Interpelacja nr 1949
Interpelacja w sprawie zmian systemowych w zakresie funkcjonowania domów pomocy społecznej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Podatki i Finanse (40%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zmian systemowych w zakresie funkcjonowania domów pomocy społecznej
Interpelacja nr 1949
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zmian systemowych w zakresie funkcjonowania domów pomocy społecznej
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 07-03-2024
Szanowna Pani Minister!
Osoby zarządzające domami pomocy społecznej borykają się z wieloma problemami. Na jednym ze spotkań przedstawiono mi postulaty, których realizacja przyczyniłaby się do sprawniejszego funkcjonowania DPS-ów. Jak mi wskazano, aby móc myśleć o przyszłości i działaniu tych jednostek na wyższym poziomie, zmiany są niewątpliwie potrzebne.
Przede wszystkim DPS-y zmagają się dziś z wakatami na stanowiskach: pielęgniarki, opiekuna medycznego, opiekuna i fizjoterapeuty, które często są wynikiem rezygnacji z pracy na rzecz placówek ochrony zdrowia. Aby poradzić sobie z tym problemem, proponuje się: finansowanie etatów pielęgniarskich w DPS-ach przez Ministerstwo Zdrowia lub wprowadzenie nowej usługi – produktu finansowanego przez NFZ na rzecz wyłącznie mieszkańców DPS-ów; zmianę tabel wynagradzania dla opiekunów i fizjoterapeutów pracujących w DPS-ach na porównywalne do tabel wynagradzania w placówkach służby zdrowia; wprowadzenie wyższych dodatków za pracę w godzinach nocnych (jak w ZOL-ach i szpitalach); wprowadzenie dodatków za pracę w dni świąteczne.
Kolejną kwestią jest nieobłożenie miejsc w DPS-ach, ponieważ brakuje środków finansowych w budżetach gmin na umieszczenie w nich osób, stąd wstrzymuje się je bądź celowo przedłuża procedury administracyjne. Długotrwałe nieobłożenie miejsc skutkuje deficytami w budżetach jednostek, przy jednakowych drastycznie rosnących kosztach stałych. Rozwiązaniem mogłoby być powołanie dwóch odrębnych organów – kierującego do DPS-ów oraz zobowiązanego do odpłatności. Potrzebne byłyby też zmiany prawne w zakresie odpłatności za pobyt w DPS-ach.
Następnym problemem jest obniżenie standardów warunków bytowych w DPS-ach z uwagi na brak źródeł finansowania remontów, zadań inwestycyjnych czy doposażenia, dlatego postuluje się stworzenie celowych programów wyłącznie dla DPS-ów na zadania inwestycyjne, remontowe i doposażenie. Proponuje się także odblokowanie możliwości pozyskiwania przez DPS-y środków unijnych na cele infrastrukturalne.
Dodatkowe sygnalizowane przez środowisko domów pomocy społecznej zagadnienia dotyczą m.in.:
1) zrównania kosztów utrzymania mieszkańców umieszczonych przed i po 2004 r.;
2) umożliwienia pozyskiwania dodatkowych środków na cele działalności statutowej poprzez przywrócenie możliwości osiągania dochodów własnych;
3) umożliwienia swobodnego dysponowania wolnymi miejscami statutowymi w ramach posiadanych miejsc pod opiekę krótkoterminową bez zmiany decyzji wojewody w zakresie liczby miejsc całodobowych;
4) wprowadzenia podopiecznych DPS do grona beneficjentów świadczenia wspierającego;
5) uznania i uregulowania prawnego kwestii nieprzestrzegania regulaminu DPS w zakresie bezpieczeństwa, zakłócania porządku i miru domowego przez podopiecznego, będącego podstawą do stwierdzenia marnotrawienia przyznanego świadczenia, a w konsekwencji powodem do uchylenia decyzji kierującej i umieszczającej;
6) wprowadzenia możliwości ponoszenia dobrowolnej pełnej odpłatności za pobyt (bez postępowania alimentacyjnego).
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jak Pani Minister ustosunkuje się do każdego ze wskazanych wyżej problemów, które odczuwają osoby prowadzące domy pomocy społecznej i ich mieszkańcy?
Czy ministerstwo pracuje nad zmianami systemowymi w zakresie funkcjonowania domów pomocy społecznej? Jeśli tak, których obszarów dotyczą i na jakim etapie są przedmiotowe prace?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Interpelacja nr 1949
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zmian systemowych w zakresie funkcjonowania domów pomocy społecznej
Zgłaszający: Katarzyna Osos
Data wpływu: 07-03-2024
Szanowna Pani Minister!
Osoby zarządzające domami pomocy społecznej borykają się z wieloma problemami. Na jednym ze spotkań przedstawiono mi postulaty, których realizacja przyczyniłaby się do sprawniejszego funkcjonowania DPS-ów. Jak mi wskazano, aby móc myśleć o przyszłości i działaniu tych jednostek na wyższym poziomie, zmiany są niewątpliwie potrzebne.
Przede wszystkim DPS-y zmagają się dziś z wakatami na stanowiskach: pielęgniarki, opiekuna medycznego, opiekuna i fizjoterapeuty, które często są wynikiem rezygnacji z pracy na rzecz placówek ochrony zdrowia. Aby poradzić sobie z tym problemem, proponuje się: finansowanie etatów pielęgniarskich w DPS-ach przez Ministerstwo Zdrowia lub wprowadzenie nowej usługi – produktu finansowanego przez NFZ na rzecz wyłącznie mieszkańców DPS-ów; zmianę tabel wynagradzania dla opiekunów i fizjoterapeutów pracujących w DPS-ach na porównywalne do tabel wynagradzania w placówkach służby zdrowia; wprowadzenie wyższych dodatków za pracę w godzinach nocnych (jak w ZOL-ach i szpitalach); wprowadzenie dodatków za pracę w dni świąteczne.
Kolejną kwestią jest nieobłożenie miejsc w DPS-ach, ponieważ brakuje środków finansowych w budżetach gmin na umieszczenie w nich osób, stąd wstrzymuje się je bądź celowo przedłuża procedury administracyjne. Długotrwałe nieobłożenie miejsc skutkuje deficytami w budżetach jednostek, przy jednakowych drastycznie rosnących kosztach stałych. Rozwiązaniem mogłoby być powołanie dwóch odrębnych organów – kierującego do DPS-ów oraz zobowiązanego do odpłatności. Potrzebne byłyby też zmiany prawne w zakresie odpłatności za pobyt w DPS-ach.
Następnym problemem jest obniżenie standardów warunków bytowych w DPS-ach z uwagi na brak źródeł finansowania remontów, zadań inwestycyjnych czy doposażenia, dlatego postuluje się stworzenie celowych programów wyłącznie dla DPS-ów na zadania inwestycyjne, remontowe i doposażenie. Proponuje się także odblokowanie możliwości pozyskiwania przez DPS-y środków unijnych na cele infrastrukturalne.
Dodatkowe sygnalizowane przez środowisko domów pomocy społecznej zagadnienia dotyczą m.in.:
1) zrównania kosztów utrzymania mieszkańców umieszczonych przed i po 2004 r.;
2) umożliwienia pozyskiwania dodatkowych środków na cele działalności statutowej poprzez przywrócenie możliwości osiągania dochodów własnych;
3) umożliwienia swobodnego dysponowania wolnymi miejscami statutowymi w ramach posiadanych miejsc pod opiekę krótkoterminową bez zmiany decyzji wojewody w zakresie liczby miejsc całodobowych;
4) wprowadzenia podopiecznych DPS do grona beneficjentów świadczenia wspierającego;
5) uznania i uregulowania prawnego kwestii nieprzestrzegania regulaminu DPS w zakresie bezpieczeństwa, zakłócania porządku i miru domowego przez podopiecznego, będącego podstawą do stwierdzenia marnotrawienia przyznanego świadczenia, a w konsekwencji powodem do uchylenia decyzji kierującej i umieszczającej;
6) wprowadzenia możliwości ponoszenia dobrowolnej pełnej odpłatności za pobyt (bez postępowania alimentacyjnego).
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jak Pani Minister ustosunkuje się do każdego ze wskazanych wyżej problemów, które odczuwają osoby prowadzące domy pomocy społecznej i ich mieszkańcy?
Czy ministerstwo pracuje nad zmianami systemowymi w zakresie funkcjonowania domów pomocy społecznej? Jeśli tak, których obszarów dotyczą i na jakim etapie są przedmiotowe prace?
Z wyrazami szacunku
Posłanka Katarzyna Osos
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
24%
Konkretność
76%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 3 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4.1 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12307 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.171.2024
Warszawa, dnia 21 maja 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 1949 Pani Poseł Katarzyny Osos przesyłam wyjaśnienia,
pozostające we właściwości Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Na wstępie zaznaczam, że zgodnie z przepisami Ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn, zm.), domy pomocy społecznej prowadzone są
przez jednostki samorządu terytorialnego w ramach zadań własnych lub zleconych
odpowiednim podmiotom.
Odnosząc się do nierówności opłat za pobyt w domach pomocy społecznej mieszkańców
skierowanych tam przed i po roku 2004 wyjaśniam, że odpłatność jest ponoszona do
wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, ustalanego
indywidulanie dla każdej tego typu placówki. Zgodnie z art. 87 Ustawy z 13 listopada 2003 r.
o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2022 poz. 2267, z późn. zm.), powiat
otrzymuje dotację z budżetu państwa na mieszkańców domów pomocy społecznej,
umieszczonych tam na podstawie skierowania wydanego przed 1 stycznia 2004 roku (tzw.
„stare zasady”). Podkreślenia wymaga jednak, że możliwość przyznania dotacji z budżetu
państwa nie zmienia faktu, iż zadanie realizowane jest jako zadanie własne jednostek
samorządu terytorialnego, a sposób ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy
społecznej jest określony jednolicie dla wszystkich jego mieszkańców.
Kwestia przywrócenia rachunku dochodów własnych w domach pomocy społecznej, co
miałoby umożliwić placówkom pozyskiwanie dodatkowych środków na cele statutowej
działalności, wymaga dalszych analiz i uzgodnień z Ministerstwem Finansów.
Odnośnie postulatu „umożliwienia swobodnego dysponowania wolnymi miejscami
statutowymi w ramach posiadanych miejsc pod opiekę krótkoterminową bez zmiany decyzji
wojewody w zakresie liczby miejsc całodobowych” informuję, że domy pomocy społecznej
działają na podstawie zezwolenia wojewodów, posiadających uprawnienia do nadzoru
i kontroli nad jakością usług świadczonych przez te placówki. Wojewodowie prowadzą
również rejestr domów pomocy społecznej, w którym znajdują się m.in. informacje
o świadczeniu przez DPS usług wsparcia krótkoterminowego, ze wskazaniem liczby miejsc
przeznaczonych dla osób wymagających wsparcia dziennego i całodobowego. Zgodnie z art.
55a ust. 2 Ustawy o pomocy społecznej podmiot prowadzący DPS zgłasza wojewodzie
informację o zamiarze świadczenia przez placówkę usług wsparcia krótkoterminowego.
Biorąc to pod uwagę, obowiązujące przepisy wskazują na konieczność uzyskania zgody
wojewody w przypadku realizacji przez dom pomocy społecznej usług wsparcia
krótkoterminowego.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Odnosząc się do kolejnego punktu interpelacji wyjaśniam, że zgodnie z art. 5 Ustawy z 7 lipca
2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429), świadczenie to nie przysługuje osobom
z niepełnosprawnościami, które zostały umieszczone: w domu pomocy społecznej; w
rodzinnym domu pomocy; w zakładzie opiekuńczo-leczniczym; w zakładzie pielęgnacyjno-
opiekuńczym; w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym,
przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w przepisach o pomocy
społecznej; w zakładzie karnym; w zakładzie poprawczym; w areszcie śledczym albo
w schronisku dla nieletnich. Należy podkreślić, że to do osoby z niepełnosprawnością/jej
opiekuna należy decyzja o korzystaniu ze wsparcia oferowanego przez domy pomocy
społecznej albo inne placówki, zapewniające całodobową opiekę osobom
niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku, o których mowa
w przepisach Ustawy o pomocy społecznej.
Co do sytuacji, w której mieszkaniec DPS w sposób rażący narusza zasady współżycia
społecznego, zagrażając swoim zachowaniem innym pensjonariuszom, możliwa do
zastosowania wydaje się zmiana decyzji o umieszczeniu w Domu na podstawie art. 106 ust.
5 w związku z art. 4 i 11 Ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Podejmując takie
działania należy jednocześnie zadbać o umożliwienie powrotu i dalszego funkcjonowania
takiej osoby w rodzinie lub jednostce, która zapewni jej wsparcie po zakończeniu procedury
i opuszczeniu przez nią domu pomocy społecznej, pamiętając, że przyczyną umieszczenia tej
osoby w placówce był fakt, iż - ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność –
wymaga ona całodobowego wsparcia. Oznacza to, że wszczęcie postępowania dotyczącego
uchylenia prawa do pobytu w domu pomocy społecznej musi być każdorazowo
przeanalizowane pod kątem zapewnienia wsparcia po ewentualnym objęciu danej osoby
procedurą i uchyleniu decyzji kierującej ją do domu pomocy społecznej. W szczególnych
przypadkach, kiedy zachowanie mieszkańca DPS powoduje realne zagrożenie zdrowia lub
życia innych pensjonariuszy, właściwe wydaje się powiadomienie organów ścigania, które
posiadają instrumenty i uprawnienia pozwalające odpowiednio interweniować w takich
sytuacjach. Każdy tego typu przypadek jest bardzo zindywidualizowany, dlatego
wprowadzenie odgórnych regulacji prawnych w tym zakresie wymaga pogłębionych analiz.
Odnosząc się do ostatniego punktu wyjaśniam, że kwestie związane z odpłatnością za pobyt
w domach pomocy społecznej reguluje Ustawa o pomocy społecznej. Stosownie do art. 61
ust. 1 Ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w
kolejności: 1) mieszkaniec placówki, jednak w kwocie nie przekraczającej 70% swojego
dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana
do domu pomocy społecznej. Przepis ten pełni funkcję ochronną – nie pozwala na żądanie
uiszczenia opłaty w wysokości wyższej niż 70% dochodu pensjonariusza, przyjmując, że
powinien on dysponować środkami finansowymi na zaspokojenie własnych potrzeb
i prywatnych wydatków. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek,
zstępni przed wstępnymi w przypadku, jeżeli posiadany dochód jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (bądź na osobę samotnie gospodarującą).
W przypadku ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej
przez osoby zobowiązane, jej wysokość ustalana jest w umowie zawartej z kierownikiem
ośrodka pomocy społecznej. Wysokość odpłatności określonej w umowie powinna być
ustalona w drodze negocjacji pomiędzy osobą zobowiązaną, a OPS. Oznacza to, że osoba
zobowiązana ma wpływ na ustalenie faktycznej wysokości ponoszonych opłat za pobyt
osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Propozycja dotycząca rezygnacji z ustalania
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sytuacji dochodowej w przypadku deklaracji ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt w DPS
będzie analizowana.
Należy podkreślić, że kwestie związane ze wzmocnieniem opieki długoterminowej oraz
dostępnością do wysokiej jakości usług, które zaspokoją obecne i przyszłe zapotrzebowanie
na opiekę, wspierając zarówno świadczeniobiorców, jak świadczeniodawców, są przez
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej traktowane priorytetowo.
W strategicznym dokumencie, który określa kierunki zmian systemowych zmierzających do
deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce – pn. Strategia rozwoju usług społecznych,
polityka publiczna do roku 2030 (z perspektywą do 2035 r.) - zaplanowano kierunek pn. Zmiana
sposobu funkcjonowania stacjonarnej instytucji opieki długoterminowej (domy pomocy
społecznej). W jego ramach zaplanowano takie działania jak m.in. przekształcanie Domów
Pomocy Społecznej w środowiskowe centra opieki realizujące kompleksowe usługi,
stacjonarne i środowiskowe, (w tym stacjonarną opiekę krótkoterminową) oraz zmianę
standardów świadczenia usług stacjonarnej opieki długoterminowej w zakresie warunków
bytowych w Domach Pomocy Społecznej. Wdrożenie kierunków działań zaplanowanych
w Strategii będzie wymagało zmian legislacyjnych, przy czym wprowadzanie zmian w tym
zakresie już się rozpoczęło. 1 listopada 2023 r. weszły w życie zmiany do ustawy o pomocy
społecznej, przyjęte Ustawą z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1693), które przewidują m.in. wprowadzenie
regulacji umożliwiających świadczenie usług wsparcia krótkoterminowego przez domy
pomocy społecznej (w formie pobytu całodobowego, jak i formie dziennego pobytu).
W Ministerstwie istnieje świadomość, że zakres obowiązków pracowników pomocy
społecznej jest bardzo szeroki, a personel jednostek organizacyjnych pomocy społecznej,
w tym domów pomocy społecznej, w stopniu trudnym do przecenienia wspomaga państwo
i samorządy w wypełnianiu ich zobowiązań na rzecz osób wymagających wsparcia. Mając to
na uwadze, MRiPS zainicjowało proces wprowadzania zmian prawnych, których celem jest
wdrożenie rozwiązań w zakresie możliwości wsparcia finansowego wynagrodzeń
pracowników służb społecznych ze środków budżetu państwa. Przygotowana przez Ministrę
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Ustawa z 26 kwietnia 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy
społecznej oraz niektórych innych ustaw, zakłada możliwość przyjmowania programów
rządowych, które umożliwią dofinansowanie samorządom wynagrodzeń pracowników
zatrudnionych na umowę o pracę w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, w tym
domach pomocy społecznej. Aktualnie trwają prace nad przyjęciem programu rządowego
umożliwiającego przyznanie i wypłatę dodatków do wynagrodzeń pracowników jednostek
organizacyjnych pomocy społecznej.
Informuję również, że w ramach realizowanej reformy nr A 4.6 KPO pn. Wzrost uczestnictwa
niektórych grup w rynku pracy poprzez rozwój opieki długoterminowej przewidziano dwa
kamienie milowe: A69G - Strategiczny przegląd opieki długoterminowej w Polsce w celu
określenia priorytetów reformy oraz A70G - Wejście w życie nowelizacji odpowiednich
aktów prawnych w celu wdrożenia priorytetów reform określonych w strategicznym
przeglądzie opieki długoterminowej w Polsce (zgodnie z A69G).
Realizacja pierwszego z kamieni milowych już się rozpoczęła. Strategiczny przegląd opieki
długoterminowej obejmuje aspekty funkcjonowania systemu opieki długoterminowej
związane m.in. z koordynacją, podnoszeniem kwalifikacji kadr, systemami gwarantującymi
jakość usług, zwiększaniem dostępności usług, wsparciem dla rodzin i opiekunów
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
nieformalnych oraz szeroki zakres zadań realizowanych przez sektor ochrony zdrowia,
zabezpieczenia społecznego (w tym pomocy społecznej), a także szereg innych elementów
i polityk. Zakres działań, które powinny zostać podjęte w ramach planowanych reform,
zostanie określony dopiero na podstawie wyników raportu. Realizacja kamienia milowego
A69G zostanie zakończona w drugim kwartale 2024 r. Rekomendowane we wstępnym
raporcie z przeglądu kierunki zmian wiążą się z dalekosiężnymi i złożonymi działaniami
o charakterze legislacyjnym, analitycznym, organizacyjnym i finansowym.
Ponadto Ministerstwo planuje realizację projektu w ramach Funduszy Europejskich dla
Rozwoju Społecznego pn. Wsparcie instytucji regionalnych w procesie deinstytucjonalizacji
usług społecznych. Jego celem będzie stworzenie platformy wymiany doświadczeń
i koordynacji działań dla instytucji regionalnych, zaangażowanych w planowanie i realizację
polityki w zakresie usług społecznych na poziomie regionalnym poprzez podniesienie
kompetencji kadr instytucji regionalnych i wojewódzkich zaangażowanych w planowanie
i realizację polityki społecznej ukierunkowanej na rozwój usług społecznych na poziomie
regionalnym i wojewódzkim, uruchomienie platformy wymiany doświadczeń, działania
badawcze oraz wsparcie merytoryczne i eksperckie dla instytucji regionalnych, a także
wypracowanie zaleceń dla programów regionalnych (PR) dotyczących realizacji wsparcia
z EFS+ w zakresie deinstytucjonalizacji i poprawy dostępu do usług.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.171.2024
Warszawa, dnia 21 maja 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 1949 Pani Poseł Katarzyny Osos przesyłam wyjaśnienia,
pozostające we właściwości Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Na wstępie zaznaczam, że zgodnie z przepisami Ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn, zm.), domy pomocy społecznej prowadzone są
przez jednostki samorządu terytorialnego w ramach zadań własnych lub zleconych
odpowiednim podmiotom.
Odnosząc się do nierówności opłat za pobyt w domach pomocy społecznej mieszkańców
skierowanych tam przed i po roku 2004 wyjaśniam, że odpłatność jest ponoszona do
wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, ustalanego
indywidulanie dla każdej tego typu placówki. Zgodnie z art. 87 Ustawy z 13 listopada 2003 r.
o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2022 poz. 2267, z późn. zm.), powiat
otrzymuje dotację z budżetu państwa na mieszkańców domów pomocy społecznej,
umieszczonych tam na podstawie skierowania wydanego przed 1 stycznia 2004 roku (tzw.
„stare zasady”). Podkreślenia wymaga jednak, że możliwość przyznania dotacji z budżetu
państwa nie zmienia faktu, iż zadanie realizowane jest jako zadanie własne jednostek
samorządu terytorialnego, a sposób ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy
społecznej jest określony jednolicie dla wszystkich jego mieszkańców.
Kwestia przywrócenia rachunku dochodów własnych w domach pomocy społecznej, co
miałoby umożliwić placówkom pozyskiwanie dodatkowych środków na cele statutowej
działalności, wymaga dalszych analiz i uzgodnień z Ministerstwem Finansów.
Odnośnie postulatu „umożliwienia swobodnego dysponowania wolnymi miejscami
statutowymi w ramach posiadanych miejsc pod opiekę krótkoterminową bez zmiany decyzji
wojewody w zakresie liczby miejsc całodobowych” informuję, że domy pomocy społecznej
działają na podstawie zezwolenia wojewodów, posiadających uprawnienia do nadzoru
i kontroli nad jakością usług świadczonych przez te placówki. Wojewodowie prowadzą
również rejestr domów pomocy społecznej, w którym znajdują się m.in. informacje
o świadczeniu przez DPS usług wsparcia krótkoterminowego, ze wskazaniem liczby miejsc
przeznaczonych dla osób wymagających wsparcia dziennego i całodobowego. Zgodnie z art.
55a ust. 2 Ustawy o pomocy społecznej podmiot prowadzący DPS zgłasza wojewodzie
informację o zamiarze świadczenia przez placówkę usług wsparcia krótkoterminowego.
Biorąc to pod uwagę, obowiązujące przepisy wskazują na konieczność uzyskania zgody
wojewody w przypadku realizacji przez dom pomocy społecznej usług wsparcia
krótkoterminowego.
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Odnosząc się do kolejnego punktu interpelacji wyjaśniam, że zgodnie z art. 5 Ustawy z 7 lipca
2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429), świadczenie to nie przysługuje osobom
z niepełnosprawnościami, które zostały umieszczone: w domu pomocy społecznej; w
rodzinnym domu pomocy; w zakładzie opiekuńczo-leczniczym; w zakładzie pielęgnacyjno-
opiekuńczym; w placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym,
przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w przepisach o pomocy
społecznej; w zakładzie karnym; w zakładzie poprawczym; w areszcie śledczym albo
w schronisku dla nieletnich. Należy podkreślić, że to do osoby z niepełnosprawnością/jej
opiekuna należy decyzja o korzystaniu ze wsparcia oferowanego przez domy pomocy
społecznej albo inne placówki, zapewniające całodobową opiekę osobom
niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub w podeszłym wieku, o których mowa
w przepisach Ustawy o pomocy społecznej.
Co do sytuacji, w której mieszkaniec DPS w sposób rażący narusza zasady współżycia
społecznego, zagrażając swoim zachowaniem innym pensjonariuszom, możliwa do
zastosowania wydaje się zmiana decyzji o umieszczeniu w Domu na podstawie art. 106 ust.
5 w związku z art. 4 i 11 Ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Podejmując takie
działania należy jednocześnie zadbać o umożliwienie powrotu i dalszego funkcjonowania
takiej osoby w rodzinie lub jednostce, która zapewni jej wsparcie po zakończeniu procedury
i opuszczeniu przez nią domu pomocy społecznej, pamiętając, że przyczyną umieszczenia tej
osoby w placówce był fakt, iż - ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność –
wymaga ona całodobowego wsparcia. Oznacza to, że wszczęcie postępowania dotyczącego
uchylenia prawa do pobytu w domu pomocy społecznej musi być każdorazowo
przeanalizowane pod kątem zapewnienia wsparcia po ewentualnym objęciu danej osoby
procedurą i uchyleniu decyzji kierującej ją do domu pomocy społecznej. W szczególnych
przypadkach, kiedy zachowanie mieszkańca DPS powoduje realne zagrożenie zdrowia lub
życia innych pensjonariuszy, właściwe wydaje się powiadomienie organów ścigania, które
posiadają instrumenty i uprawnienia pozwalające odpowiednio interweniować w takich
sytuacjach. Każdy tego typu przypadek jest bardzo zindywidualizowany, dlatego
wprowadzenie odgórnych regulacji prawnych w tym zakresie wymaga pogłębionych analiz.
Odnosząc się do ostatniego punktu wyjaśniam, że kwestie związane z odpłatnością za pobyt
w domach pomocy społecznej reguluje Ustawa o pomocy społecznej. Stosownie do art. 61
ust. 1 Ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w
kolejności: 1) mieszkaniec placówki, jednak w kwocie nie przekraczającej 70% swojego
dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana
do domu pomocy społecznej. Przepis ten pełni funkcję ochronną – nie pozwala na żądanie
uiszczenia opłaty w wysokości wyższej niż 70% dochodu pensjonariusza, przyjmując, że
powinien on dysponować środkami finansowymi na zaspokojenie własnych potrzeb
i prywatnych wydatków. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek,
zstępni przed wstępnymi w przypadku, jeżeli posiadany dochód jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (bądź na osobę samotnie gospodarującą).
W przypadku ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej
przez osoby zobowiązane, jej wysokość ustalana jest w umowie zawartej z kierownikiem
ośrodka pomocy społecznej. Wysokość odpłatności określonej w umowie powinna być
ustalona w drodze negocjacji pomiędzy osobą zobowiązaną, a OPS. Oznacza to, że osoba
zobowiązana ma wpływ na ustalenie faktycznej wysokości ponoszonych opłat za pobyt
osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Propozycja dotycząca rezygnacji z ustalania
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sytuacji dochodowej w przypadku deklaracji ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt w DPS
będzie analizowana.
Należy podkreślić, że kwestie związane ze wzmocnieniem opieki długoterminowej oraz
dostępnością do wysokiej jakości usług, które zaspokoją obecne i przyszłe zapotrzebowanie
na opiekę, wspierając zarówno świadczeniobiorców, jak świadczeniodawców, są przez
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej traktowane priorytetowo.
W strategicznym dokumencie, który określa kierunki zmian systemowych zmierzających do
deinstytucjonalizacji usług społecznych w Polsce – pn. Strategia rozwoju usług społecznych,
polityka publiczna do roku 2030 (z perspektywą do 2035 r.) - zaplanowano kierunek pn. Zmiana
sposobu funkcjonowania stacjonarnej instytucji opieki długoterminowej (domy pomocy
społecznej). W jego ramach zaplanowano takie działania jak m.in. przekształcanie Domów
Pomocy Społecznej w środowiskowe centra opieki realizujące kompleksowe usługi,
stacjonarne i środowiskowe, (w tym stacjonarną opiekę krótkoterminową) oraz zmianę
standardów świadczenia usług stacjonarnej opieki długoterminowej w zakresie warunków
bytowych w Domach Pomocy Społecznej. Wdrożenie kierunków działań zaplanowanych
w Strategii będzie wymagało zmian legislacyjnych, przy czym wprowadzanie zmian w tym
zakresie już się rozpoczęło. 1 listopada 2023 r. weszły w życie zmiany do ustawy o pomocy
społecznej, przyjęte Ustawą z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1693), które przewidują m.in. wprowadzenie
regulacji umożliwiających świadczenie usług wsparcia krótkoterminowego przez domy
pomocy społecznej (w formie pobytu całodobowego, jak i formie dziennego pobytu).
W Ministerstwie istnieje świadomość, że zakres obowiązków pracowników pomocy
społecznej jest bardzo szeroki, a personel jednostek organizacyjnych pomocy społecznej,
w tym domów pomocy społecznej, w stopniu trudnym do przecenienia wspomaga państwo
i samorządy w wypełnianiu ich zobowiązań na rzecz osób wymagających wsparcia. Mając to
na uwadze, MRiPS zainicjowało proces wprowadzania zmian prawnych, których celem jest
wdrożenie rozwiązań w zakresie możliwości wsparcia finansowego wynagrodzeń
pracowników służb społecznych ze środków budżetu państwa. Przygotowana przez Ministrę
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Ustawa z 26 kwietnia 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy
społecznej oraz niektórych innych ustaw, zakłada możliwość przyjmowania programów
rządowych, które umożliwią dofinansowanie samorządom wynagrodzeń pracowników
zatrudnionych na umowę o pracę w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, w tym
domach pomocy społecznej. Aktualnie trwają prace nad przyjęciem programu rządowego
umożliwiającego przyznanie i wypłatę dodatków do wynagrodzeń pracowników jednostek
organizacyjnych pomocy społecznej.
Informuję również, że w ramach realizowanej reformy nr A 4.6 KPO pn. Wzrost uczestnictwa
niektórych grup w rynku pracy poprzez rozwój opieki długoterminowej przewidziano dwa
kamienie milowe: A69G - Strategiczny przegląd opieki długoterminowej w Polsce w celu
określenia priorytetów reformy oraz A70G - Wejście w życie nowelizacji odpowiednich
aktów prawnych w celu wdrożenia priorytetów reform określonych w strategicznym
przeglądzie opieki długoterminowej w Polsce (zgodnie z A69G).
Realizacja pierwszego z kamieni milowych już się rozpoczęła. Strategiczny przegląd opieki
długoterminowej obejmuje aspekty funkcjonowania systemu opieki długoterminowej
związane m.in. z koordynacją, podnoszeniem kwalifikacji kadr, systemami gwarantującymi
jakość usług, zwiększaniem dostępności usług, wsparciem dla rodzin i opiekunów
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
nieformalnych oraz szeroki zakres zadań realizowanych przez sektor ochrony zdrowia,
zabezpieczenia społecznego (w tym pomocy społecznej), a także szereg innych elementów
i polityk. Zakres działań, które powinny zostać podjęte w ramach planowanych reform,
zostanie określony dopiero na podstawie wyników raportu. Realizacja kamienia milowego
A69G zostanie zakończona w drugim kwartale 2024 r. Rekomendowane we wstępnym
raporcie z przeglądu kierunki zmian wiążą się z dalekosiężnymi i złożonymi działaniami
o charakterze legislacyjnym, analitycznym, organizacyjnym i finansowym.
Ponadto Ministerstwo planuje realizację projektu w ramach Funduszy Europejskich dla
Rozwoju Społecznego pn. Wsparcie instytucji regionalnych w procesie deinstytucjonalizacji
usług społecznych. Jego celem będzie stworzenie platformy wymiany doświadczeń
i koordynacji działań dla instytucji regionalnych, zaangażowanych w planowanie i realizację
polityki w zakresie usług społecznych na poziomie regionalnym poprzez podniesienie
kompetencji kadr instytucji regionalnych i wojewódzkich zaangażowanych w planowanie
i realizację polityki społecznej ukierunkowanej na rozwój usług społecznych na poziomie
regionalnym i wojewódzkim, uruchomienie platformy wymiany doświadczeń, działania
badawcze oraz wsparcie merytoryczne i eksperckie dla instytucji regionalnych, a także
wypracowanie zaleceń dla programów regionalnych (PR) dotyczących realizacji wsparcia
z EFS+ w zakresie deinstytucjonalizacji i poprawy dostępu do usług.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --