Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DGO-OPZ.050.4.2024.KN
3103114.12166764.9790793
Warszawa, 04-04-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację Pana Posła Łukasza Schreibera z dnia 15 marca
2024 r., znak K10INT1975, w sprawie „terenów pozachemowskich”, poniżej
przedstawiam stosowną informacje w odniesieniu do przesłanych pytań.
Odnosząc się do pytania 1 dotyczącego planów Rządu RP dotyczących rozwiązania
problemu zanieczyszczenia na terenie dawnych Zakładów Chemicznych „Zachem”
w Bydgoszczy na wstępie należy wyjaśnić, że działania dotyczące poprawy stanu
środowiska na tym terenie objęte są ustawą z dnia 16 czerwca 2023 r.
o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1719), tzw.
ustawą o WTZ. Efektem planowanych działań ma być przede wszystkim
szczegółowe rozpoznanie, zbadanie i inwentaryzacja występujących
zanieczyszczeń, a następnie zabezpieczenie lub zagospodarowanie historycznych
odpadów i ograniczenie wpływu wywołanego przez nie na środowisko i zdrowie
ludzi. Przepisy ustawy o WTZ mają charakter specustawy dedykowanej
konkretnym, wymienionym w załączniku do ww. ustawy miejscom1, które zostały
uznane za najbardziej niebezpieczne. Ustawa przewiduje również możliwą
identyfikację jeszcze nierozpoznanych WTZ i wprowadzenie ich do ewidencji, którą
będzie prowadzić Główny Inspektor Ochrony Środowiska.
Szczegółowe plany dotyczące poprawy stanu środowiska, m.in. na terenie ZCh
„Zachem”, będą zatem ustalane zgodnie z ustawą o WTZ. Organem właściwym
w sprawach prowadzenia działań związanych z poprawą stanu środowiska na
wielkoobszarowych terenach zdegradowanych jest wójt, burmistrz albo prezydent
miasta, z wyjątkiem terenów zamkniętych, dla których organem właściwym jest
1 Aktualnie ustawa obejmuje 5 terenów:
 Zakładów Chemicznych „Zachem” w Bydgoszczy,
 Zakładów Chemicznych „Organika-Azot” w Jaworznie,
 Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry” w Tarnowskich Górach,
 Zakładów Przemysłu Barwników ,,Boruta” w Zgierzu,
 Zakładów Włókien Chemicznych „Wistom” w Tomaszowie Mazowieckim.

-- 1 of 4 --

regionalny dyrektor ochrony środowiska. Właściwy organ wykonuje kompleksową
ocenę stanu środowiska na wielkoobszarowym terenie zdegradowanym oraz
opracowuje projekt planu poprawy stanu środowiska na tym terenie. Plan ten jest
ustalany stosowną decyzją administracyjną.
Odnosząc się do pytania 2 dotyczącego ilości zabezpieczonych środków na działania
rekultywacyjne i przeciwdziałające rozprzestrzenianiu się zanieczyszczenia, należy
poinformować, że przepisy ustawy WTZ przewidują elastyczny i szeroki katalog
źródeł finansowania, w tym środki Unii Europejskiej (Instrument na rzecz
Odbudowy i Zwiększania Odporności, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego,
Fundusz Spójności, Fundusz Invest EU) oraz krajowych funduszy ochrony
środowiska, wskazując również na możliwość pozyskania przez właściwy organ
środków z innych źródeł. Jednakże wyjaśnić należy, że ustawa o WTZ nie wskazuje
wprost konkretnych kwot środków na wykonanie zadań wynikających z ustawy –
wysokość dofinansowania zależy od zaplanowanej w poszczególnych funduszach
puli środków, a także szczegółowych zasad udzielania dofinansowania. Środki
poszczególnych funduszy mogą być wykorzystywane w celu zapewnienia
odpowiedniego montażu finansowego przedsięwzięć na WTZ w odpowiednim
czasie, zgodnie z przyjętym harmonogramem prac. Tylko i wyłącznie otrzymanie
środków na cele poprawy stanu środowiska na obszarze WTZ skutkuje powstaniem
obowiązku podjęcia działań przez samorząd. Nie dotyczy to środków własnych
gminy, które mogą zostać wykorzystane jedynie dobrowolnie.
Prace nad ustawą były prowadzone w ramach przygotowania do wdrażania
Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), czego celem było
umożliwienie pozyskania przez Polskę środków w wysokości 65 mln euro. Ponadto
w ustawie przewidziano inne możliwe do wykorzystania źródła finansowania:
 program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-
2027 (możliwe pozyskanie środków w wysokości 40 mln euro),
 program Invest EU (ogółem wartość programu w części dot. ochrony środowiska
– 9,9 mld euro w formie gwarancji dla pożyczek),
 uzupełniająco – krajowe fundusze ochrony środowiska, np. istniejący Program
Priorytetowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej pn. „Ochrona powierzchni ziemi”,
 inne środki pozyskane przez właściwy organ , w tym przykładowo regionalne
programy operacyjne lub programy w perspektywie UE po roku 2029.
Należy przy tym wyjaśnić, że zapotrzebowanie w tym zakresie będzie stale
analizowane i w razie potrzeby będą podejmowane działania związane
z występowaniem o dodatkowe środki, biorąc pod uwagę przede wszystkim kolejny
okres programowania środków Unii Europejskiej, co jest uzasadnione
w szczególności z uwagi na zakładany długi termin przygotowania formalno-

-- 2 of 4 --

technicznego przedsięwzięć do właściwych prac terenowych związanych
z usuwaniem zanieczyszczeń i zagrożeń w danej lokalizacji.
Aktualnie trwają prace formalno-organizacyjne związane z uruchomieniem środków
z KPO. Wstępnie ocenia się, że nabór dot. środków KPO dla inwestycji B3.2.1
„Inwestycje w neutralizację ryzyka i rekultywację wielkoobszarowych terenów
poprzemysłowych i Morza Bałtyckiego” dotyczącej WTZ będzie możliwy
do uruchomienia w II kwartale br. Podkreślenia wymaga natomiast, że ostateczne
skierowanie środków do samorządów uzależnione jest od wielu czynników,
z których większość jest uzależniona od działań samych gmin. Można tutaj wymienić
m.in. rozpoczęcie przez NFOŚiGW naboru dla ww. inwestycji, złożenie wniosków
o dofinansowanie przez samorządy oraz oceny złożonych projektów (jako niezębny
warunek uzyskania wsparcia), następnie gotowość wnioskodawców do zawarcia
umów o finansowanie, a w efekcie kluczowego elementu w postaci złożenia
wniosków o płatność za wykonanie działania. Zatem istotne znaczenie w tym
obszarze będzie miał fakt odpowiedniego przygotowania do absorpcji tychże
środków po stronie gmin, w szczególności zaawansowanego stopnia przygotowania
do realizacji przedsięwzięć w terenie, jak również gotowość do wnioskowania
o płatności za wykonanie działania.
Odnosząc się do pytania 3 dotyczącego terminu zakończenia prac dotyczących
poprawy stanu środowiska na wielkoobszarowym terenie zdegradowanym
na obszarze byłych ZCh „Zachem”, należy w pierwszej kolejności wskazać,
że zgodnie z ustawą o WTZ, podmioty umocowane prawnie i właściwe
do podejmowania stosownych działań na obszarze WTZ zostały wprost wskazane
w tejże ustawie, tj. wójt, burmistrz albo prezydent miasta, z wyjątkiem terenów
zamkniętych, dla których organem właściwym jest regionalny dyrektor ochrony
środowiska. Biorąc pod uwagę powyższe, należy wskazać, iż Rząd RP nie jest
podmiotem uprawnionym prawnie do ingerencji w działania i kompetencje
przyporządkowane z mocy ustawy tymże podmiotom. Niemniej jednak należy
przyjąć, że podanie tego terminu będzie możliwe dopiero po wykonaniu przez
właściwy organ kompleksowej oceny stanu środowiska na tym terenie
i opracowaniu dalszej wymaganej dokumentacji, w szczególności planu poprawy
stanu środowiska oraz orientacyjnego harmonogramu prac terenowych związanych
z jego wykonaniem.
Zakres kompleksowej oceny stanu środowiska obejmuje wykonanie szczegółowej
inwentaryzacji i badań właściwości odpadów; badań zanieczyszczenia powierzchni
ziemi, wód powierzchniowych i podziemnych oraz w razie potrzeby – powietrza oraz
opracowanie wyników tych badań. Wyżej opisane badania są konieczne
do opracowania projektu planu poprawy stanu środowiska na wielkoobszarowym
terenie zdegradowanym. Zgodnie z informacjami uzyskanymi z Urzędu Miasta

-- 3 of 4 --

w Bydgoszczy należy poinformować, że w przypadku uzyskania dofinansowania
z KPO planowane jest zakończenie wykonania tych prac w II kwartale 2026 r.
Następnie plan poprawy stanu środowiska na wielkoobszarowym terenie
zdegradowanym będzie ustalany decyzją administracyjną (art. 8 ust. 1 ustawy
o WTZ) . Zakres decyzji w sprawie poprawy stanu środowiska na wielkoobszarowym
terenie zdegradowanym obejmuje między innymi harmonogram i termin wykonania
ww. planu poprawy, w tym m.in.:
 usuwania odpadów lub zabezpieczania powierzchni historycznych składowisk
odpadów przemysłowych lub miejsc gromadzenia historycznych odpadów
przemysłowych lub ich rekultywacji, a także zagospodarowania i przetwarzania
odpadów powstałych w wyniku tej działalności,
 rekultywacji gruntów zdegradowanych lub zdewastowanych,
 remediacji zanieczyszczonej powierzchni terenu,
 działań mających na celu ochronę wód lub powierzchni ziemi,
 przywracania elementów przyrodniczych, o ile jest to konieczne,
 monitoringu stanu środowiska lub stabilności geotechnicznej składowanych lub
zebranych odpadów w trakcie wykonywania czynności opisanych powyżej,
 rozmieszczenia tablic ostrzegawczych na granicy składowiska lub miejsca
składowania historycznych odpadów przemysłowych albo obszaru, na którym
przeprowadza się remediację powierzchni ziemi,
 ogrodzenia lub prowadzenia wizyjnego systemu kontroli składowiska lub
miejsca składowania historycznych odpadów przemysłowych lub ograniczenia
korzystania z nieruchomości na której się one znajdują, jeżeli jest to konieczne
dla zapewnienia bezpieczeństwa życia i zdrowia ludzi lub zachowania efektów
wyżej opisanych działań.
Wobec powyższego, czas rozpoczęcia i zakończenia prac terenowych dot. poprawy
stanu środowiska na WTZ będzie znany dopiero po wydaniu decyzji
administracyjnej w tym zakresie.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Anita Sowińska
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości
Departament Spraw Parlamentarnych w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

-- 4 of 4 --