Interpelacja w sprawie narastającego zadłużenia finansów publicznych, przekroczenia progów ostrożnościowych oraz długoterminowego planu stabilizacji finansów państwa
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 19337
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie narastającego zadłużenia finansów publicznych, przekroczenia progów ostrożnościowych oraz długoterminowego planu stabilizacji finansów państwa
Zgłaszający: Mariusz Błaszczak
Data wpływu: 20-08-2026
Szanowny Panie Ministrze,
z najnowszych danych Eurostatu wynika, że dług sektora instytucji rządowych i samorządowych Rzeczypospolitej Polskiej, liczony według metodologii ESA 2010, osiągnął na koniec I kwartału 2026 r. poziom 61,6% PKB, przekraczając unijną wartość referencyjną wynoszącą 60% PKB. Jednocześnie deficyt sektora finansów publicznych pozostaje znacząco powyżej poziomu określonego w unijnych regułach fiskalnych, a Polska objęta jest procedurą nadmiernego deficytu. Rosną również koszty obsługi długu publicznego, które należą do najwyższych w Unii Europejskiej.
Jednocześnie z dokumentów przyjętych przez Radę Ministrów wynika, że w kolejnych latach relacja długu publicznego do PKB ma nadal rosnąć, przekraczając poziomy uznawane dotychczas za bezpieczne dla stabilności finansów publicznych.
W związku z powyższym powstaje zasadnicze pytanie o długoterminową strategię finansów publicznych oraz zdolność państwa do finansowania najważniejszych zadań bez dalszego gwałtownego wzrostu zadłużenia.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jaki jest kompleksowy plan rządu Rzeczypospolitej Polskiej na zatrzymanie wzrostu długu publicznego oraz stopniowe obniżenie jego relacji do PKB w perspektywie najbliższych 5, 10 i 15 lat?
2. Jakie konkretne działania służące konsolidacji finansów publicznych planuje podjąć Ministerstwo Finansów w celu wyprowadzenia Polski z procedury nadmiernego deficytu oraz przywrócenia zgodności z unijnymi regułami fiskalnymi?
3. Czy rząd przewiduje konieczność ograniczenia wydatków publicznych, rezygnacji z części inwestycji, zmian w systemie świadczeń społecznych lub zwiększenia obciążeń podatkowych w celu zahamowania wzrostu zadłużenia? Jeżeli tak, jakie działania są obecnie analizowane?
4. Jakie są prognozy Ministerstwa Finansów dotyczące poziomu długu publicznego oraz kosztów jego obsługi do 2030 r. i 2035 r., przy założeniu realizacji obecnych programów inwestycyjnych państwa?
5. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę zdolności państwa do jednoczesnego finansowania modernizacji Sił Zbrojnych RP, programu „Tarcza Wschód”, transformacji energetycznej, inwestycji infrastrukturalnych oraz utrzymania obecnego poziomu wydatków społecznych? Jakie są wnioski z tej analizy?
6. Jakie działania planuje rząd w celu ograniczenia kosztów obsługi długu publicznego, które w ostatnich latach istotnie wzrosły i stanowią coraz większe obciążenie dla budżetu państwa?
7. Czy Ministerstwo Finansów przygotowało scenariusze działania na wypadek pogorszenia koniunktury gospodarczej, wzrostu rentowności obligacji skarbowych lub wystąpienia kolejnego kryzysu gospodarczego przy obecnym poziomie zadłużenia państwa?
8. Czy ministerstwo analizowało ryzyko przekroczenia kolejnych progów ostrożnościowych zadłużenia oraz wpływ takiego scenariusza na wiarygodność kredytową Polski, koszt finansowania długu oraz możliwości realizacji strategicznych inwestycji państwowych?
9. Jakie działania zamierza podjąć rząd w celu zwiększenia dochodów budżetowych bez ograniczania tempa wzrostu gospodarczego i konkurencyjności polskiej gospodarki?
10. Czy Ministerstwo Finansów zamierza przedstawić Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej długoterminową strategię stabilizacji finansów publicznych obejmującą harmonogram redukcji deficytu, ograniczenia tempa wzrostu zadłużenia oraz finansowania najważniejszych inwestycji państwowych?
11. Czy Ministerstwo Finansów określiło docelowy poziom długu sektora instytucji rządowych i samorządowych (ESA 2010), jaki rząd zamierza osiągnąć do końca obecnej kadencji oraz do 2030 r. i 2035 r.?
12. Jakie są prognozy ministerstwa dotyczące relacji państwowego długu publicznego, liczonego według ustawy o finansach publicznych, do progów ostrożnościowych wynikających z Konstytucji RP oraz ustawy o finansach publicznych?
13. Czy Ministerstwo Finansów analizowało ryzyko zbliżenia się do konstytucyjnego limitu zadłużenia wynoszącego 60% PKB? Jeżeli tak, jakie działania zapobiegawcze zostały przygotowane?
14. Jaka część obecnego zadłużenia przypada na zobowiązania Skarbu Państwa, a jaka na zadłużenie jednostek sektora finansów publicznych oraz funduszy pozabudżetowych?
15. Jaką część zobowiązań państwa stanowi obecnie zadłużenie znajdujące się poza budżetem państwa, w szczególności w funduszach zarządzanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego, Polski Fundusz Rozwoju oraz inne państwowe osoby prawne?
16. Czy rząd planuje stopniową likwidację mechanizmu finansowania wydatków publicznych poprzez fundusze pozabudżetowe i powrót do pełnej przejrzystości finansów publicznych?
17. Jakie są prognozy kosztów obsługi długu publicznego w kolejnych pięciu latach oraz jaki procent dochodów budżetu państwa będą one stanowiły?
18. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę wpływu wzrostu stóp procentowych o 1, 2 i 3 punkty procentowe na wysokość kosztów obsługi długu publicznego?
19. Jakie działania planuje rząd w celu zwiększenia udziału inwestorów krajowych w finansowaniu długu Skarbu Państwa oraz ograniczenia zależności od zagranicznych rynków finansowych?
20. Czy ministerstwo analizowało wpływ obecnego poziomu zadłużenia na ocenę wiarygodności kredytowej Polski przez agencje ratingowe oraz potencjalne konsekwencje ewentualnego obniżenia ratingu?
21. Jakie skutki dla finansów publicznych będą miały starzenie się społeczeństwa, wzrost wydatków emerytalnych oraz kosztów ochrony zdrowia w perspektywie najbliższych 20 lat?
22. Czy przygotowano analizę wpływu realizowanych programów modernizacji Sił Zbrojnych RP na stabilność finansów publicznych po 2030 r.?
23. Jakie działania planuje Ministerstwo Finansów w celu zwiększenia efektywności wydatkowania środków publicznych oraz ograniczenia wydatków nieprzynoszących trwałych efektów gospodarczych?
24. Czy rząd planuje przeprowadzenie kompleksowego przeglądu wszystkich programów wydatkowych finansowanych z budżetu państwa pod kątem ich efektywności ekonomicznej i wpływu na wzrost gospodarczy?
25. Jakie działania zostaną podjęte w celu zwiększenia dochodów podatkowych poprzez uszczelnienie systemu podatkowego, ograniczenie szarej strefy oraz poprawę efektywności administracji skarbowej bez podnoszenia stawek podatków?
26. Czy Ministerstwo Finansów opracowało scenariusz finansowania państwa na wypadek jednoczesnego wystąpienia kryzysu gospodarczego oraz konieczności poniesienia nadzwyczajnych wydatków związanych z bezpieczeństwem narodowym?
27. Jakie rezerwy finansowe pozostają obecnie do dyspozycji państwa na wypadek wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych, takich jak konflikt zbrojny, klęska żywiołowa lub głęboka recesja gospodarcza?
28. Czy Ministerstwo Finansów prowadzi analizy dotyczące wpływu obecnego poziomu zadłużenia na możliwość pozyskiwania środków z międzynarodowych instytucji finansowych oraz zdolność współfinansowania projektów realizowanych z udziałem środków Unii Europejskiej?
29. Czy rząd planuje przedstawienie wieloletniego programu odbudowy stabilności finansów publicznych obejmującego konkretne wskaźniki, terminy realizacji oraz coroczne cele dotyczące redukcji deficytu i zadłużenia?
30. Czy Ministerstwo Finansów zamierza corocznie przedstawiać Sejmowi RP raport dotyczący realizacji strategii ograniczania zadłużenia państwa, obejmujący ocenę osiągniętych rezultatów, stopnia realizacji założonych celów oraz aktualizację prognoz fiskalnych?
31. Czy minister finansów uważa, że obecna ścieżka wzrostu zadłużenia państwa jest długoterminowo bezpieczna dla finansów publicznych Rzeczypospolitej Polskiej? Jeżeli tak, proszę wskazać analizy ekonomiczne i prognozy, na których oparta jest taka ocena.
Podsekretarz stanu Jurand Drop
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 13 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (79)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (22)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
75353 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/23
Warszawa, 29 października 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 19337
Znak sprawy: DP2.054.13.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Dotyczy: Interpelacja w sprawie narastającego zadłużenia
finansów publicznych, przekroczenia progów ostrożnościowych
oraz długoterminowego planu stabilizacji finansów państwa
Szanowny Panie,
w odpowiedzi na interpelację nr 19337 posła Mariusza Błaszczaka przekazuję
następujące wyjaśnienia:
Ad 1.
Po reformie z 2024 r. unijny nadzór budżetowy skupia się na zgodności polityki
fiskalnej z zaleconym przez Radę UE tempem wzrostu wydatków. Przestrzeganie
ścieżki wydatków określonej w średniookresowym planie budżetowo-
strukturalnym lub, tak jak w przypadku m. in. Polski, zaleconej w ramach EDP, ma
na celu doprowadzenie do stopniowej redukcji deficytu i długu w średnim okresie,
przy równoczesnej dbałości o utrzymanie wzrostu gospodarczego i inwestycji
publicznych. Rolę wykonawczą wobec wyznaczania ścieżki wydatków na kolejne
lata i spełniania wymogów procedury nadmiernego deficytu pełni, określona w art.
112aa ustawy o finansach publicznych (dalej: uofp), Stabilizująca Reguła
Wydatkowa (SRW). Mechanizm korygujący zawarty w SRW zapewnia ex ante
spójność tempa wzrostu kwoty wydatków SRW netto (tj. z wyłączeniem kosztów
obsługi długu i działań dyskrecjonalnych po stronie dochodowej) z maksymalnym
tempem wzrostu wydatków netto zaleconym Polsce i tym samym zabezpiecza
wymaganą przez przepisy UE konsolidację finansów publicznych. Uwzględnia on
również elastyczność przyznaną Polsce przez Radę UE w ramach krajowej klauzuli
wyjścia związanej z wysokimi wydatkami obronnymi.
SRW jest głównym czynnikiem determinującym wysokość wydatków budżetu
państwa (ok. 90% wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych). SRW
-- 1 of 23 --
2/23
wyznacza zagregowany nieprzekraczalny limit wydatków organów i jednostek nią
objętych (w tym dla budżetu państwa, art. 9 ust. 1-3 uofp). Oznacza to, że każde
nowe działanie o charakterze wydatkowym wymaga odpowiedniej zmiany
struktury wydatków i ich repriorytetyzacji (ograniczenia innych wydatków) lub
wprowadzenia nowego działania dochodowego (działania dyskrecjonalnego) w
obszarze podatków i składek na ubezpieczenia społeczne, celem zwiększenia
przestrzeni wydatkowej wynikającej z SRW. Działania dyskrecjonalne mające
wpływ na zmniejszenie dochodów, również wymagają analogicznej zmiany i muszą
być uwzględnione w procesie planowania budżetowego. Tym samym SRW, w
wieloletniej perspektywie, sprzyja realizacji wartości referencyjnych wynikających
z Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, dotyczących poziomu deficytu (3%
PKB) i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych (60% PKB).
Ad 2., Ad 29.
W związku z reformą zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej, która weszła
w życie w kwietniu 2024 r., wszystkie państwa członkowskie mają obowiązek
przekazać do Rady UE i Komisji Europejskiej średniookresowy plan budżetowo-
strukturalny. Plan, będący strategią fiskalną, przedstawia ścieżkę wydatków na
kolejnych 4-7 lat, której przestrzeganie ma prowadzić do ograniczenia deficytu i
stopniowej redukcji długu w średnim okresie, przy równoczesnej dbałości o
utrzymanie wzrostu gospodarczego i inwestycji publicznych. Skala i tempo
konsolidacji fiskalnej zaprezentowane w planie muszą być zgodne z wymaganiami
określonymi w przepisach UE i wytycznych Komisji Europejskiej. Realizacja planu
odbywa się poprzez wdrażanie odpowiednich działań w kolejnych ustawach
budżetowych oraz w corocznych raportach z wdrażania planu. Dla Polski
fundamentem jest obecnie Średniookresowy plan budżetowo-strukturalny na lata
2025–2028, przyjęty przez Radę Ministrów w październiku 2024 roku.
Od lipca 2024 roku Polska, na podstawie decyzji Rady UE, jest objęta procedurą
nadmiernego deficytu z powodu deficytu przekraczającego wartość referencyjną w
2023 r. W styczniu ub. r. Rada UE przyjęła zalecenie dla Polski, w którym wskazała,
że dla zlikwidowania nadmiernego deficytu niezbędne jest przestrzeganie tempa
wzrostu wydatków zaproponowanego przez Rząd w październiku 2024 r. w
Średniookresowym planie budżetowo-strukturalnym na lata 2025-2028.
W lipcu 2025 r. Rada UE przyznała Polsce krajową klauzulę wyjścia (NEC) na lata
2025-2028, która ma umożliwić przejście do wyższych wydatków na obronność
przy zapewnieniu stabilności zadłużenia. Aktywowanie klauzuli umożliwia odejście
od zaleconej przez Radę UE ścieżki wydatków do wysokości przyrostu wydatków
na obronność w stosunku do sytuacji przed wojną w Ukrainie (czyli w 2021 r.),
jednak nie więcej niż 1,5% PKB rocznie. Pomimo uruchomienia krajowej klauzuli
wyjścia, unijny nadzór budżetowy nadal funkcjonuje a jego zasady obowiązują.
Oznacza to, że ewentualne nieprzestrzeganie powyższej ścieżki wydatkowej może
skutkować stwierdzeniem przez Radę braku podjęcia przez Polskę skutecznych
działań i rozpoczęciem procesu zawieszania dostępu do środków z funduszy UE
(tzw. makrowarunkowość).
Równocześnie, Rada zobowiązała Polskę do przedstawiania co pół roku (wiosną i
jesienią) aż do skorygowania nadmiernego deficytu, informacji z postępów we
wdrażaniu zalecenia Rady. Kolejna Informacja o działaniach podjętych przez Polskę w
celu realizacji zalecenia Rady w ramach procedury nadmiernego deficytu zostanie
przedstawiona do końca października br.
Komisja Europejska monitoruje realizację zaleconej ścieżki wydatków dwa razy
w ciągu roku (wiosną oraz jesienią). W czerwcu 2026 r. Komisja opublikowała tzw.
pakiet wiosenny, w którym oceniła, że uwzględniając elastyczność przyznaną
-- 2 of 23 --
3/23
Polsce w ramach krajowej klauzuli wyjścia1, polska polityka budżetowa jest zgodna
z wyznaczoną przez Radę ścieżką wydatków netto. Tym samym Komisja utrzymała
zawieszenie EDP w przypadku Polski. Komisja ponownie oceni sytuację jesienią
bieżącego roku, po opublikowaniu przez Polskę (do końca października br.) ww.
Informacji.
Kraje, których EDP jest zawieszone pozostają zobowiązane do przestrzegania
zalecenia Rady UE dopóki deficyt nie zostanie trwale obniżony poniżej 3% PKB.
Jeśli deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych w Polsce w 2028 r.
będzie pozostawał powyżej 3% PKB, mimo przestrzegania wyznaczonej ścieżki
wydatków, Komisja zarekomenduje Radzie UE przyjęcie zrewidowanego zalecenia
EDP, które przedłuży termin korekty nadmiernego deficytu.
W nadchodzących latach ograniczanie deficytu i przyrostu długu sektora instytucji
rządowych i samorządowych wymuszać będzie zestaw krajowych i unijnych reguł
budżetowych. Tym samym, w kolejnych ustawach budżetowych, sprawozdaniach z
wdrażania planu średniookresowego oraz informacjach o działaniach podjętych w
ramach procedury nadmiernego deficytu, w zależności od kształtowania się
sytuacji budżetowej, wzrostu gospodarczego i faktycznych skutków już
zaplanowanych działań, przedstawiane będą odpowiednie środki zapewniające
realizację reguł budżetowych, w tym dotyczące przestrzegania ścieżki wydatków
netto, uwzględniając dodatkową elastyczność wynikającą z krajowej klauzuli
wyjścia. Jednocześnie zgodnie z art. 4a ustawy o finansach publicznych i art. 11
rozporządzenia UE o planach średniookresowych2 w 2028 r. zostanie opracowany
kolejny Plan i następnie Rada UE wyda zalecenie dot. ścieżki wydatków netto na
lata 2029-2032 , której przestrzeganie zapewni średniookresową stabilność
finansów publicznych, w szczególności długu.
Ad 3., Ad 5.
Trwała konsolidacja fiskalna wymaga równoległej kontroli wydatków państwa oraz
wdrażania rozwiązań zapewniających odpowiednie wpływy do budżetu. Taka
strategia umożliwi zahamowanie wzrostu zadłużenia, minimalizując jednocześnie
ryzyko recesji w gospodarce. W projekcie budżetu na rok 2027 skoncentrowane
zostały środki na obszarach, które w obecnych warunkach wymagają szczególnego
zaangażowania państwa – przede wszystkim na wzmacnianiu bezpieczeństwa,
ochronie zdrowia oraz realizacji strategicznych inwestycji rozwojowych i
infrastrukturalnych. Istotnym elementem tych działań pozostaje również
bezpieczeństwo energetyczne oraz wzmacnianie potencjału i konkurencyjności
polskiej gospodarki. Poziom dochodów budżetu państwa będzie zaś
determinowany sytuacją makroekonomiczną, planowanymi zmianami
systemowymi oraz działaniami mającymi na celu wzmocnienie strony dochodowej
poprzez polepszenie szeroko rozumianej ściągalności podatkowej i zmniejszenie
szarej strefy. Efektem procedowanych projektów ustaw zwiększających dochody
1 W 2025 r. oraz w 2026 r. Rada UE przyjęła zalecenia o uruchomieniu krajowych klauzul
wyjścia w 18 państwach członkowskich, w tym w Polsce. Aktywowanie klauzuli umożliwia
odejście od ścieżki wydatków do wysokości przyrostu wydatków na obronność w stosunku
do sytuacji przed wojną w Ukrainie (czyli w 2021 r.), jednak nie więcej niż 1,5% PKB rocznie.
Należy jednak pamiętać, że pomimo uruchomienia krajowej klauzuli wyjścia, unijny nadzór
budżetowy nadal funkcjonuje a jego zasady obowiązują. Oznacza to, że ewentualne
nieprzestrzeganie powyższej ścieżki wydatkowej może skutkować stwierdzeniem przez
Radę braku podjęcia przez Polskę skutecznych działań i rozpoczęciem procesu zawieszania
dostępu do środków z funduszy UE (tzw. makrowarunkowość).
2 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/1263 w sprawie skutecznej
koordynacji polityk gospodarczych i w sprawie wielostronnego nadzoru budżetowego oraz
uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97.
-- 3 of 23 --
4/23
budżetowe będzie poprawa wyniku sektora finansów publicznych, w tym również
ograniczenie ryzyka przekroczenia w przyszłości przez państwowy dług publiczny
określonych w ustawach poziomów. Działania zaprezentowane przez Rząd w
projekcie ustawy budżetowej na 2027 r. są spójne z zaleconą przez Radę UE w
ramach procedury nadmiernego deficytu ścieżką wydatków.
Należy podkreślić, że zdecydowana większość wydatków budżetu państwa to tzw.
wydatki sztywne, prawnie zdeterminowane, które mają charakter obligatoryjny, a
ich wysokość wynika z ustaw innych niż ustawa budżetowa lub wcześniej podjętych
zobowiązań, ujętych w ramy prawne.
Wydatki te nie zależą zatem w krótkim okresie od dyskrecjonalnych decyzji rządu,
a w konsekwencji, ich wysokość nie może być dowolnie regulowana przez rząd. Do
wydatków prawnie zdeterminowanych zaliczyć można m.in. wydatki w ramach
obowiązkowych ubezpieczeń społecznych obejmujące np. dotacje z budżetu
państwa do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz Funduszu Emerytalno-
Rentowego, wydatki na świadczenie wychowawcze 800+, świadczenie wspierające
oraz „Aktywny rodzic”, wydatki na obsługę długu publicznego, czy też wydatki na
obronność.
Odmienna sytuacja jest natomiast w zakresie tzw. wydatków elastycznych, na
których wysokość rząd może oddziaływać w sposób bezpośredni. Są to wydatki,
których wysokość nie jest wskazana w odrębnych ustawach (nie jest prawnie
zdeterminowana). Należą do nich m.in. wydatki budżetu państwa na dotacje celowe
dla jednostek samorządu terytorialnego (JST) o charakterze fakultatywnym czy też
wydatki rzeczowe jednostek budżetowych.
Poziom wydatków elastycznych na przestrzeni ostatnich lat nie przekraczał kilku
procent. Resztę wydatków budżetu państwa stanowiły wydatki sztywne.
Wydatki zaplanowane w projekcie ustawy budżetowej na 2027 r. zostały
skonstruowane w sposób umożliwiający zarówno realizację podstawowych zadań
państwa i wywiązanie się z przyjętych zobowiązań, jak również finansowanie
działań ukierunkowanych na wzmacnianie jego potencjału rozwojowego. Znacząca
część środków została zaplanowana na przedsięwzięcia o długofalowym znaczeniu,
służące zwiększaniu bezpieczeństwa państwa, wspieraniu jego rozwoju
gospodarczego i społecznego oraz poprawie jakości życia obywateli.
Realizacja budżetu państwa koncentruje się przede wszystkim na efektywności
wydatkowania środków publicznych, aby środki publiczne były wykorzystywane w
sposób możliwie najbardziej efektywny i przynosiły wymierne rezultaty społeczne i
gospodarcze.
Opracowanie projektu ustawy budżetowej na dany rok odbywa się w oparciu o
przepisy prawa, w tym ograniczenia wynikające m. in. ze stabilizującej reguły
wydatkowej, która determinuje maksymalny poziom wydatków w danym roku.
Natomiast, priorytety wydatkowe są określane w dokumentach strategicznych
oraz każdorazowo w procesie budżetowym na dany rok, uwzględniając m.in.
sytuację makroekonomiczną i geopolityczną.
Kwestie związane z podatkami opisane zostały w odpowiedziach na pytania nr 9
i 25.
Ad 4., Ad 11., Ad 12.
Prognozy długu publicznego, zarówno państwowego długu publicznego, jak i długu
sektora instytucji rządowych i samorządowych, znajdują się w Strategii zarządzania
długiem sektora finansów publicznych w latach 2027-2030 (dalej: Strategia), która
wraz z projektem ustawy budżetowej na rok 2027 była omawiana na 66.
posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Tekst Strategii dostępny jest na
stronie internetowej Ministerstwa Finansów pod adresem:
https://www.gov.pl/attachment/99a02028-d183-4111-8a59-ba9115e1cd5c
-- 4 of 23 --
5/23
Poniższa tabela przestawia prognozy długu publicznego zawarte w Strategii:
2025 2026 2027 2028 2029 2030
Wyszczególnienie wykonanie prognoza
1. Państwowy dług publiczny
a) w mld zł 1 913,5 2 299,6 2 459,0 2 713,0 2 875,6 2 960,7
b) w relacji do PKB 48,9% 55,3% 55,9% 58,6% 59,2% 58,3%
2. Kwota, o której mowa w art. 38a pkt 3 ustawy o finansach publicznych*
a) w mld zł 1 783,2 2 155,2 2 408,7 2 658,4 2 820,3 2 910,2
b) w relacji do PKB 45,6% 51,9% 54,7% 57,4% 58,1% 57,3%
3. Dług sektora instytucji rządowych i samorządowych
a) w mld zł 2 335,1 2 808,6 3 047,5 3 386,3 3 673,0 3 884,5
b) w relacji do PKB 59,7% 67,6% 69,3% 73,1% 75,7% 76,6%
*) Kwota ustalona w wyniku przeliczenia kwoty państwowego długu publicznego na walutę polską
z zastosowaniem dla zobowiązań wyrażonych w walutach obcych średniej arytmetycznej średnich
kursów każdej z walut obcych ogłaszanych przez Narodowy Bank Polski i obowiązujących w dni
robocze roku budżetowego i pomniejszona o kwotę wolnych środków służących finansowaniu
potrzeb pożyczkowych budżetu państwa w kolejnym roku budżetowym.
Prognoza na lata 2026–2030 została przygotowana w reżimie zarówno krajowych,
jak i unijnych ram budżetowych, w tym przy przestrzeganiu zaleconej, w ramach
procedury nadmiernego deficytu, ścieżki wydatków netto, uwzględniając
dodatkową elastyczność wynikającą z uruchomienia przez Radę UE krajowej
klauzuli wyjścia m.in. dla Polski. Oprócz uwarunkowań wynikających z reguł
fiskalnych, uwzględnia także prognozowaną różnicę pomiędzy odpowiednio
wydatkami lub kosztami planowanymi wg limitów uwzględnianych w planach
finansowych jednostek sektora instytucji rządowych i samorządowych a ich
rzeczywistą realizacją.
Założono, że obsługa i wykup obligacji wyemitowanych przez BGK na rzecz FPC
oraz przez PFR w ramach Tarczy Finansowej wykupywanych w latach 2027–2030
będzie odbywać się ze środków FPC pozyskiwanych w drodze emisji obligacji.
Strategia zawiera także prognozy kosztów obsługi długu Skarbu Państwa i długu
sektora instytucji rządowych i samorządowych.
Wyszczególnienie 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Wydatki z tytułu obsługi długu Skarbu Państwa (kasowo)*
a) w mld zł, w tym: 72,8 90,0 107,0 120,0 - 121,6 133,9 - 135,6 149,2 - 151,0
- długu krajowego 62,7 76,4 89,9 102,4 114,8 128,9
- długu zagranicznego 10,1 13,6 17,1 17,6 - 19,1 19,1 - 20,8 20,3 - 22,1
b) w relacji do PKB 1,86% 2,17% 2,43% 2,59% - 2,63% 2,76% - 2,79% 2,94% - 2,98%
Wydatki z tytułu obsługi długu sektora instytucji rządowych i samorządowych
w relacji do PKB 2,5% 2,7% 3,1% 3,3% 3,5% 3,6%
*) Prognozy kosztów obsługi długu na lata 2028–2030 zostały przedstawione przedziałowo z
uwzględnieniem rezerwy na ryzyko kursowe.
-- 5 of 23 --
6/23
Ad 6.
Celem Strategii jest sfinansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa w
sposób zapewniający minimalizację kosztów obsługi długu SP w długim horyzoncie
czasu przy przyjętych ograniczeniach odnośnie do poziomu:
1. ryzyka refinansowania;
2. ryzyka kursowego;
3. ryzyka stopy procentowej;
4. ryzyka płynności budżetu państwa;
5. pozostałych rodzajów ryzyka, w szczególności ryzyka kredytowego
i operacyjnego;
6. rozkładu kosztów obsługi długu w czasie.
Realizacja powyższego celu będzie się odbywać w warunkach rosnącego długu,
którego największym źródłem jest deficyt budżetu państwa. Realizacja działań
ograniczających deficyt zarówno po stronie wydatkowej, jak i dochodowej
opisanych w pkt 1, 2, 3, 5, 9, 25 przełoży się na ograniczenie wzrostu kosztów
obsługi długu.
Ad 7. , Ad 26., Ad 27.
W Uzasadnieniu do projektu Ustawy budżetowej na rok 20273 przedstawiono wyniki
analizy wrażliwości wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych
w latach 2026-2030 na niższe tempo wzrostu gospodarczego w kraju oraz wzrost
stopy procentowej (odchylenia od scenariusza bazowego)4. Pogorszenie
koniunktury (tzn. zmniejszenie wzrostu PKB o 1 pkt proc. w całym horyzoncie
analizy w stosunku do scenariusza bazowego) powoduje w konsekwencji wzrost
długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB zgodnie w
Wykresem 3. Uzasadnienia. Zmiana relacji długu do PKB w kolejnych okresach jest
pochodną skumulowanej zmiany wyniku sektora instytucji rządowych i
samorządowych oraz niższego mianownika w tej relacji. Impuls stopy procentowej
został zdefiniowany jako wzrost nominalnej krótkookresowej stopy procentowej o
1 pkt. proc. w stosunku do scenariusza bazowego w całym horyzoncie objętym
analizą. Skutkiem tego zaburzenia są rosnące koszty obsługi długu oraz relatywnie
niższy poziom PKB, więc wynik sektora instytucji rządowych i samorządowych
w relacji do PKB pogarsza się. Rośnie też relacja długu sektora instytucji rządowych
i samorządowych do PKB względem scenariusza bazowego zgodnie z wykresem 4.
Uzasadnienia.
Na wypadek wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych są odpowiednie przepisy w
szczególności dotyczące klauzul wyjścia z reguł fiskalnych zarówno na poziomie
krajowym – ustawa o finansach publicznych, jak i unijnym - Rozporządzenie
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1263 z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie
skutecznej koordynacji polityk gospodarczych i w sprawie wielostronnego nadzoru
budżetowego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97.
Finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i realizowana polityka
emisyjna odbywa się w warunkach ciągłej zmienności i niepewności rynkowej, a jej
strategicznym celem jest sfinansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa w
sposób zapewniający minimalizację kosztów obsługi długu w długim horyzoncie
czasu przy przyjętych ograniczeniach odnośnie do poziomu ryzyk związanych z
długiem.
3 Projekt przekazany do RDS - Ministerstwo Finansów - Portal Gov.pl
4 Analiza wrażliwości jest realizacją przepisów ustawy o finansach publicznych (art. 142 ust.
2c).
-- 6 of 23 --
7/23
Realizacja tego strategicznego celu oznacza możliwość elastycznego kształtowania
struktury finansowania pod względem wyboru rynku, sposobu emisji, waluty oraz
typu instrumentów w zależności od sytuacji rynkowej i kosztu finansowania w
długim horyzoncie czasu, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z
akceptowanego poziomu ryzyka.
Jednocześnie stałym elementem zabezpieczenia procesu finansowania potrzeb
pożyczkowych jest utrzymywanie odpowiedniego poziomu rezerwy wolnych
środków (płynności) na wypadek potencjalnych okresowych zawirowań
rynkowych. Służy to zarówno zapewnieniu odpowiedniej elastyczności w
zarządzaniu długiem i właściwej realizacji długoterminowego celu zarządzania
długiem, jak i zapewnieniu bezpieczeństwa finansowania potrzeb pożyczkowych i
tym samym umożliwieniu bezpiecznej realizacji zadań państwa.
W przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych ustawa o finansach publicznych
przewiduje szereg instrumentów umożliwiających zwiększenie elastyczności
wydatkowej budżetu państwa w trakcie roku budżetowego. Do ww. instrumentów
zaliczyć można m.in.:
1. rezerwy celowe (art. 140 uofp) - są tworzone dla określonych zadań i mogą być
uruchamiane zgodnie z przeznaczeniem wskazanym w ustawie budżetowej. W
ramach rezerw celowych w każdym roku planuje się m.in. rezerwę na
przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych (poz. 4);
2. zmiana przeznaczenia rezerw celowych (art. 154 ust. 9 uofp) - Minister
Finansów może, po uzyskaniu pozytywnej opinii sejmowej komisji właściwej do
spraw budżetu, dokonać zmiany przeznaczenia rezerw celowych. Zmiany takie
dokonują się w sytuacji, gdy dysponent danej pozycji rezerwy celowej
zadeklaruje, że środki w ramach zaplanowanej pozycji nie będą w pełni
wykorzystane w danym roku budżetowym;
3. kolejnym instrumentem pozostającym do dyspozycji państwa w sytuacji
zagrożenia jest określona w art. 140 uofp rezerwa ogólna budżetu państwa.
Zgodnie z art. 155 ust. 1 uofp rezerwą ogólną dysponuje Rada Ministrów. Środki
z tej rezerwy mogą być przeznaczane na wydatki, których nie można było
przewidzieć na etapie opracowywania ustawy budżetowej;
4. utworzenie nowej pozycji rezerw celowych - w celu realizacji zadań związanych
z sytuacjami nadzwyczajnymi takimi m.in. jak przeciwdziałaniem klęskom
żywiołowym, epidemii, zdarzeniom bezpośrednio zagrażającym bezpieczeństwu
państwa związanym z sytuacją geopolityczną, wraz z usuwaniem skutków ww.
sytuacji, nowelizacja ustawy o finansach publicznych z 27 lutego 2026 r.,
wprowadziła możliwość utworzenia nowej rezerwy celowej i przeniesienia do
niej kwot wydatków zablokowanych na podstawie art. 177 ust. 1 uofp.
5. Nie zawsze wszystkie z planowanych w ustawie budżetowej wydatków są
w pełni wykorzystane, np. w wyniku korzystniejszych rozstrzygnięć procesów
przetargowych lub przesunięcia w czasie realizacji niektórych zadań.
Wygospodarowane tzw. „naturalne oszczędności” pojawiają się i są zgłaszane
przez dysponentów części budżetowych do Ministra Finansów, co do zasady w
ostatnim kwartale każdego roku i mogą stanowić źródło utworzenia nowych
pozycji rezerw celowych;
6. na mocy art. 180 uofp w przypadku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego na
terytorium państwa lub na jego części Rada Ministrów może, w drodze
rozporządzenia, dokonywać przeniesienia planowanych wydatków
budżetowych między częściami i działami budżetu państwa w celu realizacji
zadań wynikających z przepisów dotyczących wprowadzenia tego stanu.
-- 7 of 23 --
8/23
Ustawa o finansach publicznych przewiduje liczne narzędzia umożliwiające bieżące
dostosowywanie struktury wydatków do zmieniających się potrzeb.
W konsekwencji, w razie wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych istnieje możliwość
stopniowego uruchamiania kolejnych instrumentów, stosownie do skali
i charakteru powstałych potrzeb, z uwzględnieniem bieżącej sytuacji budżetu
państwa oraz finansów publicznych.
Ad 8.
Fundamentalnie, poziom rentowności skarbowych papierów wartościowych jest
kształtowany głównie przez następujące czynniki:
bieżący i oczekiwany poziom podstawowych stóp banku centralnego i inflacji,
sytuacja makroekonomiczna,
sytuacja na rynkach bazowych i w krajach regionu,
poziom rozwoju rynku finansowego, w szczególności skarbowych papierów
wartościowych i jego płynność,
ocena wiarygodności kredytowej kraju i poziom ryzyka kredytowego,
poziom potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i sytuacja fiskalna,
poziom oszczędności w kraju i napływ kapitału zagranicznego,
sytuacja polityczna oraz podstawy instytucjonalne,
polityka inwestycyjna poszczególnych podmiotów i chęć zajmowania
odpowiednich pozycji rynkowych.
Kształtowanie się sytuacji fiskalnej, w tym poziomów zadłużenia publicznego, jest
zatem jednym z czynników wpływających na poziom rentowności skarbowych
papierów wartościowych. Potencjalne uruchomienie procedur ostrożnościowych
będzie oznaczało konieczność zacieśnienia fiskalnego i tym samym ograniczanie
przyrostu długu, co powinno pozytywnie wpływać na kształtowanie się
rentowności skarbowych papierów wartościowych i sytuację rynkową.
Ad 9., Ad 25.
W projekcie ustawy budżetowej na 2027 r. uwzględniono pakiet zmian
systemowych, który nawet Rada Fiskalna ocenia jako rekordowo wysoki. Łączne
skutki finansowe tych zmian w 2027 r. wynoszą ponad 18 mld zł.
Jedną z propozycji Rządu jest zmiana limitu przychodów uprawniającego
podatników prowadzących działalność gospodarczą do rozliczania się przy pomocy
ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Według projektu limit zostanie
zmniejszony z obecnych 2 milionów euro do 250 tys. euro, czyli do wysokości, w
jakiej obowiązywał do końca 2020 r. Powyższa zmiana będzie skutkowała
wzrostem dochodów w 2027 r. o 5,5 mld zł.
Kolejną inicjatywą jest podwyższenie w podatku dochodowego od osób prawnych
(CIT) podstawowej stawki z 19% do 22% dla największych podatników CIT
(przychody z poprzedniego roku powyżej 50 mln euro – z wyłączeniem banków,
które już obecnie objęte są wyższa stawką CIT) oraz podatkowych grup
kapitałowych (PGK) oraz plan podwyższenia stawki podatku dla branży
energetycznej. Wzrost dochodów z tego tytułu wyniesie 6,2 mld zł w 2027 r.
Rząd planuje również podwyższenie stawki VAT na napoje bezalkoholowe z 5% do
23% (sprzedawane w obrocie handlowym) oraz z 8% do 23% (sprzedawane w
ramach usługi gastronomicznej). Wzrost dochodów z tego tytułu wyniesie 1,3 mld
zł w 2027 r.
Rząd proponuje także podwyższenie minimalnych opłat za wydanie zezwolenia
wstępnego i koncesji na działalność energetyczną w Polsce, wprowadzając
-- 8 of 23 --
9/23
automatyczną coroczną indeksację opartą na wskaźniku inflacji. Zniesiony zostanie
limit opłat w wysokości 2,5 mln zł, warunki zwolnień dla małych instalacji energii
odnawialnej zostaną zaostrzone, a współczynniki obliczeniowe opłat zwiększone
dziesięciokrotnie. Oczekuje się, że przyniesie to dodatkowe dochody w wysokości
3,5 mld zł.
Równocześnie, Rząd zaproponował co prawda podwyższenie progu podatkowego
w ramach skali podatkowej, do którego obowiązuje stawka podatku dochodowego
od osób fizycznych (PIT) w wysokości 12%, ze 120 tys. zł do 130 tys. zł, oraz
wprowadzenie pośredniej stawki PIT w wysokości 24% dla podstawy
opodatkowania w przedziale od 130 tys. zł do 150 tys. zł, jednak przy
jednoczesnym wskazaniu źródeł finansowania (w tym samym projekcie ustawy).
Również warunkowy charakter ma kontynuacja programu CPN – uzależniona od
wejścia w życie ustawy z dnia 18 września 2026 r. o podatku od nadzwyczajnych
zysków osiągniętych w okresie od marca 2026 r. do marca 2027 r. ze zbycia paliw
ciekłych.
Zarówno w uzasadnieniu do PUB2027, jak i w ocenie skutków regulacji (OSR)
niektórych projektów wskazano, że efektem procedowanych projektów ustaw
zwiększających dochody budżetowe będzie poprawa wyniku sektora finansów
publicznych, w tym również ograniczenie ryzyka przekroczenia w przyszłości przez
państwowy dług publiczny określonych w ustawach poziomów.
Ponadto, działania Krajowej Administracji Skarbowej ukierunkowane na
ograniczenie szarej strefy oraz automatyzację części rutynowych i najprostszych, a
przy tym z uwagi na ich liczbę – pracochłonnych – czynności przyczynią się do
uszczelnienia systemu podatkowego. Pozwoli to na zwiększenie efektywności KAS
zarówno w obszarze poboru podatków, jak i w obszarach zwalczania
przestępczości ekonomicznej i kontroli podatkowej oraz celno-skarbowej.
Na poziom dochodów budżetowych będą dodatkowo oddziaływały zmiany
wynikające z już wcześniej wdrożonych działań systemowych szczegółowo opisane
w uzasadnieniu do projektu ustawy budżetowej na rok 2027.
W chwili obecnej prowadzone są prace nad wybranymi ustawami, których celem
jest m.in. pozyskanie dodatkowych wpływów budżetowych poprzez podwyższenie
stawek czy wprowadzenie rozwiązań uszczelniających system podatkowy.
W tym kontekście należy wskazać na uchwaloną przez Sejm ustawę z dnia 18
września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku akcyzowym (druk sejmowy nr 2839,
druk senacki nr 836), której zasadniczym celem jest zapewnienie jednakowego
obciążenia akcyzą wszystkich rodzajów papierosów elektronicznych, niezależnie
od wykorzystywanej w nich technologii do waporyzacji płynu oraz zapewnienie
równego traktowania pod względem fiskalnym wszystkich urządzeń służących do
waporyzacji. Zmiany mają charakter uszczelniający i stanowią odpowiedź na
sposoby obchodzenia obowiązujących przepisów o opodatkowaniu akcyzą
papierosów elektronicznych. Ponadto, ww. ustawa przewiduje podniesienie od 1
stycznia 2027 r. stawki akcyzy na płyn do papierosów elektronicznych z 1,80 zł do
2,20 zł za 1 ml płynu oraz zwiększenie stawki akcyzy z 40 zł do 50 zł za sztukę, na
wszystkie urządzenia do waporyzacji oraz zestawy części do urządzeń do
waporyzacji. Przewiduje się, że wprowadzone zmiany przyczynią się do
zwiększenia dochodów budżetowych z tytułu podatku akcyzowego oraz podatku
VAT o około 435 mln zł rocznie.
Równie istotne znaczenie ma projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku
akcyzowym oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze
środków publicznych (ujęty w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady
Ministrów pod nr UD418), który zakłada podwyżkę stawek akcyzy na napoje
alkoholowe w 2027 r. Przewiduje się, że wprowadzone zmiany przyczynią się do
zwiększenia dochodów budżetowych z tytułu podatku akcyzowego oraz podatku
-- 9 of 23 --
10/2
3
VAT o około 1,8 mld zł rokrocznie począwszy od 2027 r. Równocześnie w projekcie
przyjęto, że od roku 2027, w którym zakłada się wprowadzenie podwyżek stawek
akcyzy, wzrosną nakłady na ochronę zdrowia, poprzez zwiększenie dotacji
podmiotowej dla Narodowego Funduszu Zdrowia z przeznaczeniem na
finansowanie świadczeń zdrowotnych.
Warto również wskazać na projekt ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym
(ujęty w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod nr
UD417), którego zasadniczym celem jest zwiększenie skuteczności opłaty od
środków spożywczych poprzez uszczelnienie systemu opłaty oraz aktualizację jej
wysokości. Przewiduje się, że projektowane zmiany przyczynią się do zwiększenia
wpływów z tytułu opłaty od środków spożywczych oraz podatku VAT o około 1,5
mld zł rocznie. W związku z tym, że 96,5% wpływów z opłaty od środków
spożywczych stanowi przychód Narodowego Funduszu Zdrowia, wprowadzenie
projektowanych rozwiązań będzie skutkowało zwiększeniem przychodu Funduszu,
który przeznacza środki z tej opłaty na działania edukacyjne i profilaktyczne, a
także na finansowanie świadczeń zdrowotnych związanych z leczeniem skutków
nadwagi i otyłości.
Powyższe działania wpisują się w realizację polityki fiskalnej ukierunkowanej
zarówno na zwiększanie dochodów sektora finansów publicznych, jak i
wzmacnianie finansowania systemu ochrony zdrowia.
Działania dotyczące VAT koncentrują się przede wszystkim na zwiększeniu
efektywności poboru podatku, uszczelnianiu systemu oraz cyfryzacji rozliczeń, w
szczególności poprzez wdrożenie Krajowego Systemu e-Faktur i wykorzystanie
danych przekazywanych w ramach JPK_VAT. Rozwiązania te mają ograniczać
nieprawidłowości i lukę w VAT bez zwiększania poziomu opodatkowania. Łączenie
danych pochodzących z tych systemów ma umożliwiać szybsze wykrywanie
nieujawnionej sprzedaży, fikcyjnych faktur, karuzel VAT, nieprawidłowych odliczeń
i bezzasadnych zwrotów podatku.
Dane przekazywane w sposób zautomatyzowany będą również wykorzystywane
do lepszego typowania podmiotów do czynności sprawdzających i kontroli, co
pozwoli skoncentrować działania administracji na obszarach o najwyższym ryzyku.
Uzupełnieniem tych działań będzie wprowadzenie e-VAT (projekt wpisany do
wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod nr UD 473), który
polega na umożliwieniu udostępnienia podatnikom, którzy wyrażą chęć otrzymania
takiego wstępnego rozliczenia VAT, wstępnie wypełnionego JPK_VAT z deklaracją,
czyli JPK_V7M albo JPK_V7K, przygotowanego na podstawie danych
pozostających w posiadaniu Krajowej Administracji Skarbowej.
E-VAT pozwoli skrócić czas, jaki podatnicy VAT przeznaczają na wykonywanie
obowiązków podatkowych. Ma to szczególne znaczenie dla najmniejszych
podatników, dla których koszty administracyjne związane z rozliczaniem VAT są
relatywnie najbardziej odczuwalne. E-VAT wiąże się również z ograniczeniem
kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, automatyzacją procesów
związanych z rozliczeniem VAT, zmniejszeniem obciążeń biurokratycznych oraz
zapewnieniem podatnikom łatwiejszego dostępu do danych wykorzystywanych w
ich rozliczeniach.
Z perspektywy organów podatkowych integracja danych i procesów w ramach e-
VAT może także wspierać poprawę efektywności poboru podatków, zwiększać
przejrzystość rozliczeń oraz budować relacje między administracją skarbową a
podatnikami oparte na łatwiejszej formie komunikacji.
Planowane jest również wdrożenie nowego, bezpłatnego narzędzia do
prowadzenia ewidencji sprzedaży detalicznej z funkcją przesyłania danych do Szefa
KAS. Jednym z motywów tego działania jest m.in. uszczelnienie podatku VAT i
-- 10 of 23 --
11/2
3
podatków dochodowych (usprawnienie procesu ewidencji dla potrzeb VAT będzie
miało też wpływ na prowadzenie ewidencji w PIT i CIT).
Taka modernizacja rozliczeń zapewni zwiększenie dostępu do cyfrowych danych
wynikających z transakcji B2C i dalsze usprawnienie procesów analityki danych
KAS. Powiększony dostęp do informacji o zawieranych transakcjach w oparciu o
cyfrowo przetwarzane dane wyeliminuje liczbę prowadzonych kontroli i przyczyni
się do zmniejszenia kosztów funkcjonowania administracji skarbowej. Zakłada się,
że zmiany przyniosą dodatkowe dochody budżetowe z tytułu ograniczania szarej
strefy.
W obszarze ograniczania szarej strefy istotnym działaniem jest również powołanie
w 2025 roku Międzyresortowego Zespołu ds. Przeciwdziałania Szarej Strefie
(dalej: MZ). Zadania MZ zostały nakreślone w § 2 Zarządzenia nr 12 Prezesa Rady
Ministrów z dnia 19 marca 2025 r , a prace w ramach Zespołu długofalowo
powinny przyczynić się do ograniczenia szarej strefy.
Ponadto, efektem podjętych prac zmierzających do uszczelnienia VAT są
rozwiązania zawarte w ustawie z 4 września 2026 r. o zmianie ustawy o podatku od
towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników
i płatników (ustawa 25 września br. została podpisana przez Prezydenta RP).
Wśród rozwiązań uszczelniających VAT znalazły się zmiany w zakresie:
1. rejestracji podatników VAT:
odmowa rejestracji podatnika do VAT w przypadku braku ustanowienia
przedstawiciela podatkowego w momencie składania dokumentów
rejestracyjnych w sytuacji, gdy na podmiocie ciąży taki obowiązek,
odmowa rejestracji podatnika do VAT do momentu, gdy podmiot wykreślony ze
względu na brak złożenia deklaracji nie uzupełni brakujących deklaracji,
wykreślenie z rejestru podatników VAT podatnika w przypadku braku kontaktu
z przedstawicielem podatkowym,
wykreślenie z rejestru podatników VAT w sytuacji, gdy zrezygnuje jeden
przedstawiciel podatkowy, a nie zostanie ustanowiony kolejny przedstawiciel
pomimo takiego obowiązku oraz możliwość przywrócenia zarejestrowania
podatnika, jako podatnika VAT czynnego, bez konieczności składania zgłoszenia
rejestracyjnego, jeżeli podatnik udowodni, że ustanowił przedstawiciela
podatkowego;
2. rozszerzenia zakresu odpowiedzialności solidarnej nabywcy za zaległości
podatkowe sprzedawcy o niektóre usługi niematerialne (np. księgowe,
reklamowe, doradcze, administracyjne), które w znacznej skali są
wykorzystywane do oszustw i nadużyć podatkowych.
3. zmiany sposobu klasyfikacji towarów wymienionych w załączniku nr 15 do
ustawy o VAT z Polskiej Klasyfikacji Towarów i Usług (PKWiU) na rzecz
Nomenklatury Scalonej (CN).
Ponadto należy wspomnieć prace legislacyjne nad projektem ustawy o zmianie
ustawy o podatku od towarów i usług (UD327) . Projekt przewiduje podwyższenie
stawki VAT do 23 % na zawierające w swoim składzie min. 20 % soku owocowego,
warzywnego lub owocowo-warzywnego tzw. „bezalkoholowe odpowiedniki
napojów alkoholowych” oraz napoje z dodatkiem kofeiny lub tauryny, czyli tzw.
„napoje energetyzujące”. Projektowana ustawa ma przede wszystkim walor
upraszczający i eliminuje preferencje dla produktów o negatywnym profilu
zdrowotnym i społecznym. Propozycje w tym projekcie zmierzają do ujednolicenia
opodatkowania np. piw bezalkoholowych (0% lub z zawartością alkoholu do 0,5%),
niezależnie czy zawierają dodatek soku, czy nie). Ujednolicenie stawek pozytywnie
również wpłynie na stronę dochodową budżetu państwa.
-- 11 of 23 --
12/2
3
W ostatnim okresie Rząd przygotował następujące projekty ustaw w zakresie
podatków dochodowych, których celem było zwiększenie dochodów budżetowych
w stopniu nie powodującym ograniczenia tempa wzrostu gospodarczego i
konkurencyjności polskiej gospodarki:
w 2025 r.:
projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych
oraz ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych (UD288) – ustawa
z dnia 6 listopada 2025 r. (Dz. U. z 28 listopada 2025 r. poz. 1658.);
w 2026 r.:
projekt ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od
marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych (UD411) – ustawa z dnia 3
lipca 2026 r., skierowana przez Prezydenta RP do Trybunału Konstytucyjnego w
trybie kontroli prewencyjnej,
projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych,
ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o
zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych
przez osoby fizyczne (UD458) - etap rządowy,
projekt ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od
marca 2026 r. do marca 2027 r. ze zbycia paliw ciekłych (UD470) - ustawa
uchwalona przez Sejm 18 września 2026 r. – w Senacie.
Organy Krajowej Administracji Skarbowej (dalej: ,,KAS”) na bieżąco podejmują
działania mające na celu zapewnienie przestrzegania przepisów prawa
podatkowego, w tym w zakresie podatku VAT. Działania te obejmują m.in:
czynności sprawdzające, kontrole podatkowe, kontrole celno-skarbowe, a także
działania o charakterze analitycznym.
Diagnozowane przez organy KAS obszary ryzyka determinują podejmowane
działania mające na celu ujawnienia niezgodnych z prawem praktyk podatkowych,
zwalczanie przestępczości podatkowej, likwidację szarej strefy w obrocie
gospodarczym, a w konsekwencji uszczelnienie systemu podatkowego.
W celu zatem zwiększenia dochodów podatkowych bez podnoszenia stawek
podatków w KAS są realizowane systemowe i długofalowe działania o charakterze
analityczno-kontrolnym. Należy podkreślić, że od 2024 r. KAS kładzie szczególny
nacisk na ukierunkowanie kontroli celno-skarbowych na wykrywanie i
dokumentowanie oszustw, przestępstw związanych z podatkami, a nie
kontrolowanie przedsiębiorców popełniających błędy. Celem nadrzędnym jest
zapewnienie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, ochrona przedsiębiorców
przed nieuczciwą konkurencją ze strony unikających płacenia danin przy
jednoczesnej minimalizacji absorbowania przedsiębiorców procedurami
kontrolnymi. Efektem tego jest malejąca liczba kontroli przy jednoczesnym
wzroście skali wykrywanych uszczupleń podatkowych.
W celu zwiększenia dochodów podatkowych stale rozwijane są systemy kontroli
bezinwazyjnej, przede wszystkim z wykorzystaniem wielkogabarytowych urządzeń
RTG w granicznych oddziałach celnych, co pozwoli na skuteczniejsze wykrywanie
prób przemytu oraz innych nieprawidłowości wpływających na uszczuplenia
należności publiczno-prawnych. Ponadto, wdrażane są systemy wspomagające
interpretację obrazów RTG, wykorzystujące automatyczną analizę obrazów RTG,
co w założeniach ma pomóc w zwiększeniu efektywności kontroli oraz zwiększy
skuteczność działań kontrolnych.
Funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej obsługują procedurę zwrotu podatku
VAT podróżnym, w jej zakresie na bieżąco jest realizowana analiza ryzyka, co
skutecznie zapobiega nadużyciom i wyłudzaniu nienależnego podatku VAT przez
-- 12 of 23 --
13/2
3
podróżnych. Ogranicza to szarą strefę i poprawia efektywność administracji, bez
podnoszenia stawek podatkowych.
Ochrona zewnętrznej granicy UE wymaga podejmowania czynności związanych
z zapewnieniem odpowiednich progów kontroli w celu realizacji funkcji
zabezpieczającej i ochronnej przed niekontrolowanym napływem towarów, a co się
z tym wiąże zapobieganiu omijania odprowadzania należności celno-podatkowych.
Określenie przez KAS poziomów kontroli w ruchu drogowym i kolejowym ma
istotny wpływ na ujawnianie prób nielegalnego przywozu towarów (m.in. przemyt
wyrobów akcyzowych). Takie ujawnienia przyczyniają się do uszczelnienia systemu
uiszczania należności podatkowych.
Działania mające na celu zwiększenie dochodów podatkowych, w zakresie
egzekucji zaległości podatkowych, są ukierunkowane przede wszystkim na
elektronizację i automatyzację procesów w komórkach egzekucyjnych urzędów
skarbowych. Działania te mają na celu zautomatyzowanie procesu pozyskiwania
informacji o majątku i źródłach dochodu zobowiązanego. Posiadanie bieżącej
informacji o składnikach majątku zobowiązanego pozwala na szybkie i skuteczne
przeprowadzenie egzekucji, i w konsekwencji na wzrost wpływów do budżetu
państwa.
Ponadto, KAS jako właściciel biznesowy systemów księgowo-rozliczeniowych
sukcesywnie wpływa na wzrost efektywności w obszarze poboru podatków
poprzez zapewnienie właściwych, zgodnych z przepisami prawa rozliczeń
podatków i innych należności niepodatkowych. KAS optymalizuje procesy
operacyjne, usprawnia i automatyzuje procesy księgowe w celu ograniczenia pracy
manualnej na rzecz efektywnej automatyzacji i oszczędności w zasobach własnych.
Sprawnie zarządza procesem zmian wynikających ze zmian legislacyjnych
wymagających obsługi nowych lub zmieniających się danin w systemach
księgowych, w krótkim czasie, dla ich finalnej realizacji. Istotny jest także
prowadzony monitoring poboru i egzekucji należności, analiza danych dotyczących
wpływów i zaległości oraz ocena efektywności realizowanych procesów.
KAS będzie konsekwentnie rozwijać katalog e-usług publicznych, realizując
podejście proklienckie, co przełoży się na podniesienie efektywności KAS i stopień
realizacji jej podstawowych celów.
W obszarze poboru należności podatkowych orientacja na klienta KAS jest
gwarantem minimalizacji różnicy między hipotetycznymi wpływami do budżetu a
wynikiem z działalności administracji skarbowej.
Wdrażane w obszarze e-usług rozwiązania wspierające podatników w wypełnianiu
obowiązków podatkowych KAS przekładają się na wzrost tax compliance.
Minimalizacja kosztów poboru danin i innych obowiązków okołopodatkowych
wymaga również ograniczenia bezpośredniego kontaktu klienta z administracją.
Dlatego też KAS sukcesywnie wdraża rozwiązania polegające na oddzieleniu
procesów front office od procesów back office, a w kontekście IT konfigurację
systemów zintegrowanych, umożliwiających automatyzację procesów wymiany i
przetwarzania danych, wykorzystanie nowoczesnych narzędzi i technik
definiowania usług publicznych, tak żeby odpowiadały zidentyfikowanym
potrzebom i oczekiwaniom klientów.
Przykładem takich działań jest systematycznie rozwijany serwis e-Urząd Skarbowy
wraz z kluczową dla obywateli usługą Twój e-PIT czy wdrożenie Multikanałowego
Centrum Komunikacji KAS (eMCeK).
Powyższe usługi są przykładem efektywnego działania KAS w obszarze
uszczelnienia procesów poboru, a ich dalszy rozwój zakłada:
upraszczanie i przyśpieszanie procesu rozliczeń podatkowych,
odciążenie pracowników KAS, co pozwoli na większe skupienie na czynnościach
analitycznych i kontrolnych uszczelniających system podatkowy,
-- 13 of 23 --
14/2
3
minimalizację błędów popełnianych po stronie podatników, a tym samym
zwiększenie poprawności składanych rozliczeń, na podstawie których płacone
są podatki.
zwiększenia dostępności, jakości i użyteczności usług publicznych w obszarze
podatków i finansów publicznych,
obniżenie kosztów administracyjnych,
zwiększenie skuteczności poboru dochodów publicznych oraz ograniczenia skali
szarej strefy,
rozwój gospodarki cyfrowej poprzez automatyzację i standaryzację procesów,
zwiększenie przejrzystości, przewidywalności i efektywności działania
administracji skarbowej.
Dalszy rozwój usług cyfrowych KAS, w tym w szczególności serwisu e-Urząd
Skarbowy, będzie czynnikiem stabilizującym finanse publiczne–poprawa
efektywności poboru dochodów umożliwi realizację innych zadań państwa i
zwiększy przestrzeń fiskalną dla działań prorozwojowych.
Ustawą o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o
podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw z dnia
29 października 2021 r. (Dz.U. z 2021 poz. 2105 z późn. zm.) nałożono obowiązek
prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz ewidencji i wykazów prowadzonych dla
celów podatków dochodowych przy użyciu programów komputerowych oraz
obowiązek ich przekazywania w ustrukturyzowanej formie do naczelnika urzędu
skarbowego.
Obowiązek ten został rozłożony na lata 2026 – 2028. Obecnie obowiązek ten
realizowany jest przez 2 grupy podatników, tj. podatników CIT, których wartość
przychodu w poprzednim roku podatkowym przekroczyła 50 milionów euro oraz
podatkowe grupy kapitałowe, jak również podatników CIT i PIT zobowiązanych do
składania JPK_VAT za okresy miesięczne.
Od 2027 roku w/w obowiązkiem objęci zostaną wszyscy pozostali podatnicy. Tym
samym wszystkie podmioty prowadzące księgi rachunkowe oraz ewidencje i
wykazy prowadzone dla celów podatków dochodowych będą zobligowane do ich
prowadzenia przy użyciu programów komputerowych oraz składania struktur
logicznych w tym zakresie. Powyższe stanowi systemowy element uszczelniający
system podatkowy.
Na bieżąco i sposób ciągły podejmowane są również działania w zakresie
zwalczania przestępstw i nadużyć finansowych w obszarze wyrobów tytoniowych i
wyrobów powiązanych, napojów alkoholowych oraz wyrobów energetycznych, a
także w zakresie weryfikacji obowiązku ewidencjonowania sprzedaży z
zastosowaniem kasy rejestrującej.
W ramach nadzorowanych działań dotyczących systemu SENT trwają prace
legislacyjne nad ustawą o zmianie ustawy o systemie monitorowania drogowego i
kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi oraz niektórych
innych ustaw (UD437) – etap uzgodnień międzyresortowych i konsultacji
publicznych. Najważniejszą zmianą wynikającą z tych przepisów jest objęcie system
monitorowania SENT przewozu betonu towarowego do wszystkich podmiotów, w
tym również do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, bez
względu na przewożoną ilość.
Mając na uwadze tendencję wzrostową na rynku obejmującym branżę budowlaną,
a także na podstawie wykonanych analiz, uwagę resortu finansów zwróciła
sytuacja podmiotów zajmujących się obrotem betonu, w tym w szczególności
dostrzeżono zwiększone ryzyko występowania przestępstw skarbowych, których
celem jest głównie nieuprawnione zaniżanie zobowiązań podatkowych w obrocie
-- 14 of 23 --
15/2
3
tym towarem. Informacje sygnalne dotyczące takich nieprawidłowości zostały
również zgłoszone przez przedstawicieli branży producentów betonu. Zmiana
przepisów ma na celu uszczelnienie systemu podatkowego w zakresie obrotu tym
towarem.
Dzięki wzmocnieniu skuteczności systemu SENT, szacuje się, że wpływy
podatkowe mogą się zwiększyć się o ok. 1,225 mld zł rocznie. Zakłada się, że
uszczelnienie systemu podatkowego w tym zakresie winno utrzymać się przez
wszystkie lata obwiązywania projektowanych przepisów.
Ad 10.
Kierunki polityki fiskalnej na kolejne lata wyznacza Średniookresowy plan
budżetowo-strukturalny, realizowany w powiązaniu z wymogami wynikającymi z
procedury nadmiernego deficytu (EDP) z uwzględnieniem krajowej klauzuli wyjścia
oraz przy jednoczesnym respektowaniu krajowych reguł fiskalnych.
Jak wskazano powyżej w wyniku reformy z kwietnia 2024 r. fundamentem nowych
ram zarządzania gospodarczego w Unii Europejskiej stały się średniookresowe
plany budżetowo-strukturalne, które państwa członkowskie są zobowiązane
przedkładać Radzie UE i Komisji Europejskiej co 4 lata, poczynając od jesieni 2024
r. W przedkładanych dokumentach każde państwo precyzuje swoją ścieżkę
wydatków zapewniającą stabilność długu w średnim okresie , a także priorytetowe
reformy i inwestycje publiczne. 8 października 2024 r. Rada Ministrów przyjęła
Średniookresowy plan budżetowo-strukturalny na lata 2025-2028 (dalej Plan). Jak
wskazano powyżej w 2028 r. zostanie opracowany kolejny Plan i następnie Rada
UE wyda zalecenie dot. ścieżki wydatków netto na lata 2029-2032 , której
przestrzeganie zapewni średniookresową stabilność finansów publicznych, w
szczególności długu.
Realizacja Planu odbywa się poprzez wdrażanie odpowiednich działań w kolejnych
ustawach budżetowych oraz informowanie o postępach w corocznych raportach z
realizacji Planu. Co pół roku (wiosną i jesienią), począwszy od kwietnia 2025 r. aż do
skorygowania nadmiernego deficytu, Rząd przestawia informacje z postępów we
wdrażaniu zalecenia Rady UE. Wiosną raportowanie odbywa się w ramach
sprawozdania z wdrażania średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego, a
jesienią w ramach informacji o działaniach podjętych przez Polskę w celu realizacji
zalecenia Rady UE w ramach procedury nadmiernego deficytu. Tegoroczne
Sprawozdanie z wdrażania „Średniookresowego planu budżetowo-strukturalnego
na lata 2025–2028” oraz zeszłoroczne dokumenty przygotowane w związku z
raportowaniem nt. realizacji zalecenia Rady UE w ramach procedury nadmiernego
deficytu znajdują się na stronie internetowej Ministerstwa Finansów:
https://www.gov.pl/web/finanse/sredniookresowy-plan-budzetowo-strukturalny.
Kolejna informacja nt. wdrażania zalecenia Rady UE oraz działań na rzecz redukcji
nadmiernego deficytu zostanie przedstawiona do końca października br.
Niezależnie od powyższego, zgodnie z art. 153 Regulaminu Sejmu na żądanie
prezydium komisji sejmowej ministrowie są obowiązani przedstawiać
sprawozdania i udzielać informacji oraz uczestniczyć w posiedzeniach komisji, na
których rozpatrywane są sprawy dotyczące ich zakresu działania. Analogicznie, art.
60 Regulaminu Senatu mówi, że na żądanie komisji albo przewodniczącego komisji,
w sprawach będących przedmiotem jej zakresu działania, przedstawiciele Rady
Ministrów są obowiązani do współpracy z komisją, w szczególności do
przedstawienia informacji, wyjaśnień, opinii, przekazania materiałów oraz
czynnego udziału w posiedzeniach komisji. Obowiązek przedkładania obu izbom
informacji i wyjaśnień ustanawia regularny i formalny kanał kontroli
parlamentarnej. Na przykład, podczas posiedzenia Komisji Finansów Publicznych 2
-- 15 of 23 --
16/2
3
września przedstawiciele MF przedstawili informacje o realizacji zaleceń Rady UE
dotyczących zlikwidowania nadmiernego deficytu w Polsce.
Ustawa o finansach publicznych określa procedury ostrożnościowe i sanacyjne w
przypadku, gdy relacje do PKB zarówno państwowego długu publicznego, jak i
kwoty, o której mowa w art. 38a pkt 3 uofp, przekraczają 55%. Jednym z
obowiązków nałożonych na Radę Ministrów jest przedstawienie Sejmowi
programu sanacyjnego mającego na celu obniżenie relacji państwowego długu
publicznego do PKB.
Ad 13.
Prognozy państwowego długu publicznego zawarte w Strategii nie przewidują
przekroczenia do 2030 roku konstytucyjnego limitu zadłużenia.
Przekroczenie progu 55% przez relacje do PKB zarówno państwowego długu
publicznego, jak i kwoty, o której mowa w art. 38a pkt 3 uofp będzie skutkowało
uruchomieniem procedur ostrożnościowych, których celem jest niedopuszczenie
do przekroczenia konstytucyjnego limitu długu. Procedury ostrożnościowe
przewidują następujące działania:
w uchwalonym przez Radę Ministrów projekcie ustawy budżetowej na rok 2030
przyjmuje się brak deficytu lub taką różnicę dochodów i wydatków budżetu
państwa, która zapewni spadek relacji długu Skarbu Państwa do PKB w
stosunku do relacji ogłoszonej dla roku 2028;
deficyt budżetowy JST pomniejszony o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych
oraz wolne środki w uchwale budżetowej na rok 2030 może wynikać jedynie z
wydatków związanych z realizacją zadań współfinansowanych ze środków
pochodzących z budżetu UE oraz niepodlegających zwrotowi z pomocy
udzielanej przez państwa członkowskie EFTA;
w uchwalanym przez Radę Ministrów projekcie ustawy budżetowej na rok
2030:
- nie przewiduje się wzrostu wynagrodzeń pracowników państwowej sfery
budżetowej,
- waloryzacja rent i emerytur nie może przekroczyć wzrostu cen towarów i
usług konsumpcyjnych ogłoszonego przez Główny Urząd Statystyczny za
poprzedni rok budżetowy,
- wprowadzony jest zakaz udzielania nowych pożyczek i kredytów z budżetu
państwa,
- wzrost wydatków Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej, Trybunału Konstytucyjnego, Najwyższej Izby
Kontroli, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Krajowej
Rady Sądownictwa, sądownictwa powszechnego oraz wojewódzkich sądów
administracyjnych, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka,
Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prezesa Urzędu Ochrony Danych
Osobowych, Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni
przeciwko Narodowi Polskiemu, Krajowego Biura Wyborczego, Państwowej
Inspekcji Pracy i Biura Rady Fiskalnej nie może być wyższy niż w administracji
rządowej;
Rada Ministrów przeprowadza przegląd:
- wydatków budżetu państwa finansowanych środkami pochodzącymi z
kredytów zagranicznych,
- programów wieloletnich;
Rada Ministrów przedstawia program sanacyjny, mający zapewnić spadek
relacji państwowego długu publicznego do PKB;
-- 16 of 23 --
17/2
3
Rada Ministrów dokonuje przeglądu obowiązujących przepisów w celu
przedstawienia propozycji rozwiązań prawnych mających wpływ na poziom
dochodów budżetu państwa, w tym dotyczących stosowania stawek podatku od
towarów i usług;
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych otrzymuje dotację
celową z budżetu państwa na realizację zadania dofinansowania do
wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych w wysokości do 30% środków
zaplanowanych na realizację tego zadania na dany rok;
organy administracji rządowej mogą zaciągać nowe zobowiązania na
przygotowanie inwestycji, jeżeli mają zapewnione finansowanie z udziałem
środków pochodzących z budżetu UE oraz niepodlegających zwrotowi z pomocy
udzielanej przez państwa członkowskie EFTA, na maksymalnym dopuszczalnym
poziomie określonym w przepisach lub procedurach dotyczących danego
rodzaju inwestycji, nie mniejszym niż 50% całości kosztów, z tym że
ograniczenia te nie dotyczą odbudowy lub przebudowy dróg krajowych w celu
usunięcia zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym, inwestycji w
infrastrukturę przeciwpowodziową, systemu elektronicznego poboru opłat za
korzystanie z dróg publicznych oraz odszkodowań za nieruchomości przejęte w
związku z przygotowaniem i realizacją inwestycji w zakresie dróg publicznych.
Ad 14., Ad 15.
Dane dotyczące struktury podmiotowej państwowego długu publicznego oraz
długu sektora instytucji rządowych i samorządowych publikowane są przez
Ministerstwo Finansów w kwartalnej informacji Dług Publiczny.5 Na koniec II
kwartału 2026 roku dług Skarbu Państwa stanowił 94,3% państwowego długu
publicznego. W pozostałej części największy udział miało zadłużenie jednostek
samorządu terytorialnego i ich związków – 5,1%. W długu sektora instytucji
rządowych i samorządowych udział dług Skarbu Państwa wyniósł 76%, udział
zadłużenia funduszy umiejscowionych w Banku Gospodarstwa Krajowego 17,2%,
a zobowiązań związanych z Tarczą Finansową Polskiego Funduszu Rozwoju 0,9%.
Ad 16.
Rząd od 2024 r. wprowadza rozwiązania ukierunkowane na zapewnienie
transparentności i przejrzystości finansów publicznych w Polsce.
1. Kontynuowane są metodycznie działania w kierunku zmian wskazanych w
opublikowanym przez Ministerstwo Finansów dokumencie „Stan polskich finansów
publicznych 2016-2023 Biała Księga”. W ramach realizacji wniosków płynących z
ww. dokumentu wdrożono m.in.:
a) zmiany w zakresie SRW, które zwiększyły jej spójność z nowymi regułami UE i
ograniczyły możliwość jej obchodzenia, m.in. poprzez:
rozszerzenie zakresu podmiotowy SRW o około 90 jednostek tj. o instytucje
gospodarki budżetowej, agencje wykonawcze, ZUS i państwowe osoby
prawne, o których mowa w art. 9 pkt 14 uofp,
objęcie SRW skarbowych papierów wartościowych przekazywanych
nieodpłatnie przez jednostki i organy objęte SRW jednostkom sektora
instytucji rządowych i samorządowych (zrównanie takiego przekazania z
wydatkiem w ramach SRW);
b) wdrożono począwszy od II kwartału 2024 r. proces publikacji aktualnych
planów finansowych oraz sprawozdawczych danych kwartalnych
5 Dług Publiczny - Ministerstwo Finansów - Portal Gov.pl
-- 17 of 23 --
18/2
3
przedstawiających wykonanie planów dla funduszy utworzonych,
powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego (BGK) na
podstawie odrębnych ustaw. Na wniosek Ministra Finansów, na stronie
internetowej Banku Gospodarstwa Krajowego publikowane są informacje
planistyczne i sprawozdawcze (kwartalne) dotyczące tych funduszy;
c) mocą ustawy, która weszła w życie 15 lutego 2025 r. powołano Radę Fiskalną.
Rada Fiskalna rozpoczęła działalność z początkiem 2026 r. Mandat Rady
Fiskalnej wykracza poza minimalne wymogi określone w znowelizowanej
dyrektywie 2011/85/EU w sprawie wymogów dla ram budżetowych państw
członkowskich, w szczególności w zakresie numerycznych reguł fiskalnych;
d) nastąpiła systemowa poprawa przejrzystości finansów publicznych w zakresie
kształtowania dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Nowa ustawa o
dochodach jednostek samorządu terytorialnego zawiera przepisy
wzmacniające samodzielność finansową samorządów. Zapewnia jednocześnie
stabilny system finansowania JST, przewiduje zwiększenie dochodów JST w
sposób systemowy, a także wprowadza bardziej przejrzyste mechanizmy
podziału środków,
2. Przygotowana i uchwalona w 2024 r. ustawa o zmianie ustawy o finansach
publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. po. 1089) ujednoliciła zasady
sporządzania planów finansowych, zmian planów finansowych w trakcie roku
budżetowego oraz sporządzania sprawozdań jednostek pozabudżetowych.
Plany finansowe instytucji gospodarki budżetowej oraz państwowych osób
prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 8 i 14 ustawy o finansach publicznych,
zostały rozszerzone o układ kasowy w celu zwiększenia przejrzystości w
zarządzaniu finansami publicznymi oraz zapewnienia większej kontroli nad
wydatkami i dochodami jednostek sektora publicznego.
W celu zapewnienia odpowiednich mechanizmów kontroli finansów publicznych -
zarówno przez Ministra Finansów, jak i Parlament RP – ww. ustawą o zmianie
ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw wprowadzono
procedury dotyczące istotnych zmian w planach finansowych państwowych osób
prawnych, o których mowa w art. 9 pkt 8 i 14 uofp, które dotychczas nie były objęte
takim nadzorem. Zmiany będą wymagały zgody Ministra Finansów oraz opinii
sejmowej komisji właściwej do spraw budżetu.
Ponadto, wprowadzono zasady dotyczące obligatoryjnych, jednolitych dla
wszystkich jednostek, elementów planów finansowych, które zapewniają nie tylko
ich większą przejrzystość i możliwość oceny.
3. Dodatkowo, w ustawie o Radzie Fiskalnej, wprowadzono zmiany w ww. zakresie,
które po raz pierwszy mają zastosowanie do projektu ustawy budżetowej na 2027
r. Zmiany te polegają na przesunięciu Narodowego Funduszu Zdrowia, Funduszu
Przeciwdziałania COVID-19 (FPC-19) i Funduszu Pomocy z grupy jednostek
objętych kwotą wydatków SRW, ale nie limitem wydatków, o którym mowa w art.
112aa ust. 3 uofp, do grupy jednostek objętych tym limitem.
4. Znaczna część wydatków realizowanych przez fundusze funkcjonujące poza
budżetem państwa wynika z wcześniej zaciągniętych zobowiązań oraz realizacji
wieloletnich programów inwestycyjnych i społecznych. W konsekwencji szybkie,
jednorazowe przeniesienie finansowania tych zadań do budżetu państwa mogłoby
skutkować ryzykiem zakłócenia realizacji zadań publicznych.
Działania w tym zakresie są konsekwentnie realizowane, jednak od samego
początku podkreślano że, proces ten ma charakter stopniowy i wymaga rozłożenia
w czasie, ze względu na skalę zobowiązań realizowanych przy wykorzystaniu
-- 18 of 23 --
19/2
3
funduszy funkcjonujących poza budżetem państwa, konieczność zapewnienia
ciągłości finansowania zadań publicznych o charakterze strategicznym oraz
uwarunkowania wynikające z obowiązujących reguł fiskalnych i sytuacji
bezpieczeństwa państwa.
Wszelkie działania w zakresie zreformowania działalności funduszy w BGK lub
ewentualnego włączenia poszczególnych jednostek do budżetu państwa są
podejmowane z uwzględnieniem w szczególności wpływu takich działań na
wszystkie zasady i reguły budżetowe. Ponadto, należy racjonalnie ocenić wszelkie
ryzyka związane z nieprzerwaną realizacją zadań oraz spłatą zobowiązań przez te
fundusze w stosunku do innych podmiotów.
Jako przykład takiego działania można wskazać likwidację z dniem 20 grudnia
2024 r. Rządowego Fundusz Rozwoju Mieszkalnictwa, w związku z wyczerpaniem
środków na rachunku tego funduszu.
Kolejne działania podejmowane w celu zwiększenia przejrzystości finansów
publicznych oraz stopniowego ograniczania operacji pozabudżetowych to m.in.:
a) począwszy od projektu ustawy budżetowej na rok 2025 do uzasadnienia do ww.
projektu załącza się plany funduszy umiejscowionych w BGK. W części opisowej
sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej na rok 2025 została
zaprezentowana informacja o tych funduszach. Dodatkowo w ustawie z dnia 27
lutego 2026 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz o zmianie
niektórych innych ustaw wprowadzono obowiązek zamieszczenia planów
finansowych funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych BGK w
uzasadnieniu do projektu ustawy budżetowej oraz przepis, na mocy którego w
ramach rocznej sprawozdawczości prezentowana będzie informacja o
wykonaniu planów finansowych tych funduszy,
b) Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 nie jest już obciążany nowymi zadaniami
(poza kontynuowaniem realizowanych wcześniej wydatków), mając na uwadze
perspektywę stopniowego wygaszania działania Funduszu i docelowe jego
zamknięcie.
Dodatkowo należy zauważyć, że funkcjonowanie SRW podlega okresowym
przeglądom. Pierwsza ocena, przeprowadzona w 2018 r., objęła pierwsze pięć lat
jej funkcjonowania. Kolejny ww. przegląd, przeprowadzony pod koniec 2023 r. i w
2024 r. przez Ministerstwo Finansów we współpracy z MFW, oceniał okres 2019–
2023 i stanowił element kamienia milowego A4G w ramach KPO. Przegląd ten
dostarczył kompleksowej oceny skuteczności reguły, w tym stosowania klauzul
wyjścia i powrotu oraz jej właściwości antycyklicznych. Jednocześnie nałożono na
Ministra Finansów obowiązek (art. 112dc uofp) nie rzadziej niż co 5 lat
dokonywania przeglądu stosowania przepisów w zakresie SRW oraz sporządzenia i
opublikowania informacji o ich stosowaniu. Informacja ta, zgodnie z art. 112dc ust.
2 uofp, zawiera w szczególności:
1. Ocenę, w jakim stopniu przepisy art. 112aa-112ac i art. 112d-112db uofp
realizują cele numerycznych reguł fiskalnych wynikające z art. 5 dyrektywy
Rady 2011/85/UE z dnia 8 listopada 2011 r. w sprawie wymogów dla ram
budżetowych państw członkowskich, z odniesieniem do oceny Rady Fiskalnej, o
której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o Radzie Fiskalnej.
2. Ewentualne rekomendacje w zakresie zmian w przepisach prawa mających na
celu zwiększenie efektywności oraz operacyjności rozwiązań zawartych w art.
112aa-112ac i art. 112d-112db uofp.
-- 19 of 23 --
20/2
3
Znaczna część wydatków realizowanych przez fundusze funkcjonujące poza
budżetem państwa wynika z wcześniej zaciągniętych zobowiązań oraz realizacji
wieloletnich programów inwestycyjnych i społecznych.
W konsekwencji szybkie, jednorazowe przeniesienie finansowania tych zadań do
budżetu państwa mogłoby skutkować ryzykiem zakłócenia realizacji zadań
publicznych.
Działania w tym obszarze są konsekwentnie realizowane, jednak od samego
początku podkreślano że, proces ten ma charakter stopniowy i wymaga rozłożenia
w czasie, ze względu na skalę zobowiązań realizowanych przy wykorzystaniu
funduszy funkcjonujących poza budżetem państwa, konieczność zapewnienia
ciągłości finansowania zadań publicznych o charakterze strategicznym oraz
uwarunkowania wynikające z obowiązujących reguł fiskalnych i sytuacji
bezpieczeństwa państwa.
Wszelkie działania w zakresie zreformowania działalności funduszy w BGK
lub ewentualnego włączenia poszczególnych jednostek do budżetu państwa są
podejmowane z uwzględnieniem w szczególności wpływu takich działań na
wszystkie zasady i reguły budżetowe. Najważniejsze działania podejmowane w
celu zwiększenia przejrzystości finansów publicznych oraz stopniowego
ograniczania operacji pozabudżetowych:
począwszy od II kw. 2024 r. następuje publikacja przez BGK aktualnych planów
finansowych oraz sprawozdawczych danych kwartalnych przedstawiających
wykonanie planów finansowych dla funduszy utworzonych, powierzonych lub
przekazanych BGK na podstawie odrębnych ustaw,
począwszy od projektu ustawy budżetowej na rok 2025 do uzasadnienia do ww.
projektu załącza się plany funduszy umiejscowionych w BGK. W części opisowej
sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej na rok 2025 została
zaprezentowana informacja o tych funduszach. Dodatkowo w ustawie z dnia 27
lutego 2026 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz o zmianie
niektórych innych ustaw wprowadzono obowiązek zamieszczenia planów
finansowych funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych BGK w
uzasadnieniu do projektu ustawy budżetowej oraz przepis, na mocy którego w
ramach rocznej sprawozdawczości prezentowana będzie informacja o
wykonaniu planów finansowych tych funduszy,
Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 nie jest już obciążany nowymi zadaniami
(poza kontynuowaniem realizowanych wcześniej wydatków), mając na uwadze
perspektywę stopniowego wygaszania działania Funduszu i docelowe jego
zamknięcie.
Ad 17., Ad 18.
Prognozy wydatków z tytułu kosztów obsługi długu Skarbu Państwa oraz ich
wrażliwości na zmiany, w stosunku do scenariusza bazowego, założeń o stopach
procentowych (wzrost o 1 pp.) oraz założeń o kursach walutowych (osłabienie PLN
o 10%) zawarte są w przyjmowanych przez Radę Ministrów, corocznie wraz z
projektem ustawy budżetowej, strategiach zarządzania długiem sektora finansów
publicznych. Dokumenty te są dostępne pod adresem URL:
https://www.gov.pl/web/finanse/strategie-zarzadzania-dlugiem.
Strategia zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2027-2030,
przyjęta przez Radę Ministrów i przekazana do Sejmu we wrześniu 2026 roku,
zawiera następującą prognozę wydatków na koszty obsługi długu Skarbu Państwa i
ich wrażliwości na zmiany założeń. W tabeli poniżej przedstawiono również relację
tych wydatków do szacowanych dochodów budżetu państwa.
-- 20 of 23 --
21/2
3
2027 2028 2029 2030
Wydatki na obsługę długu SP (mld zł) 107,0 121,6 135,6 151,0
Wydatki na obsługę długu SP jako % dochodów bp 15,4% 17,1% 18,1% 19,3%
Wzrost kosztów obsługi długu przy wzroście stóp o 1 pp. (mld zł) 6,2 11,7 16,9 21,7
Wzrost kosztów obsługi długu przy osłabieniu PLN o 10% (mld zł) 1,5 1,8 1,9 2,1
Omówienie wydatków na obsługę długu publicznego realizowanych w grupie
wydatków bieżących ze środków budżetu państwa zostało przedstawione w
punkcie 1.5. rozdziału IV. Wydatki budżetu państwa w Uzasadnieniu do projektu
ustawy budżetowej na rok 2027 . W ustawie budżetowej na 2027 r. na wydatki z
tytułu obsługi długu Skarbu Państwa zaplanowano kwotę 107 mld zł, tj. o 18,9%
wyższą niż w ustawie budżetowej na rok 2026. Planowane wydatki obejmują
obsługę zadłużenia, należności i innych operacji finansowych Skarbu Państwa na
rynku krajowym i na rynkach zagranicznych. We wstępnym projekcie ustawy
budżetowej na rok 2027 przyjętym przez Radę Ministrów 28 sierpnia 2026 r. i
przekazanym Radzie Dialogu Społecznego ustalono łączną kwotę podatkowych i
niepodatkowych dochodów budżetu państwa na rok 2027 w wysokości 695 mld zł
(art. 1 ust. 1). Oznacza to, że relacja wydatków budżetu państwa z tytułu obsługi
długu Skarbu Państwa do łącznych podatkowych i niepodatkowych dochodów
budżetu państwa wynosi 15,4%.
Ad 19.
Strategia zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2027-2030
zakłada, że podstawowym rynkiem finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu
państwa pozostanie rynek krajowy. Oferta instrumentów na tym rynku będzie
kształtowana w sposób elastyczny, dostosowany do bieżącej sytuacji rynkowej, tj.
zgłaszanego poziomu popytu, tak aby minimalizować wpływ podaży SPW na
poziom rentowności. Finansowanie na rynkach międzynarodowych będzie
stanowiło uzupełnienie finansowania krajowego, a jego poziom powinien:
uwzględniać potrzeby pożyczkowe budżetu w walutach obcych oraz napływ
środków walutowych w ramach budżetu unijnego i instrumenty finansowe
oferowane przez UE;
zapewniać dywersyfikację źródeł pozyskiwania środków poprzez dostęp Polski
do bazy inwestorów na głównych rynkach finansowych;
utrzymywać pozycję Polski na rynku euro i dolara amerykańskiego;
działać stabilizująco na rynek krajowy poprzez możliwość dostosowywania
struktury finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa do sytuacji
rynkowej;
wykorzystywać możliwość atrakcyjnego finansowania w międzynarodowych
instytucjach finansowych;
uwzględniać możliwość sprzedaży walut w NBP i na rynku walutowym jako
instrumentu zarządzania środkami walutowymi i płynnością budżetu państwa, z
uwzględnieniem uwarunkowań wynikających z polityki pieniężnej, gospodarczej
i budżetowej.
Zgodnie z założeniami Strategii zarządzania długiem dla długu Skarbu Państwa
(SP) utrzymywany będzie udział długu nominowanego w walutach obcych poniżej
25% z możliwością przejściowych odchyleń wynikających z uwarunkowań
rynkowych lub budżetowych. Ponadto efektywny (tj. po uwzględnieniu transakcji
pochodnych) udział euro w długu w walutach obcych będzie kształtował się na
poziomie co najmniej 70%.
-- 21 of 23 --
22/2
3
Strategia przewiduje, że w latach 2027-2030 udział długu w walutach obcych w
długu SP pozostanie na poziomie wyraźnie poniżej 25% i w wariancie bazowym
wyniesie ok. 20,1% na koniec 2027 r. i ok. 18,2% w 2030 r.
Według danych na koniec lipca 2026 r. udział długu w walutach obcych w długu SP
wyniósł 19,9% (spadek w porównaniu z końcem 2024 r. z 23,1%), natomiast udział
nierezydentów w długu SP wyniósł 28,3% (spadek z 31,1% na koniec 2024 r.).
Ad 20.
Ministerstwo Finansów na bieżąco monitoruje wpływ obecnego poziomu
zadłużenia na ocenę wiarygodności kredytowej Polski przez główne agencje
ratingowe.
Ewentualne obniżenie ratingu, szczególnie jeśli nie byłoby wcześniej oczekiwane,
mogłoby potencjalnie prowadzić do wzrostu premii za ryzyko i kosztów
finansowania, ewentualnie wpłynąć na decyzje inwestycyjne części inwestorów.
Skala takiego wpływu zależałyby jednak od przyczyn obniżenia ratingu, jego
zakresu oraz oceny perspektyw gospodarczych i fiskalnych Polski.
Ministerstwo pozostaje w stałym dialogu z krajowymi i zagranicznymi inwestorami.
Regularne spotkania i kontakty z inwestorami stanowią istotne źródło informacji o
postrzeganiu sytuacji fiskalnej Polski, poziomu zadłużenia oraz perspektyw jego
kształtowania.
Ad 21.
Ministerstwo Finansów nie analizowało skutków dla finansów publicznych,
wynikających ze: starzenia się społeczeństwa, wzrostu wydatków emerytalnych
oraz kosztów ochrony zdrowia w perspektywie najbliższych 20 lat.
Ad 22.
Źródłami finansowania programu rozwoju Sił Zbrojnych RP, o którym mowa w art.
37 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny jest budżet państwa i
środki Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Prognozy długu publicznego zawarte w
Strategii uwzględniają wszystkie priorytety wydatkowe rządu, w tym wpływ na dług
publiczny wydatków na obronność.
Ad 23.
Ministerstwo Finansów planuje realizację kolejnych przeglądów wydatków.
Obecnie opracowywany jest kolejny plan przeglądu wydatków (o którym mowa w
art. 175b ustawy o finansach publicznych), mając na względzie przede wszystkim
efektywność wydatkowania środków publicznych, w tym poprzez ograniczanie
wydatków nieprzynoszących (trwałych) efektów.
Ad 24.
W odniesieniu do przeglądu wydatków, o którym mowa w art. 175a-h ustawy o
finansach publicznych, w chwili obecnej Ministerstwo Finansów nie planuje
przeprowadzenia jednego, kompleksowego przeglądu wydatków, który
obejmowałby swoim zakresem wszystkie programy finansowane z budżetu
państwa. Przeprowadzenie przeglądu o tak szerokim zakresie, oprócz konieczności
zaangażowania znacznych zasobów, wiązałoby się również ze znacznym
odroczeniem w czasie efektów przeglądu wydatków. Bardzo duża liczba
uczestników, szeroki zakres analiz oraz konieczność uzgadniania wyników prac
znacząco wydłużyłyby taki przegląd, a tym samym opóźniłyby możliwość
wykorzystania jego wyników w procesie planowania i realizacji wydatków
publicznych.
-- 22 of 23 --
23/2
3
Z tego względu zasadne jest podejście zakładające przeprowadzanie przeglądów
wydatków w sposób etapowy, w odniesieniu do wybranych obszarów lub
programów. Takie podejście pozwala na bardziej efektywne wykorzystanie
dostępnych zasobów, skoncentrowanie analiz na obszarach o największym
potencjale uzyskania efektów oraz szybsze wykorzystanie wyników przeglądów w
procesie podejmowania decyzji dotyczących alokacji środków publicznych.
Ministerstwo Finansów prowadzi zatem systematycznie przeglądy kolejnych
obszarów finansowanych ze środków publicznych, przede wszystkim w celu
oddziaływania w perspektywie wykraczającej poza rok budżetowy na poziom,
strukturę oraz jakość wydatków publicznych.
Ad 28.
Międzynarodowe instytucje finansowe (MIF) stanowią istotne źródło finansowania
zarówno dla sektora publicznego, jak i prywatnego. Dzięki wysokiej wiarygodności
finansowej oraz korzystnym ocenom ratingowym, w wielu przypadkach na
poziomie AAA, MIF mają możliwość pozyskiwania finansowania na
konkurencyjnych warunkach.
Zaciąganie finansowania w MIF może być zatem rozważane w przypadku
przedsięwzięć, dla których warunki oferowane przez daną instytucję są
korzystniejsze niż dostępne alternatywne źródła finansowania krajowego. Analizie
podlegają w szczególności koszt finansowania, okres zapadalności, waluta
zobowiązania, harmonogram spłat, warunki wykorzystania środków oraz wpływ
zaciąganego zobowiązania na poziom zadłużenia sektora finansów publicznych.
Ad 30.
Strategie zarządzania długiem sektora finansów publicznych są, po jej
zatwierdzeniu przez Radę Ministrów, przedstawiane co roku Sejmowi wraz z
uzasadnieniem projektu ustawy budżetowej. Strategie zawierzą m.in. ocenę
realizacji celu poprzednich Strategii we wcześniejszym roku i pierwszym półroczu
roku bieżącego.
Ad 31.
Jak już wskazano powyżej w wyniku reformy ram zarządzania gospodarczego z
kwietnia 2024 r. wzrosło znaczenie metodologii DSA w unijnym nadzorze. Stała się
ona podstawą do przygotowywania przez Komisję wstępnych wytycznych oraz
oceny średniookresowych planów budżetowo-strukturalnych, które państwa
członkowskie powinny co 4 lub 5 lat przedłożyć Radzie Unii Europejskiej i Komisji
oraz opublikować. W przyjętym przez Radę Ministrów w październiku 2024 r.
„Średniookresowym planie budżetowo-strukturalnym na lata 2025-2028” ścieżka
wydatków netto wyznaczona została w oparciu o długookresowe prognozy oraz
symulacje wyniku i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do 2038 r.
wraz z przyjętymi założeniami. Również w kolejnym planie, który zostanie
opracowany w 2028 r., ścieżka wydatków będzie wyznaczona z uwzględnieniem
bezpieczeństwa i stabilności finansów publicznych.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jurand Drop
podsekretarz stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 23 of 23 --