Interpelacja w sprawie dochodzenia zwrotu dofinansowania od beneficjentów programu "Czyste Powietrze", którzy działali w dobrej wierze i mogli zostać poszkodowani przez działania wykonawców
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 19835
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie dochodzenia zwrotu dofinansowania od beneficjentów programu "Czyste Powietrze", którzy działali w dobrej wierze i mogli zostać poszkodowani przez działania wykonawców
Zgłaszający: Daria Gosek-Popiołek
Data wpływu: 15-09-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zwróciła się mieszkanka województwa małopolskiego, beneficjentka programu „Czyste Powietrze“, wobec której Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie prowadzi działania zmierzające do odzyskania kwoty około 25 tys. zł wypłaconego dofinansowania.
Z przedstawionych dokumentów i wyjaśnień wynika, że stwierdzona przez fundusz nieprawidłowość nie była skutkiem celowego działania beneficjentki ani próbą uzyskania nienależnych środków publicznych. Beneficjentka wskazuje, że działała w zaufaniu do profesjonalnego wykonawcy, który przygotowywał dokumentację oraz realizował przedsięwzięcie. Podpisane przez nią dokumenty zostały przedstawione jako kompletne i zgodne z wymaganiami programu.
Co istotne, wykonawca miał przedstawić funduszowi obszerne wyjaśnienia, wskazując, że źródłem problemu był popełniony przez niego błąd o charakterze formalnym lub redakcyjnym. Mimo tego odpowiedzialność finansowa została skierowana wyłącznie wobec beneficjentki.
Sprawa budzi szczególne wątpliwości w kontekście przyjętego przez Radę Ministrów 11 sierpnia 2026 r. projektu ustawy o pomocy beneficjentom programu „Czyste Powietrze“ poszkodowanym przez działania wykonawców. Z informacji przedstawionych przez rząd wynika bowiem, że celem projektowanych przepisów jest objęcie ochroną osób, które nie z własnej winy zostały narażone na obowiązek zwrotu środków wskutek nieuczciwych lub nierzetelnych działań wykonawców oraz umożliwienie czasowego wstrzymania dochodzenia należności.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska stoi na stanowisku, że beneficjent programu „Czyste Powietrze“, który działał w dobrej wierze, nie ma specjalistycznej wiedzy technicznej oraz powierzył realizację przedsięwzięcia profesjonalnemu wykonawcy, powinien ponosić pełną odpowiedzialność finansową za błędy popełnione przez tego wykonawcę?
2. Jakie kryteria są obecnie stosowane przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska przy ustalaniu, czy nieprawidłowość powstała z winy beneficjenta, czy też z winy wykonawcy?
3. Czy przed wydaniem decyzji lub wezwaniem do zwrotu środków jest badany stopień zawinienia poszczególnych uczestników procesu, w szczególności wykonawcy, który przygotowywał dokumentację i realizował inwestycję?
4. Ile spraw dotyczących zwrotu środków z programu „Czyste Powietrze“ znajduje się obecnie w toku, w których beneficjenci wskazują, że źródłem nieprawidłowości były działania, zaniedbania lub błędy wykonawców?
5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje wydanie wojewódzkim funduszom wytycznych dotyczących szczególnego traktowania spraw beneficjentów, którzy mogą zostać objęci rozwiązaniami przewidzianymi w przyjętym przez Radę Ministrów projekcie ustawy?
6. Czy do czasu zakończenia procesu legislacyjnego jest możliwe wstrzymanie lub zawieszenie działań zmierzających do odzyskania środków od beneficjentów, wobec których istnieją przesłanki wskazujące, że mogli zostać poszkodowani przez wykonawców?
7. Czy obecnie obowiązujące przepisy pozwalają wojewódzkim funduszom na odstąpienie od podejmowania działań windykacyjnych lub ich zawieszenie w przypadku wystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności wskazujących na brak winy beneficjenta?
8. Czy osoby, wobec których już prowadzone są postępowania związane ze zwrotem środków, będą mogły skorzystać z rozwiązań przewidzianych w projektowanej ustawie, jeżeli zostanie ustalone, że zostały poszkodowane przez wykonawców i działały w dobrej wierze?
9. Czy ministerstwo analizuje możliwość zastosowania zasady proporcjonalności w sprawach, w których stwierdzona nieprawidłowość ma charakter formalny lub redakcyjny, nie skutkuje zawyżeniem kwoty dofinansowania ani nie prowadzi do powstania szkody po stronie Skarbu Państwa lub funduszy ochrony środowiska?
10. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dostrzega ryzyko, że dalsze dochodzenie zwrotu środków od osób działających w dobrej wierze, przy jednoczesnym procedowaniu ustawy mającej chronić właśnie takich beneficjentów, może prowadzić do podważenia zaufania obywateli do państwa i realizowanych przez nie programów publicznych?
11. Czy ministerstwo zamierza zwrócić się do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie o ponowną analizę opisanej sprawy pod kątem rzeczywistego podmiotu odpowiedzialnego za stwierdzoną nieprawidłowość oraz zasadności kontynuowania działań zmierzających do odzyskania środków od beneficjentki?
Uprzejmie proszę o szczegółowe odniesienie się do przedstawionego problemu, który może mieć charakter szerszy i dotyczyć również innych beneficjentów programu „Czyste Powietrze“, działających w zaufaniu do profesjonalnych wykonawców.
Z poważaniem
Sekretarz stanu Sławomir Ćwik
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14215 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Sławomir Ćwik
DNR-WNF.0500.55.2026.AS
4570054.19233667.15484491
Warszawa, 12-11-2026
Odpowiedź na interpelację
Autor interpelacji: posłanka Daria Gosek-Popiołek
Temat: w sprawie dochodzenia zwrotu dofinansowania od beneficjentów programu „Czyste
Powietrze”, którzy działali w dobrej wierze i mogli zostać poszkodowani przez działania wykonawców
Sygnatura: K10INT19835
Data:24.09.2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację dotyczącą dochodzenia zwrotu dofinansowania od
beneficjentów programu „Czyste Powietrze” (dalej: Program) przedstawiam informacje.
Odpowiedzi przygotowano z wykorzystaniem informacji przekazanych przez Narodowy
Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: NFOŚiGW), opracowanych
również na podstawie danych otrzymanych od wojewódzkich funduszy ochrony środowiska
i gospodarki wodnej (dalej: wfośigw lub wojewódzkie fundusze), oraz przepisów ustawy
z dnia 8 października 2026 r. o pomocy beneficjentom - osobom fizycznym poszkodowanym
w związku z realizacją Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”.
Program jest wdrażany przez NFOŚiGW we współpracy z wojewódzkimi funduszami.
NFOŚiGW odpowiada za prowadzenie Programu i współpracę z wfośigw, w tym za
monitorowanie jego realizacji, sprawozdawczość, kontrolę i audyt. Umowy
o dofinansowanie są natomiast zawierane przez beneficjentów z właściwymi wfośigw.
Wojewódzkie fundusze rozpatrują wnioski, zawierają i rozliczają umowy, wypłacają środki
oraz podejmują działania dotyczące dochodzenia należności wynikających z tych umów.
1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska stoi na stanowisku, że beneficjent programu
„Czyste Powietrze”, który działał w dobrej wierze, nie posiada specjalistycznej wiedzy
technicznej oraz powierzył realizację przedsięwzięcia profesjonalnemu wykonawcy,
powinien ponosić pełną odpowiedzialność finansową za błędy popełnione przez tego
wykonawcę?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska (dalej: MKiŚ) dostrzega, że w niektórych przypadkach
beneficjenci Programu mogli działać w dobrej wierze i opierać się na wiedzy oraz
działaniach profesjonalnych wykonawców. Jednocześnie obowiązujące przepisy
i postanowienia umów o dofinansowanie nakładają na beneficjentów odpowiedzialność za
prawidłową realizację i rozliczenie przedsięwzięcia.
-- 1 of 6 --
Odpowiedzią na przypadki, w których nieprawidłowości powstały z przyczyn niezależnych
od beneficjentów, jest ustawa z 8 października 2026 r. Ustawa określa zasady pomocy
beneficjentom, którzy z przyczyn niezależnych od siebie, w szczególności z przyczyn
leżących po stronie wykonawcy albo osoby trzeciej, nie wykonali lub nienależycie wykonali
zobowiązania wynikające z umowy o dofinansowanie i z tego powodu są zobowiązani do
zwrotu należności.
6 listopada 2026 r. Senat przyjął ustawę bez poprawek. Ustawa zostanie skierowana do
podpisu Prezydenta RP. Zgodnie z jej art. 13 wejdzie ona w życie po upływie 14 dni od dnia
ogłoszenia.
2. Jakie kryteria są obecnie stosowane przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska
przy ustalaniu, czy nieprawidłowość powstała z winy beneficjenta, czy też z winy
wykonawcy?
Wojewódzkie fundusze analizują każdą sprawę indywidualnie. Podstawę oceny stanowią
w szczególności zgromadzona dokumentacja, wyniki kontroli, wyjaśnienia beneficjenta
i innych uczestników procesu oraz postanowienia właściwej umowy o dofinansowanie.
Analizowane są okoliczności powstania nieprawidłowości, zakres odpowiedzialności
beneficjenta oraz ewentualny udział wykonawcy albo innych podmiotów uczestniczących
w realizacji przedsięwzięcia.
Obecnie nie obowiązują odrębne ustawowe kryteria, które pozwalałyby wojewódzkiemu
funduszowi automatycznie i ostatecznie przypisać odpowiedzialność wyłącznie wykonawcy
albo beneficjentowi. Rozstrzygnięcie o popełnieniu przestępstwa przez wykonawcę lub
osobę trzecią należy do właściwych organów postępowania karnego, a ostatecznie do sądu.
Zgodnie z art. 5 ustawy z 8 października 2026 r. prawomocne skazanie wykonawcy lub
osoby trzeciej za przestępstwo, którego skutkiem było niewykonanie albo nienależyte
wykonanie umowy o dofinansowanie, wyłączy z mocy prawa odpowiedzialność
beneficjenta wobec właściwego funduszu za spłatę należności. Na równi ze skazaniem
ustawa traktuje prawomocne orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania karnego
oraz prawomocne umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy.
Wyłączenie nastąpi w zakresie, w jakim beneficjent nie odzyskał od wykonawcy lub osoby
trzeciej kwoty odpowiadającej należności.
3. Czy przed wydaniem decyzji lub wezwaniem do zwrotu środków badany jest stopień
zawinienia poszczególnych uczestników procesu, w szczególności wykonawcy, który
przygotowywał dokumentację i realizował inwestycję?
Przed podjęciem działań dotyczących dochodzenia zwrotu środków wojewódzkie fundusze
analizują dostępny materiał dotyczący realizacji przedsięwzięcia. W zależności od
okoliczności sprawy uwzględniają między innymi wyjaśnienia beneficjenta i wykonawcy
oraz wyniki przeprowadzonych kontroli.
Obecnie obowiązujące regulacje nie przewidują szczególnego mechanizmu ustawowego,
który zwalniałby beneficjenta z obowiązku zwrotu środków wyłącznie na podstawie jego
twierdzenia o zawinieniu wykonawcy. Ustawa z 8 października 2026 r. przewiduje
natomiast możliwość zawieszenia spłaty należności, tymczasowego wstrzymania jej
dochodzenia oraz, po uzyskaniu prawomocnego rozstrzygnięcia określonego w art. 5
ustawy, wyłączenia odpowiedzialności beneficjenta za spłatę należności.
-- 2 of 6 --
4. Ile spraw dotyczących zwrotu środków z programu „Czyste Powietrze” znajduje się
obecnie w toku, w których beneficjenci wskazują, że źródłem nieprawidłowości były
działania, zaniedbania lub błędy wykonawców?
Na podstawie informacji przekazanych przez wojewódzkie fundusze nie jest możliwe
ustalenie dokładnej liczby takich spraw. Poszczególne wfośigw prowadzą ewidencję według
różnych kryteriów, a część z nich nie wyodrębnia tej kategorii spraw w swoich systemach
informatycznych.
Zgodnie z informacją od NFOŚiGW wojewódzkie fundusze wykazały łącznie 1 542 sprawy,
w których zgłoszono lub zidentyfikowano możliwe nieprawidłowości związane z
działaniami wykonawców albo pełnomocników. Liczby tej nie można utożsamiać z liczbą
postępowań dotyczących zwrotu środków, które pozostają obecnie w toku, ani z liczbą
prawomocnie potwierdzonych przypadków popełnienia przestępstwa przez wykonawców.
Dane obejmują różne kategorie spraw, w tym nierozliczone zaliczki, rozwiązane umowy,
sprawy zgłoszone organom ścigania oraz przypadki ustalone według niejednolitych
kryteriów. Ponadto część postępowań karnych i sądowych nie została jeszcze zakończona.
5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje wydanie wojewódzkim funduszom
wytycznych dotyczących szczególnego traktowania spraw beneficjentów, którzy mogą
zostać objęci rozwiązaniami przewidzianymi w przyjętym przez Radę Ministrów
projekcie ustawy?
NFOŚiGW monitoruje sytuację beneficjentów Programu oraz współpracuje
z wojewódzkimi funduszami w celu zapewnienia spójnego podejścia do jego realizacji.
Po wejściu w życie ustawa wprowadzi konkretne instrumenty pomocy dla beneficjentów
poszkodowanych przez wykonawców. Jej przepisy będą stanowiły bezpośrednią podstawę
działań podejmowanych przez właściwe wojewódzkie fundusze.
6. Czy do czasu zakończenia procesu legislacyjnego możliwe jest wstrzymanie lub
zawieszenie działań zmierzających do odzyskania środków od beneficjentów, wobec
których istnieją przesłanki wskazujące, że mogli zostać poszkodowani przez
wykonawców?
7. Czy obecnie obowiązujące przepisy pozwalają wojewódzkim funduszom na odstąpienie
od podejmowania działań windykacyjnych lub ich zawieszenie w przypadku wystąpienia
szczególnie uzasadnionych okoliczności wskazujących na brak winy beneficjenta?
Pytania 6 i 7 dotyczą tego samego zagadnienia, dlatego odpowiedź na nie jest wspólna.
Obowiązujące przepisy nie dają podstaw do powszechnego i automatycznego wstrzymania,
zawieszenia albo zaniechania dochodzenia należności wyłącznie na podstawie twierdzenia
beneficjenta, że nieprawidłowość powstała wskutek działania, zaniedbania lub błędu
wykonawcy albo pełnomocnika. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy jej stanu
faktycznego i prawnego.
Możliwość zastosowania określonych rozwiązań zależy w szczególności od charakteru
należności, okoliczności sprawy, obowiązujących przepisów oraz postanowień umowy
o dofinansowanie. Oceny tej dokonuje właściwy wojewódzki fundusz, który zawarł umowę
z beneficjentem.
-- 3 of 6 --
Po wejściu w życie ustawy beneficjent będzie mógł złożyć do właściwego funduszu wniosek
o zawieszenie spłaty należności, jeżeli zostanie wszczęte postępowanie karne dotyczące
przestępstwa związanego z realizacją umowy o dofinansowanie, popełnionego na jego
szkodę przez wykonawcę albo osobę trzecią. Do wniosku trzeba będzie dołączyć dokument
potwierdzający wszczęcie tego postępowania.
Jeżeli właściwy fundusz uzyska informację o zawiadomieniu o popełnieniu takiego
przestępstwa, będzie mógł tymczasowo wstrzymać dochodzenie należności do czasu
złożenia prawidłowego wniosku o zawieszenie jej spłaty albo uzyskania informacji
o odmowie wszczęcia postępowania karnego. Zawieszenie spłaty i tymczasowe
wstrzymanie dochodzenia należności nie będą jednak przerywały naliczania odsetek.
8. Czy osoby, wobec których już prowadzone są postępowania związane ze zwrotem
środków, będą mogły skorzystać z rozwiązań przewidzianych w projektowanej ustawie,
jeżeli ustalone zostanie, że zostały poszkodowane przez wykonawców i działały w dobrej
wierze?
9. Czy Ministerstwo analizuje możliwość zastosowania zasady proporcjonalności
w sprawach, w których stwierdzona nieprawidłowość ma charakter formalny lub
redakcyjny, nie skutkuje zawyżeniem kwoty dofinansowania ani nie prowadzi do
powstania szkody po stronie Skarbu Państwa lub funduszy ochrony środowiska?
Pytania 8 i 9 dotyczą powiązanych zagadnień, dlatego odpowiedź na nie jest wspólna.
Ustawa przewiduje cztery formy pomocy:
zawieszenie spłaty należności;
tymczasowe wstrzymanie dochodzenia należności;
wyłączenie odpowiedzialności za spłatę należności;
umorzenie należności w całości albo w części, rozłożenie jej spłaty na raty lub
odroczenie terminu spłaty.
Przepisy ustawy będą stosowane również do objętych jej zakresem postępowań karnych
wszczętych i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem sądu przed dniem jej wejścia
w życie. Czynności podjęte wcześniej w postępowaniach dotyczących dochodzenia
należności zachowają ważność.
Sam fakt, że wobec beneficjenta prowadzone jest już postępowanie dotyczące zwrotu
środków, nie wykluczy skorzystania z rozwiązań przewidzianych w ustawie. Zastosowanie
konkretnej formy pomocy będzie zależało od spełnienia ustawowych warunków
i okoliczności indywidualnej sprawy.
MKiŚ dostrzega również potrzebę indywidualnej oceny charakteru stwierdzonych
nieprawidłowości. Ocena powinna uwzględniać ich wpływ na prawidłowość wydatkowania
środków publicznych i realizację celu Programu. Istotne jest w szczególności ustalenie, czy
nieprawidłowość doprowadziła do nienależnej wypłaty środków albo powstania szkody
finansowej.
Ustawa umożliwi także właściwemu wojewódzkiemu funduszowi, na wniosek beneficjenta
znajdującego się w trudnej sytuacji życiowej, odroczenie terminu spłaty należności,
rozłożenie jej na raty albo umorzenie w całości lub w części, jeżeli zostaną spełnione
-- 4 of 6 --
przesłanki określone w art. 7 ustawy. O sposobie rozpatrzenia takiego wniosku będzie
decydował zarząd właściwego wojewódzkiego funduszu.
10. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dostrzega ryzyko, że dalsze dochodzenie
zwrotu środków od osób działających w dobrej wierze, przy jednoczesnym procedowaniu
ustawy mającej chronić właśnie takich beneficjentów, może prowadzić do podważenia
zaufania obywateli do państwa i realizowanych przez nie programów publicznych?
MKiŚ dostrzega znaczenie utrzymania zaufania obywateli do państwa i programów
publicznych, w tym programu „Czyste Powietrze”.
Dlatego celem ustawy jest zapewnienie pomocy beneficjentom, którzy z przyczyn od siebie
niezależnych, w szczególności z przyczyn leżących po stronie wykonawcy albo osoby
trzeciej, nie wykonali lub nienależycie wykonali zobowiązania wynikające z umowy
o dofinansowanie.
Przyjęte rozwiązania mają służyć zarówno ochronie beneficjentów poszkodowanych przez
nierzetelnych wykonawców, jak i dochodzeniu odpowiedzialności od podmiotów, które
doprowadziły do powstania nieprawidłowości. Niezależnie od pomocy udzielonej
beneficjentowi właściwy wfośigw będzie uprawniony do dochodzenia od wykonawcy
kwoty odpowiadającej części należności wypłaconej bezpośrednio temu wykonawcy, wraz
z odsetkami określonymi w ustawie.
11. Czy Ministerstwo zamierza zwrócić się do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie o ponowną analizę opisanej sprawy pod
kątem rzeczywistego podmiotu odpowiedzialnego za stwierdzoną nieprawidłowość oraz
zasadności kontynuowania działań zmierzających do odzyskania środków od
beneficjentki?
Stronami umowy o dofinansowanie są beneficjent oraz właściwy wfośigw. MKiŚ nie jest
stroną tej umowy, dlatego nie rozstrzyga o wynikających z niej prawach i obowiązkach ani
nie prowadzi indywidualnych postępowań dotyczących realizacji i rozliczenia
dofinansowania.
Informacje przedstawione w interpelacji są zbyt ogólne, aby możliwe było jednoznaczne
zidentyfikowanie opisanej sprawy oraz odniesienie się do jej indywidualnych okoliczności.
Zasadne jest zatem, aby Pani Poseł przekazała otrzymaną korespondencję do właściwego
wfośigw albo wskazała taki sposób działania osobie zgłaszającej sprawę. Pozwoli to
właściwemu wojewódzkiemu funduszowi zidentyfikować umowę, przeanalizować
zgromadzoną dokumentację i odnieść się do okoliczności konkretnej sprawy.
Proszę o przyjęcie wyjaśnień.
Z wyrazami szacunku
Sławomir Ćwik
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
-- 5 of 6 --
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 6 of 6 --