Interpelacja w sprawie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach alimentacyjnych i rozwodowych, propozycji wprowadzenia jednolitej stawki alimentacyjnej oraz zniesienia kary pozbawienia wolności za niepłacenie alimentów
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20056
do ministra sprawiedliwości
w sprawie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach alimentacyjnych i rozwodowych, propozycji wprowadzenia jednolitej stawki alimentacyjnej oraz zniesienia kary pozbawienia wolności za niepłacenie alimentów
Zgłaszający: Robert Dowhan
Data wpływu: 24-09-2026
Szanowny Panie Ministrze,
rozwody i alimenty to nie tylko trauma dla dzieci – dotyka to również rodziców, a w szczególności ojców. Procesy alimentacyjne ciągną się latami i w większości przypadków rozpatrywane są przez kobiety. Czytając różne orzeczenia oraz rozmawiając z wieloma osobami, dochodzę do wniosku o braku logiki i nieprzychylnym nastawieniu do mężczyzn. Obwinia się ich za wszystko i za wszelką cenę upokarza wyrokami. Wyrokami, które zamiast dać poczucie bezpieczeństwa dziecku, dają w większości przypadków przywileje kobiecie. Kobiety nie muszą się tłumaczyć, na co wydają pieniądze, mają pierwszeństwo do zasiłków i wszelkich wsparć.
Głosy ojców obdartych z godności, a w zasadzie z pieniędzy, nie przebiją się w żadnym sądzie. Nieważne, ile potrzebuje dziecko i jaka jest sytuacja ojca, który często kosztem własnego życia musi płacić. Inaczej grozi mu komornik i więzienie. Wsadzanie rodzica, ojca, do więzienia za brak możliwości płacenia alimentów to jakaś czarna klątwa wymiaru sprawiedliwości. Pomijam oczywiście zachowania patologiczne – na nie żadne przepisy nie działają. I żadne pięknie sformułowane zdania płynące z ministerstwa nie zastąpią dramatu dużej części ojców.
Jaki sens ma przyznawanie po latach procesów jednemu dziecku np. kilkunastu czy kilkudziesięciu tysięcy złotych (niby na potrzeby dziecka), a drugiemu np. 500 zł? Co to za logika? Dlaczego ojcowie mają wyznaczane terminy widzeń wzięte „z księżyca”, typu piątek popołudniu czy wtorek rano? Skomplikowaliście rozwody i alimenty, doprowadzając do absurdów, a zamykanie ojców w więzieniu musiał wymyślić naprawdę niekompetentny urzędnik.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Dlaczego ministerstwo nie ustanowi odgórnej, waloryzowanej stawki na utrzymanie dziecka, w której dwie strony partycypowałyby po równo?
Czy nie byłoby uczciwiej ustalić jedną realną stawkę dla dziecka i podzielić obowiązki po równo – tak aby zapewnić uczciwe traktowanie, wyeliminować ciągnące się procesy, stronniczość sędziów oraz teatralne zagrania w sądach?
Czy ministerstwo planuje odstąpienie od karania więzieniem za niepłacenie alimentów w sytuacjach, gdy wynikają one z braku możliwości finansowych, a nie ze złej woli lub działań o charakterze patologicznym?
Z poważaniem Robert Dowhan
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Sławomir Pałka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7706 znaków00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Sławomir Pałka
BK-VII.0520.499.2026
Warszawa, 26 października 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 20056 Pana Posła Roberta Dowhana w sprawie
funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w sprawach alimentacyjnych i rozwodowych,
propozycji wprowadzenia jednolitej stawki alimentacyjnej oraz zniesienia kary
pozbawienia wolności za niepłacenie alimentów, uprzejmie przedstawiam stanowisko
Ministra Sprawiedliwości.
Ad 1
Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest
jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka
wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania1. Zasady orzekania o
zakresie obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka wynikają z art. 135 § 1 i 2 k.r.o.
Ustalając wysokość należnych uprawnionemu alimentów, sąd każdorazowo ocenia
osobisty udział rodziców w wychowaniu dziecka i sprawowanie nad nim opieki,
możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego oraz usprawiedliwione potrzeby
uprawnionego. Każde dziecko musi mieć zapewnione podstawowe potrzeby, takie jak:
1 art. 133 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz.
2809 ze zm.)
-- 1 of 4 --
2
opieka, mieszkanie, wyżywienie, odpowiednie do pory roku odzież i obuwie, leczenie i
pielęgnacja w chorobie, higiena, edukacja, w tym rozwijanie uzdolnień i zainteresowań, a
także środki wychowawcze. Potrzeby te są uzależnione od indywidualnych cech dziecka,
w tym od wieku, stanu zdrowia oraz uzdolnień. Dziecko ma prawo do równej stopy
życiowej z osobą zobowiązaną do alimentacji. Potrzeby dziecka, które związane są z jego
rozwojem fizycznym i duchowym, kształceniem, aktywnością fizyczną, zapewnieniem
odpowiednich rozrywek, ochroną praw osobistych i majątkowych oraz pielęgnacją,
wzrastają wraz ze wzrostem dochodu rodzica zobowiązanego do świadczeń
alimentacyjnych. Zakres usprawiedliwionych potrzeb dziecka jest zależny od statusu
majątkowego jego rodziców. Zarobkowe i majątkowe możliwości osoby zobowiązanej do
alimentacji wyznaczane są przez zarobki i dochody, jakie zobowiązany może i powinien
uzyskiwać przy należytym wykorzystaniu swoich zdolności. Osoba zobowiązana powinna
bowiem dążyć do pełnego i właściwego wykorzystania swoich kwalifikacji i zdolności
zarobkowej – o ile istnieją ku temu realne możliwości. W konsekwencji, zakres obowiązku
alimentacyjnego może być większy od wynikającego z faktycznych zarobków i dochodów
zobowiązanego, jeśli przy właściwym wykorzystaniu jego sił, możliwości i zdolności,
zarobki i dochody byłyby większe, a istniejące warunki społeczno-gospodarcze i inne
ważne przyczyny nie stoją ku temu na przeszkodzie.
Z powyższych względów Ministerstwo Sprawiedliwości nie rozważa ustanowienia
odgórnej, waloryzowanej stawki świadczenia alimentacyjnego na utrzymanie dziecka.
Ad 2
Z przyczyn wskazanych w pkt 1 brak jest uzasadnienia dla ustalenia jednej stawki
świadczenia alimentacyjnego dla dziecka. W projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks
rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (UD349), projektodawca przewidział,
że orzekając pieczę współdzieloną, sąd w uzasadnionych przypadkach będzie mógł
odstąpić od orzeczenia, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do
ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. W sytuacjach bowiem, kiedy
rodzice sprawują pieczę nad dzieckiem w równym rozmiarze, a ich sytuacja majątkowa i
-- 2 of 4 --
3
zarobkowa jest zbliżona, orzeczenie o obowiązku alimentacyjnym może okazać się
nieuzasadnione.
Ad 3
Jednym z warunków umożliwiających pociągnięcie określonej osoby do
odpowiedzialności karnej za przestępstwo niealimentacji (art. 209 § 1 i 1a Kodeksu
karnego) jest ustalenie, że sprawca uchyla się od wykonania ciążącego na nim obowiązku
alimentacyjnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych utrwalił się
pogląd wskazujący, że uchylanie się od obowiązku łożenia na utrzymanie osoby
uprawnionej do alimentacji zachodzi wtedy, gdy zobowiązany mając obiektywną
możliwość wykonania tego obowiązku, nie dopełnia go ze złej woli2. Podkreśla się przy
tym, że w pojęciu "uchyla się" mieści się negatywny stosunek psychiczny osoby
zobowiązanej do wykonania nałożonego na nią obowiązku, który sprawia, że mimo
obiektywnej możliwości jego wykonania, sprawca obowiązku tego nie wypełnia, gdyż
wypełnić go nie chce lub też zlekceważył obowiązek nałożony wyrokiem; musi to więc być
zachowanie umyślne3.
Dlatego też dla bytu przestępstwa niealimentacji nie wystarczy wskazanie, że określona
osoba nie płaci alimentów, do której łożenia była zobowiązana, lecz konieczne jest
równoczesne ustalenie, iż od tego obowiązku "uchyla się". Należy przy tym pamiętać, że
brak wymaganej zapłaty nie oznacza automatycznie złą wolę lub umyślność osoby
zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych. Okoliczności wskazujące na brak możliwości
realizacji obowiązku alimentacyjnego z powodu pozostawania bez środków do życia,
choroby, innych trudności bytowych mają istotne znaczenie dla ustalenia czy sprawca
swoim zachowaniem zrealizował przesłankę odnoszącą się do celowego (umyślnego)
„uchylania się” od zapłaty świadczeń alimentacyjnych.
2 M.in. uchwała SN z dnia 9 czerwca 1976 r., VI KZP 13/75, OSNKW 1976, z. 7-8, poz. 86; wyrok SN
z dnia 5 stycznia 2001 r., V KKN 504/00, OSNKW 2001, z. 7-8, poz. 57 czy postanowienie SN z dnia
20 marca 2019 r., I KZP 17/18, OSNKW 2019, z. 4, poz. 22.
3 M.in. postanowienia SN z dnia 17 kwietnia 1996 r., II KRN 204/96 czy z dnia 7 listopada 2017 r., II
KK 211/17.
-- 3 of 4 --
4
Należy przy tym pamiętać, że odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia
czyn zabroniony (tj. zachowanie o znamionach określonych w ustawie karnej) pod groźbą
kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Brak realizacji znamienia
odnoszącego się do „uchylania od wykonania obowiązku alimentacyjnego” wyklucza
uznanie winy sprawcy i możliwość wymierzenia mu obowiązującej na gruncie przepisu art.
209 § 1 lub 1a k.k. kary grzywny, ograniczenia wolności jak również pozbawienia wolności.
Należy również pamiętać o tym, że każda indywidualna sprawa podlega ocenie przez
organ procesowy według dyrektyw wynikających z tzw. zasady swobodnej oceny
dowodów, wyrażonej w treści przepisu art. 7 Kodeksu postępowania karnego mówiącej o
tym, że organy postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich
przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad
prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego.
Niezależnie od powyższego należy odnotować, że obowiązujący na gruncie przepisów art.
209 § 1 i 1a k.k. katalog kar możliwych do wymierzenia za wskazane przestępstwo jest
adekwatny do stopnia społecznej szkodliwości wskazanych zachowań, na które składają
się okoliczności takie jak m.in. rodzaj i charakter naruszonego dobra, waga naruszonych
obowiązków, postać zamiaru, motywacja sprawcy. Należy również podkreślić, że
przestępstwo niealimentacji zagrożone jest karą grzywny, ograniczenia wolności (tj.
karami wolnościowymi) oraz karą pozbawienia wolności (do roku lub lat 2 pozbawienia
wolności). Ustawodawca przewiduje w tym aspekcie możliwość wyboru rodzaju kary,
dlatego też sąd - stosownie do przepisu art. 58 § 1 k.k. może orzec wobec oskarżonego
karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara nie spełni swoich celów. W
przypadku przestępstw z art. 209 § 1 i 1a k.k. ustawodawca kładzie nacisk na prymat kar
wolnościowych.
Z wyrazami szacunku
Sławomir Pałka
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --