenisk powinny łącznie przeprowadzić gminy w poszczególnych latach 2024-2026, a ile kontroli faktycznie przeprowadzono? Proszę o przedstawienie danych w podziale na województwa.
Czy przy określaniu wymaganej liczby kontroli palenisk analizowane są możliwości kadrowe i finansowe poszczególnych gmin oraz koszty realizacji tego obowiązku? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników takich analiz.
Czy gminy otrzymują środki finansowe przeznaczone na realizację obowiązkowych kontroli palenisk? Jeżeli tak, proszę o wskazanie wysokości środków przekazanych gminom w latach 2024-2026, z podziałem na województwa.
Jaki jest szacunkowy koszt realizacji przez gminy obowiązków związanych z kontrolą palenisk, obejmujący w szczególności koszty pracy pracowników, wyposażenia, dojazdów oraz obsługi administracyjnej?
Czy przed nałożeniem na gminę kary za niewykonanie wymaganej liczby kontroli sprawdzane jest, czy gmina posiadała środki finansowe, odpowiednią liczbę pracowników i realne możliwości organizacyjne pozwalające na wykonanie tego obowiązku?
Czy ministerstwo planuje zmianę obecnego systemu w taki sposób, aby w pierwszej kolejności wspierać gminy, które nie osiągają wymaganej liczby kontroli z powodu ograniczeń finansowych lub kadrowych, a dopiero w przypadku braku poprawy lub celowego niewykonywania obowiązków stosować sankcje finansowe?
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10435 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DPN-WJP.0500.6.2026.MB
4590540.18983569.15362253
Warszawa, 23-10-2026
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posłanki Agnieszki Ścigaj oraz grupy Posłów
(K10INT20164)
Temat: nakładanie na gminy kar za niewykonywanie wymaganej liczby kontroli palenisk
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr K10INT20164 Posłanki Agnieszki Ścigaj oraz grupy Posłów
przekazuję poniżej odpowiedź w zakresie kompetencji Ministra Klimatu i Środowiska z
wykorzystaniem stanowiska przygotowanego przez Główny Inspektorat Ochrony
Środowiska.
1. Ile, w latach 2024–2026, nałożono kar pieniężnych na gminy w związku z
niewykonaniem wymaganej liczby kontroli palenisk lub innego obowiązku
dotyczącego realizacji programu ochrony powietrza? Proszę również o wskazanie
wysokości kar oraz powodów ich nałożenia.
W poniższej tabeli zamieszczono informacje o liczbie decyzji ostatecznych wydanych przez
wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska i kwocie nałożonych kar za lata 2024-
2025, na podstawie danych przekazanych przez Głównego Inspektora Ochrony
Środowiska.
Rok Liczba decyzji ostatecznych* Kwota nałożonych kar (w
PLN)
2024 49 2 660 000 zł
2025 32 1 655 000 zł
* Przedstawione dane obejmują ogół decyzji dotyczących naruszenia obowiązków wynikających
z programów ochrony powietrza i planów działań krótkoterminowych. Główny Inspektorat
Ochrony Środowiska nie dysponuje danymi pozwalającymi na wyodrębnienie liczby decyzji oraz
wysokości kar dotyczących wyłącznie niewykonania przez gminy wymaganej liczby kontroli
palenisk.
Dane za 2026 r. nie zostały ujęte w zestawieniu, ponieważ rok kalendarzowy jeszcze się
nie zakończył i Główny Inspektor Ochrony Środowiska nie dysponuje statystykami za ten
okres. Najczęściej stwierdzane nieprawidłowości dotyczyły m.in. niewykonania lub
-- 1 of 5 --
niewystarczającej realizacji działań związanych z ograniczaniem emisji z instalacji o małej
mocy, w których spalane są paliwa stałe (wymiana źródeł ciepła), eliminowania spalania
odpadów oraz ograniczania spalania pozostałości roślinnych na powierzchni ziemi, a także
podłączania lokali do sieci ciepłowniczej lub gazowej.
Zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska [1] zwanej dalej:
„ustawą Poś”, administracyjna kara pieniężna za niedotrzymanie terminów realizacji
działań określonych w programach ochrony powietrza oraz planach działań
krótkoterminowych wynosi od 50 000 zł do 500 000 zł. W większości przypadków
wysokość nałożonej kary wynosiła 50 000 zł.
2. Ile kontroli palenisk powinny łącznie przeprowadzić gminy w poszczególnych
latach 2024 – 2026, a ile kontroli faktycznie przeprowadzono? Proszę o
przedstawienie danych w podziale na województwa.
W poniższej tabeli przedstawiono dane dotyczące liczby przeprowadzonych kontroli
przestrzegania uchwały antysmogowej oraz kontroli w zakresie spalania odpadów
i pozostałości roślinnych w latach 2024 – 20251 [2]. Dane za rok 2026 nie są jeszcze
dostępne.
Województwo Liczba przeprowadzonych
kontroli przestrzegania
uchwały antysmogowej w
2024 r.
Liczba
przeprowadzonych
kontroli przestrzegania
uchwały antysmogowej
w 2025 r.
Liczba
przeprowadzonych
kontroli w zakresie
spalania odpadów i
pozostałości
roślinnych w 2024 r.
Liczba przeprowadzonych
kontroli w zakresie
spalania odpadów i
pozostałości roślinnych w
2025 r.
wartość szt. szt. szt. szt.
dolnośląskie 5 220 9 835 2 506 b.d.
kujawsko-pomorskie 2 753 4 163 3 670 3 489
lubelskie 2850 2858 2 978 4 417
lubuskie 679 643 355 1 811
łódzkie 3 386 5 196 2 602 1 986
małopolskie 24 667 25 737 24 667 25 737
mazowieckie 17 335 26 053 6 794 15 464
opolskie 1 269 1 878 1 440 2 428
podkarpackie 6 522 6 871 2 401 2 337
podlaskie nie dotyczy nie dotyczy 1 089 1 973
pomorskie b.d. 4 333 b.d. b.d.
śląskie 20 493 19 534 6 283 5 587
świętokrzyskie 567 546 2161 1 713
warmińsko-mazurskie nie dotyczy nie dotyczy 829 1 178
wielkopolskie 17 105 19 599 b.d. b.d.
zachodniopomorskie 976 972 4 391 3 607
Suma 103 822 128 218 62 166 71 727
1 Źródło danych: roczne sprawozdania z realizacji programów ochrony powietrza
-- 2 of 5 --
Natomiast wymagana liczba kontroli do przeprowadzenia w ciągu roku jest określana
indywidualnie w poszczególnych programach ochrony powietrza, przyjmowanych
uchwałami sejmików województw [3], które są ogólnodostępne na stronach
internetowych właściwych urzędów marszałkowskich oraz na Portalu jakości powietrza
[4], prowadzonym przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
3. Czy przy określaniu wymaganej liczby kontroli palenisk analizowane są możliwości
kadrowe i finansowe poszczególnych gmin oraz koszty realizacji tego obowiązku?
Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników takich analiz.
Samorząd województwa, działając na podstawie ustawy Poś [5], ma obowiązek przekazać
projekt uchwały sejmiku województwa w sprawie programu ochrony powietrza, do
zaopiniowania właściwym wójtom, burmistrzom lub prezydentom miast, starostom oraz
zarządowi związku metropolitalnego. Tym samym w trakcie procesu uzgadniania projektu
poszczególne gminy mają możliwość zajęcia stanowiska na temat ich możliwości
kadrowych i finansowych przeprowadzenia zaproponowanej w projekcie programu liczby
kontroli. Ponadto zgodnie z przepisami ustawy Poś [6] Programy Ochrony Powietrza
muszą obligatoryjnie zawierać szacunkowe koszty realizacji planowanych działań
naprawczych.
4. Czy gminy otrzymują środki finansowe przeznaczone na realizację
obowiązkowych kontroli palenisk? Jeżeli tak, proszę o wskazanie wysokości
środków przekazanych gminom w latach 2024–2026, z podziałem na
województwa.
Zgodnie z ustawą Poś [7] prowadzenie kontroli w zakresie przestrzegania przepisów o
ochronie środowiska przez osoby fizyczne jest zadaniem wójta, burmistrza lub prezydenta
miasta.
W 2026 r. na listę programów priorytetowych Narodowego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej wpisany został program Doposażenie straży gminnych i
międzygminnych celem prowadzenia kontroli przestrzegania przepisów ochrony środowiska.
Celem programu jest wsparcie jednostek samorządu terytorialnego w zakupie sprzętu
wykorzystywanego w działaniach kontrolnych straży gminnych i międzygminnych
związanych z przestrzeganiem przepisów ochrony środowiska. Budżet programu wynosi
50 mln zł, a dofinansowanie do 70% kosztów kwalifikowanych (max. 200 tys. zł na gminę).
Uruchomienie programu planowane jest na IV kw. 2026 r.
5. Jaki jest szacunkowy koszt realizacji przez gminy obowiązków związanych z
kontrolą palenisk, obejmujący w szczególności koszty pracy pracowników,
wyposażenia, dojazdów oraz obsługi administracyjnej?
Szacunkowy koszt realizacji obowiązków związanych z kontrolą palenisk powinien zostać
określony na etapie opracowywania Programów Ochrony Powietrza przez samorządy
województw.
6. Czy przed nałożeniem na gminę kary za niewykonanie wymaganej liczby kontroli
sprawdzane jest, czy gmina posiadała środki finansowe, odpowiednią liczbę
pracowników i realne możliwości organizacyjne pozwalające na wykonanie tego
obowiązku?
Przy wymierzaniu administracyjnej kary pieniężnej wojewódzki inspektor ochrony
środowiska uwzględnia, zgodnie z art. 315a ust. 2 ustawy Poś, ilość i wagę stwierdzonych
uchybień oraz naruszonych przez organ obowiązków. Okoliczności dotyczące możliwości
-- 3 of 5 --
finansowych, kadrowych i organizacyjnych gminy nie zwalniają jej z obowiązku realizacji
działań określonych w programie ochrony powietrza i pozostają bez wpływu na
rozstrzygnięcie w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, jak również
na możliwość odstąpienia od jej wymierzenia. Zgodnie z ustawą Poś [7] prowadzenie
kontroli jest zadaniem własnym gminy i powinno być realizowane niezależnie od
wymogów Programów Ochrony Powietrza.
7. Czy Ministerstwo planuje zmianę obecnego systemu w taki sposób, aby w
pierwszej kolejności wspierać gminy, które nie osiągają wymaganej liczby kontroli
z powodu ograniczeń finansowych lub kadrowych, a dopiero w przypadku braku
poprawy lub celowego niewykonywania obowiązków stosować sankcje
finansowe?
W ramach prac legislacyjnych nad projektem ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu
usprawnienia działań Inspekcji Ochrony Środowiska (UDER81) zaproponowano
wprowadzenie możliwości odraczania terminu płatności administracyjnej kary pieniężnej
na poczet realizacji działań naprawczych wynikających z programów ochrony powietrza.
W projekcie ustawy, w ramach zaproponowanej zmiany art. 317 i art. 319 ustawy – Prawo
ochrony środowiska wprowadzono przepis dotyczący możliwości odroczenia, w drodze
decyzji administracyjnej wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska, terminu
płatności kary pieniężnej za niedotrzymanie terminów realizacji działań określonych
w programach ochrony powietrza i ich aktualizacjach lub planach działań
krótkoterminowych.
Zaproponowane przepisy przewidują, że odroczenie będzie możliwe na wniosek organu
obowiązanego do uiszczenia kary, który zapewni, w terminie nie dłuższym niż 2 lata od
dnia złożenia wniosku, realizację działań określonych w programach ochrony powietrza
i ich aktualizacjach lub w planach działań krótkoterminowych, których nieterminowa
realizacja stanowiła podstawę do wymierzenia kary.
Rozwiązanie to ma umożliwić zaliczenie kosztów realizacji działań określonych
w programach ochrony powietrza i ich aktualizacjach lub w planach działań
krótkoterminowych na poczet kary pieniężnej, co w praktyce pozwoli na zmniejszenie lub
uniknięcie kary pieniężnej przy spełnieniu określonych warunków.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Podstawa prawna:
[1] art. 315a ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z
2025 r. poz. 647, z późn. zm.),
-- 4 of 5 --
[2] art. 94 ust. 2a ustawy Poś
[3] art. 91 ust. 3 i 5 ustawy Poś,
[4] https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/air_protection_programs
[5] art. 91 ust. 1 i 5 ustawy Poś,
[6] art. 91 ust. 7a ustawy Poś,
[7] art. 379 ustawy Poś
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 5 of 5 --