Interpelacja w sprawie oceny sytuacji epidemiologicznej krztuśca, skuteczności strategii profilaktyki oraz kosztów społecznych i ekonomicznych tej choroby
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20161
do ministra zdrowia
w sprawie oceny sytuacji epidemiologicznej krztuśca, skuteczności strategii profilaktyki oraz kosztów społecznych i ekonomicznych tej choroby
Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Janusz Cieszyński, Maria Koc, Anna Baluch, Marzena Anna Machałek
Data wpływu: 30-09-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracamy się z interpelacją w sprawie sposobu prowadzenia przez Ministerstwo Zdrowia analiz dotyczących sytuacji epidemiologicznej krztuśca w Polsce oraz wykorzystywania wyników tych analiz przy kształtowaniu Programu Szczepień Ochronnych i podejmowaniu decyzji dotyczących organizacji profilaktyki tej choroby. Kwestia ta wymaga szczególnej uwagi w związku z bardzo znaczącym wzrostem liczby rejestrowanych zachorowań na krztusiec w Polsce. Według danych przedstawionych przez Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na interpelację nr 16601 w 2023 r. odnotowano 927 przypadków, w 2024 r. – 32 430 przypadków, w 2025 r. – 11 339 przypadków, a od 1 stycznia do 30 kwietnia 2026 r. – 1315 przypadków. Jednocześnie resort wskazał, że sytuacja epidemiologiczna krztuśca jest na bieżąco monitorowana, a wśród czynników wpływających na pogorszenie sytuacji wymienił m.in. wygasanie odporności, ewolucję pałeczki krztuśca oraz spadek akceptacji dla szczepień.
Skala obserwowanego wzrostu zachorowań nie była przy tym zjawiskiem ograniczonym do Polski. Według Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) w 2024 r. w 29 państwach UE/EOG zgłoszono 209 674 przypadki krztuśca, a współczynnik zgłoszeń był ponad ośmiokrotnie wyższy niż w 2023 r. ECDC wskazuje na wieloczynnikowy charakter tego zjawiska, wymieniając m.in. nagromadzenie osób podatnych po okresie ograniczonej transmisji w czasie pandemii COVID-19, wygasanie odporności, zmiany praktyk diagnostycznych oraz zmniejszenie naturalnego wzmacniania odporności. ECDC wskazuje również, że szczególnie istotnym celem profilaktyki pozostaje zapobieganie ciężkiemu przebiegowi choroby i zgonom u niemowląt.
Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na interpelację nr 16601 wskazało, że w 2023 r. zakupiono 320 tys. dawek szczepionki pełnokomórkowej DTP, w 2024 r. kolejne 320 tys. dawek, natomiast w 2025 r. zakup nie został zrealizowany z uwagi na zabezpieczone stany magazynowe. Resort podał również, że w latach 2023-2025 na zakup szczepionek z acelularnym komponentem krztuśca wydatkowano łącznie 146 438 100 zł. Powyższa odpowiedź nie rozstrzyga jednak w pełni kwestii dotyczących porównania różnych strategii profilaktyki, ich długookresowej efektywności epidemiologicznej oraz całkowitych kosztów funkcjonowania poszczególnych modeli. W szczególności samo zestawienie cen zakupu szczepionek nie pozwala ocenić całkowitego kosztu danego rozwiązania dla systemu ochrony zdrowia i społeczeństwa.
Światowa Organizacja Zdrowia odrębnie opisuje szczepionki pełnokomórkowe i acelularne oraz wskazuje, że oba typy są stosowane w programach szczepień, przy czym różnią się m.in. profilem reaktywności i odpowiedzi immunologicznej. WHO w swoim stanowisku dotyczącym szczepionek przeciw krztuścowi podkreśla również znaczenie doboru strategii szczepień do warunków epidemiologicznych oraz stosowania odpowiednich dawek przypominających. Zasadne wydaje się zatem ustalenie nie tyle, który rodzaj szczepionki należy z góry uznać za właściwy, lecz czy Ministerstwo Zdrowia dysponuje aktualną, porównawczą i odnoszącą się do polskich warunków analizą dostępnych strategii profilaktyki krztuśca, a także w jaki sposób wyniki takich analiz wpływają na kolejne decyzje dotyczące PSO.
W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera również zapowiedziana przez Ministerstwo Zdrowia zmiana schematu szczepień przypominających. W odpowiedzi na interpelację nr 16601 resort poinformował o pracach nad przesunięciem drugiej dawki przypominającej z 14. na 12. rok życia oraz wprowadzeniem kolejnej dawki przypominającej przeciw krztuścowi od ukończenia 17. roku życia. Zasadne jest zatem ustalenie, na jakich konkretnie danych epidemiologicznych, klinicznych i ekonomicznych oparto te propozycje oraz czy przed ich wprowadzeniem dokonano porównania różnych możliwych wariantów. Istotnym elementem takiej oceny powinny być również koszty społeczne i ekonomiczne krztuśca. Koszt profilaktyki nie może być analizowany wyłącznie przez pryzmat ceny nabycia szczepionki. Należy uwzględnić również koszty diagnostyki, leczenia, hospitalizacji, leczenia powikłań, absencji zawodowej, opieki nad chorymi dziećmi oraz innych obciążeń ponoszonych przez system ochrony zdrowia, system zabezpieczenia społecznego i gospodarstwa domowe.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Zdrowia posiada aktualną, kompleksową analizę przyczyn wzrostu zachorowań na krztusiec w Polsce w latach 2024-2025, uwzględniającą jednocześnie poziom zaszczepienia, wygasanie odporności, zmiany diagnostyczne, charakterystykę krążących szczepów oraz inne czynniki epidemiologiczne?
Jeżeli taka analiza została sporządzona, kiedy została przygotowana, przez jaki podmiot oraz jakie były jej najważniejsze wnioski?
Czy Ministerstwo Zdrowia posiada analizę porównawczą różnych modeli profilaktyki krztuśca, obejmującą szczepionki z komponentem pełnokomórkowym i acelularnym oraz różne schematy dawek przypominających?
Czy w takich analizach oceniano nie tylko występowanie zachorowań, lecz również wpływ poszczególnych modeli na ciężki przebieg choroby, hospitalizacje, transmisję zakażenia i zgony?
Czy wyniki takich analiz były wykorzystywane przy opracowywaniu zmian Programu Szczepień Ochronnych? Jeżeli tak, proszę wskazać, które konkretne wnioski przełożyły się na zmiany w PSO.
Jakie dane i analizy stanowiły podstawę propozycji przesunięcia drugiej dawki przypominającej przeciw krztuścowi z 14. na 12. rok życia?
Jakie dane i analizy stanowiły podstawę propozycji wprowadzenia kolejnej dawki przypominającej przeciw krztuścowi po ukończeniu 17. roku życia?
Czy przed podjęciem decyzji o proponowanych zmianach schematu szczepień analizowano alternatywne rozwiązania, w tym różne terminy podawania dawek przypominających? Jeżeli tak, proszę o wskazanie analizowanych wariantów i kryteriów ich oceny.
Czy Ministerstwo Zdrowia posiada analizę porównującą rzeczywistą skuteczność stosowanych w Polsce preparatów przeciw krztuścowi w warunkach polskiej populacji?
Jeżeli taka analiza istnieje, proszę o wskazanie daty jej sporządzenia, podmiotu odpowiedzialnego za jej przygotowanie oraz udostępnienie jej treści.
Czy Ministerstwo Zdrowia analizuje wpływ różnych modeli szczepień na długookresową odporność populacyjną, w tym na okresowe wzrosty zachorowań?
Czy przy podejmowaniu decyzji dotyczących organizacji profilaktyki krztuśca uwzględniane są dane dotyczące skuteczności poszczególnych szczepionek w zapobieganiu transmisji zakażenia, a nie tylko ciężkim postaciom choroby?
Czy Ministerstwo Zdrowia posiada analizę całkowitych kosztów społecznych i ekonomicznych krztuśca w Polsce? Jeżeli taka analiza istnieje, czy obejmuje koszty diagnostyki, leczenia, hospitalizacji, leczenia powikłań, absencji zawodowej, świadczeń związanych z niezdolnością do pracy, opieki nad chorymi dziećmi oraz inne koszty ponoszone przez gospodarstwa domowe?
Czy przy ocenie poszczególnych wariantów profilaktyki krztuśca ministerstwo stosuje analizę kosztów i efektów zdrowotnych w perspektywie wieloletniej?
Jeżeli kompleksowa analiza ekonomiczna nie została dotychczas przeprowadzona, czy Ministerstwo Zdrowia planuje jej przygotowanie przed wprowadzeniem kolejnych zmian w modelu profilaktyki krztuśca?
Czy przy podejmowaniu decyzji dotyczących zakupu szczepionek ministerstwo uwzględnia również potrzebę utrzymania krajowych zdolności produkcyjnych w zakresie szczepionek? Jeżeli tak, w jaki sposób kryterium to jest uwzględniane?
Czy ministerstwo prowadzi analizę ryzyka związanego z długookresową dostępnością krajowo produkowanych szczepionek przeciw krztuścowi, uwzględniając długość cyklu produkcyjnego oraz potrzeby państwa w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania?
W jaki sposób ministerstwo przekazuje środowisku medycznemu aktualne informacje dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa poszczególnych typów szczepionek przeciw krztuścowi oraz aktualnych rekomendacji WHO i ECDC?
Czy ministerstwo planuje stworzenie jednolitego, cyklicznie aktualizowanego opracowania dotyczącego skuteczności, bezpieczeństwa, kosztów i efektów epidemiologicznych różnych strategii profilaktyki krztuśca, które mogłoby stanowić podstawę kolejnych zmian PSO?
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11757 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPŚ.050.59.2026.JP
Warszawa, 29 października 2026
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 20161 w sprawie oceny sytuacji epidemiologicznej
krztuśca, skuteczności strategii profilaktyki oraz kosztów społecznych i ekonomicznych tej
choroby przedstawiam poniższe informacje.
Ad 1–2.
Sytuacja epidemiologiczna krztuśca jest na bieżąco monitorowana przez Państwową
Inspekcję Sanitarną. W ocenie sytuacji wykorzystywane są zarówno dane krajowego
nadzoru epidemiologicznego, jak i analizy prowadzone na poziomie europejskim przez
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób.
W 2024 r. w 29 państwach UE/EOG zgłoszono 209 674 przypadki krztuśca, co odpowiada
zapadalności 54,9 na 100 tys. mieszkańców i oznacza ponad ośmiokrotny wzrost w
stosunku do 2023 r. Najwyższą zapadalność odnotowano u niemowląt poniżej 1. roku życia,
a kolejną szczególnie obciążoną grupą były dzieci w wieku 10–14 lat. ECDC wskazuje, że
wzrost zachorowań miał charakter wieloczynnikowy i był związany m.in. z
nagromadzeniem osób podatnych na zakażenie po okresie ograniczeń pandemicznych,
wygasaniem odporności, ograniczeniem naturalnego wzmacniania odporności oraz
zmianami w diagnostyce.
W Polsce przed wprowadzeniem masowych szczepień w 1960 r. zapadalność na krztusiec
przekraczała 100 przypadków na 100 tys. mieszkańców, a liczba zgonów wynosiła 1000–
1400 rocznie. Po znacznym spadku zachorowań w okresie pandemii COVID-19 od 2023 r.
obserwowano ponowny wzrost. W 2024 r. zarejestrowano 32 430 przypadków, co było
najwyższą wartością od około 40 lat, natomiast w 2025 r. liczba zachorowań spadła do 11
339.
Do istotnych czynników wpływających na sytuację epidemiologiczną należą stopniowe
wygasanie odporności poszczepiennej i odporności po przechorowaniu, niewystarczające
stosowanie dawek przypominających, niepełna lub nieterminowa realizacja szczepień oraz
niepełne rozpoznawanie krztuśca u dorosłych. Z tych względów utrzymanie wysokiego
poziomu szczepień podstawowych i przypominających pozostaje istotnym elementem
profilaktyki.
-- 1 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Ad 3.
Minister Zdrowia zlecił Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji przygotowanie
analizy porównawczej szczepionki pełnokomórkowej oraz szczepionek zawierających
komponent acelularny, w tym szczepionek wysokoskojarzonych 5w1 i 6w1. Analiza,
przygotowana 22 października 2025 r., służyła wsparciu oceny zasadności utrzymywania
szczepionki pełnokomórkowej w Programie Szczepień Ochronnych.
Jednocześnie GIS analizował schematy szczepień stosowane w innych państwach UE, w
tym liczbę i terminy dawek przypominających. Z przeprowadzonego porównania wynikało,
że państwa członkowskie stosują zróżnicowane schematy uzależnione od ich sytuacji
epidemiologicznej i krajowych programów szczepień.
Ad 4.
Przy ocenie strategii profilaktyki należy uwzględniać, że podstawowym celem szczepień
przeciw krztuścowi jest ochrona przed objawowym zachorowaniem i jego następstwami, a
szczególne znaczenie ma zapobieganie ciężkim zachorowaniom i powikłaniom u dzieci,
zwłaszcza niemowląt.
Szczepionki przeciw krztuścowi nie zapewniają całkowitej ochrony przed zakażeniem,
kolonizacją dróg oddechowych ani możliwością transmisji bakterii. Charakterystyki
Produktów Leczniczych odnoszą się przede wszystkim do ochrony przed krztuścem jako
chorobą, a nie do zahamowania transmisji lub eradykacji.
Ad 5.
Wyniki analiz epidemiologicznych są wykorzystywane przy projektowaniu zmian
dotyczących profilaktyki krztuśca. W szczególności krajowy rozkład zachorowań według
wieku oraz analiza schematów stosowanych w innych państwach UE stanowiły podstawę
zaproponowania zmiany terminów dawek przypominających u dzieci i młodzieży.
Z pakietu działań prewencyjnych, który został zaakceptowany przez Radę Sanitarno-
Epidemiologiczną uchwałą nr 7/2024 z 18 grudnia 2024 r., a następnie przekazany
Ministrowi Zdrowia, została wdrożona rekomendacja szczepień kobiet ciężarnych z uwagi
na profilaktykę noworodka.
Ad 6–7.
Podstawą propozycji zmian schematu szczepień była analiza sytuacji epidemiologicznej w
Polsce, w tym rozkładu zachorowań według wieku, danych dotyczących statusu
zaszczepienia osób chorujących oraz porównanie kalendarzy szczepień stosowanych w
państwach UE. Dane zebrane przez państwową inspekcję sanitarną wskazywały, że dzieci w
wieku 0–14 lat stanowiły około 52% zarejestrowanych przypadków krztuśca. Dane
dotyczące statusu szczepienia chorych miały charakter roboczy i nie odzwierciedlały
poziomu zaszczepienia całej populacji.
Przegląd kalendarzy państw UE wykazał zróżnicowanie terminów szczepień
przypominających. Terminy proponowane dla Polski mieściły się w przedziałach
stosowanych w innych państwach, przy czym ich wybór wynikał przede wszystkim z
krajowego rozkładu zachorowań, a nie z prostego przejęcia jednego zagranicznego modelu.
Aktualnie prowadzone są prace nad zmianą rozporządzenia w sprawie obowiązkowych
szczepień ochronnych, przewidującą przesunięcie drugiej dawki przypominającej przeciw
krztuścowi z 14. na 12. rok życia oraz wprowadzenie trzeciej dawki przypominającej po
ukończeniu 17. roku życia, zamiast dawki przeciw tężcowi i błonicy.
-- 2 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Ad 8.
Analizowano rozwiązania funkcjonujące w innych państwach członkowskich UE, w których
występują różnice zarówno w liczbie dawek przypominających, jak i wieku ich podawania
oraz odstępach między nimi. Analiza wskazywała, że drugą dawkę przypominającą
podawano w różnych państwach między 10. a 16. rokiem życia, a trzecią między 16. a 20.
rokiem życia.
Przy wyborze rozwiązania dla Polski podstawowym kryterium pozostaje krajowa sytuacja
epidemiologiczna, w szczególności rozkład zachorowań według wieku i potrzeba
ograniczenia okresów, w których ochrona uzyskana po poprzednich dawkach może być
niewystarczająca.
Ad 9.
Minister Zdrowia nie prowadził i nie posiada pełnej analizy porównawczej. Ministerstwo
Zdrowia dysponuje danymi i wynikami badań dotyczących skuteczności szczepień przeciw
krztuścowi, jednak dostępne dane krajowe nie pozwalają obecnie na przeprowadzenie
miarodajnego, bezpośredniego porównania rzeczywistej skuteczności poszczególnych
preparatów stosowanych w Polsce w warunkach całej populacji.
Dostępne są natomiast wyniki polskiego badania retrospektywnego obejmującego dzieci w
wieku 0–17 lat diagnozowane w 2024 r. w Dziecięcym Szpitalu Klinicznym im. J.
Brudzińskiego UCK WUM. W badaniu analizowano m.in. status szczepienia, rodzaj
zastosowanej szczepionki oraz przebieg kliniczny krztuśca. Autorzy wskazali, że ciężkość
kliniczna krztuśca nie była jednoznacznie związana z typem zastosowanej szczepionki.
Jednocześnie przypadki zachorowań obserwowane po szczepieniu wskazują na potrzebę
prowadzenia dalszych badań populacyjnych i molekularnych.
Należy przy tym podkreślić, że szczepionki pełnokomórkowe i bezkomórkowe różnią się
składem, profilem odpowiedzi immunologicznej, reaktogennością oraz trwałością ochrony.
Ad 10.
Wpływ wygasania odporności jest uwzględniany przy ocenie sytuacji epidemiologicznej i
projektowaniu schematów profilaktyki. Ani szczepienie, ani przechorowanie krztuśca nie
zapewniają trwałej odporności. Z tego względu charakterystyczne są okresowe wzrosty
zachorowań, a podstawowym narzędziem podtrzymywania ochrony pozostają dawki
przypominające. Sytuacja epidemiologiczna krztuśca ma charakter cykliczny, związany m.in.
z narastaniem liczby osób podatnych wraz z upływem czasu od szczepienia lub
wcześniejszego kontaktu z drobnoustrojem.
Ad 11–12.
Przy podejmowaniu decyzji dotyczących profilaktyki uwzględniany jest zakres ochrony
zapewnianej przez szczepienia. Należy jednak rozróżnić ochronę przed chorobą od
całkowitego zapobiegania zakażeniu i transmisji. Szczepionki przeciw krztuścowi chronią
przed objawowym zachorowaniem i jego następstwami, ale nie zapewniają całkowitej
ochrony przed zakażeniem Bordetella pertussis, kolonizacją dróg oddechowych ani dalszą
transmisją bakterii. Nie można zatem na podstawie Charakterystyk Produktów Leczniczych
przyjąć, że zapewniają odporność sterylizującą. Jednocześnie ograniczenie liczby
objawowych zachorowań może pośrednio ograniczać szerzenie się zakażenia.
-- 3 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Z uwagi na wygasanie ochrony wraz z upływem czasu konieczne jest stosowanie dawek
przypominających. Podstawowym celem szczepień obowiązkowych pozostaje ochrona grup
najbardziej narażonych na ciężki przebieg choroby i jej powikłania, szczególnie niemowląt.
Ad 13.
GIS, wspólnie z konsultantami krajowymi w dziedzinie epidemiologii oraz chorób
zakaźnych, przygotował pakiet działań prewencyjnych, zaakceptowany uchwałą nr 7/2024
Rady Sanitarno-Epidemiologicznej z 18 grudnia 2024 r.
Pakiet obejmował m.in. zmianę terminów dawek przypominających u dzieci i młodzieży,
zwiększenie dostępności szczepień osób dorosłych i grup ryzyka, rozszerzenie dostępności
diagnostyki serologicznej oraz przeprowadzenie kampanii uzupełniania brakujących
szczepień dzieci. GIS nie dokonywał natomiast wyceny świadczeń związanych z realizacją
pakietu.
Ad 14–16.
Minister Zdrowia aktualnie nie dysponuje jedną kompleksową analizą całkowitych kosztów
społecznych i ekonomicznych krztuśca obejmującą wszystkie elementy wskazane w
interpelacji, tj. koszty diagnostyki, leczenia, hospitalizacji i powikłań, absencji zawodowej,
świadczeń związanych z niezdolnością do pracy, opieki nad chorym dzieckiem oraz kosztów
ponoszonych przez gospodarstwa domowe. Pakiet krztuścowy nie obejmowała wyceny
świadczeń związanych. Zasadne jest natomiast podkreślenie, że przy ocenie strategii
profilaktycznej poza kosztem zakupu szczepionek znaczenie mają również jej efekty
zdrowotne i epidemiologiczne.
Ad 17.
Minister Zdrowia posiada wiedzę o dostępności krajowych szczepionek przeciw
krztuścowi, uwzględniając długość cyklu produkcyjnego oraz potrzeby producenta.
Ad 18.
Informacje dotyczące szczepień przeciw krztuścowi są przekazywane środowisku
medycznemu m.in. poprzez coroczny komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w
sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Program określa zarówno obowiązkowy
schemat szczepień dzieci, jak i zalecenia dotyczące szczepień przypominających osób
dorosłych oraz szczepień określonych grup ryzyka.
W PSO zalecane jest m.in. ponawianie u osób dorosłych szczepienia przeciw błonicy,
tężcowi i krztuścowi co 10 lat. Szczepienie przeciw krztuścowi zaleca się także m.in.
personelowi medycznemu mającemu kontakt z noworodkami i niemowlętami, kobietom w
ciąży oraz osobom z otoczenia noworodków i niemowląt. Od 15 października 2024 r.
kobietom w ciąży zapewniono możliwość bezpłatnego szczepienia przeciw krztuścowi w
ramach szczepień zalecanych, którego celem jest ochrona noworodków i niemowląt w
pierwszych miesiącach życia.
Ad 19.
Ocena sytuacji oraz projektowanie kolejnych zmian są obecnie prowadzone z
wykorzystaniem danych nadzoru epidemiologicznego państwowej inspekcji sanitarnej,
analiz i rekomendacji ECDC, porównań schematów szczepień stosowanych w innych
państwach, dokumentacji produktów leczniczych oraz analiz dotyczących poszczególnych
wariantów szczepień.
-- 4 of 5 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 5 of 5 --