Interpelacja w sprawie ustanawiania pełnomocników procesowych w sprawach rodzinnych w oparciu o stały stosunek zlecenia
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 20050
do ministra sprawiedliwości
w sprawie ustanawiania pełnomocników procesowych w sprawach rodzinnych w oparciu o stały stosunek zlecenia
Zgłaszający: Anita Kucharska-Dziedzic
Data wpływu: 24-09-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zgodnie z treścią art. 87 § 1 k.p.c., pełnomocnikiem procesowym w postępowaniu cywilnym może być m.in. osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia. Instytucja ta ma na celu ułatwienie dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz umożliwienie reprezentacji podmiotom, które stale współpracują z określonymi specjalistami (np. doradcami biznesowymi, zarządcami, konsultantami czy stałymi kooperantami) na gruncie umów uregulowanych w art. 734 i nast. k.c. lub art. 750 k.c.
Częstym zjawiskiem w ostatnim czasie staje się zawieranie umów do stałego prowadzenia spraw życiowych i prawnych oraz zawieranie, na ich podstawie pełnomocnictw do działania w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego. Takie wykorzystanie art. 87 § 1 k.p.c. zdaje się być sprzeczne z jego pierwotnymi założeniami, jednak formalnie pozostaje w pełni legalne.
Podkreślenia wymaga fakt, że umocowanie do reprezentacji w sprawie rodzinnej lub opiekuńczej pełnomocnika działającego w ramach stałego stosunku zlecenia może doprowadzić do ujawnienia szczególnie wrażliwych informacji o osobach uczestniczących w danej sprawie. Wynika to z faktu, iż taki pełnomocnik – w przeciwieństwie do pełnomocnika profesjonalnego (adwokata czy radcy prawnego) – nie jest objęty ustawowym obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej, a jego odpowiedzialność etyczna nie podlega żadnej instytucjonalnej kontroli. W efekcie instrument prawny mający ułatwić funkcjonowanie przedsiębiorcom stał się furtką do powoływania na pełnomocników procesowych osób, które w normalnym trybie takiego uprawnienia nie posiadają.
W związku z powyższym pragnę skierować do Ministra Sprawiedliwości następujące pytania:
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega zjawisko masowego lub coraz częstszego zawierania umów o stałe prowadzenie spraw życiowych i prawnych wyłącznie w celu powoływania nieprofesjonalnych pełnomocników procesowych w delikatnych sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego (np. sprawy o rozwód, władzę rodzicielską czy kontakty)?
Jak ministerstwo ocenia ryzyko związane z brakiem objęcia osób działających na podstawie stałego zlecenia ustawowym obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej oraz brakiem korporacyjnej i dyscyplinarnej kontroli etycznej, w kontekście ochrony szczególnie wrażliwych danych osobowych i prywatności uczestników postępowań sądowych?
Czy w ocenie resortu obecne brzmienie art. 87 § 1 k.p.c. nie wymaga pilnej interwencji legislacyjnej – np. poprzez precyzyjne wyłączenie dopuszczalności powoływania pełnomocnika z tytułu stałego zlecenia w sprawach niemajątkowych, ze stosunków rodzinnych lub innych kategorii spraw wymagających szczególnego zaufania i profesjonalizmu – w celu ochrony interesów wymiaru sprawiedliwości oraz samych obywateli?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega potrzebę doprecyzowania znaczenia stałości zlecenia dla celów ustanawiania pełnomocników procesowych w sprawach cywilnych?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości planuje podjęcie działań analitycznych lub kontrolnych mających na celu ustalenie skali zjawiska posługiwania się pełnomocnikami ze stałego zlecenia w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego?
Z poważaniem dra Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP
Podsekretarz stanu Sławomir Pałka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9763 znaków00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Sławomir Pałka
BK-VII.0520.500.2026
Warszawa, 23 października 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 20050 Pani Poseł Anity Kucharskiej-Dziedzic w sprawie
ustanawiania pełnomocników procesowych w sprawach rodzinnych w oparciu o stały
stosunek zlecenia, uprzejmie przedstawiam stanowisko Ministra Sprawiedliwości.
Ad 1
Do Ministerstwa Sprawiedliwości nie docierały sygnały dotyczące zjawiska masowego
zawierania umów o stałe prowadzenie spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego
„wyłącznie w celu powoływania nieprofesjonalnych pełnomocników procesowych”.
Jednocześnie uprzejmie wskazuję, że kwestia dopuszczalności ustanowienia
pełnomocnikiem procesowym osoby pozostającej ze stroną w stałym stosunku zlecenia
została uregulowana w art. 87 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks
postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, ze zm., dalej „k.p.c.”). Zgodnie z tym
przepisem pełnomocnikiem może być m.in. osoba pozostająca ze stroną w stałym
stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia. Przepis ten nie
ustanawia odrębnych zasad reprezentacji w zależności od rodzaju sprawy cywilnej, w
szczególności nie wyłącza możliwości ustanowienia takiego pełnomocnika w sprawach z
-- 1 of 6 --
2
zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego. Jednocześnie samo zawarcie umowy nazwanej
przez strony umową stałego zlecenia nie przesądza o spełnieniu przesłanek określonych
w art. 87 § 1 k.p.c. Ocena dopuszczalności działania danej osoby w charakterze
pełnomocnika procesowego należy do sądu rozpoznającego konkretną sprawę. W
orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się przy tym, że chodzi o stosunek prawny
ugruntowany, trwający dłuższy czas i wiążący strony w sposób trwały, a nie przypadkowy
lub okazjonalny (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2007 r., V CZ 32/07, LEX
nr 485996). Chodzi zatem o stosunek ciągły, na ogół wiążący się z podejmowaniem przez
zleceniobiorcę powtarzalnych lub powtarzających się czynności, a w każdym razie
nawiązany z zamiarem wykonywania przez dłuższy okres, będący przeciwieństwem
zlecenia jednorazowego, incydentalnego, okazjonalnego czy też epizodycznego (por. A.
Olaś [w:] P. Rylski, A. Olaś (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, wyd. 5,
2026, art. 87).
Szczególnie istotne w kontekście zagadnienia przedstawionego w interpelacji jest
stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2024 r.,
III CZ 113/24 (LEX nr 3774035), gdzie Sąd Najwyższy wskazał, że możliwość występowania
przez zleceniobiorcę w charakterze pełnomocnika procesowego ma charakter wtórny
wobec istniejącego uprzednio stosunku podstawowego. Zlecenie nie może zatem służyć
wyłącznie wykreowaniu podstawy do reprezentowania strony w postępowaniu sądowym.
W konsekwencji art. 87 § 1 k.p.c. już w obecnym brzmieniu nie daje podstaw do
skutecznego ustanawiania pełnomocnikiem procesowym dowolnej osoby wyłącznie przez
zawarcie z nią umowy określonej jako „stałe prowadzenie spraw życiowych i prawnych”,
jeżeli rzeczywista treść i charakter tego stosunku nie odpowiadają przesłankom
wynikającym z art. 87 § 1 k.p.c.
Ad 2
W zakresie regulacji postępowania cywilnego istnieje różnica pomiędzy statusem
profesjonalnego pełnomocnika procesowego a osoby uprawnionej do występowania w
charakterze pełnomocnika na podstawie stałego stosunku zlecenia z punktu widzenia
ochrony informacji dotyczących strony, do których pełnomocnik uzyskuje dostęp w
-- 2 of 6 --
3
związku z udziałem w postępowaniu. Okoliczność ta sama w sobie nie przesądza jednak o
wadliwości rozwiązania przyjętego w art. 87 § 1 k.p.c. ani o niedopuszczalności
występowania takiej osoby jako pełnomocnika procesowego.
Kodeks postępowania cywilnego określa krąg osób mogących występować w charakterze
pełnomocników procesowych i świadomie nie ogranicza go wyłącznie do adwokatów i
radców prawnych. Zgodnie z art. 87 § 1 k.p.c. pełnomocnikiem może być również osoba
pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w
zakres tego zlecenia. Ustawodawca nie pozwolił na ustanowienie pełnomocnikiem
procesowym dowolnej osoby, ale uzależnił dopuszczalność takiej reprezentacji od
istnienia określonej, rzeczywistej więzi prawnej pomiędzy stroną a pełnomocnikiem oraz
związku przedmiotu postępowania z zakresem istniejącego zlecenia. Warunki
dopuszczalności takiej reprezentacji podlegają ocenie sądu.
Osoba występująca jako pełnomocnik na podstawie stałego stosunku zlecenia nie jest
objęta ustawowym obowiązkiem tajemnicy przekazywanych jej informacji
odpowiadającej tajemnicy adwokackiej lub radcowskiej ani właściwego dla tych zawodów
systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej. Tajemnica adwokacka oraz radcowska wynika
z charakteru wykonywanego zawodu i służy ochronie interesów klienta. Stanowi ona
gwarancję poszanowania relacji zaufania klienta do adwokata i radcy prawnego. Wymóg
zachowania tajemnicy zawodowej określony w art. 3 ust. 3-6 z dnia 6 lipca 1982 r. o
radcach prawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 499 ze zm.) oraz w art. 6 ustawy z dnia 26 maja
1982 r. o adwokaturze (Dz. U. z 2024 r. poz. 1564 ze zm.) doprecyzowany jest przez zasady
zawarte w Kodeksie Etyki, tj. odpowiednio w Kodeksie Etyki Radców Prawnych oraz
Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej).
W przypadku wybrania przez stronę/uczestnika postępowania jako pełnomocnika w
postępowaniu sądowym osoby pozostającej z ww. w stałym stosunku zlecenia strona
ponosi pewne ryzyko związane z ochroną danych osobowych i prywatności. Jednakże
należy przypuszczać, że dokonując takiego właśnie wyboru (zamiast wyboru
obowiązanego do zachowania tajemnicy zawodowej profesjonalnego pełnomocnika),
-- 3 of 6 --
4
strona ma do wybranej przez siebie osoby zaufanie wynikające m.in. z tego, że łączący ją
z takim pełnomocnikiem stosunek prawny powinien być ugruntowany i wiążący w sposób
trwały, a nie przypadkowy lub okazjonalny. Ponadto strony mogą w samej umowie
zlecenia uregulować kwestię ochrony danych osobowych oraz tajemnicy przekazywanych
w ramach stałego zlecenia informacji.
Ad 3
W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości obecne brzmienie art. 87 § 1 k.p.c. nie uzasadnia
podjęcia pilnej interwencji legislacyjnej polegającej na generalnym wyłączeniu możliwości
ustanowienia pełnomocnikiem procesowym osoby pozostającej ze stroną w stałym
stosunku zlecenia w sprawach niemajątkowych ze stosunków rodzinnych lub innych
kategorii spraw wymagających szczególnego zaufania i profesjonalizmu. Obowiązująca
regulacja zawiera bowiem przesłanki ograniczające możliwość korzystania z tej podstawy
pełnomocnictwa. Należy zwrócić uwagę, że obowiązujące przepisy nie przyznają osobom
pozostającym ze stroną w stosunku zlecenia nieograniczonego uprawnienia do
reprezentowania jej przed sądem. Ustawodawca uzależnił dopuszczalność takiej
reprezentacji od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek: stałego charakteru
stosunku zlecenia oraz objęcia przedmiotu konkretnej sprawy zakresem tego zlecenia.
W uchwale z dnia 23 września 2010 r., III CZP 52/10, OSNC 2011/5/51, Sąd Najwyższy
wskazał, że umowa zlecenia obejmująca stałe prowadzenie obsługi prawnej mocodawcy,
w tym reprezentowanie go przed sądem, może stanowić podstawę pełnomocnictwa
procesowego tylko wtedy, gdy przedmiot sprawy obejmuje określoną w tej umowie
czynność prawną, faktyczną lub usługę. W ww. postanowieniu z dnia 23 października 2024
r., III CZ 113/24 Sąd Najwyższy wskazał natomiast na konieczność istnienia stosunku
podstawowego niezależnego od samej potrzeby reprezentacji procesowej. Oznacza to, że
zawarcie umowy jedynie w celu stworzenia formalnej podstawy do występowania
określonej osoby jako pełnomocnika procesowego nie realizuje przesłanek art. 87 § 1
k.p.c.
-- 4 of 6 --
5
W świetle powyższego, obowiązujące przepisy k.p.c. wraz z ukształtowaną linią
orzeczniczą zawierają mechanizmy ograniczające możliwość wykorzystywania instytucji
stałego stosunku zlecenia wyłącznie w celu obejścia ustawowych wymogów dotyczących
kręgu pełnomocników procesowych.
Odnosząc się do kwestii ochrony samych obywateli oraz mając na uwadze dokonane w
art. 87 k.p.c. enumeratywne wyliczenie podmiotów mogących być pełnomocnikami w
postępowaniu cywilnym, należy podkreślić, że strona ma wybór pomiędzy osobą
pozostającą ze stroną w stałym stosunku zlecenia a pozostałymi osobami wskazanymi w
tym przepisie.
Ad 4
Ministerstwo Sprawiedliwości nie dostrzega potrzeby ustawowego doprecyzowania
pojęcia „stałego stosunku zlecenia” na potrzeby ustanawiania pełnomocników
procesowych w sprawach cywilnych.
Pomimo braku definicji legalnej tego pojęcia, kryteria pozwalające na ocenę stałości
stosunku zlecenia zostały w sposób dostateczny określone w przepisie art. 87 k.p.c., a ich
zastosowanie powinno następować z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.
Ocena spełnienia przesłanek określonych w art. 87 § 1 k.p.c., tj. czy zachodzi przewidziana
w tym przepisie podstawa reprezentacji procesowej, każdorazowo należy do niezawisłego
sądu rozpoznającego konkretną sprawę.
Pojęcie „stałego stosunku zlecenia”, którym posługuje się art. 87 § 1 k.p.c., było również
przedmiotem licznych, w tym wskazanych wyżej, orzeczeń Sądu Najwyższego.
Mając powyższe na uwadze w ocenie resortu nie jest konieczne doprecyzowanie
znaczenia „stałości zlecenia” dla celów ustanawiania pełnomocników procesowych w
sprawach cywilnych.
Ad 5
-- 5 of 6 --
6
Ministerstwo Sprawiedliwości nie planuje podjęcia działań analitycznych ani kontrolnych
w tym zakresie.
Z wyrazami szacunku
Sławomir Pałka
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 6 of 6 --