Interpelacja w sprawie zasad realizacji szczepień przeciwko gruźlicy oraz oceny potrzeby zmian w profilaktyce gruźlicy w Polsce
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 19772
do ministra zdrowia
w sprawie zasad realizacji szczepień przeciwko gruźlicy oraz oceny potrzeby zmian w profilaktyce gruźlicy w Polsce
Zgłaszający: Małgorzata Niemczyk
Data wpływu: 11-09-2026
Szanowna Pani Minister,
gruźlica pozostaje w Polsce istotnym problemem zdrowia publicznego. Nie jest chorobą wyeliminowaną, a aktualne dane epidemiologiczne wskazują, że każdego roku jest rozpoznawanych w naszym kraju ponad 4 tys. przypadków. W 2024 r. zgłoszono 4236 zachorowań na gruźlicę, co odpowiadało współczynnikowi 11,6 przypadków na 100 tys. mieszkańców.
W ostatnim czasie szczególne zaniepokojenie opinii publicznej wywołały informacje o przypadkach gruźlicy w jednej z placówek przedszkolnych na warszawskiej Białołęce. Według przekazanych informacji gruźlicę rozpoznano u osoby dorosłej zatrudnionej w placówce oraz u dziecka, a u kolejnych dzieci potwierdzono utajone zakażenie prątkiem gruźlicy. Przypadek ten ponownie zwrócił uwagę na skuteczność obecnego systemu profilaktyki, nadzoru epidemiologicznego i szczepień ochronnych.
Obowiązujący w Polsce model przewiduje powszechne szczepienie BCG noworodków. Główny Inspektorat Sanitarny podkreśla, że szczepienie powinno być wykonane przed wypisaniem dziecka ze szpitala i pozostaje uzasadnione obecną sytuacją epidemiologiczną. Szczepionka BCG ma szczególne znaczenie dla ochrony najmłodszych dzieci przed ciężkimi postaciami gruźlicy.
Jednocześnie dane dotyczące wykonania tych szczepień wymagają uwagi. W 2023 r. BCG otrzymało 90,9 proc. dzieci urodzonych w Polsce, natomiast w 2024 r. odsetek zaszczepionych noworodków wyniósł 91,5 proc. Widoczne są również różnice regionalne. W kontekście choroby zakaźnej, która nadal występuje w populacji, zasadne jest ustalenie przyczyn niewykonywania szczepienia części dzieci w terminie oraz sprawdzenie, czy każde dziecko, które opuszcza oddział noworodkowy bez szczepienia, jest następnie skutecznie obejmowane systemem uzupełniania szczepień.
Dodatkowym zagadnieniem jest rozpoczęty program badań przesiewowych noworodków w kierunku ciężkiego złożonego niedoboru odporności – SCID. GIS wskazywał, że pojawienie się tych badań powoduje w części placówek i wśród rodziców wątpliwości co do terminu podania żywej szczepionki BCG. Jednocześnie oficjalne stanowisko resortu zdrowia i inspekcji sanitarnej wskazuje na zasadność szczepienia zgodnie z obowiązującym programem. Konieczne jest zatem zapewnienie jednolitego standardu postępowania we wszystkich oddziałach noworodkowych, tak aby różnice organizacyjne lub niejednoznaczna interpretacja zaleceń nie prowadziły do nieuzasadnionego odraczania szczepień.
W debacie publicznej pojawiły się również postulaty ponownej oceny zasadności szczepień przypominających przeciwko gruźlicy u starszych dzieci, młodzieży lub wybranych grup osób dorosłych. W przeszłości polski program szczepień obejmował kolejne szczepienia BCG, natomiast obecnie podstawą profilaktyki szczepiennej jest jedna dawka podawana we wczesnym okresie życia.
Należy jednak podkreślić, że ewentualna zmiana programu powinna wynikać z aktualnej wiedzy naukowej, a nie wyłącznie z pojedynczych przypadków zachorowań. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że dostępne dowody nie potwierdzają obecnie wystarczającej skuteczności rutynowej rewakcynacji BCG u osób immunokompetentnych wcześniej zaszczepionych, aby rekomendować takie postępowanie populacyjnie. WHO zaznacza jednocześnie potrzebę dalszych badań nad tym, czy określone grupy wiekowe lub osoby szczególnie narażone na kontakt z prątkami gruźlicy mogłyby odnieść korzyść z dodatkowego szczepienia.
Równocześnie WHO prowadzi intensywne działania dotyczące nowych szczepionek przeciwko gruźlicy przeznaczonych dla młodzieży i osób dorosłych. Organizacja wskazuje, że właśnie w tych grupach występuje zdecydowana większość przypadków choroby, i rekomenduje państwom przygotowanie systemów ochrony zdrowia do możliwego wdrażania nowych szczepionek, gdy uzyskają one wymagane dowody skuteczności i zostaną dopuszczone do stosowania.
Istotnym elementem przeciwdziałania gruźlicy pozostaje również szybkie wykrywanie zakażeń w otoczeniu chorego. Osoby z utajonym zakażeniem prątkiem gruźlicy nie zakażają innych, jednak część z nich może w przyszłości rozwinąć aktywną chorobę. WHO szacuje, że dzieje się tak u około 5-10 proc. osób zakażonych, a ryzyko jest szczególnie wysokie między innymi u osób z zaburzeniami odporności. Z tego względu WHO wskazuje na znaczenie badań osób z kontaktu oraz leczenia profilaktycznego osób najbardziej zagrożonych rozwojem aktywnej gruźlicy.
Wobec powyższego zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Jak Ministerstwo Zdrowia ocenia aktualną sytuację epidemiologiczną gruźlicy w Polsce oraz czy w związku z liczbą zachorowań i lokalnymi ogniskami jest planowana aktualizacja krajowej strategii profilaktyki, diagnostyki i zwalczania gruźlicy?
2. Jakie są przyczyny niewykonania szczepienia BCG u części noworodków oraz czy Ministerstwo Zdrowia planuje wprowadzenie mechanizmu skutecznego monitorowania i uzupełniania szczepienia u dzieci, które opuszczają szpital bez podania BCG?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia, w związku z wdrożeniem badań przesiewowych noworodków w kierunku SCID, zamierza wydać jednolite, ogólnopolskie wytyczne dla oddziałów noworodkowych określające zasady kwalifikacji, ewentualnego odroczenia oraz późniejszego wykonania szczepienia BCG?
4. Czy resort zlecił lub planuje zlecić analizę aktualnych danych naukowych i epidemiologicznych dotyczącą zasadności stosowania dodatkowych szczepień przeciwko gruźlicy w wybranych grupach podwyższonego ryzyka, w tym u osób szczególnie narażonych zawodowo lub epidemiologicznie, z uwzględnieniem aktualnych zaleceń WHO?
5 .Jakie działania podejmuje Ministerstwo Zdrowia w celu przygotowania Polski do ewentualnego wdrożenia nowych szczepionek przeciwko gruźlicy przeznaczonych dla młodzieży i dorosłych, nad którymi obecnie są prowadzone zaawansowane badania i prace koordynowane na poziomie miedzynarodowym?
Z poważaniem
Małgorzata Niemczyk
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9173 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPŚ.050.51.2026.JP
Warszawa, 12 października 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 19772, złożoną przez panią poseł Małgorzatę Niemczyk, w
sprawie zasad realizacji szczepień przeciw gruźlicy oraz oceny potrzeby zmian
w profilaktyce gruźlicy w Polsce, przedstawiam następujące informacje.
Ad. 1.
Ministerstwo Zdrowia na bieżąco monitoruje sytuację epidemiologiczną gruźlicy w Polsce
na podstawie danych pochodzących z Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę,
prowadzonego przez Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, oraz informacji przekazywanych
przez Państwową Inspekcję Sanitarną.
Obecnie obserwuje się powrót do spadkowego trendu zachorowań na gruźlicę,
notowanego przed pandemią COVID-19. W 2025 r. zarejestrowano 3829 przypadków
gruźlicy, w porównaniu z 4236 przypadkami w 2024 r., 4436 przypadkami w 2023 r.
oraz 4314 przypadkami w 2022 r. W pierwszym kwartale 2026 r. zarejestrowano 871
przypadków. W 2025 r. zapadalność wyniosła 10,2 na 100 tys. ludności i była o 9,7% niższa
niż w 2024 r. oraz o 39,3% niższa niż w 2016 r., kiedy wynosiła 16,8 na 100 tys. ludności.
Istotnym wyzwaniem pozostaje gruźlica wielolekooporna/oporna na ryfampicynę
(MDR/RR-TB). W 2025 r. zarejestrowano 92 przypadki MDR-TB, z czego 66 dotyczyło
cudzoziemców, a także 8 przypadków gruźlicy z izolowaną opornością prątków
na ryfampicynę, w tym 3 u cudzoziemców.
Pomimo obserwowanego spadku liczby zachorowań kontynuowane są działania służące
wzmocnieniu krajowego systemu zapobiegania i zwalczania gruźlicy. W ramach
zainicjowanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego „Porozumienia na rzecz eradykacji
gruźlicy 2030” wskazano kluczowe obszary wymagające zmian i usprawnień w zakresie
diagnostyki, leczenia oraz kontroli gruźlicy w Polsce.
Równolegle Zespół do spraw opracowania krajowego programu zapobiegania i zwalczania
gruźlicy przygotował projekt Krajowego Programu Zapobiegania i Zwalczania Gruźlicy.
Projekt obejmuje m.in. profilaktykę, monitorowanie sytuacji epidemiologicznej,
prowadzenie dochodzeń epidemiologicznych i obejmowanie nadzorem osób z kontaktu,
a także wsparcie grup szczególnego ryzyka. Dokument znajduje się na etapie prac
poprzedzających formalne rozpoczęcie rządowego procesu legislacyjnego.
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Ad. 2.
Szczepienie przeciw gruźlicy szczepionką BCG jest w Polsce obowiązkowe i bezpłatne oraz
realizowane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. Co do zasady powinno zostać
wykonane u noworodka przed wypisaniem go ze szpitala, o ile nie występują
przeciwwskazania medyczne.
Do najczęstszych przyczyn niewykonania szczepienia BCG w okresie noworodkowym
należą: wcześniactwo, niska masa urodzeniowa, stan kliniczny dziecka wymagający
odroczenia szczepienia, podejrzenie lub rozpoznanie zaburzeń odporności, inne czasowe
przeciwwskazania medyczne, odmowa rodziców, a także okoliczności organizacyjne
związane z koniecznością przekazania dziecka do dalszej opieki specjalistycznej.
Po rozpoczęciu pilotażu badań przesiewowych noworodków w kierunku ciężkiego
złożonego niedoboru odporności (SCID) odnotowano przypadki odraczania szczepienia
BCG do czasu uzyskania wyniku badania. Praktyka ta wynikała z wątpliwości dotyczących
podania żywej szczepionki dziecku z nierozpoznanym ciężkim niedoborem odporności.
Informacja o niewykonaniu szczepienia BCG powinna zostać odnotowana w dokumentacji
medycznej dziecka. Dalsze działania są podejmowane w ramach współpracy podmiotu
leczniczego, podstawowej opieki zdrowotnej i właściwego państwowego inspektora
sanitarnego, zgodnie z zasadami sprawozdawczości dotyczącej szczepień ochronnych.
Ministerstwo Zdrowia prowadzi ponadto prace nad rozwojem elektronicznej karty
obowiązkowych szczepień ochronnych oraz jej integracją z istniejącymi systemami i
rejestrami. Docelowo rozwiązanie to ma usprawnić monitorowanie wykonanych i
niewykonanych szczepień obowiązkowych.
Ad. 3.
Wdrożenie badań przesiewowych noworodków w kierunku SCID nie zmieniło zasad
kwalifikacji do szczepienia BCG. Przed szczepieniem lekarz przeprowadza badanie
kwalifikacyjne i ocenia przeciwwskazania, uwzględniając także wywiad dotyczący
występowania wrodzonych niedoborów odporności w rodzinie dziecka.
Zgodnie ze wspólnym komunikatem Ministra Zdrowia i Głównego Inspektora Sanitarnego z
5 lutego 2026 r. oczekiwanie na wynik badania przesiewowego w kierunku SCID nie
stanowi samoistnej przesłanki do rutynowego odraczania szczepienia BCG. Jeżeli jednak
w badaniu kwalifikacyjnym zostanie stwierdzone rzeczywiste ryzyko niedoboru odporności
lub inne przeciwwskazanie, lekarz podejmuje decyzję o odroczeniu szczepienia.
W celu zapewnienia możliwości uzupełnienia szczepienia po wypisie dziecka ze szpitala,
na mocy zarządzenia nr 32/2026/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia
z 18 marca 2026 r. czasowo wprowadzono produkt rozliczeniowy obejmujący wykonanie
szczepienia przeciw gruźlicy w trybie ambulatoryjnym. Rozwiązanie jest przeznaczone
dla noworodków i niemowląt do ukończenia 12. miesiąca życia, u których szczepienie
nie zostało wykonane podczas hospitalizacji związanej z porodem. Świadczenie może być
rozliczane w zakresach położnictwa i ginekologii oraz neonatologii, na wszystkich
poziomach referencyjnych.
Świadczenie obejmuje lekarskie badanie kwalifikacyjne, wykonanie szczepienia przez
uprawniony personel, dokonanie wymaganych wpisów w dokumentacji medycznej oraz
wydanie zaświadczenia o szczepieniu. Pozwala to uzupełnić szczepienie BCG po wypisie
dziecka bez konieczności ponownej hospitalizacji.
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
Ad. 4.
Aktualny model profilaktyki gruźlicy w Polsce opiera się na jednorazowym szczepieniu
BCG, którego celem jest przede wszystkim ochrona dzieci przed najcięższymi postaciami
choroby, w szczególności gruźliczym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych oraz gruźlicą
rozsianą.
Ministerstwo Zdrowia nie planuje obecnie wprowadzenia rutynowej rewakcynacji BCG
ani dodatkowych dawek tej szczepionki w populacji ogólnej lub w grupach zawodowych.
Dostępne dowody naukowe oraz aktualne zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)
nie potwierdzają dodatkowych korzyści z ponownego szczepienia osób, które otrzymały
wcześniej szczepionkę BCG. Ministerstwo Zdrowia monitoruje dane naukowe, sytuację
epidemiologiczną oraz zalecenia ekspertów; ewentualna zmiana zasad profilaktyki
wymagałaby jednoznacznych przesłanek naukowych i odpowiednich rekomendacji.
Zgodnie z zaleceniami WHO:
w państwach lub środowiskach o wysokiej zapadalności na gruźlicę wszystkim
zdrowym noworodkom należy podać jedną dawkę szczepionki BCG po urodzeniu, a
jeżeli nie jest to możliwe – w najwcześniejszym możliwym terminie;
w państwach o niskiej zapadalności na gruźlicę możliwe jest stosowanie szczepień
selektywnych, obejmujących noworodki należące do grup podwyższonego ryzyka;
ponowne szczepienie BCG nie jest zalecane, również u osób z ujemnym wynikiem
testu TST lub IGRA, ponieważ dostępne dowody nie potwierdzają dodatkowych
korzyści z rewakcynacji w zapobieganiu gruźlicy;
szczepienie starszych dzieci, młodzieży i dorosłych może być rozważane
w odniesieniu do osób wcześniej niezaszczepionych, z ujemnym wynikiem testu
TST lub IGRA, jeżeli należą one do grup podwyższonego ryzyka zakażenia lub
zachorowania. Dotyczy to w szczególności osób pochodzących z obszarów
o wysokiej zapadalności, przemieszczających się do takich obszarów albo
narażonych zawodowo na kontakt z gruźlicą, w tym pracowników ochrony zdrowia
i laboratoriów, studentów kierunków medycznych oraz pracowników zakładów
karnych.
Ad. 5.
Ministerstwo Zdrowia monitoruje postęp prac nad nowymi szczepionkami przeciw gruźlicy
przeznaczonymi dla młodzieży i dorosłych. Ich ewentualne wykorzystanie w Polsce będzie
można rozważyć po potwierdzeniu bezpieczeństwa i skuteczności, uzyskaniu wymaganych
pozwoleń oraz przeprowadzeniu oceny zasadności objęcia szczepieniami określonych grup
populacyjnych.
Jednym z najbardziej zaawansowanych kandydatów jest szczepionka M72/AS01E,
oceniana w badaniu klinicznym III fazy. Obecnie żadna nowa szczepionka przeciw gruźlicy
przeznaczona dla młodzieży i dorosłych nie jest dopuszczona do stosowania w Unii
Europejskiej. Ocena możliwości wdrożenia takiego rozwiązania w Polsce będzie możliwa
dopiero po zakończeniu badań, ewentualnym dopuszczeniu produktu do obrotu oraz
wydaniu właściwych rekomendacji.
Decyzja w tym zakresie będzie wymagała uwzględnienia profilu bezpieczeństwa
i skuteczności szczepionki, sytuacji epidemiologicznej, rekomendacji właściwych instytucji
oraz możliwości organizacyjnych i finansowych systemu ochrony zdrowia.
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --