Interpelacja nr 19606
Interpelacja w sprawie opodatkowania podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie opodatkowania podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej
Interpelacja nr 19606
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie opodatkowania podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej
Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Zbigniew Chmielowiec, Krzysztof Ciecióra, Anna Dąbrowska-Banaszek, Elżbieta Duda, Paweł Jabłoński, Fryderyk Sylwester Kapinos, Maria Koc, Anna Kwiecień, Marzena Anna Machałek, Mateusz Morawiecki, Monika Pawłowska, Grzegorz Puda, Ryszard Terlecki, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 03-09-2026
Szanowny Panie Ministrze,
po wybuchu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w lutym 2022 r. państwo polskie zwróciło się do obywateli, organizacji społecznych oraz przedsiębiorców o pilne zaangażowanie w zapewnienie pomocy osobom uciekającym przed wojną. Tysiące przedsiębiorców odpowiedziało na ten apel, udostępniając miejsca noclegowe, zapewniając wyżywienie oraz organizując podstawową opiekę dla uchodźców. Działania te były prowadzone w wyjątkowych okolicznościach kryzysu humanitarnego i stanowiły element realizacji zadań państwa związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa oraz pomocy humanitarnej.
Do naszych biur poselskich docierają jednak liczne sygnały od przedsiębiorców, którzy po kilku latach od wykonania tych świadczeń prowadzą spory z organami podatkowymi dotyczące obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług (VAT) od środków otrzymanych od wojewodów na pokrycie kosztów udzielonej pomocy.
W praktyce oznacza to, że osoby, które działały w odpowiedzi na apel państwa i wykonywały zadania służące interesowi publicznemu, obecnie ponoszą ciężar wieloletnich postępowań podatkowych i sądowych, pozostając w stanie niepewności co do ostatecznych skutków prawnych i finansowych swoich działań.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalne dotyczące tej problematyki. Sąd zwrócił się m.in. o wyjaśnienie, czy przedsiębiorca wykonujący w nadzwyczajnych okolicznościach zadania państwa działa w charakterze podatnika VAT, czy środki wypłacane przez wojewodę powinny stanowić podstawę opodatkowania oraz czy zgodne z zasadą pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, zasadą państwa prawa i prawem do dobrej administracji jest obciążanie przedsiębiorców podatkiem od świadczeń realizowanych w ramach pomocy humanitarnej. Jednocześnie sąd zawiesił prowadzone postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE.
Samo skierowanie pytań prejudycjalnych świadczy o istnieniu poważnych wątpliwości interpretacyjnych dotyczących obowiązujących przepisów oraz praktyki organów podatkowych. Trudno uznać za sytuację prawidłową stan, w którym organy administracji rządowej wypłacające środki publiczne nie akceptowały faktur z wykazanym podatkiem VAT, natomiast organy podatkowe po kilku latach domagają się zapłaty tego podatku wraz z odsetkami. Okoliczność ta również została wskazana przez sąd jako wymagająca oceny przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Problem ten wykracza poza zagadnienie stricte podatkowe. Dotyczy bowiem podstawowych zasad demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady pewności prawa. Powstaje uzasadniona wątpliwość, czy państwo może najpierw zwracać się do przedsiębiorców o natychmiastową pomoc w sytuacji nadzwyczajnej, a następnie – po upływie kilku lat – prowadzić wobec tych samych osób postępowania podatkowe dotyczące skutków działań, których konsekwencji nie były one w stanie racjonalnie przewidzieć w chwili udzielania pomocy.
Niezależnie od przyszłego rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości UE, problem wymaga wyjaśnienia przez Ministerstwo Finansów również z perspektywy zaufania obywateli do instytucji państwa oraz gotowości przedsiębiorców do angażowania się w działania pomocowe podczas przyszłych kryzysów humanitarnych lub klęsk żywiołowych.
W związku z powyższym zwracamy się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Finansów zna problem przedsiębiorców prowadzących spory dotyczące opodatkowania VAT świadczeń realizowanych na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie wojewodów?
Ilu przedsiębiorców objętych jest obecnie postępowaniami podatkowymi lub sądowoadministracyjnymi dotyczącymi tej kwestii?
Jaka jest łączna wartość kwestionowanych przez organy podatkowe rozliczeń VAT w tego rodzaju sprawach?
Czy ministerstwo prowadzi ewidencję lub monitoring liczby podobnych postępowań prowadzonych przez organy Krajowej Administracji Skarbowej?
Czy ministerstwo analizowało wpływ obecnej praktyki organów podatkowych na zaufanie obywateli do państwa oraz gotowość przedsiębiorców do angażowania się w przyszłe działania pomocowe realizowane na apel administracji publicznej?
Jakie stanowisko zajmuje Ministerstwo Finansów wobec pytań prejudycjalnych skierowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej? Czy ministerstwo planuje wystąpienie przed TSUE z własnym stanowiskiem lub przekazanie uwag w tej sprawie?
Czy ministerstwo rozważa wydanie ogólnych wytycznych lub interpretacji dla organów Krajowej Administracji Skarbowej do czasu wydania wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości UE?
Czy rozważane jest zawieszenie prowadzonych postępowań podatkowych albo powstrzymanie się od podejmowania nowych działań egzekucyjnych do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy przez TSUE?
Czy ministerstwo analizowało możliwość odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę w sprawach dotyczących świadczeń realizowanych w związku z kryzysem humanitarnym?
Czy ministerstwo planuje przygotowanie rozwiązań prawnych gwarantujących, że przedsiębiorcy wykonujący zadania publiczne w odpowiedzi na apel państwa nie będą po latach ponosić nieprzewidywalnych konsekwencji podatkowych?
Czy ministerstwo zamierza przeprowadzić analizę wszystkich zakończonych oraz toczących się postępowań pod kątem zgodności działań organów podatkowych z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań obywateli oraz zasadą pewności prawa?
Czy ministerstwo rozważa wypracowanie mechanizmu rekompensaty kosztów poniesionych przez przedsiębiorców, którzy zaufali apelowi państwa i w dobrej wierze udzielili pomocy humanitarnej, a następnie zostali objęci wieloletnimi sporami podatkowymi?
W jaki sposób ministerstwo zamierza odbudować zaufanie obywateli i przedsiębiorców do apeli państwa o solidarność i pomoc w przyszłych sytuacjach kryzysowych, tak aby osoby gotowe do niesienia pomocy nie obawiały się po latach negatywnych konsekwencji podatkowych swoich działań?
Interpelacja nr 19606
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie opodatkowania podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej
Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Zbigniew Chmielowiec, Krzysztof Ciecióra, Anna Dąbrowska-Banaszek, Elżbieta Duda, Paweł Jabłoński, Fryderyk Sylwester Kapinos, Maria Koc, Anna Kwiecień, Marzena Anna Machałek, Mateusz Morawiecki, Monika Pawłowska, Grzegorz Puda, Ryszard Terlecki, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 03-09-2026
Szanowny Panie Ministrze,
po wybuchu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w lutym 2022 r. państwo polskie zwróciło się do obywateli, organizacji społecznych oraz przedsiębiorców o pilne zaangażowanie w zapewnienie pomocy osobom uciekającym przed wojną. Tysiące przedsiębiorców odpowiedziało na ten apel, udostępniając miejsca noclegowe, zapewniając wyżywienie oraz organizując podstawową opiekę dla uchodźców. Działania te były prowadzone w wyjątkowych okolicznościach kryzysu humanitarnego i stanowiły element realizacji zadań państwa związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa oraz pomocy humanitarnej.
Do naszych biur poselskich docierają jednak liczne sygnały od przedsiębiorców, którzy po kilku latach od wykonania tych świadczeń prowadzą spory z organami podatkowymi dotyczące obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług (VAT) od środków otrzymanych od wojewodów na pokrycie kosztów udzielonej pomocy.
W praktyce oznacza to, że osoby, które działały w odpowiedzi na apel państwa i wykonywały zadania służące interesowi publicznemu, obecnie ponoszą ciężar wieloletnich postępowań podatkowych i sądowych, pozostając w stanie niepewności co do ostatecznych skutków prawnych i finansowych swoich działań.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalne dotyczące tej problematyki. Sąd zwrócił się m.in. o wyjaśnienie, czy przedsiębiorca wykonujący w nadzwyczajnych okolicznościach zadania państwa działa w charakterze podatnika VAT, czy środki wypłacane przez wojewodę powinny stanowić podstawę opodatkowania oraz czy zgodne z zasadą pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, zasadą państwa prawa i prawem do dobrej administracji jest obciążanie przedsiębiorców podatkiem od świadczeń realizowanych w ramach pomocy humanitarnej. Jednocześnie sąd zawiesił prowadzone postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE.
Samo skierowanie pytań prejudycjalnych świadczy o istnieniu poważnych wątpliwości interpretacyjnych dotyczących obowiązujących przepisów oraz praktyki organów podatkowych. Trudno uznać za sytuację prawidłową stan, w którym organy administracji rządowej wypłacające środki publiczne nie akceptowały faktur z wykazanym podatkiem VAT, natomiast organy podatkowe po kilku latach domagają się zapłaty tego podatku wraz z odsetkami. Okoliczność ta również została wskazana przez sąd jako wymagająca oceny przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Problem ten wykracza poza zagadnienie stricte podatkowe. Dotyczy bowiem podstawowych zasad demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady pewności prawa. Powstaje uzasadniona wątpliwość, czy państwo może najpierw zwracać się do przedsiębiorców o natychmiastową pomoc w sytuacji nadzwyczajnej, a następnie – po upływie kilku lat – prowadzić wobec tych samych osób postępowania podatkowe dotyczące skutków działań, których konsekwencji nie były one w stanie racjonalnie przewidzieć w chwili udzielania pomocy.
Niezależnie od przyszłego rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości UE, problem wymaga wyjaśnienia przez Ministerstwo Finansów również z perspektywy zaufania obywateli do instytucji państwa oraz gotowości przedsiębiorców do angażowania się w działania pomocowe podczas przyszłych kryzysów humanitarnych lub klęsk żywiołowych.
W związku z powyższym zwracamy się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Finansów zna problem przedsiębiorców prowadzących spory dotyczące opodatkowania VAT świadczeń realizowanych na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie wojewodów?
Ilu przedsiębiorców objętych jest obecnie postępowaniami podatkowymi lub sądowoadministracyjnymi dotyczącymi tej kwestii?
Jaka jest łączna wartość kwestionowanych przez organy podatkowe rozliczeń VAT w tego rodzaju sprawach?
Czy ministerstwo prowadzi ewidencję lub monitoring liczby podobnych postępowań prowadzonych przez organy Krajowej Administracji Skarbowej?
Czy ministerstwo analizowało wpływ obecnej praktyki organów podatkowych na zaufanie obywateli do państwa oraz gotowość przedsiębiorców do angażowania się w przyszłe działania pomocowe realizowane na apel administracji publicznej?
Jakie stanowisko zajmuje Ministerstwo Finansów wobec pytań prejudycjalnych skierowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej? Czy ministerstwo planuje wystąpienie przed TSUE z własnym stanowiskiem lub przekazanie uwag w tej sprawie?
Czy ministerstwo rozważa wydanie ogólnych wytycznych lub interpretacji dla organów Krajowej Administracji Skarbowej do czasu wydania wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości UE?
Czy rozważane jest zawieszenie prowadzonych postępowań podatkowych albo powstrzymanie się od podejmowania nowych działań egzekucyjnych do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy przez TSUE?
Czy ministerstwo analizowało możliwość odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę w sprawach dotyczących świadczeń realizowanych w związku z kryzysem humanitarnym?
Czy ministerstwo planuje przygotowanie rozwiązań prawnych gwarantujących, że przedsiębiorcy wykonujący zadania publiczne w odpowiedzi na apel państwa nie będą po latach ponosić nieprzewidywalnych konsekwencji podatkowych?
Czy ministerstwo zamierza przeprowadzić analizę wszystkich zakończonych oraz toczących się postępowań pod kątem zgodności działań organów podatkowych z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań obywateli oraz zasadą pewności prawa?
Czy ministerstwo rozważa wypracowanie mechanizmu rekompensaty kosztów poniesionych przez przedsiębiorców, którzy zaufali apelowi państwa i w dobrej wierze udzielili pomocy humanitarnej, a następnie zostali objęci wieloletnimi sporami podatkowymi?
W jaki sposób ministerstwo zamierza odbudować zaufanie obywateli i przedsiębiorców do apeli państwa o solidarność i pomoc w przyszłych sytuacjach kryzysowych, tak aby osoby gotowe do niesienia pomocy nie obawiały się po latach negatywnych konsekwencji podatkowych swoich działań?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Marcin Łoboda
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
22%
Konkretność
78%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.5 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Treść oficjalnej odpowiedzi rządowej (dokument urzędowy)
538 znaków
Odpowiedź na interpelację w sprawie opodatkowania podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej
Odpowiedź na interpelację nr 19606
w sprawie opodatkowania podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Finansów Marcin Łoboda
Warszawa, 28-09-2026
Treść odpowiedzi znajduje się w załączniku.
Załączniki
MF do Marszałka Sejmu.pdf
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
21357 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/8
Warszawa, 28 września 2026 roku
Sprawa: odp. na interpelację poselską w sprawie
pomocy obywatelom Ukrainy
Znak sprawy: DOP6.054.13.2026.CNME
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczpospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 19606 z 08.09.2026 r.
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 19606 złożoną przez posłów: Agnieszkę Ścigaj,
Zbigniewa Chmielowca, Krzysztofa Cieciórę, Annę Dąbrowską-Banaszek, Elżbietę
Dudę, Pawła Jabłońskiego, Fryderyka Kapinosa, Marię Koc, Annę Kwiecień,
Marzenę Machałek, Mateusza Morawieckiego, Monikę Pawłowską, Grzegorza
Pudę, Ryszarda Terleckiego, Wojciecha Zubowskiego w sprawie opodatkowania
podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz
uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej, informuję, co następuje.
Sprawa dotycząca opodatkowania środków finansowych otrzymywanych z tytułu
pomocy w zakresie zakwaterowania i wyżywienia udzielanej uchodźcom z Ukrainy
zapewnianej przez przedsiębiorców i przez obywateli jest znana Ministerstwu
Finansów i na bieżąco analizowana.
Środki te były wypłacane na podstawie przepisów ustawy o pomocy obywatelom
Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa1. Ustawa ta
przewidywała różne rodzaje takich świadczeń finansowych, przyznawanych na
podstawie różnych przepisów tej ustawy i na różnych warunkach.
Z ogólnych zasad systemu podatku od towarów i usług2 wynika, że opodatkowaniu
tym podatkiem podlegają co do zasady czynności odpłatne, co oznacza konieczność
wystąpienia zależności pomiędzy wykonanymi czynnościami a otrzymanym
1 Dz. U. z 2025 r. poz. 337, ze zm. − dalej: ustawa o pomocy
2 dalej: VAT
-- 1 of 8 --
2/8
w zamian wynagrodzeniem3. W przypadku gdy korelacja pomiędzy wykonanymi
czynnościami a otrzymanym finansowaniem nie występuje, dana czynność nie
podlega opodatkowaniu VAT.
Co istotne, opodatkowanie VAT danej czynności determinuje odpłatność
(wystąpienie wynagrodzenia), a nie osiągnięcie zysku. Generowanie marży czy zysku
nie jest wymagane do powstania obowiązku podatkowego w podatku VAT.
Dodatkowo, aby czynność odpłatna podlegała opodatkowaniu, musi zostać
wykonana przez podatnika działającego w tym charakterze (tj. w ramach
prowadzonej przez niego działalności gospodarczej4).
Ocena każdej czynności pod kątem uznania jej za odpłatną, czyli podlegającą
opodatkowaniu VAT, powinna być dokonywana indywidualnie, na podstawie
całokształtu towarzyszących jej okoliczności faktycznych i prawnych.
Przykładowo można wskazać, że w przypadku czynności wykonywanych na
podstawie umów zawieranych przez przedsiębiorców z jednostkami samorządu
terytorialnego5 zlecającymi zapewnienie zakwaterowania dla obywateli Ukrainy za
określonym wynagrodzeniem, czynności takie należy uznać co do zasady za
opodatkowane VAT. Takie przypadki regulował art. 12 ustawy o pomocy.
Traktowanie na gruncie VAT różnych form finansowania wypłacanego na podstawie
ustawy o pomocy, w tym w zakresie uznania otrzymanych środków finansowych za
wynagrodzenie za zlecone i wykonane czynności, powinno być zatem oceniane na
podstawie analizy całokształtu warunków i zasad ich udzielania.
Należy też wskazać, że w przypadku wątpliwości co do stosowania przepisów prawa
podatkowego, podatnicy mają możliwość wystąpienia do Dyrektora Krajowej
Informacji Skarbowej6 o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa
podatkowego, w tym również w sprawach dotyczących opodatkowania świadczeń
wykonywanych na rzecz uchodźców z Ukrainy w ramach umów zawieranych
z jednostkami samorządu terytorialnego.
Zasady dotyczące wydawania interpretacji indywidualnych zostały uregulowane
w art. 14b–14s Ordynacji podatkowej7. Interpretacje takie dają podatnikom
pewność co do prawidłowości sposobu rozliczenia ww. transakcji oraz ochronę
prawną, o której mowa w art. 14k−14m Ordynacji podatkowej.
Natomiast w przypadku powstania wątpliwości dotyczących wysokości stawki
podatku VAT przedsiębiorcy mogą również zwrócić się do Dyrektora KIS
z wnioskiem o wydanie wiążącej informacji stawkowej (WIS)8. WIS nie tylko
wskazuje podatnikowi właściwą dla danego towaru albo usługi stawkę podatku
3 art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r.
poz. 775, ze zm.) – dalej: ustawa o VAT
4 art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT
5 dalej: JST
6 dalej: KIS
7 ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, ze zm.)
8 art. 42a–42i ustawy o VAT
-- 2 of 8 --
3/8
VAT, ale również zapewnia odpowiednią ochronę, gwarantując tym samym
bezpieczeństwo podatkowe transakcji.
Nie są prowadzone prace związane z wypracowaniem mechanizmu rekompensaty
kosztów poniesionych przez przedsiębiorców, którzy udzielili pomocy humanitarnej
uchodźcom z Ukrainy i prowadzą obecnie spory z organami podatkowymi dotyczące
obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług (VAT) od środków otrzymanych od
wojewodów na pokrycie kosztów udzielonej pomocy.
Podkreślić należy, że w związku ze ścisłą harmonizacją podatku VAT w Unii
Europejskiej, państwa członkowskie mają ograniczoną swobodę wprowadzania
rozwiązań w zakresie tego podatku – nie ma możliwości wprowadzenia regulacji,
które nie wpisują się w ramy nakreślone przepisami unijnymi, w tym przede
wszystkim dyrektywą VAT9, jak również orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości
Unii Europejskiej10.
Powyższe dotyczy m.in. przedmiotowego i podmiotowego zakresu stosowania
zwolnień od podatku, czy też stosowania obniżonych stawek podatku. Państwa
członkowskie UE są bezwzględnie związane unijnym katalogiem preferencji.
Nie jest zatem możliwe wprowadzenie ogólnych preferencji w zakresie obniżonych
stawek VAT, czy też zwolnień od VAT, których nie przewidują przepisy unijne. Mając
powyższe na uwadze nie jest rozważane wprowadzenie odrębnych, szczególnych
regulacji w zakresie opodatkowania pomocy humanitarnej, gdyż z obecnych
przepisów o podatku od towarów i usług można określić podatkowo-prawną
sytuację podatników VAT, którzy udzielają w różnych formach pomocy
humanitarnej.
Wskazane na wstępie polskie przepisy w zakresie VAT pozostają w zgodzie
z przepisami unijnymi. Odnośnie natomiast do ich wykładni w kontekście omawianej
problematyki wskazać należy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego11 we Wrocławiu z 27.05.2026 r., sygn. I SA/Wr 1/26, którym
skierowano do sądu unijnego pytania prejudycjalne w sprawie opodatkowania
podatkiem VAT świadczeń za zakwaterowanie i wyżywienie uchodźców z Ukrainy
wypłacanych przez wojewodę. Orzeczenie, które zostanie w tej sprawie wydane,
może wskazać kierunek interpretacyjny przepisów w zakresie VAT w odniesieniu do
przedstawionego zagadnienia. Do czasu wydania orzeczenia przez sąd unijny
sprawy toczące się przed krajowymi sądami administracyjnymi, których przedmiot
jest objęty pytaniem prejudycjalnym, są co do zasady przez sądy zawieszane.
Jednocześnie, mając na uwadze fakt skierowania pytania prejudycjalnego w sprawie
przedmiotowego zagadnienia, należy zauważyć, że w sytuacji ewentualnego
wydania interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych, które następnie
okazałyby się sprzeczne z orzeczeniem TSUE lub orzeczeniami polskich sądów
administracyjnych, mogłaby zaistnieć konieczność ich zmiany w trybie art. 14da
Ordynacji podatkowej – z uwzględnieniem ich stanowiska zawartego w tym
9 dyrektywa 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od
wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, ze zm.)
10 dalej: TSUE
11 dalej: WSA
-- 3 of 8 --
4/8
orzecznictwie. Powyższy argument przemawia za powstrzymaniem się od wydania
interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych do czasu zajęcia stanowiska przez
TSUE.
Resort finansów stoi na stanowisku, że polskie przepisy dotyczące podatku VAT,
mające zastosowanie w zakresie świadczenia omawianych usług, są zgodne
z przepisami dyrektywy VAT. Pismo, które będzie kierowane w ramach
postępowania przed TSUE, zostanie przygotowane we współpracy z Ministerstwem
Spraw Zagranicznych.
Ministerstwo Finansów na bieżąco analizuje sprawy dot. opodatkowania świadczeń
realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy. Z danych
liczbowych przekazanych przez izby administracji skarbowej12 wynika, że w okresie
od 12.03.2022 r. do 31.08.2026 r. − w odniesieniu do opodatkowania podatkiem
VAT otrzymanego świadczenia pieniężnego za usługi zakwaterowania i wyżywienia
uchodźców z Ukrainy wypłacanego na podstawie umów zawartych z JST
i wojewodami − prowadzone są postępowania, które na dzień 31.08.2026 r. nie
zostały zakończone, wobec 4 podatników. Jednocześnie wobec 14 podatników
zostały wydane 23 decyzje na łączną kwotę uszczupleń 4.428.911 zł.
Jednocześnie we wskazanym wyżej okresie wydano 9 decyzji organu I instancji
w zakresie ustalenia dodatkowego zobowiązania w podatku VAT na łączną kwotę
209.652 zł.
Wskazać należy, że procedura prowadzenia postępowania podatkowego, jak
również zasady wydawania i kontroli rozstrzygnięć organów podatkowych, zostały
szczegółowo uregulowane w przepisach. Przepisy te określają zarówno uprawnienia
i obowiązki organów podatkowych, jak i środki ochrony prawnej przysługujące
podatnikom w toku postępowania.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o KAS13 nadzór nad działalnością
dyrektorów izb administracji skarbowej, jak też naczelników urzędów skarbowych,
sprawuje Szef KAS, jednak należy podkreślić, że sprawowanie ogólnego nadzoru
w sprawach podatkowych odnosi się do zapewnienia jednolitego stosowania prawa
podatkowego przez organy podatkowe.
Sprawowanie nadzoru nie oznacza zatem bieżącej kontroli prawidłowości
poszczególnych czynności podejmowanych przez organy podatkowe prowadzące
postępowania, a tym bardziej wykluczone jest wywieranie jakiegokolwiek wpływu
na rodzaj i kierunek rozstrzygnięcia w konkretnej, indywidualnej sprawie podatnika.
Organy podatkowe rozstrzygają sprawy samodzielnie na podstawie zebranego
w postępowaniu podatkowym materiału dowodowego.
12 dalej: IAS
13 ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, ze
zm.)
-- 4 of 8 --
5/8
W ramach uprawnień nadzorczych Szef KAS nie ma kompetencji do merytorycznego
ingerowania w przebieg postępowań podatkowych prowadzonych
w indywidualnych sprawach podatników. Takie działanie stanowiłoby ingerencję
w indywidualne sprawy podatkowe, których rozstrzygnięcie zastrzeżone jest do
wyłącznej kompetencji podległych organów. Naruszałoby to zasadę
dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 127 Ordynacji podatkowej.
Podatnik, który nie zgadza się z rozstrzygnięciem wydanym przez organ podatkowy,
ma do dyspozycji szereg instrumentów umożliwiających jego weryfikację.
W zależności od charakteru rozstrzygnięcia może on skorzystać w szczególności
z prawa do wniesienia środka zaskarżenia i poddania sprawy kontroli organu
podatkowego II instancji.
Po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji podatnik może również skorzystać
z sądowej kontroli rozstrzygnięć organu podatkowego, wnosząc skargę do WSA,
a następnie – w przewidzianych prawem przypadkach – skargę kasacyjną do
Naczelnego Sądu Administracyjnego. System prawa przewiduje ponadto określone
tryby nadzwyczajne służące wzruszeniu prawomocnych rozstrzygnięć, jeżeli
zachodzą przesłanki określone w przepisach.
Powyższy system środków zaskarżenia i kontroli rozstrzygnięć ma na celu
zapewnienie podatnikowi realnej ochrony jego praw i interesów oraz
zagwarantowanie, że prawidłowość działania organów podatkowych może zostać
zweryfikowana zarówno w administracyjnym toku instancji, jak i przez niezależny
sąd administracyjny.
W tym kontekście należy podkreślić, że – podobnie jak Szef KAS – również Minister
Finansów nie może ingerować w indywidualne postępowanie podatkowe
prowadzone przez właściwy organ ani zastępować tego organu w podejmowaniu
rozstrzygnięć w konkretnej sprawie. Wynika to z ustawowego podziału kompetencji
pomiędzy poszczególne organy administracji oraz z zasady działania organów
w granicach i na podstawie prawa. Prowadzenie postępowania podatkowego oraz
rozstrzyganie indywidualnej sprawy podatnika należy do właściwego organu
podatkowego, natomiast kontrola prawidłowości jego rozstrzygnięcia odbywa się
w ramach przewidzianych prawem środków zaskarżenia oraz kontroli sądowej.
Z tych względów ewentualne zastrzeżenia dotyczące prawidłowości prowadzonego
postępowania lub wydanego w jego toku rozstrzygnięcia powinny być
przedstawiane w ramach właściwych środków procesowych przewidzianych
w przepisach prawa. To właśnie te instrumenty stanowią ustawowo określony
mechanizm weryfikacji działań organów podatkowych i zapewniają podatnikowi
możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw.
Podatnicy – jak wskazano powyżej – w przypadku wątpliwości co do stosowania
przepisów w sprawach dotyczących opodatkowania świadczeń wykonywanych na
rzecz uchodźców z Ukrainy, mieli i mają możliwość wystąpienia do Dyrektora KIS
o wydanie interpretacji indywidualnej – i z tej możliwości korzystali.
Z analizy interpretacji indywidualnych w zakresie VAT wydanych przez Dyrektora
KIS wynika, że jednolicie wskazywały one na opodatkowanie dotacji udzielanych na
podstawie art. 12 ustawy o pomocy środków finansowych otrzymywanych z tytułu
pomocy w zakresie zakwaterowania i wyżywienia udzielanej uchodźcom z Ukrainy,
-- 5 of 8 --
6/8
z zastrzeżeniem, że każdy przypadek jest indywidualny i rozpatrywany był
z uwzględnieniem opisanego zagadnienia.
Odnosząc się do kwestii zaufania obywateli i przedsiębiorców do apeli państwa
o solidarność i udzielanie pomocy w sytuacjach kryzysowych, należy wskazać, że
podstawową gwarancją bezpieczeństwa prawnego podatników jest działanie
organów administracji publicznej na podstawie i w granicach obowiązujących
przepisów prawa.
W zakresie spraw podatkowych organy podatkowe są zobowiązane do prowadzenia
postępowań zgodnie z określonymi w Ordynacji podatkowej zasadami
postępowania organów podatkowych. Natomiast zasady opodatkowania określają
przepisy prawa materialnego odnoszące się do poszczególnych podatków.
Jednocześnie w zakresie działań przedsiębiorców w sytuacjach kryzysowych, należy
wyraźnie rozróżnić trzy kwestie: udzielanie pomocy, zasady jej finansowania oraz
skutki podatkowe tych świadczeń. Sam fakt, że określone działania były
podejmowane w związku z tego typu sytuacją lub apelem o pomoc nie może
prowadzić do pominięcia obowiązujących regulacji podatkowych.
Organy podatkowe, prowadząc postępowania, są związane przepisami prawa i nie
mogą kształtować sytuacji prawnej podatnika w sposób dowolny, niezależnie od
tego, czy jego działania były podejmowane w okresie nadzwyczajnych zdarzeń
społecznych lub gospodarczych. Jednocześnie należy zauważyć, że w przypadku
czynności wykonywanych na podstawie umów zawieranych przez przedsiębiorców
z JST lub wojewodami zlecającymi zapewnienie zakwaterowania dla obywateli
Ukrainy za określonym wynagrodzeniem na podstawie art. 12 ustawy o pomocy,
organy od samego początku zajmowały stanowisko, zgodnie z którym te transakcje
były opodatkowane podatkiem VAT.
Skierowanie przez sąd administracyjny pytania prejudycjalnego do TSUE nie
stanowi podstawy prawnej do wstrzymania albo zawieszenia postępowania
egzekucyjnego z urzędu. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji14 nie przyznaje Ministrowi Finansów czy Szefowi KAS
uprawnień w zakresie wstrzymania czynności egzekucyjnych lub postępowania
egzekucyjnego.
Zgodnie z treścią art. 23 § 6 u.p.e.a. organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie
uzasadnionych przypadkach, wstrzymać z urzędu, na czas określony, czynności
egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ.
Wstrzymanie z urzędu postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych
jest zatem uprawnieniem organu nadzoru, tj. wyłączną kompetencją dyrektorów izb
administracji skarbowej i może zostać zastosowane wyłącznie z urzędu. Tylko
analiza jednostkowej sprawy w kontekście istnienia przesłanki „szczególnie
uzasadnionego przypadku” pozwala na ocenę zasadności wstrzymania czynności
egzekucyjnej lub postępowania egzekucyjnego.
Natomiast przepis art. 56 u.p.e.a. reguluje instytucję zawieszenia postępowania
egzekucyjnego. Przepis ten wskazuje przesłanki, których wystąpienie powoduje
14 Dz. U. z 2026 r. poz. 268, ze zm. – dalej: u.p.e.a
-- 6 of 8 --
7/8
zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości lub w części, nie pozostawiając
organowi żadnej dowolności w tym zakresie. Zawieszenie postępowania
egzekucyjnego nie zależy zatem od uznania organu egzekucyjnego, lecz od ustalenia,
czy wystąpiła obligatoryjna przyczyna zawieszenia postępowania egzekucyjnego
przewidziana przez ustawodawcę w art. 56 u.p.e.a. Jeżeli zatem zachodzi
którakolwiek ze wskazanych w powołanym przepisie przesłanek, to organ
egzekucyjny ma obowiązek zawieszenia postępowania. Z drugiej zaś strony,
w przypadku niewystąpienia żadnej z przyczyn zawieszenia postępowania
egzekucyjnego wymienionych w ww. przepisie, organ egzekucyjny nie może
zawiesić postępowania.
Ponadto, zobowiązany ze względu na swój ważny interes, może wnioskować do
organu egzekucyjnego o zwolnienie z egzekucji w całości lub części na czas
oznaczony lub nieoznaczony określonych składników majątku (art. 13 § 1 u.p.e.a.).
Instytucja zwolnienia z egzekucji służy eliminowaniu sytuacji zmierzających do
wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości i pozwala na zmniejszenie
uciążliwości egzekucji.
Jednocześnie wskazać należy, że wierzyciel jest zobowiązany do podejmowania
działań służących dochodzeniu należności. Zgodnie z art. 6 § 1 u.p.e.a., w przypadku
uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć
czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Oznacza to, że co
do zasady wierzyciel jest prawnie zobowiązany do podejmowania działań
prowadzących do wyegzekwowania należności publicznoprawnych i nie może
zaniechać ich dochodzenia wyłącznie z przyczyn pozaprawnych.
Zgodnie z przepisami u.p.e.a. w razie uchylania się zobowiązanego od zapłaty
zaległości, wierzyciel ma obowiązek podjąć czynności zmierzające do zastosowania
środków egzekucyjnych. Organ egzekucyjny zobowiązany jest natomiast do
prowadzenia postępowania do czasu wyegzekwowania należności objętych
tytułami wykonawczymi lub wycofania ich przez wierzyciela.
Odnosząc się do możliwości odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę
w sprawach dotyczących świadczeń realizowanych w związku z kryzysem
humanitarnym należy zauważyć, że zasady naliczania odsetek za zwłokę od
zaległości podatkowych regulują przepisy Ordynacji podatkowej.
Odsetki za zwłokę są następstwem powstania zaległości podatkowej. Powstają
w przypadku nieuiszczenia przez podatnika lub inny podmiot zobowiązany do
zapłaty należności publicznoprawnej podatku w ustawowo określonym terminie
płatności. Należy przy tym wskazać, że odsetki nie stanowią samodzielnego
i niezależnego od zaległości podatkowej świadczenia. Mają one charakter
akcesoryjny względem należności głównej, którą stanowi zaległość podatkowa.
Oznacza to, że ich powstanie pozostaje bezpośrednio związane z istnieniem
zaległości podatkowej.
Obowiązek naliczenia odsetek za zwłokę wynika wprost z przepisów prawa i jest
niezależny zarówno od okoliczności, w jakich powstała zaległość podatkowa, jak i od
woli podatnika czy organu podatkowego.
Jednocześnie należy zauważyć, że przepisy Ordynacji podatkowej (w szczególności
instytucja ulg w spłacie zobowiązań podatkowych przewidziana w art. 67a tej
ustawy) oraz przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
-- 7 of 8 --
8/8
przewidują mechanizmy służące ograniczeniu negatywnych skutków egzekucji
w indywidualnych przypadkach, jeżeli przemawiają za tym okoliczności konkretnej
sprawy. Każda sprawa podlega jednak indywidualnej ocenie właściwego organu.
Obowiązujące regulacje prawne zapewniają ochronę interesów osób prowadzących
działalność gospodarczą znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Podatnicy,
którzy mają trudności ze spłatą zobowiązań podatkowych, w przypadkach
uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym mogą
ubiegać się o ulgi w spłacie tych zobowiązań, przewidziane w dziale III rozdział 7a
Ordynacji podatkowej, tj. mogą zwrócić się z wnioskiem o udzielenie indywidualnej
ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego w postaci:
1) odroczenia terminu płatności podatku lub rozłożenia zapłaty podatku na
raty;
2) odroczenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz
z odsetkami;
3) umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę
lub opłaty prolongacyjnej (art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej).
Ulgi te mogą być udzielane podatnikom prowadzącym działalność gospodarczą,
jeżeli:
nie stanowią pomocy publicznej,
stanowią pomoc de minimis – w zakresie i na zasadach określonych
w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących
pomocy w ramach zasady de minimis,
stanowią pomoc publiczną udzieloną na cele enumeratywnie wymienione
w art. 67b § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Marcin Łoboda
Sekretarz Stanu Szef Krajowej Administracji Skarbowej
w Ministerstwie Finansów
-- 8 of 8 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/8
Warszawa, 28 września 2026 roku
Sprawa: odp. na interpelację poselską w sprawie
pomocy obywatelom Ukrainy
Znak sprawy: DOP6.054.13.2026.CNME
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczpospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 19606 z 08.09.2026 r.
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 19606 złożoną przez posłów: Agnieszkę Ścigaj,
Zbigniewa Chmielowca, Krzysztofa Cieciórę, Annę Dąbrowską-Banaszek, Elżbietę
Dudę, Pawła Jabłońskiego, Fryderyka Kapinosa, Marię Koc, Annę Kwiecień,
Marzenę Machałek, Mateusza Morawieckiego, Monikę Pawłowską, Grzegorza
Pudę, Ryszarda Terleckiego, Wojciecha Zubowskiego w sprawie opodatkowania
podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz
uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej, informuję, co następuje.
Sprawa dotycząca opodatkowania środków finansowych otrzymywanych z tytułu
pomocy w zakresie zakwaterowania i wyżywienia udzielanej uchodźcom z Ukrainy
zapewnianej przez przedsiębiorców i przez obywateli jest znana Ministerstwu
Finansów i na bieżąco analizowana.
Środki te były wypłacane na podstawie przepisów ustawy o pomocy obywatelom
Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa1. Ustawa ta
przewidywała różne rodzaje takich świadczeń finansowych, przyznawanych na
podstawie różnych przepisów tej ustawy i na różnych warunkach.
Z ogólnych zasad systemu podatku od towarów i usług2 wynika, że opodatkowaniu
tym podatkiem podlegają co do zasady czynności odpłatne, co oznacza konieczność
wystąpienia zależności pomiędzy wykonanymi czynnościami a otrzymanym
1 Dz. U. z 2025 r. poz. 337, ze zm. − dalej: ustawa o pomocy
2 dalej: VAT
-- 1 of 8 --
2/8
w zamian wynagrodzeniem3. W przypadku gdy korelacja pomiędzy wykonanymi
czynnościami a otrzymanym finansowaniem nie występuje, dana czynność nie
podlega opodatkowaniu VAT.
Co istotne, opodatkowanie VAT danej czynności determinuje odpłatność
(wystąpienie wynagrodzenia), a nie osiągnięcie zysku. Generowanie marży czy zysku
nie jest wymagane do powstania obowiązku podatkowego w podatku VAT.
Dodatkowo, aby czynność odpłatna podlegała opodatkowaniu, musi zostać
wykonana przez podatnika działającego w tym charakterze (tj. w ramach
prowadzonej przez niego działalności gospodarczej4).
Ocena każdej czynności pod kątem uznania jej za odpłatną, czyli podlegającą
opodatkowaniu VAT, powinna być dokonywana indywidualnie, na podstawie
całokształtu towarzyszących jej okoliczności faktycznych i prawnych.
Przykładowo można wskazać, że w przypadku czynności wykonywanych na
podstawie umów zawieranych przez przedsiębiorców z jednostkami samorządu
terytorialnego5 zlecającymi zapewnienie zakwaterowania dla obywateli Ukrainy za
określonym wynagrodzeniem, czynności takie należy uznać co do zasady za
opodatkowane VAT. Takie przypadki regulował art. 12 ustawy o pomocy.
Traktowanie na gruncie VAT różnych form finansowania wypłacanego na podstawie
ustawy o pomocy, w tym w zakresie uznania otrzymanych środków finansowych za
wynagrodzenie za zlecone i wykonane czynności, powinno być zatem oceniane na
podstawie analizy całokształtu warunków i zasad ich udzielania.
Należy też wskazać, że w przypadku wątpliwości co do stosowania przepisów prawa
podatkowego, podatnicy mają możliwość wystąpienia do Dyrektora Krajowej
Informacji Skarbowej6 o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa
podatkowego, w tym również w sprawach dotyczących opodatkowania świadczeń
wykonywanych na rzecz uchodźców z Ukrainy w ramach umów zawieranych
z jednostkami samorządu terytorialnego.
Zasady dotyczące wydawania interpretacji indywidualnych zostały uregulowane
w art. 14b–14s Ordynacji podatkowej7. Interpretacje takie dają podatnikom
pewność co do prawidłowości sposobu rozliczenia ww. transakcji oraz ochronę
prawną, o której mowa w art. 14k−14m Ordynacji podatkowej.
Natomiast w przypadku powstania wątpliwości dotyczących wysokości stawki
podatku VAT przedsiębiorcy mogą również zwrócić się do Dyrektora KIS
z wnioskiem o wydanie wiążącej informacji stawkowej (WIS)8. WIS nie tylko
wskazuje podatnikowi właściwą dla danego towaru albo usługi stawkę podatku
3 art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r.
poz. 775, ze zm.) – dalej: ustawa o VAT
4 art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT
5 dalej: JST
6 dalej: KIS
7 ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, ze zm.)
8 art. 42a–42i ustawy o VAT
-- 2 of 8 --
3/8
VAT, ale również zapewnia odpowiednią ochronę, gwarantując tym samym
bezpieczeństwo podatkowe transakcji.
Nie są prowadzone prace związane z wypracowaniem mechanizmu rekompensaty
kosztów poniesionych przez przedsiębiorców, którzy udzielili pomocy humanitarnej
uchodźcom z Ukrainy i prowadzą obecnie spory z organami podatkowymi dotyczące
obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług (VAT) od środków otrzymanych od
wojewodów na pokrycie kosztów udzielonej pomocy.
Podkreślić należy, że w związku ze ścisłą harmonizacją podatku VAT w Unii
Europejskiej, państwa członkowskie mają ograniczoną swobodę wprowadzania
rozwiązań w zakresie tego podatku – nie ma możliwości wprowadzenia regulacji,
które nie wpisują się w ramy nakreślone przepisami unijnymi, w tym przede
wszystkim dyrektywą VAT9, jak również orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości
Unii Europejskiej10.
Powyższe dotyczy m.in. przedmiotowego i podmiotowego zakresu stosowania
zwolnień od podatku, czy też stosowania obniżonych stawek podatku. Państwa
członkowskie UE są bezwzględnie związane unijnym katalogiem preferencji.
Nie jest zatem możliwe wprowadzenie ogólnych preferencji w zakresie obniżonych
stawek VAT, czy też zwolnień od VAT, których nie przewidują przepisy unijne. Mając
powyższe na uwadze nie jest rozważane wprowadzenie odrębnych, szczególnych
regulacji w zakresie opodatkowania pomocy humanitarnej, gdyż z obecnych
przepisów o podatku od towarów i usług można określić podatkowo-prawną
sytuację podatników VAT, którzy udzielają w różnych formach pomocy
humanitarnej.
Wskazane na wstępie polskie przepisy w zakresie VAT pozostają w zgodzie
z przepisami unijnymi. Odnośnie natomiast do ich wykładni w kontekście omawianej
problematyki wskazać należy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego11 we Wrocławiu z 27.05.2026 r., sygn. I SA/Wr 1/26, którym
skierowano do sądu unijnego pytania prejudycjalne w sprawie opodatkowania
podatkiem VAT świadczeń za zakwaterowanie i wyżywienie uchodźców z Ukrainy
wypłacanych przez wojewodę. Orzeczenie, które zostanie w tej sprawie wydane,
może wskazać kierunek interpretacyjny przepisów w zakresie VAT w odniesieniu do
przedstawionego zagadnienia. Do czasu wydania orzeczenia przez sąd unijny
sprawy toczące się przed krajowymi sądami administracyjnymi, których przedmiot
jest objęty pytaniem prejudycjalnym, są co do zasady przez sądy zawieszane.
Jednocześnie, mając na uwadze fakt skierowania pytania prejudycjalnego w sprawie
przedmiotowego zagadnienia, należy zauważyć, że w sytuacji ewentualnego
wydania interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych, które następnie
okazałyby się sprzeczne z orzeczeniem TSUE lub orzeczeniami polskich sądów
administracyjnych, mogłaby zaistnieć konieczność ich zmiany w trybie art. 14da
Ordynacji podatkowej – z uwzględnieniem ich stanowiska zawartego w tym
9 dyrektywa 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od
wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, ze zm.)
10 dalej: TSUE
11 dalej: WSA
-- 3 of 8 --
4/8
orzecznictwie. Powyższy argument przemawia za powstrzymaniem się od wydania
interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych do czasu zajęcia stanowiska przez
TSUE.
Resort finansów stoi na stanowisku, że polskie przepisy dotyczące podatku VAT,
mające zastosowanie w zakresie świadczenia omawianych usług, są zgodne
z przepisami dyrektywy VAT. Pismo, które będzie kierowane w ramach
postępowania przed TSUE, zostanie przygotowane we współpracy z Ministerstwem
Spraw Zagranicznych.
Ministerstwo Finansów na bieżąco analizuje sprawy dot. opodatkowania świadczeń
realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy. Z danych
liczbowych przekazanych przez izby administracji skarbowej12 wynika, że w okresie
od 12.03.2022 r. do 31.08.2026 r. − w odniesieniu do opodatkowania podatkiem
VAT otrzymanego świadczenia pieniężnego za usługi zakwaterowania i wyżywienia
uchodźców z Ukrainy wypłacanego na podstawie umów zawartych z JST
i wojewodami − prowadzone są postępowania, które na dzień 31.08.2026 r. nie
zostały zakończone, wobec 4 podatników. Jednocześnie wobec 14 podatników
zostały wydane 23 decyzje na łączną kwotę uszczupleń 4.428.911 zł.
Jednocześnie we wskazanym wyżej okresie wydano 9 decyzji organu I instancji
w zakresie ustalenia dodatkowego zobowiązania w podatku VAT na łączną kwotę
209.652 zł.
Wskazać należy, że procedura prowadzenia postępowania podatkowego, jak
również zasady wydawania i kontroli rozstrzygnięć organów podatkowych, zostały
szczegółowo uregulowane w przepisach. Przepisy te określają zarówno uprawnienia
i obowiązki organów podatkowych, jak i środki ochrony prawnej przysługujące
podatnikom w toku postępowania.
Na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 1 ustawy o KAS13 nadzór nad działalnością
dyrektorów izb administracji skarbowej, jak też naczelników urzędów skarbowych,
sprawuje Szef KAS, jednak należy podkreślić, że sprawowanie ogólnego nadzoru
w sprawach podatkowych odnosi się do zapewnienia jednolitego stosowania prawa
podatkowego przez organy podatkowe.
Sprawowanie nadzoru nie oznacza zatem bieżącej kontroli prawidłowości
poszczególnych czynności podejmowanych przez organy podatkowe prowadzące
postępowania, a tym bardziej wykluczone jest wywieranie jakiegokolwiek wpływu
na rodzaj i kierunek rozstrzygnięcia w konkretnej, indywidualnej sprawie podatnika.
Organy podatkowe rozstrzygają sprawy samodzielnie na podstawie zebranego
w postępowaniu podatkowym materiału dowodowego.
12 dalej: IAS
13 ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, ze
zm.)
-- 4 of 8 --
5/8
W ramach uprawnień nadzorczych Szef KAS nie ma kompetencji do merytorycznego
ingerowania w przebieg postępowań podatkowych prowadzonych
w indywidualnych sprawach podatników. Takie działanie stanowiłoby ingerencję
w indywidualne sprawy podatkowe, których rozstrzygnięcie zastrzeżone jest do
wyłącznej kompetencji podległych organów. Naruszałoby to zasadę
dwuinstancyjności postępowania wyrażoną w art. 127 Ordynacji podatkowej.
Podatnik, który nie zgadza się z rozstrzygnięciem wydanym przez organ podatkowy,
ma do dyspozycji szereg instrumentów umożliwiających jego weryfikację.
W zależności od charakteru rozstrzygnięcia może on skorzystać w szczególności
z prawa do wniesienia środka zaskarżenia i poddania sprawy kontroli organu
podatkowego II instancji.
Po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji podatnik może również skorzystać
z sądowej kontroli rozstrzygnięć organu podatkowego, wnosząc skargę do WSA,
a następnie – w przewidzianych prawem przypadkach – skargę kasacyjną do
Naczelnego Sądu Administracyjnego. System prawa przewiduje ponadto określone
tryby nadzwyczajne służące wzruszeniu prawomocnych rozstrzygnięć, jeżeli
zachodzą przesłanki określone w przepisach.
Powyższy system środków zaskarżenia i kontroli rozstrzygnięć ma na celu
zapewnienie podatnikowi realnej ochrony jego praw i interesów oraz
zagwarantowanie, że prawidłowość działania organów podatkowych może zostać
zweryfikowana zarówno w administracyjnym toku instancji, jak i przez niezależny
sąd administracyjny.
W tym kontekście należy podkreślić, że – podobnie jak Szef KAS – również Minister
Finansów nie może ingerować w indywidualne postępowanie podatkowe
prowadzone przez właściwy organ ani zastępować tego organu w podejmowaniu
rozstrzygnięć w konkretnej sprawie. Wynika to z ustawowego podziału kompetencji
pomiędzy poszczególne organy administracji oraz z zasady działania organów
w granicach i na podstawie prawa. Prowadzenie postępowania podatkowego oraz
rozstrzyganie indywidualnej sprawy podatnika należy do właściwego organu
podatkowego, natomiast kontrola prawidłowości jego rozstrzygnięcia odbywa się
w ramach przewidzianych prawem środków zaskarżenia oraz kontroli sądowej.
Z tych względów ewentualne zastrzeżenia dotyczące prawidłowości prowadzonego
postępowania lub wydanego w jego toku rozstrzygnięcia powinny być
przedstawiane w ramach właściwych środków procesowych przewidzianych
w przepisach prawa. To właśnie te instrumenty stanowią ustawowo określony
mechanizm weryfikacji działań organów podatkowych i zapewniają podatnikowi
możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw.
Podatnicy – jak wskazano powyżej – w przypadku wątpliwości co do stosowania
przepisów w sprawach dotyczących opodatkowania świadczeń wykonywanych na
rzecz uchodźców z Ukrainy, mieli i mają możliwość wystąpienia do Dyrektora KIS
o wydanie interpretacji indywidualnej – i z tej możliwości korzystali.
Z analizy interpretacji indywidualnych w zakresie VAT wydanych przez Dyrektora
KIS wynika, że jednolicie wskazywały one na opodatkowanie dotacji udzielanych na
podstawie art. 12 ustawy o pomocy środków finansowych otrzymywanych z tytułu
pomocy w zakresie zakwaterowania i wyżywienia udzielanej uchodźcom z Ukrainy,
-- 5 of 8 --
6/8
z zastrzeżeniem, że każdy przypadek jest indywidualny i rozpatrywany był
z uwzględnieniem opisanego zagadnienia.
Odnosząc się do kwestii zaufania obywateli i przedsiębiorców do apeli państwa
o solidarność i udzielanie pomocy w sytuacjach kryzysowych, należy wskazać, że
podstawową gwarancją bezpieczeństwa prawnego podatników jest działanie
organów administracji publicznej na podstawie i w granicach obowiązujących
przepisów prawa.
W zakresie spraw podatkowych organy podatkowe są zobowiązane do prowadzenia
postępowań zgodnie z określonymi w Ordynacji podatkowej zasadami
postępowania organów podatkowych. Natomiast zasady opodatkowania określają
przepisy prawa materialnego odnoszące się do poszczególnych podatków.
Jednocześnie w zakresie działań przedsiębiorców w sytuacjach kryzysowych, należy
wyraźnie rozróżnić trzy kwestie: udzielanie pomocy, zasady jej finansowania oraz
skutki podatkowe tych świadczeń. Sam fakt, że określone działania były
podejmowane w związku z tego typu sytuacją lub apelem o pomoc nie może
prowadzić do pominięcia obowiązujących regulacji podatkowych.
Organy podatkowe, prowadząc postępowania, są związane przepisami prawa i nie
mogą kształtować sytuacji prawnej podatnika w sposób dowolny, niezależnie od
tego, czy jego działania były podejmowane w okresie nadzwyczajnych zdarzeń
społecznych lub gospodarczych. Jednocześnie należy zauważyć, że w przypadku
czynności wykonywanych na podstawie umów zawieranych przez przedsiębiorców
z JST lub wojewodami zlecającymi zapewnienie zakwaterowania dla obywateli
Ukrainy za określonym wynagrodzeniem na podstawie art. 12 ustawy o pomocy,
organy od samego początku zajmowały stanowisko, zgodnie z którym te transakcje
były opodatkowane podatkiem VAT.
Skierowanie przez sąd administracyjny pytania prejudycjalnego do TSUE nie
stanowi podstawy prawnej do wstrzymania albo zawieszenia postępowania
egzekucyjnego z urzędu. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji14 nie przyznaje Ministrowi Finansów czy Szefowi KAS
uprawnień w zakresie wstrzymania czynności egzekucyjnych lub postępowania
egzekucyjnego.
Zgodnie z treścią art. 23 § 6 u.p.e.a. organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie
uzasadnionych przypadkach, wstrzymać z urzędu, na czas określony, czynności
egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ.
Wstrzymanie z urzędu postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych
jest zatem uprawnieniem organu nadzoru, tj. wyłączną kompetencją dyrektorów izb
administracji skarbowej i może zostać zastosowane wyłącznie z urzędu. Tylko
analiza jednostkowej sprawy w kontekście istnienia przesłanki „szczególnie
uzasadnionego przypadku” pozwala na ocenę zasadności wstrzymania czynności
egzekucyjnej lub postępowania egzekucyjnego.
Natomiast przepis art. 56 u.p.e.a. reguluje instytucję zawieszenia postępowania
egzekucyjnego. Przepis ten wskazuje przesłanki, których wystąpienie powoduje
14 Dz. U. z 2026 r. poz. 268, ze zm. – dalej: u.p.e.a
-- 6 of 8 --
7/8
zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości lub w części, nie pozostawiając
organowi żadnej dowolności w tym zakresie. Zawieszenie postępowania
egzekucyjnego nie zależy zatem od uznania organu egzekucyjnego, lecz od ustalenia,
czy wystąpiła obligatoryjna przyczyna zawieszenia postępowania egzekucyjnego
przewidziana przez ustawodawcę w art. 56 u.p.e.a. Jeżeli zatem zachodzi
którakolwiek ze wskazanych w powołanym przepisie przesłanek, to organ
egzekucyjny ma obowiązek zawieszenia postępowania. Z drugiej zaś strony,
w przypadku niewystąpienia żadnej z przyczyn zawieszenia postępowania
egzekucyjnego wymienionych w ww. przepisie, organ egzekucyjny nie może
zawiesić postępowania.
Ponadto, zobowiązany ze względu na swój ważny interes, może wnioskować do
organu egzekucyjnego o zwolnienie z egzekucji w całości lub części na czas
oznaczony lub nieoznaczony określonych składników majątku (art. 13 § 1 u.p.e.a.).
Instytucja zwolnienia z egzekucji służy eliminowaniu sytuacji zmierzających do
wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości i pozwala na zmniejszenie
uciążliwości egzekucji.
Jednocześnie wskazać należy, że wierzyciel jest zobowiązany do podejmowania
działań służących dochodzeniu należności. Zgodnie z art. 6 § 1 u.p.e.a., w przypadku
uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, wierzyciel powinien podjąć
czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Oznacza to, że co
do zasady wierzyciel jest prawnie zobowiązany do podejmowania działań
prowadzących do wyegzekwowania należności publicznoprawnych i nie może
zaniechać ich dochodzenia wyłącznie z przyczyn pozaprawnych.
Zgodnie z przepisami u.p.e.a. w razie uchylania się zobowiązanego od zapłaty
zaległości, wierzyciel ma obowiązek podjąć czynności zmierzające do zastosowania
środków egzekucyjnych. Organ egzekucyjny zobowiązany jest natomiast do
prowadzenia postępowania do czasu wyegzekwowania należności objętych
tytułami wykonawczymi lub wycofania ich przez wierzyciela.
Odnosząc się do możliwości odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę
w sprawach dotyczących świadczeń realizowanych w związku z kryzysem
humanitarnym należy zauważyć, że zasady naliczania odsetek za zwłokę od
zaległości podatkowych regulują przepisy Ordynacji podatkowej.
Odsetki za zwłokę są następstwem powstania zaległości podatkowej. Powstają
w przypadku nieuiszczenia przez podatnika lub inny podmiot zobowiązany do
zapłaty należności publicznoprawnej podatku w ustawowo określonym terminie
płatności. Należy przy tym wskazać, że odsetki nie stanowią samodzielnego
i niezależnego od zaległości podatkowej świadczenia. Mają one charakter
akcesoryjny względem należności głównej, którą stanowi zaległość podatkowa.
Oznacza to, że ich powstanie pozostaje bezpośrednio związane z istnieniem
zaległości podatkowej.
Obowiązek naliczenia odsetek za zwłokę wynika wprost z przepisów prawa i jest
niezależny zarówno od okoliczności, w jakich powstała zaległość podatkowa, jak i od
woli podatnika czy organu podatkowego.
Jednocześnie należy zauważyć, że przepisy Ordynacji podatkowej (w szczególności
instytucja ulg w spłacie zobowiązań podatkowych przewidziana w art. 67a tej
ustawy) oraz przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
-- 7 of 8 --
8/8
przewidują mechanizmy służące ograniczeniu negatywnych skutków egzekucji
w indywidualnych przypadkach, jeżeli przemawiają za tym okoliczności konkretnej
sprawy. Każda sprawa podlega jednak indywidualnej ocenie właściwego organu.
Obowiązujące regulacje prawne zapewniają ochronę interesów osób prowadzących
działalność gospodarczą znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Podatnicy,
którzy mają trudności ze spłatą zobowiązań podatkowych, w przypadkach
uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym mogą
ubiegać się o ulgi w spłacie tych zobowiązań, przewidziane w dziale III rozdział 7a
Ordynacji podatkowej, tj. mogą zwrócić się z wnioskiem o udzielenie indywidualnej
ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego w postaci:
1) odroczenia terminu płatności podatku lub rozłożenia zapłaty podatku na
raty;
2) odroczenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz
z odsetkami;
3) umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę
lub opłaty prolongacyjnej (art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej).
Ulgi te mogą być udzielane podatnikom prowadzącym działalność gospodarczą,
jeżeli:
nie stanowią pomocy publicznej,
stanowią pomoc de minimis – w zakresie i na zasadach określonych
w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących
pomocy w ramach zasady de minimis,
stanowią pomoc publiczną udzieloną na cele enumeratywnie wymienione
w art. 67b § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Marcin Łoboda
Sekretarz Stanu Szef Krajowej Administracji Skarbowej
w Ministerstwie Finansów
-- 8 of 8 --