Odpowiedź na interpelację w sprawie warunków pracy oraz wynagradzania nauczycieli z wieloletnim stażem pracy Odpowiedź na interpelację nr 19309 w sprawie warunków pracy oraz wynagradzania nauczycieli z wieloletnim stażem pracy Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 14-09-2026 Szanowny Panie Pośle, sprawy godnych warunków pracy nauczycieli oraz wzmocnienie prestiżu tego zawodu zaufania publicznego stanowią jeden z priorytetów polityki oświatowej państwa, czego dowodem są już dokonane i podjęte kolejne działania obecnego rządu. Pierwszą decyzją obecnego rządu było natychmiastowe podwyższenie płac nauczycieli w niespotykanej dotąd skali – 33% w przypadku nauczycieli początkujących i 30% w przypadku nauczycieli mianowanych i dyplomowanych. Podwyżka ta znacząco poprawiła poziom płac tej grupy zawodowej w relacji do wskaźników makroekonomicznych. Od 1 stycznia 2026 r. średnie wynagrodzenie nauczycieli początkujących względem stanu z 2023 r. jest wyższe o 44%, a wynagrodzenia nauczycieli mianowanych i dyplomowanych są wyższe o 41%. W opinii resortu zasadne jest dalsze podwyższanie wynagrodzeń nauczycieli oraz dokonanie zmian doskonalących obecny system wynagradzania nauczycieli. Niezależnie jednak od podwyżek wynagrodzenia zostały dokonane również inne korzystne zmiany w zakresie wynagradzania nauczycieli oraz przysługujących im uprawnień. Ustawą z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1160) dokonano wielu zmian oczekiwanych przez nauczycieli. Do najważniejszych z nich, szczególnie istotnych dla nauczycieli z wieloletnim stażem, należą: podwyższenie nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy do 300% wynagrodzenia miesięcznego i wprowadzenie nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy - 400% wynagrodzenia miesięcznego; podwyższenie wysokości odpraw w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne; poszerzenie grupy nauczycieli uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego; umożliwienie nauczycielom, którym do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową; uregulowanie kwestii ochrony przedemerytalnej nauczycieli. Zwiększenie atrakcyjności zawodu nauczyciela i zachęcenie młodych osób do pracy w szkole stanowi ważny cel resortu edukacji. Powyższą nowelizacją skrócono też okres zatrudnienia nauczyciela rozpoczynającego pracę w szkole, na podstawie umowy o pracę na czas określony, do jednego roku szkolnego. Ponadto ustawą z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (Dz. U. poz. 1189), zapewniono nauczycielom korzystniejsze warunki organizacji pracy, tj. przywrócono bardziej elastyczne zasady w zakresie czasu pracy przez odstąpienie od sztywnych regulacji dotyczących godzin dostępności nauczycieli w przedszkolach, szkołach i placówkach oraz innych jednostkach organizacyjnych. Ustawą z dnia z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (Dz. U. poz. 1849) przyznano nauczycielom prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w każdym przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych mu godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. W zakresie czasu pracy nauczycieli i obowiązków administracyjnych uprzejmie wyjaśniam, że zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2026 r. poz. 515), w ramach czasu pracy oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować: zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 7 (tzw. pensum); inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów; zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym. Czas pracy nauczyciela zdeterminowany jest wykonywanymi przez niego zadaniami, przy czym wyłącznie zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, są realizowane w wymiarze określonym przepisami prawa oraz ewidencjonowane. Praca nauczycieli poza ww. godzinami zajęć jest określona zadaniowo. Do zadań realizowanych poza „pensum” należą inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, jak również czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym. Tak więc realizowanie obowiązków dokumentacyjnych, sprawozdawczych i administracyjnych należy do zadań nauczycieli realizowanych w ramach obowiązującego ich czasu pracy. Dokumentacja prowadzona przez nauczycieli zgodnie z obowiązującym stanem prawnym stanowi podstawę niezbędną przede wszystkim w procesie kształcenia uczniów, a jej prowadzenie nie wiąże się z nadmiernym nakładem czasu. Niemniej, Ministerstwo Edukacji Narodowej na bieżąco analizuje obowiązki dokumentacyjne szkół i placówek, w tym pod kątem ograniczania obciążeń administracyjnych nauczycieli. Jednym z działań porządkujących ten obszar było opublikowanie materiału „Dokumentowanie pracy szkoły i placówki 2025”, zawierającego wykazy dokumentów, których obowiązek prowadzenia wynika z przepisów prawa oświatowego. Materiał jest aktualizowany stosownie do zmian stanu prawnego i potrzeb wynikających z praktyki funkcjonowania systemu oświaty: https://www.gov.pl/web/edukacja/dokumentowanie-pracy-szkoly-i-placowki-2025 Istotnym kierunkiem działań jest również cyfryzacja i integracja systemów informatycznych, zgodnie z zasadą jednokrotnego wprowadzania danych („once only”). Rozwijane są m.in. SIO i Krajowy System Danych Oświatowych oraz integracja SIO z innymi systemami, co ma ograniczać konieczność wielokrotnego przekazywania tych samych danych przez szkoły. W odniesieniu do planowanego systemu teleinformatycznego eDziennik należy wskazać, że ustawa z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz ustawy o systemie informacji oświatowej, przewidująca podstawy prawne jego funkcjonowania, nie została podpisana przez Prezydenta RP. W związku z tym rozwiązania przewidziane w tej ustawie, w tym dotyczące wdrożenia eDziennika, nie weszły w życie. Ministerstwo Edukacji Narodowej nadal analizuje możliwości rozwoju i integracji rozwiązań cyfrowych służących usprawnieniu prowadzenia dokumentacji oraz ograniczaniu obciążeń administracyjnych szkół i nauczycieli. Jednocześnie na obecnym etapie nie określono odrębnego katalogu obowiązków administracyjnych nauczycieli przeznaczonych do usunięcia lub ograniczenia. Obowiązki te są jednak na bieżąco analizowane, także w kontekście ewentualnych zmian legislacyjnych. W kwestii systemu wynagradzania nauczycieli uprzejmie wyjaśniam, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela wynagrodzenie nauczycieli, z zastrzeżeniem art. 32, składa się z: wynagrodzenia zasadniczego (jego wysokość uzależniona jest od etapu rozwoju zawodowego, kwalifikacji oraz wymiaru zatrudnienia); dodatków: za wysługę lat (wysokość dodatku zależy od okresu zatrudnienia), motywacyjnego (wysokość dodatku zależy od jakości świadczonej pracy i wykonywania dodatkowych zadań lub zajęć), funkcyjnego, w tym z tytułu sprawowania funkcji wychowawcy klasy (przysługuje z racji powierzonego stanowiska lub sprawowanej funkcji), za warunki pracy (przysługuje nauczycielom wykonującym pracę w trudnych lub uciążliwych warunkach pracy); wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw; nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, tj.: dodatkowego wynagrodzenia za pracę w porze nocnej, nagrody jubileuszowej, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, odpraw (emerytalnej, rentowej, z tytułu rozwiązania stosunku pracy), nagrody ze specjalnego funduszu nagród. Dodatkowo nauczyciel, który uzyskał tytuł honorowy profesora oświaty, ma prawo do jednorazowej gratyfikacji pieniężnej. Zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy – Karta Nauczyciela średnie wynagrodzenie nauczycieli stanowi dla: nauczyciela początkującego - 120%, nauczyciela mianowanego - 144%, nauczyciela dyplomowanego - 184% - kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej. Zgodnie z art. 34 ustawy – Karta Nauczyciela nauczycielom pracującym w trudnych lub uciążliwych warunkach przysługuje z tego tytułu dodatek za warunki pracy. Wykaz trudnych i uciążliwych warunków pracy, stanowiących podstawę do przyznania nauczycielom z tego tytułu dodatków, zawierają § 8 i § 9 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 755, z późn. zm.). Wysokość oraz szczegółowe warunki przyznawania tego dodatku określa organ prowadzący szkołę w regulaminie wynagradzania nauczycieli. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 6 ustawy – Karta Nauczyciela organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego, uwzględniając przewidywaną strukturę zatrudnienia, określa dla nauczycieli, w drodze regulaminu podlegającego uzgodnieniu ze związkami zawodowymi: wysokość stawek dodatków: motywacyjnego, funkcyjnego, za warunki pracy, a także szczegółowe warunki przyznawania tych dodatków; szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw; wysokość i warunki wypłacania innych składników wynagrodzenia, o ile nie zostały one określone w ustawie lub w odrębnych przepisach. Mając na uwadze powyższe, Minister Edukacji nie posiada uprawnień do kształtowania ani wpływania na wysokość dodatków (w tym dodatku za warunki pracy), których wysokość oraz szczegółowe warunki przyznawania określa organ prowadzący szkołę w regulaminie wynagradzania nauczycieli. Dyrektor szkoły posiada instrument płacowy pozwalający docenić finansowo szczególne zaangażowanie nauczyciela w pracę. Takim elementem systemu wynagradzania jest dodatek motywacyjny, który przyznawany jest w zależności od oceny zaangażowania nauczyciela w realizację obowiązków służbowych. Zgodnie z § 6 ww. rozporządzenia, do ogólnych warunków przyznawania nauczycielom dodatku motywacyjnego należą: osiągnięcia w realizowanym procesie dydaktycznym; osiągnięcia wychowawczo-opiekuńcze; wprowadzanie innowacji pedagogicznych, skutkujących efektami w procesie kształcenia i wychowania; zaangażowanie w realizację czynności i zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy – Karta Nauczyciela; szczególnie efektywne wypełnianie zadań i obowiązków związanych z powierzonym stanowiskiem; realizowanie w szkole zadań edukacyjnych, wynikających z przyjętych przez organ prowadzący priorytetów w realizowanej lokalnej polityce oświatowej. Wysokość dodatku motywacyjnego oraz szczegółowe warunki jego przyznawania określa, w drodze regulaminu, organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego. Ustawodawca nałożył na jednostki samorządu terytorialnego obowiązek określenia składników wynagrodzenia w taki sposób, aby średnie wynagrodzenia nauczycieli odpowiadały na obszarze działania danej jednostki samorządu terytorialnego co najmniej średnim wynagrodzeniom nauczycieli, o których mowa w art. 30 ust. 3 tej ustawy. Środki niezbędne na średnie wynagrodzenia nauczycieli, wraz z pochodnymi od wynagrodzeń, są zagwarantowane przez państwo w dochodach jednostek samorządu terytorialnego (art. 30 ust. 8 ustawy – Karty Nauczyciela), a w przypadku szkół prowadzonych przez właściwych ministrów – w budżetach tych ministrów. Zgodnie z art. 30 ust. 10 ustawy – Karta Nauczyciela, organy prowadzące szkoły, będące jednostkami samorządu terytorialnego, mogą zwiększać środki na wynagrodzenia nauczycieli, w tym podwyższać minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego. Zatem organy prowadzące, a także działający z ich upoważnienia dyrektorzy szkół, posiadają kompetencje do podwyższania tego składnika płacy. Należy zauważyć, że wynagrodzenie zasadnicze w nauczycielskim systemie płac ma wymiar regulacji minimalnej i nie jest to jedyny składnik wynagrodzenia nauczycieli. Nauczyciele mogą być uprawnieni np. do różnego rodzaju dodatków do wynagrodzenia zasadniczego, o których mowa powyżej. Ostateczna wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez nauczyciela zależy więc m. in. od stażu pracy, sprawowanej funkcji, jakości świadczonej pracy, liczby przydzielonych godzin ponadwymiarowych lub warunków pracy. Realne zarobki nauczycieli są na ogół wyższe od minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego. Jednocześnie przepisy ustawy – Karta Nauczyciela przewidują gwarancje, aby każda jednostka samorządu terytorialnego wydatkowała określoną wysokość środków na wynagrodzenia nauczycieli zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach prowadzonych przez tę jednostkę. Zgodnie z przepisami art. 30a ustawy – Karta Nauczyciela, w terminie do dnia 20 stycznia każdego roku organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego przeprowadza analizę poniesionych w poprzednim roku kalendarzowym wydatków na wynagrodzenia nauczycieli w odniesieniu do wysokości średnich wynagrodzeń, o których mowa w art. 30 ust. 3, oraz średniorocznej struktury zatrudnienia nauczycieli początkujących, mianowanych i dyplomowanych. W przypadku nieosiągnięcia w roku podlegającym analizie wysokości średnich wynagrodzeń, o których mowa w art. 30 ust. 3, w składnikach wskazanych w art. 30 ust. 1 organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego ustala kwotę różnicy między wydatkami poniesionymi na wynagrodzenia nauczycieli w danym roku w składnikach, o których mowa w art. 30 ust. 1, a iloczynem średniorocznej liczby etatów nauczycieli początkujących, mianowanych i dyplomowanych oraz średnich wynagrodzeń nauczycieli, o których mowa w art. 30 ust. 3, ustalonych w danym roku. Kwota różnicy jest dzielona między nauczycieli zatrudnionych i pobierających wynagrodzenie w roku, dla którego ustalono kwotę różnicy, w szkołach prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego i wypłacana w terminie do dnia 31 stycznia roku kalendarzowego następującego po roku, dla którego wyliczono kwotę różnicy, w formie jednorazowego dodatku uzupełniającego ustalanego proporcjonalnie do okresu zatrudnienia oraz osobistej stawki wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela, zapewniając osiągnięcie średnich wynagrodzeń, o których mowa w art. 30 ust. 3, w danej jednostce samorządu terytorialnego w roku, dla którego wyliczono kwotę różnicy. Organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego obowiązany jest przedłożyć regionalnej izbie obrachunkowej, a także organowi stanowiącemu tej jednostki samorządu terytorialnego, dyrektorom szkół prowadzonych przez tę jednostkę oraz związkom zawodowym zrzeszającym nauczycieli, sprawozdanie z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli początkujących, mianowanych i dyplomowanych w szkołach i placówkach prowadzonych przez tę jednostkę samorządu terytorialnego. Odnosząc się do kwestii przyczyn odchodzenia z zawodu nauczycieli należy zwrócić uwagę, że decyzje te mają charakter indywidualny i wynikają z wielu czynników. Rozwiązanie stosunku pracy przez nauczycieli wynika nie tylko z uwarunkowań ekonomicznych (poziomu wynagrodzeń), ale wiąże się również z przechodzeniem na emeryturę, rentę, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, a także z decyzjami o charakterze osobistym, takimi jak zmiana ścieżki zawodowej czy weryfikacja predyspozycji do pracy w szkole. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie prowadzi bezpośrednio badań nad wpływem różnych czynników na decyzje zawodowe nauczycieli, jednak analizuje wyniki badań w tym zakresie. Badania przeprowadzone w ostatnim czasie przez naukowców zarówno Uniwersytetu Warszawskiego[1], jak i Uniwersytetu Jagiellońskiego[2] wskazują brak satysfakcji z poziomu wynagradzania jako jeden z wielu czynników wpływających na samopoczucie nauczycieli. Wśród negatywnych czynników wymieniane są m.in. trudne relacje z uczniami, ich rodzicami, negatywna atmosfera w pracy. Z analiz międzynarodowych wynika, że malejące zainteresowanie zawodem nauczyciela, skutkujące m.in. systematycznym wzrostem średniego wieku nauczycieli, jest powszechnym problemem państw OECD. Najnowsza edycja Międzynarodowego Badania Nauczania i Uczenia się (Teaching and Learning International Survey - TALIS 2024), realizowanego pod auspicjami OECD, dostarcza cennych informacji o sytuacji zawodu nauczycieli z perspektywy ich samych. Badanie TALIS pełni funkcję barometru zawodu nauczyciela. W badaniu wzięli udział dyrektorzy i nauczyciele klas 5-8. Wyniki TALIS opierają się wyłącznie na ich deklaracjach, odzwierciedlając opinie, przekonania i relacje dotyczące pracy. Dane te nie są uzupełniane innymi źródłami. Badanie dostarcza informacji m.in. w zakresie struktury demograficznej polskiej kadry nauczycielskiej, czy skali odejść z zawodu nauczyciela z różnych powodów. Pełny raport „Nauczycielki i nauczyciele o pracy w zawodzie” jest dostępny pod adresem: https://ibe.edu.pl/files/BIBLIOTEKA/TALIS/talis-2024.pdf Jednocześnie uprzejmie informuję, że z inicjatywy MEN Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy podjął się realizacji projektu niekonkurencyjnego pt. Monitoring i prognoza zapotrzebowania na nauczycieli i nauczycielki. Projekt obejmuje trzy główne obszary prac: opracowanie systemu monitorowania i prognozowania zapotrzebowania na nauczycielki i nauczycieli; diagnozę formalnych i pozaformalnych warunków pracy nauczycielek i nauczycieli; opracowanie i pilotażowe sprawdzenie rozwiązań dotyczących organizacji pracy szkoły oraz przygotowania przyszłych nauczycielek i nauczycieli do zawodu. Odnosząc się do kwestii wpływu obecnego systemu wynagradzania na wysokość przyszłych świadczeń emerytalnych nauczycieli z długim stażem uprzejmie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej nie prowadziło analiz w tym zakresie. Wysokość emerytury jest kwestią na tyle indywidualną, zależną od wielu czynników, że nie jest możliwe jej wiarygodne oszacowanie w ujęciu ogólnym. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] https://znp.edu.pl/assets/uploads/2026/06/Stres-nauczycieli_Raport-koncowy-z-badania-ZNP-2.pdf [2] https://izp.wnz.cm.uj.edu.pl/pl/diagnoza-dobrostanu-psychicznego-nauczycielek-i-nauczycieli-w-malopolsce/