Interpelacja w sprawie dramatycznej sytuacji osób poszkodowanych w programie priorytetowym "Czyste Powietrze", egzekwowania zwrotu wyłudzonych dotacji wraz z odsetkami oraz pominięcia części poszkodowanych w rządowym projekcie ustawy pomocowej
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20079
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie dramatycznej sytuacji osób poszkodowanych w programie priorytetowym "Czyste Powietrze", egzekwowania zwrotu wyłudzonych dotacji wraz z odsetkami oraz pominięcia części poszkodowanych w rządowym projekcie ustawy pomocowej
Zgłaszający: Sławomir Zawiślak, Roman Fritz, Włodzimierz Skalik
Data wpływu: 25-09-2026
Szanowna Pani Minister!
Program „Czyste Powietrze”, który miał stanowić flagowy projekt termomodernizacji polskich gospodarstw domowych i walki z ubóstwem energetycznym, dla tysięcy niezamożnych rodzin, seniorów i osób w trudnym położeniu materialnym stał się źródłem życiowego dramatu. Obywatele ci padli ofiarą zorganizowanych działań nieuczciwych firm wykonawczych i pośredników, którzy wyłudzali pełnomocnictwa, zaliczki oraz wypłaty dotacji, pozostawiając poszkodowanych z rozgrzebanymi inwestycjami, niesprawnymi instalacjami lub brakiem jakichkolwiek prac.
Szczególne zaniepokojenie i sprzeciw budzą postawa organów państwowych oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW). W przestrzeni publicznej przez wiele miesięcy przedstawiciele instytucji rządowych deklarowali przygotowanie systemowej ustawy pomocowej i wsparcie dla ofiar przestępczych procederów. W tym samym czasie, wobec braku jednoznacznych wytycznych i zaleceń ze strony Ministerstwa Klimatu i Środowiska, fundusze bezwzględnie egzekwowały od poszkodowanych zwrot wyłudzonych przez nieuczciwe podmioty kwot dotacji. Co więcej, do należności głównych doliczano drakońskie karne odsetki podatkowe (za zwłokę), traktując poszkodowanych ludzi jak podmioty świadomie unikające zobowiązań publicznoprawnych.
Wielu zdesperowanych beneficjentów, działając w zaufaniu do państwa oraz w panicznym lęku przed komornikiem i licytacją dorobku życia, zaciągnęło pożyczki bankowe lub zadłużyło się u rodzin, aby spłacić funduszom wyłudzone przez oszustów dotacje wraz z narosłymi odsetkami.
Tymczasem zaprezentowany rządowy projekt tzw. ustawy pomocowej (projekt UD346) całkowicie pominął grupę poszkodowanych, którzy pod przymusem urzędowym spłacili roszczenia funduszy przed formalnym ogłoszeniem projektu. Projekt nie przewiduje dla tych osób ani rekompensat, ani zwrotu nienależnie wyegzekwowanych odsetek podatkowych, de facto karząc obywateli za ich determinację i praworządność. Postępowanie to stanowi rażące naruszenie konstytucyjnej zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa (art. 2 Konstytucji RP).
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o udzielenie szczegółowych i wyczerpujących odpowiedzi na poniższe pytania:
Wnoszę o przedstawienie szczegółowych danych finansowych w formie zestawienia tabelarycznego z podziałem na poszczególne wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (wszystkie 16 WFOŚiGW) oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), obejmujących:
liczbę wyłudzonych dotacji, które musieli spłacić oszukani beneficjenci,
łączną sumę/kwotę wyłudzonych dotacji, która została spłacona przez oszukanych beneficjentów w okresie od 1 stycznia 2025 r. do dnia ogłoszenia rządowego projektu ustawy pomocowej (UD346),
łączną sumę/kwotę naliczonych odsetek podatkowych (za zwłokę) i zapłaconych funduszom przez oszukanych beneficjentów,
podsumowanie zbiorcze (dla całego kraju):
łączną kwotę wyłudzonych dotacji spłaconych ze wszystkich funduszy przez oszukanych beneficjentów,
łączną kwotę uzyskanych od oszukanych beneficjentów odsetek podatkowych. Dlaczego Ministerstwo Klimatu i Środowiska, publicznie deklarując pomoc dla oszukanych beneficjentów, nie wydało wiążących wytycznych/zaleceń wojewódzkim funduszom w zakresie natychmiastowego wstrzymania postępowań egzekucyjnych i windykacyjnych wobec osób, które padły ofiarą nieuczciwych wykonawców?
Z jakich przyczyn prawnych i moralnych fundusze naliczały oraz bezwzględnie pobierały odsetki podatkowe (jak za zaległości podatkowe) od osób poszkodowanych, mając pełną świadomość, że środki z dotacji zostały wyłudzone przez nierzetelne podmioty gospodarcze, a nie przywłaszczone przez beneficjentów?
Na jakie cele i zadania zostały lub zostaną przeznaczone środki finansowe uzyskane przez WFOŚiGW/NFOŚiGW z tytułu odsetek podatkowych pobranych od ofiar nadużyć w programie?
Dlaczego w rządowym projekcie ustawy pomocowej (UD346) całkowicie pominięto osoby, które pod presją egzekucyjną funduszy spłaciły wyłudzone dotacje wraz z odsetkami przed oficjalnym ogłoszeniem projektu? Czy resort planuje wprowadzenie mechanizmów prawnofinansowych (np. zwrot nienależnie pobranych odsetek, rekompensaty, wstąpienie funduszy w prawa wierzyciela wobec oszustów) dla tej grupy poszkodowanych obywateli?
Sekretarz stanu Sławomir Ćwik
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8973 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Sławomir Ćwik
DNR-WNF.0500.57.2026.AS
4577642.19233790.15492785
Warszawa, 13-11-2026
Odpowiedź na interpelację
Autorzy interpelacji: posłowie Sławomir Zawiślak, Roman Fritz oraz Włodzimierz Skalik
Temat: w sprawie dramatycznej sytuacji osób poszkodowanych w programie priorytetowym „Czyste
Powietrze”, egzekwowania zwrotu wyłudzonych dotacji wraz z odsetkami oraz pominięcia części
poszkodowanych w rządowym projekcie ustawy pomocowej
Sygnatura: K10INT20079
Data:29.09.2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację dotyczącą sytuacji beneficjentów poszkodowanych przez
nierzetelnych wykonawców w programie priorytetowym „Czyste Powietrze” (dalej:
Program) przedstawiam informacje. Odpowiedzi przedstawiono w kolejności zadanych
pytań i z zachowaniem ich oryginalnej numeracji. Dlatego pytanie nr 1 występuje
dwukrotnie.
Odpowiedzi zostały przygotowane z wykorzystaniem danych przekazanych przez
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: NFOŚiGW),
opracowanych na podstawie informacji otrzymanych od wojewódzkich funduszy ochrony
środowiska i gospodarki wodnej (dalej: wfośigw lub wojewódzkie fundusze).
1. Wnoszę o przedstawienie szczegółowych danych finansowych w formie zestawienia
tabelarycznego z podziałem na poszczególne Wojewódzkie Fundusze Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej (wszystkie 16 WFOŚiGW) oraz Narodowy Fundusz
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), obejmujących:
• Liczbę wyłudzonych dotacji , które musieli spłacić oszukani beneficjenci;
• Łączną sumę/kwotę wyłudzonych dotacji , która została spłacona przez oszukanych
beneficjentów w okresie od 1 stycznia 2025 r. do dnia ogłoszenia rządowego projektu
ustawy pomocowej (UD346);
• Łączną sumę/kwotę naliczonych odsetek podatkowych (za zwłokę) i zapłaconych
Funduszom przez oszukanych beneficjentów;
• Podsumowanie zbiorcze (dla całego kraju):
– łączną kwotę wyłudzonych dotacji spłaconych ze wszystkich funduszy przez
oszukanych beneficjentów;
– łączną kwotę uzyskanych od oszukanych beneficjentów odsetek podatkowych.
-- 1 of 4 --
Dane przekazane NFOŚiGW przez wfośigw nie pozwalają na ustalenie liczby przypadków,
które odpowiadają dokładnie pojęciu „wyłudzonych dotacji, które musieli spłacić oszukani
beneficjenci”, ani na sporządzenie porównywalnego zestawienia dla wszystkich 16 wfośigw
i NFOŚiGW.
Wojewódzkie fundusze wykazały łącznie 1 542 sprawy, w których zgłoszono lub
zidentyfikowano możliwe nieprawidłowości związane z działaniami wykonawców albo
pełnomocników. Liczby tej nie można utożsamiać z liczbą prawomocnie potwierdzonych
wyłudzeń, liczbą beneficjentów spełniających warunki ustawy o pomocy beneficjentom -
osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego
„Czyste Powietrze”, uchwalonej przez Sejm 8 października 2026 r. ani liczbą przypadków,
w których beneficjenci faktycznie zwrócili środki.
Wfośigw, które przekazały informacje o wartości środków, wykazały łącznie
60 733 578,98 zł przypisanych do takich spraw. Kwota ta obejmuje środki o różnym
statusie, w tym wypłacone lub nierozliczone zaliczki, kwoty dotyczące rozwiązanych umów
oraz wartości szacunkowe. Nie można jej zatem uznać za łączną kwotę wyłudzonych dotacji
ani za sumę należności formalnie ustalonych do zwrotu przez beneficjentów.
Suma zwrotów wykazanych przez wfośigw za okres od 1 stycznia 2025 r. do 11 sierpnia
2026 r. wynosi 26 251 001,41 zł, a suma wykazanych odsetek 1 970 144,65 zł. Kwot tych
nie można jednak utożsamiać ze środkami zwróconymi i odsetkami zapłaconymi wyłącznie
przez poszkodowanych beneficjentów. WFOŚiGW w Białymstoku i WFOŚiGW w Opolu
wykazały wszystkie zwroty dokonane w tym okresie, a dane WFOŚiGW w Katowicach
obejmują wpłaty beneficjentów i wykonawców. WFOŚiGW w Białymstoku wykazał także
odsetki dotyczące wszystkich zwrotów w analizowanym okresie.
Dane zostały ustalone według różnych kryteriów. Niektóre systemy informatyczne nie
pozwalały na wyodrębnienie informacji objętych interpelacją, a część postępowań karnych
i sądowych nie została zakończona. Materiały nie zawierają również odrębnych danych
dotyczących należności i odsetek przypisanych NFOŚiGW w kategoriach wskazanych
w interpelacji.
1. Z jakich przyczyn prawnych i moralnych Fundusze naliczały oraz bezwzględnie
pobierały odsetki podatkowe (jak za zaległości podatkowe) od osób poszkodowanych,
mając pełną świadomość, że środki z dotacji zostały wyłudzone przez nierzetelne
podmioty gospodarcze, a nie przywłaszczone przez beneficjentów?
Odsetki są naliczane na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz postanowień
umów o dofinansowanie. Podstawa i sposób ich naliczania zależą w szczególności od źródła
finansowania, charakteru środków podlegających zwrotowi oraz treści danej umowy.
Samo zgłoszenie nieprawidłowości po stronie wykonawcy albo pełnomocnika nie
powodowało automatycznego ustania obowiązku zwrotu środków ani zaprzestania
naliczania odsetek. Ustalenie, że beneficjent został poszkodowany wskutek przestępstwa
wykonawcy, wymaga rozstrzygnięcia okoliczności konkretnej sprawy. Nie następuje
wyłącznie na podstawie zgłoszenia nieprawidłowości, zawiadomienia o podejrzeniu
popełnienia przestępstwa ani wszczęcia postępowania karnego.
Ustawa o pomocy beneficjentom, osobom fizycznym poszkodowanym w związku
z realizacją programu priorytetowego „Czyste Powietrze”, uchwalona przez Sejm
8 października 2026 r. rozróżnia zawieszenie spłaty należności i tymczasowe wstrzymanie
-- 2 of 4 --
jej dochodzenia. Zgodnie z jej art. 4 ust. 10 zastosowanie tych instrumentów nie wyłącza
dalszego naliczania odsetek. Prawomocne rozstrzygnięcie określone w art. 5 ust. 1 albo 2
tej ustawy ma natomiast wyłączać odpowiedzialność beneficjenta za spłatę należności
w zakresie wskazanym w ustawie. Należność obejmuje również odsetki oraz koszty
dochodzenia zwrotu i egzekucji środków.
2. Na jakie cele i zadania zostały lub zostaną przeznaczone środki finansowe uzyskane
przez WFOŚiGW/NFOŚiGW z tytułu odsetek podatkowych pobranych od ofiar nadużyć
w programie?
Odsetki od zwracanego grantu lub dotacji trafiają do właściwego wfośigw. NFOŚiGW nie
jest w stanie wyodrębnić kwoty obejmującej wyłącznie odsetki zapłacone przez osoby
poszkodowane wskutek działań nierzetelnych wykonawców.
Ustawa nie określa odrębnego przeznaczenia tej kategorii odsetek. Nie wskazuje
w szczególności, czy mają one zostać przeznaczone na realizację Programu, koszty jego
obsługi lub inne zadania z zakresu ochrony środowiska. Dlatego nie jest możliwe
przedstawienie zestawienia celów i zadań finansowanych wyłącznie z tych środków.
3. Dlaczego w rządowym projekcie ustawy pomocowej (UD346) całkowicie pominięto
osoby, które pod presją egzekucyjną Funduszy spłaciły wyłudzone dotacje wraz
z odsetkami przed oficjalnym ogłoszeniem projektu? Czy resort planuje wprowadzenie
mechanizmów prawnofinansowych (np. zwrot nienależnie pobranych odsetek,
rekompensaty, wstąpienie Funduszy w prawa wierzyciela wobec oszustów) dla tej grupy
poszkodowanych obywateli?
Ustawa z dnia 8 października 2026 r. o pomocy beneficjentom – osobom fizycznym
poszkodowanym w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”
została uchwalona przez Sejm. 6 listopada 2026 r. Senat przyjął ustawę bez poprawek.
Ustawa zostanie teraz skierowana do podpisu Prezydenta RP. Zgodnie z art. 13 ustawy
wejdzie ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Przepisy uchwalone przez Sejm przewidują zawieszenie spłaty należności, a po spełnieniu
warunków określonych w ustawie również wyłączenie odpowiedzialności beneficjenta za
ich spłatę. Dotyczą jednak należności pozostających do spłaty. Nie przewidują
szczególnego wniosku ani odrębnego trybu zwrotu środków, w tym odsetek, osobom, które
spłaciły całą należność przed wejściem ustawy w życie.
Ocena innych możliwości odzyskania wpłaconych środków wymaga analizy indywidualnej
sprawy, w szczególności umowy o dofinansowanie, zasad Programu właściwych dla tej
umowy, podstawy żądania zwrotu i okoliczności dokonania wpłaty. W zależności od
okoliczności mogą mieć znaczenie art. 405 i art. 410 Kodeksu cywilnego, dotyczące
bezpodstawnego wzbogacenia i świadczenia nienależnego. Samo wskazanie tych przepisów
nie przesądza jednak o istnieniu roszczenia.
Stronami umowy o dofinansowanie są beneficjent i właściwy wfośigw. Ministerstwo
Klimatu i Środowiska nie jest stroną tej umowy, dlatego nie rozstrzyga o wynikających z niej
prawach i obowiązkach ani nie prowadzi indywidualnych postępowań dotyczących
rozliczenia dofinansowania.
Proszę o przyjęcie wyjaśnień.
-- 3 of 4 --
Z wyrazami szacunku
Sławomir Ćwik
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 4 of 4 --