Interpelacja w sprawie ochrony dzwonów kościelnych, będących elementem polskiego dziedzictwa kulturowego i religijnego, oraz ideologizacji stosowania przepisów dotyczących hałasu
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20051
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie ochrony dzwonów kościelnych, będących elementem polskiego dziedzictwa kulturowego i religijnego, oraz ideologizacji stosowania przepisów dotyczących hałasu
Zgłaszający: Michał Woś
Data wpływu: 24-09-2026
Pani Minister,
od kilku lat obserwujemy narastający problem dotyczący stosowania przepisów ochrony środowiska wobec dzwonów kościelnych. Problem ten nie sprowadza się wyłącznie do kwestii technicznych związanych z pomiarem poziomu dźwięku. W coraz większym stopniu dotyczy bowiem tego, czy państwo zamierza traktować wielowiekową tradycję i praktykę religijną jako zwyczajny problem emisyjny, który należy administracyjnie ograniczać, czy też potrafi dostrzec jej szczególny charakter.
Dzwony kościelne są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów historycznego i kulturowego krajobrazu polskich miejscowości. Ich dźwięk od stuleci wyznaczał rytm życia lokalnych wspólnot. Towarzyszył modlitwie, świętom i uroczystościom religijnym, ale również najważniejszym wydarzeniom życia społecznego. Dźwięk dzwonów przez pokolenia był czymś oczywistym i rozpoznawalnym w przestrzeni polskich miast, miasteczek i wsi.
Nie jest zatem obojętne, w jaki sposób administracja publiczna interpretuje przepisy odnoszące się do ich używania.
Obowiązujące Prawo ochrony środowiska pozwala kwalifikować dzwony jako element instalacji podlegającej regulacjom dotyczącym emisji hałasu. W przypadku stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu możliwe jest wydanie decyzji na podstawie art. 115a ustawy. Jednocześnie art. 156 ust. 2 przewiduje wyjątek od zakazu używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających w odniesieniu do uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, zaś art. 157 ust. 2 wyłącza miejsca kultu religijnego spod możliwości ustanawiania przez rady gmin ograniczeń czasu funkcjonowania instalacji.
Problem powstaje w praktyce stosowania tych przepisów, gdy wieloletnia, społecznie utrwalona praktyka używania dzwonów zostaje sprowadzona wyłącznie do kategorii emisji hałasu, a następnie podlega ograniczeniom właściwym dla zupełnie innych rodzajów działalności.
Trudno zaakceptować sytuację, w której dźwięk dzwonów, pojawiający się przez kilka minut w określonych momentach dnia, jest interpretowany w sposób abstrahujący od jego funkcji, historii i charakteru, a następnie traktowany wyłącznie jako źródło emisji wymagające eliminowania lub maksymalnego ograniczania.
Dzwon kościelny nie jest przemysłową instalacją generującą nieprzerwaną emisję. Jest elementem praktyki religijnej i częścią krajobrazu kulturowego.
Właśnie ten aspekt powinien znajdować się w centrum wykładni przepisów.
Szczególnie niepokojące są przypadki, w których interpretacja przepisów prowadzi w praktyce do radykalnego ograniczenia tradycyjnego sposobu korzystania z dzwonów. Jeżeli podstawą takich działań staje się wyłącznie najbardziej restrykcyjna możliwa interpretacja przepisów środowiskowych, bez uwzględnienia konstytucyjnej wolności uzewnętrzniania religii, historycznego charakteru praktyki oraz jej miejsca w życiu lokalnych wspólnot, powstaje poważne pytanie o granice administracyjnej ingerencji w sferę wolności religijnej.
Nie można dopuścić do sytuacji, w której prawo ochrony środowiska staje się narzędziem faktycznego wypierania z przestrzeni publicznej tradycyjnych praktyk religijnych.
Taka praktyka oznaczałaby bowiem odejście od funkcji prawa ochrony środowiska i prowadziła do jego instrumentalnego wykorzystania w sporach światopoglądowych.
W tym kontekście szczególnie istotne jest pojęcie ideologizacji stosowania prawa. Ideologizacja nie musi bowiem polegać na formalnej zmianie przepisów. Może przejawiać się również w sposobie ich interpretowania i stosowania przez organy administracji, jeżeli spośród kilku możliwych sposobów wykładni konsekwentnie wybierany jest ten, który w praktyce prowadzi do ograniczania tradycyjnych form manifestowania i praktykowania religii.
Państwo nie powinno poprzez interpretację przepisów administracyjnych dokonywać cichej zmiany kulturowego charakteru przestrzeni publicznej.
Jeżeli dzwony są częścią istniejącego od pokoleń rytmu polskich miejscowości, ich obecność nie może być traktowana tak, jakby pojawiły się nagle jako nowe źródło uciążliwości. Ocena ich oddziaływania powinna uwzględniać również historyczny charakter danego miejsca, długość i częstotliwość emisji oraz funkcję, jaką pełni.
Nie można również abstrahować od faktu, że mieszkańcy konkretnych miejscowości od dziesięcioleci, a często od stuleci, funkcjonują w otoczeniu dźwięku dzwonów.
Prawo nie powinno prowadzić do sytuacji, w której wielowiekowa tradycja zostaje uznana za problem dopiero dlatego, że współczesna interpretacja przepisów pozwala ją zakwalifikować jako źródło emisji akustycznej.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Ile postępowań administracyjnych dotyczących emisji dźwięku przez dzwony kościelne prowadzono w Polsce w latach 2020-2025 oraz w 2026 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację?
Ile decyzji wydano na podstawie art. 115a Prawa ochrony środowiska w związku z funkcjonowaniem dzwonów kościelnych?
W ilu przypadkach decyzje te doprowadziły w praktyce do ograniczenia częstotliwości, czasu lub sposobu używania dzwonów?
Czy ministerstwo posiada zestawienie orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących stosowania przepisów Prawa ochrony środowiska do dzwonów kościelnych? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie sygnatur tych spraw oraz zasadniczych tez orzeczeń.
Czy ministerstwo dostrzega, że w praktyce organy administracji mogą dokonywać odmiennej wykładni przepisów dotyczących dźwięku dzwonów kościelnych?
Czy ministerstwo uważa za prawidłowe traktowanie dźwięku dzwonów, który jest elementem praktykowania kultu religijnego i występuje okresowo, według takich samych kryteriów jak emisji generowanej przez działalność przemysłową lub inne źródła hałasu o charakterze ciągłym?
Czy przy ocenie oddziaływania akustycznego dzwonów uwzględnia się ich rzeczywistą częstotliwość i czas działania, czy też decydujące znaczenie ma wyłącznie wynik określonego pomiaru akustycznego?
Czy ministerstwo dostrzega konieczność uwzględnienia w tego rodzaju postępowaniach historycznego charakteru dzwonów jako elementu krajobrazu kulturowego?
Czy ministerstwo podziela stanowisko, że interpretacja przepisów ochrony środowiska nie może prowadzić do faktycznego ograniczenia praktykowania kultu religijnego w zakresie, w jakim ustawodawca nie przewidział takiego ograniczenia wprost?
Czy ministerstwo analizowało przypadki, w których zastosowanie przepisów o hałasie doprowadziło do ograniczenia tradycyjnego sposobu używania dzwonów, i czy ocenia takie przypadki również z punktu widzenia konstytucyjnej wolności religii?
Czy ministerstwo dostrzega ryzyko, że nadmiernie rozszerzająca wykładnia przepisów dotyczących emisji hałasu może prowadzić do ideologizacji ich stosowania, polegającej na faktycznym ograniczaniu tradycyjnych praktyk religijnych bez wyraźnej decyzji ustawodawcy?
Czy ministerstwo zamierza podjąć działania legislacyjne zmierzające do jednoznacznego uregulowania statusu dzwonów kościelnych w Prawie ochrony środowiska?
Czy ministerstwo rozważa zmianę art. 115a Prawa ochrony środowiska w taki sposób, aby dźwięki związane z praktykowaniem kultu religijnego zostały wyłączone spod mechanizmu decyzji dotyczących dopuszczalnego poziomu hałasu?
Czy ministerstwo rozważa zmianę art. 156 ust. 2 Prawa ochrony środowiska poprzez rozszerzenie obecnego wyjątku dotyczącego uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym na praktykowanie kultu religijnego jako takie, w tym regularne używanie dzwonów?
Czy ministerstwo rozważa zmianę definicji „instalacji” zawartej w Prawie ochrony środowiska w taki sposób, aby tradycyjne dzwony, zegary wieżowe oraz inne historycznie utrwalone elementy krajobrazu dźwiękowego nie były traktowane na równi ze źródłami emisji przemysłowej?
Czy ministerstwo zamierza przygotować wytyczne dla organów administracji wskazujące, że przy stosowaniu przepisów dotyczących hałasu należy uwzględniać funkcję religijną, historyczną i kulturową dźwięku dzwonów, a nie wyłącznie jego parametry techniczne?
Czy ministerstwo przeprowadziło analizę, czy obecne przepisy i ich praktyczne stosowanie są zgodne z zasadą proporcjonalności ograniczeń wolności religijnej?
Czy ministerstwo zamierza podjąć działania w celu zapewnienia, aby ochrona przed hałasem nie była wykorzystywana jako instrument faktycznego ograniczania obecności tradycyjnych praktyk religijnych w przestrzeni publicznej?
Dzwony kościelne nie są nowym źródłem hałasu, które pojawiło się w przestrzeni publicznej wraz z rozwojem współczesnej cywilizacji. Są częścią tej przestrzeni od pokoleń.
Ich dźwięk jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów polskiego krajobrazu kulturowego. Towarzyszył kolejnym pokoleniom mieszkańców polskich miejscowości, wyznaczał rytm życia wspólnot, oznaczał święta i uroczystości oraz pozostawał integralną częścią praktykowania religii.
Dlatego szczególnie krytycznie należy ocenić taką wykładnię przepisów, która prowadziłaby do stopniowego eliminowania tego elementu z przestrzeni publicznej nie w wyniku demokratycznej decyzji ustawodawcy, lecz poprzez administracyjną interpretację przepisów technicznych.
Jeżeli prawo ochrony środowiska ma chronić mieszkańców przed nadmiernym hałasem, powinno realizować właśnie ten cel. Nie powinno natomiast stawać się instrumentem kształtowania światopoglądowego i kulturowego charakteru przestrzeni publicznej.
Wieloletniej tradycji nie można uznać za uciążliwość tylko dlatego, że można ją zmierzyć w decybelach.
Z poważaniem
Michał Woś
Podsekretarz stanu Anita Sowińska
Wysoki stopień unikania odpowiedzi – zidentyfikowano zwroty o braku właściwości, braku danych lub ogólnikowe formułki uspokajające.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie posiada danych” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
32750 znakówPodsekretarz Stanu
Anita Sowińska
DIŚ-V.0500.14.2026.ALS
4577307.18927138.15342807
Warszawa, 20-10-2026
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Pana Posła Michała Wosia (K10INT20051).
Temat: ochrona dzwonów kościelnych, będących elementem polskiego dziedzictwa
kulturowego i religijnego, oraz stosowanie przepisów dotyczących hałasu.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr K10INT20051 Pana Michała Wosia, Posła na Sejm
Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie ochrony dzwonów kościelnych jako elementu
polskiego dziedzictwa kulturowego i religijnego, oraz ideologizacji stosowania przepisów
dotyczących hałasu, uprzejmie przekazuję odpowiedź w zakresie właściwości Ministra
Klimatu i Środowiska.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska dostrzega historyczne, kulturowe i społeczne znaczenie
dzwonów kościelnych, które towarzyszą życiu lokalnych wspólnot i stanowią
rozpoznawalny element polskiego krajobrazu kulturowego. Dla wielu obywateli pozostają
one również ważnym elementem związanym z praktykowaniem i publicznym
uzewnętrznianiem religii. Nie zmienia to faktu, że działalność kościołów i innych związków
wyznaniowych, podobnie jak działalność pozostałych podmiotów korzystających ze
środowiska, podlega powszechnie obowiązującym przepisom prawa służącym ochronie
zdrowia oraz praw innych osób. Obowiązujące regulacje dotyczące ochrony przed hałasem
mają na celu wyważenie tych wartości oraz zapewnienie proporcjonalnej ochrony interesów
wszystkich zainteresowanych podmiotów.
W ocenie tut. resortu przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony
środowiska1 nie służą ograniczaniu wolności religii ani kwestionowaniu znaczenia
tradycyjnych praktyk religijnych. Ich celem jest zapewnienie ochrony zdrowia ludzi przed
ponadnormatywnym hałasem. Stosowanie art. 115a tej ustawy nie prowadzi do zakazu
używania dzwonów kościelnych, lecz ukierunkowuje korzystanie z nich w sposób
zapewniający dotrzymanie obowiązujących standardów ochrony środowiska.
Dopuszczalne poziomy hałasu określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14
czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku2 służą
zapewnieniu bezpiecznych dla zdrowia warunków środowiska i odnoszą się do źródeł
hałasu niezależnie od charakteru działalności, z którą związana jest emisja. Stosowanie art.
115a ustawy Prawo ochrony środowiska nie ma zatem na celu ograniczania wolności religii
ani eliminowania tradycyjnych praktyk religijnych z przestrzeni publicznej.
1 tj. Dz. U. z 2025 poz. 647 ze zm.
2 Dz. U. z 2014 r. poz. 112.
-- 1 of 10 --
2
Odnosząc się kolejno do pytań sformułowanych w interpelacji, uprzejmie przedstawiam
następujące wyjaśnienia.
Pytanie nr 1. Ile postępowań administracyjnych dotyczących emisji dźwięku przez dzwony
kościelne prowadzono w Polsce w latach 2020–2025 oraz w 2026 r. do dnia udzielenia
odpowiedzi na niniejszą interpelację?
Z informacji przekazanych przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w piśmie z dnia
12 października 2026 r., znak: DP-WSW.050.168.2026.asz, wynika, że w okresie od 1
stycznia 2020 r. do 30 września 2026 r. wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska
wszczęli 15 postępowań w przedmiocie ustalenia kary biegnącej za przekroczenie
dopuszczalnego poziomu hałasu przenikającego do środowiska w związku z eksploatacją
dzwonów kościelnych.
W wyniku tych postępowań wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska wydali 15 decyzji
ustalających karę biegnącą, z których 7 jest ostatecznych, w tym jedna nieprawomocna,
natomiast 8 decyzji zostało zaskarżonych do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.
Ponadto we wskazanym okresie, w odniesieniu do ww. przypadków, wojewódzcy
inspektorzy ochrony środowiska wszczęli 5 postępowań w przedmiocie wymierzenia
administracyjnej kary pieniężnej za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu
przenikającego do środowiska w związku z eksploatacją dzwonów kościelnych.
W wyniku tych postępowań wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska wydali 5 decyzji
w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, które są ostateczne.
Zgodnie z raportem Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego w 2024 r. działalność
duszpasterską prowadziły w Polsce 10 352 parafie katolickie. Biorąc zatem pod uwagę skalę
całego kraju oraz okres objęty przedstawionymi danymi, liczba 15 decyzji ustalających karę
biegnącą oraz 5 ostatecznych decyzji w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary
pieniężnej wskazuje, że stosowanie tego mechanizmu wobec dzwonów kościelnych ma
charakter marginalny. Nie jest to zatem instrument wykorzystywany powszechnie, lecz
stosowany incydentalnie w konkretnych przypadkach, w szczególności w następstwie skarg
i interwencji mieszkańców.
Pytanie nr 2. Ile decyzji wydano na podstawie art. 115a ustawy – Prawo ochrony środowiska
w związku z funkcjonowaniem dzwonów kościelnych?
Decyzje o dopuszczalnym poziomie hałasu, o których mowa w art. 115a ustawy – Prawo
ochrony środowiska, wydawane są przez właściwe organy ochrony środowiska,
w szczególności przez starostów. Minister Klimatu i Środowiska nie jest organem wyższego
stopnia w tych sprawach i nie prowadzi centralnego rejestru decyzji wydawanych na
podstawie tego przepisu.
W związku z przygotowywaniem odpowiedzi na interpelację, Ministerstwo Klimatu
i Środowiska wystąpiło do Związku Powiatów Polskich o przekazanie informacji
dotyczących postępowań prowadzonych na podstawie art. 115a ustawy – Prawo ochrony
środowiska. Związek Powiatów Polskich w piśmie z dnia 12 października 2026 r., znak:
Or.A.0715/195/26 poinformował, że nie posiada danych dotyczących poszczególnych
postępowań administracyjnych prowadzonych przez organy powiatów.
W konsekwencji nie jest możliwe wskazanie pełnej liczby decyzji wydanych w Polsce na
podstawie art. 115a ustawy – Prawo ochrony środowiska w związku z funkcjonowaniem
dzwonów kościelnych.
-- 2 of 10 --
3
Dostępne są natomiast przedstawione w odpowiedzi na pytanie nr 1 informacje Głównego
Inspektora Ochrony Środowiska dotyczące decyzji wydanych w związku z naruszeniem
warunków określonych wcześniej w decyzjach o dopuszczalnym poziomie hałasu.
Pytanie nr 3. W ilu przypadkach decyzje te doprowadziły w praktyce do ograniczenia
częstotliwości, czasu lub sposobu używania dzwonów?
Z uwagi na brak centralnej ewidencji decyzji, o której mowa w odpowiedzi na pytanie nr 2,
Ministerstwo nie gromadzi również informacji o sposobie wykonania poszczególnych
decyzji, w tym o ewentualnych zmianach częstotliwości, czasu lub sposobu używania
dzwonów.
Informacji w tym zakresie nie posiada również Związek Powiatów Polskich, który w piśmie
z dnia 12 października 2026 r., znak: Or.A.0715/195/26 wskazał, że nie gromadzi danych
dotyczących poszczególnych postępowań administracyjnych prowadzonych przez organy
powiatów.
Należy przy tym podkreślić, że decyzja wydawana na podstawie art. 115a ustawy – Prawo
ochrony środowiska nie stanowi zakazu używania dzwonów. Określa ona dopuszczalny
poziom hałasu poza zakładem i zobowiązuje prowadzącego instalację do jej eksploatacji
w sposób zapewniający dotrzymanie obowiązujących standardów akustycznych na
terenach podlegających ochronie przed hałasem, położonych poza terenem, do którego
prowadzący instalację posiada tytuł prawny.
Z informacji przekazanych przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska wynika, że
działania kontrolne i pokontrolne są prowadzone przez organy Inspekcji Ochrony
Środowiska wyłącznie w związku z interwencjami i skargami mieszkańców, którzy sąsiadują
lub mieszkają w zasięgu emisji generowanej przez dzwony. Celem tych działań jest
egzekwowanie przestrzegania przepisów prawa oraz wyważenie interesu społecznego
i słusznego interesu obywateli, nie zaś zakazywanie używania dzwonów kościelnych lub
ograniczanie praktykowania kultu religijnego.
Pytanie nr 4. Czy Ministerstwo posiada zestawienie orzeczeń sądów administracyjnych
dotyczących stosowania przepisów ustawy – Prawo ochrony środowiska do dzwonów
kościelnych? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie sygnatur tych spraw oraz zasadniczych tez
orzeczeń.
Ministerstwo nie prowadzi zbioru tez orzeczniczych dotyczących tej problematyki. Analiza
znanego Ministerstwu orzecznictwa wskazuje jednak, że sądy administracyjne nie
kwestionują szczególnego znaczenia dzwonów kościelnych i funkcji związanych
z wykonywaniem kultu religijnego. Podkreślają natomiast, że okoliczności te nie wyłączają
stosowania przepisów służących ochronie przed ponadnormatywnym hałasem. Przesłanką
zastosowania art. 115a ustawy Prawo ochrony środowiska pozostaje stwierdzenie
przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, ustalone na podstawie
właściwie przeprowadzonych pomiarów.
Ministerstwu znane są w szczególności wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
2 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2510/18, oraz z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt III
OSK 7231/21, odnoszące się do oddziaływania akustycznego tradycyjnych dzwonów
kościelnych. Z orzeczeń tych wynika, że obiektywną podstawą podjęcia działań na
podstawie art. 115a ustawy - Prawo ochrony środowiska jest stwierdzenie na podstawie
pomiarów przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu. Ponadto, jak wskazał Naczelny
Sąd Administracyjny, wolność sprawowania kultu religijnego nie doznaje uszczerbku przez
sam fakt konieczności dostosowania działalności kościołów i innych związków
wyznaniowych do wymagań wynikających z przepisów prawa powszechnie
-- 3 of 10 --
4
obowiązującego. Ochrona wolności religii oraz ochrona zdrowia i praw innych osób
stanowią wartości podlegające ochronie konstytucyjnej, które powinny być uwzględniane
łącznie przy stosowaniu prawa.
Pytanie nr 5. Czy Ministerstwo dostrzega, że w praktyce organy administracji mogą dokonywać
odmiennej wykładni przepisów dotyczących dźwięku dzwonów kościelnych?
Wykładnia i stosowanie przepisów prawa należą do organów właściwych w konkretnych
sprawach, które są zobowiązane do działania na podstawie i w granicach obowiązującego
prawa. Z uwagi na zróżnicowanie stanów faktycznych poszczególnych spraw ocena
konkretnych okoliczności oraz zastosowanie właściwych przepisów powinny być
dokonywane indywidualnie, z uwzględnieniem całokształtu okoliczności danej sprawy.
Zróżnicowanie rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji nie musi zatem
świadczyć o odmiennej wykładni przepisów, lecz może wynikać z różnic w ustalonym stanie
faktycznym. System postępowania administracyjnego przewiduje jednak mechanizmy
służące zapewnieniu prawidłowości i jednolitości stosowania prawa. W przypadku
wniesienia przewidzianych prawem środków zaskarżenia rozstrzygnięcia podlegają kontroli
organów wyższego stopnia, a następnie kontroli sądów administracyjnych.
Pytanie nr 6. Czy Ministerstwo uważa za prawidłowe traktowanie dźwięku dzwonów, który jest
elementem praktykowania kultu religijnego i występuje okresowo, według takich samych
kryteriów jak emisji generowanej przez działalność przemysłową lub inne źródła hałasu
o charakterze ciągłym?
Dopuszczalne poziomy hałasu określane są w celu zapewnienia ochrony zdrowia ludzi przed
negatywnymi skutkami oddziaływania hałasu. Wartości te nie mają charakteru
uznaniowego, lecz zostały ustanowione w obowiązującym systemie prawa przy
uwzględnieniu wymagań ochrony zdrowia pozostających we właściwości ministra
właściwego do spraw zdrowia. Z tego względu rozstrzygające znaczenie ma ustalenie, czy
w konkretnej sprawie doszło do przekroczenia obowiązujących standardów akustycznych.
Nie oznacza to utożsamiania dzwonów kościelnych z instalacjami przemysłowymi pod
względem charakteru działalności. O zastosowaniu art. 115a ustawy - Prawo ochrony
środowiska przesądza wystąpienie ponadnormatywnego hałasu pochodzącego z instalacji,
a nie przemysłowy, gospodarczy, religijny lub inny cel jej eksploatacji. Przepis ten ma
charakter obiektywny i odwołuje się do skutku w postaci przekroczenia standardów jakości
środowiska. Dla jego zastosowania znaczenie ma więc poziom oddziaływania akustycznego
na otoczenie, a nie charakter działalności prowadzonej przez podmiot eksploatujący
instalację.
Pytanie nr 7. Czy przy ocenie oddziaływania akustycznego dzwonów uwzględnia się ich
rzeczywistą częstotliwość i czas działania, czy też decydujące znaczenie ma wyłącznie wynik
określonego pomiaru akustycznego?
Podstawą wydania decyzji na podstawie art. 115a ustawy - Prawo ochrony środowiska jest
stwierdzenie przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu. Ocena oddziaływania
akustycznego następuje z uwzględnieniem wskaźników i przedziałów czasu odniesienia
określonych w rozporządzeniu w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku.
Czas odniesienia dla wskaźnika LAeq D dla pory dnia obejmuje najmniej korzystne kolejno po
sobie następujące 8 godzin, a w przypadku wskaźnika LAeq N dla pory nocy najmniej korzystną
godzinę nocy. Pomiar nie odnosi się zatem do chwilowej lub maksymalnej wartości poziomu
dźwięku.
Czas działania dzwonów jest zatem uwzględniany przy wyznaczaniu równoważnego
poziomu dźwięku w odpowiednim przedziale czasu odniesienia. Częstotliwość ich
-- 4 of 10 --
5
uruchamiania może mieć znaczenie w takim zakresie, w jakim wpływa na poziom hałasu
wyznaczony dla tego przedziału oraz na ocenę reprezentatywności przeprowadzonego
pomiaru. Wynik prawidłowo przeprowadzonego pomiaru pozostaje podstawą stwierdzenia
przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu. Nie należy go jednak utożsamiać
z pojedynczym odczytem poziomu dźwięku w momencie uruchomienia dzwonów.
W konsekwencji ocena oddziaływania akustycznego nie sprowadza się wyłącznie do wyniku
pojedynczego pomiaru. Dokonywana jest ona w oparciu o wskaźniki i zasady określone
w obowiązujących przepisach, uwzględniające charakter oddziaływania hałasu w przyjętych
przedziałach czasu odniesienia. Stosowane wskaźniki oraz przedziały czasu odniesienia
służą ocenie oddziaływania hałasu w czasie określonym przez obowiązujące przepisy, a nie
jedynie ocenie pojedynczego zdarzenia akustycznego.
Pytanie nr 8 Czy Ministerstwo dostrzega konieczność uwzględnienia w tego rodzaju
postępowaniach historycznego charakteru dzwonów jako elementu krajobrazu kulturowego?
Obowiązujące przepisy dotyczące ochrony przed hałasem nie przewidują uwzględniania
historycznego lub kulturowego charakteru źródła dźwięku jako samodzielnej przesłanki
odstąpienia od stosowania standardów ochrony środowiska.
Nie oznacza to jednak, że okoliczności te pozostają bez znaczenia dla oceny społecznego
kontekstu danej sprawy. Dzwony kościelne stanowią element krajobrazu kulturowego wielu
miejscowości oraz są związane z utrwalonymi od pokoleń praktykami religijnymi.
Okoliczności te nie mogą jednak prowadzić do wyłączenia stosowania przepisów służących
ochronie zdrowia ludzi przed ponadnormatywnym hałasem. W ocenie Ministerstwa
okoliczności te mogą stanowić istotny element społecznego kontekstu danej sprawy, nie
stanowią jednak samodzielnej przesłanki do odstąpienia od stosowania obowiązujących
standardów ochrony środowiska.
Pytanie nr 9 Czy Ministerstwo podziela stanowisko, że interpretacja przepisów ochrony
środowiska nie może prowadzić do faktycznego ograniczenia praktykowania kultu religijnego
w zakresie, w jakim ustawodawca nie przewidział takiego ograniczenia wprost?
Ministerstwo podziela stanowisko, że interpretacja przepisów nie może prowadzić do
ograniczania praktykowania kultu religijnego ponad zakres wynikający z obowiązujących
regulacji prawnych. Należy jednak zauważyć, że wolność religii, podobnie jak inne wolności
i prawa konstytucyjne, nie ma charakteru absolutnego. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia
17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania3 działalność kościołów i innych
związków wyznaniowych nie może naruszać przepisów ogólnie obowiązujących ustaw
chroniących bezpieczeństwo publiczne, porządek, zdrowie lub moralność publiczną, władzę
rodzicielską albo podstawowe prawa i wolności innych osób.
Zasada ta znajduje także potwierdzenie w art. 8 ust. 2 Konkordatu między Stolicą
Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.,
zgodnie z którym organizowanie kultu publicznego należy do władzy kościelnej zgodnie
z przepisami prawa kanonicznego i z zachowaniem odpowiednich przepisów prawa
polskiego.
Obowiązujące przepisy powinny być stosowane w sposób uwzględniający zarówno
konstytucyjnie chronioną wolność uzewnętrzniania religii, jak i ochronę zdrowia oraz prawa
i wolności innych osób, które również podlegają ochronie konstytucyjnej. Stosowanie art.
115a ustawy - Prawo ochrony środowiska nie służy ograniczaniu praktyk religijnych, lecz
zapewnieniu, aby były one realizowane z poszanowaniem standardów ochrony środowiska
3 tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 265.
-- 5 of 10 --
6
określonych przez ustawodawcę. W ocenie Ministerstwa obowiązujące rozwiązania prawne
pozwalają zachować równowagę pomiędzy ochroną wolności religii a ochroną zdrowia
i praw osób narażonych na ponadnormatywny hałas.
Pytanie nr 10 Czy Ministerstwo analizowało przypadki, w których zastosowanie przepisów
o hałasie doprowadziło do ograniczenia tradycyjnego sposobu używania dzwonów, i czy ocenia
takie przypadki również z punktu widzenia konstytucyjnej wolności religii?
Obowiązujące przepisy nie nakładają na organy administracji obowiązku gromadzenia tego
rodzaju informacji w ujęciu zbiorczym, a prowadzenie odrębnych zestawień dotyczących
wyłącznie jednego rodzaju źródeł hałasu nie jest niezbędne do realizacji zadań wynikających
z ustawy Prawo ochrony środowiska. Sprawy dotyczące ponadnormatywnego
oddziaływania hałasu są rozpatrywane indywidualnie, z uwzględnieniem okoliczności
konkretnego przypadku.
Niezależnie od powyższego kwestie związane z oddziaływaniem akustycznym dzwonów
kościelnych były wielokrotnie rozpatrywane przez Ministerstwo w związku z kierowanymi
do niego wystąpieniami, petycjami oraz pytaniami organów administracji publicznej. Przy
rozpatrywaniu tych spraw uwzględniano również konstytucyjną wolność uzewnętrzniania
religii, zasadę równego traktowania oraz potrzebę ochrony zdrowia i praw innych osób
narażonych na hałas. W ocenie Ministerstwa obowiązujące przepisy pozwalają na
zachowanie właściwej równowagi pomiędzy tymi wartościami, bez konieczności
wprowadzania szczególnych rozwiązań prawnych dotyczących wyłącznie dzwonów
kościelnych.
Pytanie nr 11 Czy Ministerstwo dostrzega ryzyko, że nadmiernie rozszerzająca wykładnia
przepisów dotyczących emisji hałasu może prowadzić do „ideologizacji ich stosowania”,
polegającej na faktycznym ograniczaniu tradycyjnych praktyk religijnych bez wyraźnej decyzji
ustawodawcy?
Organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie i w granicach
prawa oraz do rozstrzygania spraw w oparciu o ustalony stan faktyczny i zgromadzony
materiał dowodowy. Przepisy dotyczące ochrony przed hałasem mają charakter
powszechny i znajdują zastosowanie niezależnie od światopoglądowego, społecznego,
gospodarczego lub religijnego charakteru działalności będącej źródłem emisji. Sama
okoliczność, że źródłem dźwięku są dzwony kościelne, nie stanowi ani podstawy do
wyłączenia stosowania przepisów, ani podstawy do ich bardziej rygorystycznego
stosowania. W przypadku stosowania art. 115a ustawy - Prawo ochrony środowiska
podstawą działania organu jest obiektywnie stwierdzone przekroczenie dopuszczalnych
poziomów hałasu, a nie charakter działalności prowadzonej przez podmiot będący źródłem
emisji.
Tut. resort nie podziela zatem stanowiska, że stosowanie obowiązujących przepisów
dotyczących ochrony przed hałasem wobec dzwonów kościelnych stanowi przejaw
ideologizacji prawa. Ministerstwo nie jest organem właściwym do oceny wpływu sposobu
stosowania przepisów dotyczących ochrony przed hałasem na poziom uczestnictwa
wiernych w praktykach religijnych. Ocena takich zagadnień wykracza poza zakres
kompetencji Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz zadania związane ze stosowaniem
przepisów ochrony środowiska.
Pytanie nr 12 Czy Ministerstwo zamierza podjąć działania legislacyjne zmierzające do
jednoznacznego uregulowania statusu dzwonów kościelnych w ustawie – Prawo ochrony
środowiska?
-- 6 of 10 --
7
Obowiązujące przepisy umożliwiają uwzględnienie specyfiki działalności związanej ze
sprawowaniem kultu religijnego, a zarazem zapewniają ochronę zdrowia ludzi przed
ponadnormatywnym hałasem. W ocenie Ministerstwa obecny stan prawny zapewnia
właściwą równowagę pomiędzy tymi wartościami i nie uzasadnia tworzenia odrębnych
rozwiązań dotyczących dzwonów kościelnych.
Pytanie nr 13 Czy Ministerstwo rozważa zmianę art. 115a ustawy – Prawo ochrony środowiska
w taki sposób, aby dźwięki związane z praktykowaniem kultu religijnego zostały wyłączone spod
mechanizmu decyzji dotyczących dopuszczalnego poziomu hałasu?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie planuje zmiany art. 115a ustawy - Prawo ochrony
środowiska polegającej na wyłączeniu spod jego stosowania dźwięków związanych
z praktykowaniem kultu religijnego.
Art. 115a ww. ustawy stanowi instrument ochrony przed ponadnormatywnym hałasem
emitowanym przez instalacje. Podstawą jego zastosowania jest obiektywnie stwierdzone
przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu, a nie charakter działalności będącej
źródłem emisji. Wprowadzenie wyłączenia opartego tylko na religijnym charakterze źródła
dźwięku prowadziłoby do zróżnicowania poziomu ochrony zdrowia ludzi przed hałasem,
mimo identycznego oddziaływania akustycznego na środowisko. W ocenie Ministerstwa
obowiązujące przepisy zapewniają właściwe wyważenie ochrony zdrowia oraz
konstytucyjnej wolności religii. Celem decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu jest
ochrona zdrowia ludności poprzez ograniczenie ponadnormatywnej emisji hałasu do
środowiska, co nie jest równoznaczne z zakazem używania tradycyjnych dzwonów
kościelnych bądź ograniczaniem praktykowania kultu religijnego.
Pytanie nr 14 Czy Ministerstwo rozważa zmianę art. 156 ust. 2 ustawy – Prawo ochrony
środowiska poprzez rozszerzenie obecnego wyjątku dotyczącego uroczystości i imprez
związanych z kultem religijnym na praktykowanie kultu religijnego jako takie, w tym regularne
używanie dzwonów?
Należy zauważyć, że przepis ten stanowi wyjątek od zakazu używania instalacji lub urządzeń
nagłaśniających i odnosi się do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez
związanych z kultem religijnym, a więc zdarzeń o charakterze szczególnym, odbywających
się incydentalnie lub okresowo, związanych z konkretnym wydarzeniem religijnym. Jego
celem nie jest kompleksowe regulowanie dopuszczalności wszelkich przejawów
praktykowania kultu religijnego ani zasad funkcjonowania źródeł dźwięku o charakterze
stałym, regularnym lub powtarzalnym. Ocena zakresu zastosowania tego wyjątku wymaga
każdorazowo uwzględnienia konkretnego stanu faktycznego.
Rozszerzenie art. 156 ust. 2 tej ustawy na wszelkie przejawy praktykowania kultu
religijnego, w tym regularne używanie dzwonów kościelnych, prowadziłoby do zasadniczej
zmiany charakteru tego przepisu oraz wykraczałoby poza cel, dla którego został on
wprowadzony. W szczególności przepis ten nie stanowi instrumentu służącego regulowaniu
trwałego lub wieloletniego oddziaływania akustycznego źródeł dźwięku wykorzystywanych
w ramach działalności religijnej. W ocenie Ministerstwa obowiązujące przepisy zapewniają
odpowiednie instrumenty prawne służące zarówno ochronie wolności religii, jak i ochronie
zdrowia ludzi przed ponadnormatywnym hałasem.
Ponadto, zgodnie z przywołanym powyżej przepisem Konstytucji, jak również art. 19 ust. 1
ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, kościoły i inne związki wyznaniowe
korzystają na zasadach równouprawnienia ze swobody pełnienia funkcji religijnych, a zatem
jakiekolwiek regulowanie kwestii dzwonów kościelnych stanowiłoby przejaw braku
równego traktowania kościołów względem innych związków wyznaniowych.
-- 7 of 10 --
8
Próba ingerencji w obowiązujące przepisy bądź ich interpretacji musiałaby uwzględnić
wszystkie 177 religii/związków wyznaniowych wpisanych do rejestru kościołów i innych
związków wyznaniowych, prowadzonego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych
i Administracji. Określanie wytycznych lub nowelizacja przepisów ograniczających się tylko
do jednej religii/związku wyznaniowego stanowiłaby przejaw dyskryminacji.
Ponadto, mając na uwadze ilość zarejestrowanych w Polsce religii/związków
wyznaniowych, ustawodawca celowo sformułował przepisy w ten sposób, aby ocena
możliwości zastosowania art. 156 ust. 2 Poś tj. uwzględnienia wyjątku od zakazu stosowania
urządzeń nagłaśniających w odniesieniu do uroczystości i imprez związanych z kultem
religijnym, należała do lokalnych organów.
Pytanie nr 15 Czy Ministerstwo rozważa zmianę definicji „instalacji” zawartej w ustawie – Prawo
ochrony środowiska w taki sposób, aby tradycyjne dzwony, zegary wieżowe oraz inne
historycznie utrwalone elementy krajobrazu dźwiękowego nie były traktowane na równi ze
źródłami emisji przemysłowej?
Definicja instalacji zawarta w art. 3 pkt 6 ustawy - Prawo ochrony środowiska ma charakter
funkcjonalny i została skonstruowana w sposób niezależny od celu eksploatacji urządzenia
lub charakteru prowadzonej działalności. Jej celem jest umożliwienie stosowania
instrumentów ochrony środowiska do różnorodnych źródeł emisji spełniających ustawowe
kryteria. Historyczny, kulturowy lub religijny charakter urządzenia nie stanowi samodzielnej
przesłanki wyłączającej możliwość zakwalifikowania go jako instalacji.
Należy przy tym podkreślić, że objęcia danego urządzenia zakresem regulacji ustawy -
Prawo ochrony środowiska nie należy utożsamiać z uznaniem go za źródło hałasu
o charakterze przemysłowym ani ze zrównaniem charakteru działalności prowadzonej przez
kościoły i związki wyznaniowe z działalnością przemysłową. Działalność przemysłowa
stanowi jedynie jeden z wielu rodzajów aktywności podlegających przepisom ochrony
środowiska. Regulacje te znajdują zastosowanie również do innych form działalności
mogących oddziaływać na środowisko, niezależnie od ich społecznego, kulturowego,
religijnego czy gospodarczego charakteru.
Objęcie dzwonów kościelnych zakresem definicji instalacji nie oznacza zakazu ich używania
ani kwestionowania ich znaczenia religijnego, historycznego lub kulturowego. Oznacza
jedynie możliwość stosowania przewidzianych ustawą instrumentów prawnych
w sytuacjach, w których zachodzi potrzeba ochrony zdrowia ludzi przed
ponadnormatywnym hałasem.
W ocenie Ministerstwa obecne brzmienie definicji instalacji pozwala realizować cele ustawy
w sposób uwzględniający zarówno ochronę zdrowia ludzi, jak i specyfikę poszczególnych
rodzajów działalności. W związku z powyższym Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie
planuje zmiany definicji instalacji zawartej w art. 3 pkt 6 ustawy - Prawo ochrony środowiska
w sposób wskazany w pytaniu.
Pytanie nr 16 Czy Ministerstwo zamierza przygotować wytyczne dla organów administracji
wskazujące, że przy stosowaniu przepisów dotyczących hałasu należy uwzględniać funkcję
religijną, historyczną i kulturową dźwięku dzwonów, a nie wyłącznie jego parametry techniczne?
Stosowanie przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska wymaga każdorazowo
uwzględnienia całokształtu okoliczności konkretnej sprawy. Ocena oddziaływania danego
źródła dźwięku na środowisko nie sprowadza się wyłącznie do analizy parametrów
technicznych lub wyników pomiarów akustycznych, lecz jest dokonywana przez właściwy
organ na podstawie obowiązujących przepisów oraz zgromadzonego materiału
-- 8 of 10 --
9
dowodowego. W ramach prowadzonych postępowań uwzględniane są wszystkie
okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Ewentualne formułowanie generalnych wytycznych odnoszących się do źródeł dźwięku
o charakterze religijnym, historycznym lub kulturowym wymagałoby uwzględnienia
zróżnicowania okoliczności występujących w poszczególnych sprawach. Charakter danego
źródła może stanowić element szerszego kontekstu sprawy, natomiast ocena konkretnego
przypadku powinna następować na podstawie przesłanek wynikających z obowiązujących
przepisów prawa.
Ponadto przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska, w tym art. 156 ust. 2, znajdują
zastosowanie do działalności prowadzonej przez wszystkie kościoły i związki wyznaniowe
funkcjonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ministerstwo nie jest organem
właściwym do określania katalogu obrzędów religijnych ani zasad sprawowania kultu przez
poszczególne wspólnoty wyznaniowe. Ocena, czy w konkretnym przypadku zachodzą
przesłanki zastosowania określonych przepisów ustawy, należy do organu właściwego
w danej sprawie i wymaga uwzględnienia indywidualnych okoliczności faktycznych.
W związku z powyższym Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie planuje przygotowania
wytycznych dla organów administracji w brzmieniu sugerowanym w pytaniu.
Pytanie nr 17 Czy Ministerstwo przeprowadziło analizę, czy obecne przepisy i ich praktyczne
stosowanie są zgodne z zasadą proporcjonalności ograniczeń wolności religijnej?
Wątpliwości dotyczące stosowania obowiązujących przepisów w sprawach związanych
z uzewnętrznianiem religii były rozpatrywane w Ministerstwie Klimatu i Środowiska
w związku z kierowanymi do resortu petycjami, wystąpieniami obywateli, zapytaniami
organów administracji. W toku rozpatrywania tych spraw uwzględniano również
zagadnienia związane z konstytucyjną wolnością uzewnętrzniania religii, zasadą równego
traktowania oraz potrzebą ochrony zdrowia i praw innych osób.
Przy rozpatrywaniu tych spraw uwzględniano w szczególności przepisy Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące wolności sumienia i religii, przepisy ustawy
o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, a także obowiązujące regulacje z zakresu
ochrony środowiska przed hałasem. Bramo również pod uwagę znaczenie kultu religijnego
i jego publicznego sprawowania w kontekście obowiązku zapewnienia ochrony zdrowia
ludzi przed ponadnormatywnym hałasem.
Dotychczasowe doświadczenia związane ze stosowaniem tych przepisów nie wskazują na
potrzebę zmiany obowiązujących rozwiązań prawnych. W ocenie Ministerstwa przepisy
dotyczące ochrony przed hałasem zachowują właściwą równowagę pomiędzy
konstytucyjnie chronioną wolnością religii a ochroną zdrowia ludzi i prawami osób
narażonych na hałas. Przepisy te nie zakazują używania dzwonów kościelnych ani
sprawowania kultu religijnego. Przewidują natomiast możliwość zastosowania określonych
instrumentów prawnych wyłącznie w sytuacjach, w których stwierdzone zostanie
ponadnormatywne oddziaływanie akustyczne na środowisko. Takie rozwiązanie odpowiada
zasadzie proporcjonalności oraz pozwala godzić różne wartości podlegające ochronie
konstytucyjnej.
Pytanie nr 18 Czy Ministerstwo zamierza podjąć działania w celu zapewnienia, aby ochrona
przed hałasem nie była wykorzystywana jako instrument faktycznego ograniczania obecności
tradycyjnych praktyk religijnych w przestrzeni publicznej?
Przepisy dotyczące ochrony przed hałasem mają charakter powszechny i znajdują
zastosowanie niezależnie od światopoglądowego, społecznego lub religijnego charakteru
działalności będącej źródłem emisji hałasu. Ich celem jest ochrona zdrowia ludzi oraz
-- 9 of 10 --
10
zapewnienie odpowiednich warunków środowiska poprzez przeciwdziałanie
ponadnormatywnemu hałasowi. Stosowanie tych regulacji powinno opierać się na
obiektywnie ustalonym stanie faktycznym, z uwzględnieniem zarówno konstytucyjnie
chronionej wolności religii, jak i konieczności ochrony zdrowia oraz praw i wolności innych
osób, które również pozostają wartościami chronionymi konstytucyjnie. Ponadto przepisy
dotyczące ochrony przed hałasem nie są ukierunkowane na ograniczanie określonych
praktyk religijnych, lecz na zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony zdrowia ludzi
przed negatywnymi skutkami ponadnormatywnego oddziaływania akustycznego.
Przepisy te nie odnoszą się do liczby uczestników praktyk religijnych ani nie regulują
sposobu organizacji życia religijnego wspólnot wyznaniowych. Ministerstwo nie jest przy
tym organem właściwym do oceny wpływu sposobu lub częstotliwości używania dzwonów
kościelnych na uczestnictwo wiernych w życiu religijnym ani do formułowania wniosków
dotyczących zależności pomiędzy wykorzystywaniem dzwonów a liczebnością wspólnot
wyznaniowych. Kwestie te wykraczają poza zakres kompetencji Ministra Klimatu
i Środowiska oraz przedmiot regulacji ustawy Prawo ochrony środowiska.
Ministerstwo nie prowadzi obecnie prac legislacyjnych zmierzających do zmiany
obowiązujących rozwiązań w zakresie wskazanym w pytaniu. Jednocześnie, tut. resort nie
podziela stanowiska, że obowiązujące przepisy dotyczące ochrony przed hałasem stanowią
instrument ograniczania obecności tradycyjnych praktyk religijnych w przestrzeni
publicznej.
Z wyrazami szacunku
Anita Sowińska
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM.
-- 10 of 10 --