Interpelacja w sprawie ochrony franczyzobiorców, dostępu do dokumentacji oraz aktualnego stanu prac nad ustawowym uregulowaniem umowy franczyzy
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 19542
do ministra sprawiedliwości
w sprawie ochrony franczyzobiorców, dostępu do dokumentacji oraz aktualnego stanu prac nad ustawowym uregulowaniem umowy franczyzy
Zgłaszający: Daria Gosek-Popiołek
Data wpływu: 31-08-2026
Szanowny Panie Ministrze,
do mojego biura poselskiego wpływają sygnały od przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w różnych systemach franczyzowych funkcjonujących na rynku polskim.
Z przekazywanych informacji wynika, że część przedsiębiorców zgłasza trudności związane z uzyskaniem pełnego dostępu do dokumentacji stanowiącej podstawę wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami umowy franczyzy. Problemy te mają dotyczyć w szczególności rozliczeń handlowych, korekt, rozliczeń magazynowych, inwentaryzacji oraz innych danych mających wpływ na sytuację majątkową przedsiębiorcy.
Według zgłaszanych relacji, w przypadku powstania sporu cywilnoprawnego część dokumentacji niezbędnej do wykazania zasadności roszczeń lub obrony przed roszczeniami pozostaje niekiedy wyłącznie w dyspozycji drugiej strony stosunku prawnego.
Jednocześnie należy zauważyć, że Ministerstwo Sprawiedliwości prowadziło prace nad ustawowym uregulowaniem umowy franczyzy, a Rada Ministrów przyjęła projekt przewidujący wprowadzenie umowy franczyzy do Kodeksu cywilnego jako umowy nazwanej oraz szereg rozwiązań mających zwiększyć przejrzystość relacji pomiędzy stronami i wzmocnić ochronę franczyzobiorców.
Przedmiotem niniejszej interpelacji nie jest ocena działalności jakiegokolwiek konkretnego przedsiębiorcy ani organizatora sieci franczyzowej. Celem jest uzyskanie informacji dotyczących funkcjonowania obowiązujących regulacji prawnych oraz dalszych działań państwa w zakresie ochrony przedsiębiorców funkcjonujących w modelu franczyzowym.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jaki jest obecny status prac legislacyjnych dotyczących ustawowego uregulowania umowy franczyzy oraz projektu przyjętego przez Radę Ministrów w 2023 r.?
Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi obecnie analizy dotyczące sytuacji prawnej mikroprzedsiębiorców i małych przedsiębiorców funkcjonujących w systemach franczyzowych?
Czy obowiązujące przepisy Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu postępowania cywilnego zapewniają przedsiębiorcy skuteczne instrumenty uzyskania dokumentów pozostających w posiadaniu drugiej strony stosunku prawnego?
Jakie środki prawne przysługują przedsiębiorcy dochodzącemu roszczeń lub broniącemu się przed roszczeniami w sytuacji, gdy dokumentacja niezbędna do wykazania określonych okoliczności pozostaje w wyłącznej dyspozycji kontrahenta?
Czy ministerstwo dostrzega potrzebę wzmocnienia ustawowych gwarancji dostępu przedsiębiorcy do dokumentacji stanowiącej podstawę wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami umowy franczyzy?
Czy analizowano możliwość wprowadzenia rozwiązań procesowych ułatwiających pozyskiwanie dowodów pozostających w wyłącznym posiadaniu jednej ze stron stosunku gospodarczego, w szczególności w sporach pomiędzy mikroprzedsiębiorcą a dużym podmiotem gospodarczym?
Czy do Ministerstwa Sprawiedliwości wpłynęły w ostatnich latach sygnały, postulaty lub skargi dotyczące problemów występujących w relacjach franczyzowych, w szczególności dotyczących przejrzystości rozliczeń, dostępu do dokumentacji lub dochodzenia roszczeń?
Czy ministerstwo analizowało potrzebę ustanowienia minimalnych standardów informacyjnych i dokumentacyjnych obowiązujących w relacjach franczyzowych?
Czy planowane są dalsze działania legislacyjne zmierzające do zwiększenia transparentności relacji pomiędzy franczyzodawcą a franczyzobiorcą oraz ograniczenia asymetrii informacyjnej pomiędzy stronami?
Czy ministerstwo rozważa przeprowadzenie kompleksowej analizy funkcjonowania rynku franczyzowego pod kątem ochrony słabszej strony stosunku gospodarczego?
Mając na uwadze znaczenie rynku franczyzowego dla polskiej gospodarki oraz liczbę przedsiębiorców prowadzących działalność w tym modelu, zwracam się z prośbą o przedstawienie stanowiska Ministerstwa Sprawiedliwości oraz informacji o planowanych działaniach legislacyjnych i organizacyjnych w przedmiotowym zakresie.
Z wyrazami szacunku
Daria Gosek-Popiołek
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (23)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
23954 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.469.2026
Warszawa, 19 października 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 19542 Pani Poseł Darii Gosek-Popiołek w sprawie ochrony
franczyzobiorców, dostępu do dokumentacji oraz aktualnego stanu prac nad ustawowym
uregulowaniem umowy franczyzy, uprzejmie przedstawiam stanowisko Ministra
Sprawiedliwości.
Ad 1, 6, 8-10
Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, w którym podjęto próbę uregulowania
umowy franczyzy oraz wprowadzenia do polskiego porządku prawnego instytucji ochrony
franczyzobiorcy, był dwukrotnie wpisany do Wykazu prac legislacyjnych i programowych
Rady Ministrów. Pierwotnie, pod nr UD506 został uzgodniony międzyresortowo oraz
skierowany do opiniowania i konsultacji. Następnie pod nr UD16 został skierowany 1
grudnia 2023 r. do rozpatrzenia przez Radę Ministrów. Dnia 8 grudnia 2023 r. projekt
ustawy został przyjęty przez Radę Ministrów, a 11 grudnia 2023 r. został wniesiony do
Sejmu RP i skierowany do zaopiniowania przez Biuro Legislacyjne. 24 stycznia 2024 r. Rada
Ministrów zdecydowała o wycofaniu projektu z prac parlamentarnych. Powodem
wycofania projektu UD16 były planowane prace Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego,
-- 1 of 13 --
2
obejmujące również systematykę umów uregulowanych w ustawie z dnia 23 kwietnia
1964 r. – Kodeks cywilny (dalej: k.c.).
Wobec powyższego oraz określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 kwietnia
2002 r. w sprawie utworzenia, organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Prawa
Cywilnego zadań Komisji, do których należy m.in. przygotowywanie założeń i ogólnych
kierunków zmian w prawie cywilnym i prawie gospodarczym prywatnym oraz
opracowywanie projektów aktów normatywnych o podstawowym znaczeniu dla systemu
prawa cywilnego, należało przekazać projekt ustawy UD16 wraz z uzasadnieniem Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego do ewentualnego wykorzystania w pracach
obejmujących systematykę umów uregulowanych w k.c.
W ramach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego działającej przy Ministrze
Sprawiedliwości został powołany Zespół problemowy do spraw ochrony słabszej strony
umowy w stosunkach prawnych pomiędzy przedsiębiorcami (B2B). Efekty jego prac
powinny być znane wkrótce.
Niezależnie od powyższego, w związku z dezyderatem nr 1 Komisji Polityki Społecznej i
Rodziny Sejmu RP uchwalonym na posiedzeniu 9 czerwca 2026 r., 8 lipca 2026 r. odbyło
się międzyresortowe spotkanie robocze z przedstawicielami Ministerstwa
Sprawiedliwości, Ministerstwa Rozwoju i Technologii, Ministerstwa Finansów oraz
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w związku z potrzebą dokonania oceny
zasadności rozpoczęcia prac zmierzających do uregulowania umowy franczyzy, która
dotychczas funkcjonuje w prawie polskim jako umowa nienazwana, oraz wprowadzenia
do polskiego porządku prawnego instytucji ochrony franczyzobiorcy.
Obecnie w Ministerstwie Sprawiedliwości toczą się dodatkowe analizy w tym
przedmiocie, które pozwoliłyby na ocenę konieczności ewentualnej interwencji
legislacyjnej.
-- 2 of 13 --
3
Ad 2
Jak wskazano wyżej, 9 czerwca 2026 r. Komisja Sejmowa Polityki Społecznej uchwaliła
dezyderat nr 1 w sprawie kompleksowego uregulowania umowy franczyzy w Polsce, który
został skierowany do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, a następne przekazany do
Ministerstwa Sprawiedliwości. Zawiera on obszerny, interdyscyplinarny materiał
zgromadzony podczas pracy Podkomisji stałej do spraw rynku pracy Komisji, obejmujący
kilkadziesiąt opinii i stanowisk w sprawie ustawowego uregulowania funkcjonowania
rynku franczyzy w Polsce. Zgromadzona dokumentacja obejmuje zarówno stanowiska
uczestników rynku franczyzy (franczyzobiorców i franczyzodawców), opinie sporządzone
przez Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS) Kancelarii Sejmu, jak i zewnętrzne
opracowania przedstawicieli środowiska akademickiego oraz eksperckiego.
W związku z powyższym trwają analizy powyższego materiału, które będą determinowały,
czy podjęte zostaną kroki legislacyjne, ewentualnie czy jest konieczność jakieś dodatkowej
analizy np. w zakresie sytuacji prawnej mikroprzedsiębiorców i małych przedsiębiorców
funkcjonujących w systemach franczyzowych.
Ad 3
Przepisy Kodeksu cywilnego nie ustanawiają ogólnego uprawnienia strony stosunku
prawnego do żądania od drugiej strony wydania lub udostępnienia dokumentów
pozostających w jej posiadaniu.
Franczyza jako metoda dystrybucji towarów i usług, oparta jest na stosunkach między
profesjonalnymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Cechami konstytutywnymi umowy
franczyzy są charakterystyczne dla tego stosunku prawnego świadczenia stron, w
szczególności świadczenie franczyzodawcy polegające na udzieleniu franczyzobiorcy m.in.
zezwolenia na korzystanie z jego nazwy, firmy, godła, symboli, znaków towarowych,
patentów, know-how, koncepcji i technik prowadzenia działalności gospodarczej,
połączone ze zobowiązaniem się do udzielenia franczyzobiorcy pomocy, w zamian za
świadczenie franczyzobiorcy polegające na zobowiązaniu się do prowadzenia własnej
-- 3 of 13 --
4
działalności gospodarczej zgodnie ze wskazówkami franczyzodawcy oraz zapłaty
należnych mu opłat.
Umowa franczyzy stanowi umowę nienazwaną (nieuregulowaną w przepisach k.c. jako
odrębny typ umowy), a możliwość jej zawierania wynika z zasady swobody umów. Istotą
obecnego braku regulacji w zakresie umowy franczyzy jest możliwość elastycznego
kształtowania treści stosunku prawnego łączącego franczyzodawcę i franczyzobiorcę.
Zgodnie z art. 3531 k.c., wyznaczającym granice swobody umów, strony zawierające
umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel
nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia
społecznego. Konsekwencje przekroczenia tych granic należy oceniać w szczególności z
uwzględnieniem art. 58 k.c., określającego przesłanki i skutki nieważności czynności
prawnej.
Do przypadku wyzysku odnosi się natomiast art. 388 k.c. Przepis ten może znaleźć
zastosowanie w razie rażącej dysproporcji wartości świadczeń stron, jeżeli jednocześnie
zachodzą pozostałe przesłanki jego zastosowania.
Należy pamiętać, że w przypadku, gdy dokumenty należą do strony, która się domaga ich
wydania albo zostały dla niej wytworzone można także skorzystać z powództwa
windykacyjnego, którego podstawę prawną stanowić będzie art. 222 § 1 k.c., zgodnie
którym, właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz
została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela
uprawnienie do władania rzeczą.
Jednocześnie należy pamiętać, że zgodnie z zasadami procesu cywilnego ciężar
gromadzenia materiału procesowego spoczywa co do zasady na stronach. W kontekście
reguł dowodzenia istotne znaczenie ma art. 6 k.c., zgodnie z którym ciężar udowodnienia
faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Jak trafnie wskazał
-- 4 of 13 --
5
Sąd Najwyższy w wyroku z dn. 7 listopada 2007 r.1, przepis art. 6 k.c. formułuje
materialnoprawną podstawę rozkładu ciężaru dowodowego, gdyż określa na kim
spoczywa „ciężar” udowodnienia faktu. Ów ciężar zaś rozumieć należy z jednej strony jako
obarczenie strony procesu obowiązkiem przekonania Sądu dowodami o słuszności swoich
twierdzeń, a z drugiej konsekwencjami poniechania realizacji tego obowiązku lub jego
nieskuteczności.
Jak zauważa Sąd Najwyższy w wyroku z 13 października 2004 r.2, w doktrynie przyjmuje
się następujące reguły odnoszące się do rozkładu ciężaru dowodu:
a) faktów, z których wywodzone jest dochodzone roszczenie (tworzących prawo
podmiotowe) powinien w zasadzie dowieść powód; dowodzi on również fakty
uzasadniające jego odpowiedź na zarzuty pozwanego; pozwany dowodzi fakty
uzasadniające jego zarzuty przeciwko roszczeniu powoda;
b) faktów tamujących oraz niweczących powinien dowieść przeciwnik tej strony, która
występuje z roszczeniem, czyli z zasady – pozwany.
Regułę wynikającą z art. 6 k.c. uzupełniają przepisy o charakterze procesowym,
określające m.in. zasady przeprowadzania dowodów oraz obowiązki związane z
przedstawianiem dokumentów w postępowaniu cywilnym.
Natomiast w zakresie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania
cywilnego (dalej: k.p.c.), przepisy zawierają regulacje umożliwiające pozyskanie
dokumentów znajdujących się w posiadaniu drugiej strony stosunku prawnego.
Podstawowym instrumentem w tym zakresie jest art. 248 § 1 k.p.c., zgodnie z którym
każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i miejscu
dokument znajdujący się w jego posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla
rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument zawiera informacje niejawne. Przepis ten
umożliwia zatem przedsiębiorcy wystąpienie z wnioskiem o zobowiązanie strony umowy,
a w określonych przypadkach również osoby trzeciej, do przedstawienia konkretnego
1 Wyrok SN z 7.11.2007r.,sygn. II CSK 293/07,Legalis nr 162518.
2 Wyrok SN z 13.10.2004r., III CK 41/04, Legalis nr 82829.
-- 5 of 13 --
6
dokumentu. ,,Z art. 248 wynika obowiązek przedstawienia istniejącego, konkretnego
dokumentu, a nie wytworzenia nowego. Dokument musi sam w sobie stanowić dowód
faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustawodawca nie ogranicza zakresu
dokumentów podlegających obowiązkowi przedstawienia, więc art. 248 § 1 k.p.c.
obejmuje wszystkie rodzaje dokumentów (urzędowe i prywatne), bez względu na ich stan
fizyczny oraz rodzaj nośnika’’3 .
Skuteczne skorzystanie z tego instrumentu wymaga jednak odpowiedniego
skonkretyzowania żądania. Nie jest co do zasady wystarczające żądanie przedstawienia
ogólnie określonej całej dokumentacji dotyczącej współpracy. Strona powinna wskazać
dokument lub kategorię dokumentów w sposób pozwalający na ich identyfikację oraz
określić okoliczność, której wykazaniu dokument ma służyć. „Żądanie przedstawienia
dokumentu jest wnioskiem dowodowym, który powinien określać fakt mający zostać
udowodniony przy pomocy określonego dokumentu. Żądanie zobowiązania osoby trzeciej
do przekazania dokumentów może być skuteczne tylko wtedy, gdy wnioskujący sam nie
jest w stanie złożyć tych dowodów.”4
Bezwzględną przyczyną zwalniającą od spełnienia obowiązku przedstawienia dokumentu
jest to, że dokument zawiera informację niejawną podlegającą ochronie vide art. 1 i 5
ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. Jeżeli z twierdzeń stron
bądź z innych okoliczności sprawy wynika, że dokument zawiera taką informację, sąd nie
powinien wydawać zarządzenia o obowiązku jego przedstawienia. Zgodnie z art. 248 § 2
k.p.c., od powyższego obowiązku może uchylić się ten, kto co do okoliczności objętych
treścią dokumentu mógłby jako świadek odmówić zeznania albo kto posiada dokument w
imieniu osoby trzeciej, która mogłaby z takich samych przyczyn sprzeciwić się
przedstawieniu dokumentu. Jednakże i wówczas nie można odmówić przedstawienia
dokumentu, gdy jego posiadacz lub osoba trzecia obowiązani są do tego względem
3 A. Turczyn [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–505(39). Tom
I, red. O. M. Piaskowska, Gdańsk 2026, art. 248.
4 A. Turczyn [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–505(39). Tom
I, red. O. M. Piaskowska, Gdańsk 2026, art. 248.oraz wyrok SA w Białymstoku z 21.03.2019 r., I ACa
28/19, LEX nr 2669451.
-- 6 of 13 --
7
chociażby jednej ze stron albo gdy dokument wystawiony jest w interesie strony, która
żąda przeprowadzenia dowodu. Strona nie może ponadto odmówić przedstawienia
dokumentu, jeżeli szkoda, na którą byłaby przez to narażona, polega na przegraniu
procesu.
Istotne znaczenie w przypadku odmowy przedstawienia dokumentu ma art. 233 § 2 k.p.c.
Zgodnie z tym przepisem sąd ocenia, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia
dowodu lub przeszkodom stawianym przez stronę w jego przeprowadzeniu wbrew
postanowieniu sądu. Sąd ocenia taką odmowę według tych samych zasad, zgodnie z
którymi sąd dokonuje oceny dowodów. Przepis ten nie ustanawia wprawdzie
bezpośredniego środka przymusu prowadzącego do fizycznego uzyskania dokumentu od
strony, jednak odmowa wykonania zarządzenia sądu może wywoływać określone
konsekwencje w sferze oceny materiału dowodowego. W zależności od okoliczności
sprawy może to prowadzić do przyjęcia przez sąd określonych twierdzeń strony
przeciwnej za udowodnione, jeżeli odmowa przedstawienia dokumentu uniemożliwia
weryfikację tych twierdzeń na podstawie całego materiału zgromadzonego w sprawie.
Przeszkody w przeprowadzeniu dowodu stwarzane przez stronę zobowiązaną do
przedsięwzięcia czynności niezbędnych do przeprowadzenia tego dowodu mogą być
podstawą, opartego na domniemaniu faktycznym, ustalenia sądu zgodnego z
twierdzeniami strony przeciwnej5. Oceniając, jakie skutki nadać odmowie przedstawienia
dowodu, sąd powinien uwzględnić przyczyny takiego postępowania strony, w tym
szczególną uciążliwość związaną z przeprowadzeniem dowodu6.
Stosownie do art. 251 k.p.c., za nieuzasadnioną odmowę przedstawienia dokumentu
przez osobę trzecią sąd, po wysłuchaniu jej oraz stron co do zasadności odmowy, skaże
osobę trzecią na grzywnę. ,,Grzywnę wymierza się w wysokości podanej w art. 163 § 1
k.p.c. Na postanowienie nakładające grzywnę przysługuje zażalenie (por. art. 3942 § 11 pkt
5 Por. wyrok SN z 9.01.2001 r., II CKN 1140/00, OSNC 2001/10, poz. 152.
6 Wyrok SN z 31.03.1971r., I CR 621/70, OSNCP 1972/2, poz. 25.
-- 7 of 13 --
8
5). W razie odmowy przedstawienia dokumentu nie jest możliwe ani ponowienie grzywny
(gdy po jej nałożeniu osoba trzecia nadal odmawia przedstawienia dokumentu), ani
stosowanie wobec tej osoby przymusu osobistego, ani też przymusowe odebranie
dokumentu (por. S. Włodyka, Zagadnienia dowodowe w nowym Kodeksie postępowania
cywilnego, NP 1966/1). Artykuł 251 jednak nie wyłącza możliwości wytoczenia powództwa
o wydanie dokumentu.’’7
W określonych przypadkach zastosowanie może znaleźć również art. 249 k.p.c., dotyczący
przedstawienia ksiąg i dokumentów przedsiębiorstwa. Na podstawie ww. przepisu, jeżeli
jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd może zarządzić przedstawienie ksiąg i
dokumentów przedsiębiorstwa, przy czym sposób ich badania może zostać dostosowany
do charakteru dokumentacji i okoliczności sprawy. Przedstawienie ksiąg i dokumentów
przedsiębiorstwa sądowi następuje bez względu na to, czy strona powołuje dowód z ksiąg
własnych, ksiąg przeciwnika czy też osoby trzeciej. Instrument ten może mieć znaczenie
w szczególności w sporach dotyczących rozliczeń finansowych pomiędzy
przedsiębiorcami.
Ponadto należy wskazać na przepisy dotyczące wyjawienia lub wydania środka
dowodowego, uregulowane w sprawach z zakresu własności intelektualnej w art. 479106 i
nast. k.p.c. Zgodnie z art. 479106 k.p.c., w sprawie o naruszenie prawa własności
intelektualnej powód, który uprawdopodobnił roszczenie, może żądać, aby pozwany
wyjawił lub wydał środek dowodowy, którym dysponuje, w szczególności dokumenty
bankowe, finansowe lub handlowe, służące ujawnieniu i udowodnieniu faktów. W myśl
natomiast art. 479109 § 2 k.p.c. postanowienie nakazujące wyjawienie lub wydanie środka
dowodowego podlega wykonaniu z chwilą jego wydania. Przepis art. 743 stosuje się
odpowiednio. Nakaz wyjawienia lub wydania środka dowodowego powinien zostać
wykonany przez samego pozwanego. Nakaz ten może być realizowany także przymusowo
albo przez komornika (np. w sytuacji żądania wydania rzeczy lub dokumentu) albo na
7 T. Ereciński [w:] Postępowanie dowodowe. Komentarz do art. 227-315 k.p.c., red. M. Dziurda,
Warszawa 2024, art. 251.
-- 8 of 13 --
9
drodze sądowej (zgodnie z przepisami o egzekucji świadczeń niepieniężnych, np. w
sytuacji żądania dostępu do bazy danych).
Art. 479109 § 3 z kolei wprowadza instrumenty mające przeciwdziałać czynnościom
pozwanego, który bądź uchyla się od wykonania postanowienia sądu w przedmiocie
wyjawienia lub wydania środka dowodowego, bądź niszczy środki dowodowe w celu
udaremnienia ich wyjawienia lub wydania. ,,Sąd w takim przypadku może uznać za
ustalone fakty, które mają zostać stwierdzone za pomocą tego środka, chyba że pozwany,
który uchyla się od wykonania postanowienia nakazującego wyjawienie lub wydanie
środka dowodowego lub dopuszcza się zniszczenia takiego środka, wykaże co innego.
Dochodzi zatem do przerzucenia ciężaru dowodu. Dodatkowo sąd może obciążyć
pozwanego obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania, w całości lub części, niezależnie
od wyniku sprawy (sankcja finansowa).”8
Ad 4
Wskazać należy, że podstawowym instrumentem jest ww. art. 248 k.p.c. Przedsiębiorca
może wystąpić o zobowiązanie drugiej strony zawartej umowy do przedstawienia
określonego dokumentu, wskazując jednocześnie jego znaczenie dla rozstrzygnięcia
sprawy.
Konsekwencją prawną wobec sytuacji niedostarczenia dowodu do sądu przez powoda czy
pozwanego, czy też wobec wszelkich przeszkód stawianych przez stronę podczas
przeprowadzania postępowania dowodowego, jest ocena takich zachowań przez sąd na
podstawie zasady swobodnej oceny, czyli według doświadczenia życiowego sądu oraz
reguł logiki. Sąd ma ocenić, jakie znaczenie nadać zachowaniu strony polegającym na
niedostarczeniu dowodu do sądu, czy też innym przeszkodom stawianym przez stronę
podczas przeprowadzania dowodów. Sąd może przyjąć twierdzenia strony za
udowodnione, mimo że nie przeprowadzono dowodów, które miały wykazać, że
twierdzenia tej strony są prawdziwe. Jednakże nieprzeprowadzenie tych dowodów
8 M. Orecki [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–505(39), red.
T. Wiśniewski, Warszawa 2021, art. 479(109).
-- 9 of 13 --
10
wynikało z faktu, że dowody nie zostały dostarczone do sądu przez przeciwnika
procesowego, który był w ich posiadaniu.
Zwrócić uwagę należy także na ustawę z dnia 21 kwietnia 2017 r. o roszczeniach o
naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji (dalej: u.r.n.s.)
implementującej dyrektywę 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r. (dyrektywa
odszkodowawcza)9.
Stosowanie do treści art. 27 cyt. Ustawy ,,jeżeli strona uchyla się od wykonania
prawomocnego postanowienia nakazującego wyjawienie środka dowodowego lub
dopuszcza się zniszczenia takiego środka w celu udaremnienia jego wyjawienia, sąd może:
1) uznać za ustalone fakty, które mają zostać stwierdzone przy pomocy tego środka, chyba
że strona, która uchyla się od wykonania prawomocnego postanowienia nakazującego
wyjawienie środka dowodowego lub dopuszcza się zniszczenia takiego środka, wykaże co
innego;
2) obciążyć tę stronę obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania, w całości lub części,
niezależnie od wyniku sprawy.”
Treść art. 27 u.r.n.s. w dużej mierze odpowiada art. 8 ust. 2 dyrektywy odszkodowawczej,
zgodnie z którym państwa członkowskie powinny przyjąć rozwiązania pozwalające na
skuteczne egzekwowanie obowiązków nakładanych na podmioty zobowiązane do
wyjawienia dowodów. Pośród możliwych rozwiązań art. 8 ust. 2 dyrektywy
odszkodowawczej wymienia: 1) możliwość przyjęcia za udowodnione twierdzeń strony
przeciwnej, np. przyjęcia za udowodnioną określonej istotnej kwestii lub oddalenia w
całości lub części roszczeń i zarzutów strony pozwanej oraz 2) możliwość zasądzenia
zwrotu kosztów. Treść art. 27 u.r.n.s., stanowi właśnie implementację art. 8 ust. 2
dyrektywy odszkodowawczej.
9 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie
niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia
prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej, objęte przepisami prawa krajowego
(Dz.U.UE.L.2014.349.1.),
-- 10 of 13 --
11
Sankcja, o której mowa w art. 27 pkt 1 u.r.n.s., polega na możliwości zastosowania przez
sąd domniemania. ,,Konstrukcyjnie jest ono zbliżone do domniemania prawnego, o którym
mowa w art. 234 k.p.c. Wysnucie wniosków o faktach, które mają zostać stwierdzone przy
pomocy niewyjawionego środka dowodowego, nie następuje bowiem na podstawie
swobodnej oceny dowodów przeprowadzonej przez sąd (tak jak ma to miejsce w
przypadku domniemania faktycznego), ale jest rezultatem decyzji ustawodawcy.
Podstawą do zastosowania powyższego domniemania jest: 1) prawomocne
postanowienie sądu nakazujące wyjawienie środków dowodowych oraz 2) brak spełnienia
przez podmiot wskazany w tym postanowieniu ciążącego na nim obowiązku.”10
Należy bowiem pamiętać, że przedsiębiorca w zakresie zasady wolności gospodarczej jest
zobowiązany do przestrzegania także przepisów zapewniających ochronę obrotu
gospodarczego, czyli m.in. regulacji zawartych w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o
ochronie konkurencji i konsumentów, a także ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o
zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (dalej u.z.n.k.). Treści 15 u.z.n.k. jest niewątpliwie
jednym z przepisów, którego celem jest zapewnienie prowadzenia działalności
gospodarczej na równych prawach poprzez zapewnienie przedsiębiorcom równego
dostępu do rynku. „Dostęp do rynku” należy rozumieć przy tym szeroko i trafny jest
pogląd, wedle którego utrudnianie dostępu do rynku w praktyce pokrywa się zatem ze
zwrotem „utrudnianie prowadzenia działalności gospodarczej”11. Czyn niedozwolony w
postaci utrudniania dostępu do rynku może stanowić każde z działań określonych w art.
15 ust. 1- 5 u.z.n.k. prowadzące do utrudniania prowadzenia działalności gospodarczej i
ewentualne działania polegające utrudnianiu w dostępie do informacji można poddawać
oceniać także na gruncie tych przepisów.
Ad 5
K.p.c. zawiera regulacje przewidujące obowiązek przedstawienia dokumentu
pozostającego w posiadaniu drugiej strony stosunku prawnego, również w relacjach
10 M. Gac [w:] Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji.
Komentarz, red. A. Piszcz, A. Stawicki, D. Wolski, Warszawa 2018, art. 27.
11 T. Skoczny [w:] Szwaja, Komentarz 2006, s. 562; zob. również wyrok SA w Warszawie z 10.01.2019
r., VII AGa 679/18, LEX nr 2737887). J. Dominowska (Pobieranie..., s. 51–61)
-- 11 of 13 --
12
pomiędzy mikro przedsiębiorcą, a dużym podmiotem gospodarczym. Przywoływany
powyżej art. 248 k.p.c. swoją treścią obejmuje ciężar procesowy przedstawienia
dokumentu i stanowi instrument służący przeprowadzeniu konkretnego dowodu w
ramach toczącego się postępowania. Na jego podstawie sąd wzywa stronę procesu bądź
osobę trzecią (każdą osobę, czyli każdą osobę fizyczną, prawną lub jednostkę
organizacyjną) do dostarczenia dokumentu do sądu celem przeprowadzenia
postępowania dowodowego z tego dowodu. Powód jest uprawniony do tego, aby już w
pozwie wnioskować o to, aby sąd wezwał pozwanego bądź osobę trzecią do dostarczenia
dowodu na rozprawę.
Ponadto w sprawach dotyczących przedsiębiorstwa handlowego lub przemysłowego
powinno ono przedstawić sądowi księgi i dokumenty przedsiębiorstwa, gdy jedna ze stron
powołała się na takie księgi czy dokumenty (art. 249 k.p.c.). Księgi i dokumenty
przedsiębiorstwa stanowią dokumenty, których całościowa analiza może mieć istotne
znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak wskazano wyżej przedstawienie ksiąg i
dokumentów przedsiębiorstwa sądowi następuje bez względu na to, czy strona powołuje
dowód z ksiąg własnych, ksiąg przeciwnika czy też osoby trzeciej. Przepis ten odnosi się
do wszelkich przedsiębiorców (podmiotów prowadzących działalność gospodarczą).
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości, nie zachodzi
konieczność dokonywania zmian przepisów k.p.c. w przedmiotowym zakresie.
Ad 7
Tak. Do Prezesa Rady Ministrów, jak i do Ministra Sprawiedliwości, są kierowane
wystąpienia, apele itp. od pojedynczych osób czy stowarzyszeń i organizacji zrzeszających
franczyzobiorców, centrale związków zawodowych, a także od innych podmiotów, np.
Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
-- 12 of 13 --
13
/podpisano elektronicznie/
-- 13 of 13 --