Interpelacja nr 19264
Interpelacja w sprawie nowych zasad żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, podstaw naukowych zmian dotyczących napojów roślinnych oraz wpływu podmiotów komercyjnych na rekomendacje żywieniowe
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Klimat, Energia i Środowisko (55%)
Zdrowie i Lecznictwo (35%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (35%)
Podatki i Finanse (33%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nowych zasad żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, podstaw naukowych zmian dotyczących napojów roślinnych oraz wpływu podmiotów komercyjnych na rekomendacje żywieniowe
Interpelacja nr 19264
do ministra zdrowia
w sprawie nowych zasad żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, podstaw naukowych zmian dotyczących napojów roślinnych oraz wpływu podmiotów komercyjnych na rekomendacje żywieniowe
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa
Data wpływu: 17-08-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w związku z wprowadzanymi od 1 września 2026 r. zmianami dotyczącymi zasad żywienia dzieci i młodzieży w przedszkolach, szkołach oraz innych jednostkach systemu oświaty.
Kwestia żywienia dzieci jest obszarem wymagającym szczególnej ostrożności. Państwo, wprowadzając regulacje mające wpływ na codzienną dietę setek tysięcy dzieci, powinno opierać się na rzetelnych, niezależnych badaniach naukowych, uwzględniających potrzeby rozwojowe dzieci i młodzieży, a także realia polskiego systemu żywienia zbiorowego.
Szczególne wątpliwości budzą informacje dotyczące możliwości zastępowania mleka i produktów mlecznych napojami roślinnymi oraz przedstawiania nowych zasad żywienia w kontekście modelu określanego jako tzw. dieta planetarna.
Z informacji przekazywanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH -Państwowy Instytut Badawczy nie prowadził badań dotyczących skutków zdrowotnych stosowania tzw. diety planetarnej u dzieci i młodzieży w populacji polskiej. Jednocześnie przed wprowadzeniem nowych regulacji nie został przeprowadzony odrębny program pilotażowy w placówkach oświatowych, który pozwoliłby ocenić zarówno skutki zdrowotne, jak i organizacyjne oraz finansowe proponowanych zmian.
Jeżeli informacje te są prawdziwe, powstaje zasadnicze pytanie, na jakiej podstawie Ministerstwo Zdrowia zdecydowało się wprowadzić rozwiązania obejmujące tak wrażliwą grupę, jaką są dzieci i młodzież, bez wcześniejszego zweryfikowania ich skutków w polskich warunkach.
Dodatkowe wątpliwości dotyczą źródeł naukowych stanowiących podstawę przygotowanych rozwiązań. Wśród publikacji przywoływanych w związku z przedmiotową tematyką wskazywana jest publikacja „The Role of Plant-Based Beverages in Nutrition”, która – zgodnie z informacją zamieszczoną w samej publikacji - została sfinansowana przez Danone sp. z o.o.
Okoliczność ta wymaga szczegółowego wyjaśnienia, szczególnie że grupa Danone jest obecna na rynku napojów roślinnych, m.in. poprzez markę Alpro. Sam fakt finansowania publikacji przez podmiot komercyjny nie przesądza oczywiście o jej nierzetelności, jednak w przypadku tworzenia państwowych regulacji dotyczących żywienia dzieci konieczne jest zachowanie najwyższych standardów przejrzystości oraz wykluczenie jakiegokolwiek konfliktu interesów.
Co więcej, sama możliwość stosowania napojów roślinnych w żywieniu dzieci wymaga ostrożności. Produkty te nie stanowią jednorodnej kategorii - różnią się zawartością białka, wapnia, witamin, cukrów, tłuszczów oraz innych składników. W zależności od rodzaju i producenta mogą również zawierać oleje roślinne, stabilizatory, regulatory kwasowości i inne dodatki technologiczne. Nie można więc automatycznie traktować każdego napoju roślinnego jako równoważnego pod względem wartości odżywczej z mlekiem.
W przypadku dzieci, których organizmy znajdują się w okresie intensywnego wzrostu i rozwoju, każda istotna zmiana sposobu żywienia powinna zostać poprzedzona szczegółową oceną jej bezpieczeństwa i konsekwencji zdrowotnych.
Nie mniej istotny jest aspekt finansowy.
Napoje roślinne są często istotnie droższe od mleka krowiego. Wprowadzenie ich na szerszą skalę do żywienia zbiorowego może zatem powodować wzrost kosztów funkcjonowania stołówek szkolnych i przedszkolnych. Powstaje pytanie, czy Ministerstwo Zdrowia dokonało oceny skutków finansowych nowych regulacji dla jednostek samorządu terytorialnego, placówek oświatowych oraz - ostatecznie - rodziców.
Nie można dopuścić do sytuacji, w której koszty zmian wprowadzanych na poziomie centralnym zostaną przerzucone na samorządy albo rodziców bez zapewnienia odpowiedniego finansowania.
Wątpliwości budzi również zakres wpływu koncepcji tzw. diety planetarnej na przygotowane regulacje. Należy jasno odpowiedzieć, czy podstawowym celem zmian jest zdrowie i prawidłowy rozwój dzieci, czy również realizacja celów środowiskowych i klimatycznych. Jeżeli przesłanki środowiskowe miały wpływ na regulacje dotyczące żywienia dzieci, opinia publiczna powinna zostać o tym jednoznacznie poinformowana.
Zdrowie dzieci nie może być obszarem eksperymentowania ani wdrażania rozwiązań, których długofalowych konsekwencji wcześniej odpowiednio nie zbadano.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Jakie dokładnie przepisy dotyczące żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty wejdą w życie od 1 września 2026 r. i jakie najważniejsze zmiany wprowadzają w stosunku do dotychczas obowiązujących regulacji?
2. Czy nowe regulacje umożliwiają zastępowanie mleka lub produktów mlecznych napojami roślinnymi? Jeżeli tak, w jakich przypadkach i na jakich warunkach?
3. Czy ministerstwo przewidziało minimalne wymagania dotyczące wartości odżywczej napojów roślinnych podawanych dzieciom, w szczególności zawartości białka, wapnia, witaminy D, witaminy B12, cukrów i tłuszczów?
4. Czy Ministerstwo Zdrowia lub NIZP-PZH PIB przeprowadziło badania dotyczące skutków zdrowotnych stosowania tzw. diety planetarnej u dzieci i młodzieży w populacji polskiej? Jeżeli nie, dlaczego zdecydowano się na wprowadzenie rozwiązań nawiązujących do tego modelu bez takich badań?
5. Czy przed przygotowaniem nowych regulacji przeprowadzono pilotaż nowych zasad żywienia w polskich szkołach lub przedszkolach? Jeżeli nie, dlaczego z niego zrezygnowano?
6. Jakie badania naukowe, analizy, ekspertyzy i rekomendacje stanowiły podstawę przygotowania nowych przepisów? Proszę o przedstawienie pełnego wykazu publikacji oraz ekspertyz wykorzystanych w procesie legislacyjnym.
7. Czy wśród materiałów wykorzystanych przy przygotowywaniu nowych regulacji znajdowała się publikacja „The Role of Plant-Based Beverages in Nutrition”? Jeżeli tak, w jakim zakresie została wykorzystana?
8. Czy Ministerstwo posiadało wiedzę, że publikacja ta została sfinansowana przez Danone sp. z o.o.? Czy dokonano oceny potencjalnego konfliktu interesów wynikającego z finansowania publikacji przez podmiot prowadzący działalność na rynku produktów roślinnych?
9. Czy w pracach nad rozporządzeniem, konsultacjach, zespołach eksperckich lub przygotowaniu materiałów naukowych uczestniczyli - bezpośrednio lub pośrednio - przedstawiciele producentów żywności, napojów roślinnych lub organizacji finansowanych przez takie podmioty? Jeżeli tak, proszę wskazać te podmioty oraz zakres ich udziału.
10. Czy przedstawiciele Danone sp. z o.o., Alpro lub podmiotów z nimi powiązanych uczestniczyli w jakiejkolwiek formie w konsultacjach, spotkaniach, pracach eksperckich lub opiniowaniu zmian dotyczących żywienia dzieci w jednostkach systemu oświaty?
11. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę porównawczą wartości odżywczej mleka krowiego i poszczególnych kategorii napojów roślinnych w kontekście zapotrzebowania żywieniowego dzieci w różnych grupach wiekowych?
12. Czy została przeprowadzona analiza ryzyka wystąpienia niedoborów żywieniowych w przypadku zastępowania mleka napojami roślinnymi?
13. Czy ministerstwo dokonało analizy skutków finansowych nowych zasad dla szkół, przedszkoli i jednostek samorządu terytorialnego? Jeśli tak, o jakiej łącznej kwocie dodatkowych kosztów w skali roku mówimy?
14. Kto będzie ponosił dodatkowe koszty związane z zakupem droższych produktów – budżet państwa, samorządy, placówki czy rodzice?
15. Czy jednostki samorządu terytorialnego otrzymają dodatkowe środki finansowe na realizację nowych obowiązków?
16. Czy ministerstwo przeprowadziło konsultacje z rodzicami, organizacjami rodzicielskimi, dietetykami dziecięcymi, pediatrami oraz przedstawicielami samorządów? Jakie uwagi zgłoszono i które z nich zostały uwzględnione?
17. W jakim stopniu przy przygotowaniu nowych zasad kierowano się względami zdrowotnymi, a w jakim względami środowiskowymi, klimatycznymi lub założeniami tzw. diety planetarnej?
18. Czy ministerstwo może jednoznacznie zagwarantować, że możliwość stosowania napojów roślinnych nie będzie prowadzić do systemowego ograniczania dostępności mleka i produktów mlecznych w szkołach i przedszkolach?
19. Czy rodzice będą mieli możliwość decydowania, czy ich dziecko może otrzymywać napoje roślinne zamiast mleka i produktów mlecznych?
20. Czy ministerstwo przewiduje monitoring skutków zdrowotnych, żywieniowych oraz finansowych nowych regulacji po ich wejściu w życie? Jeżeli tak, kto będzie go prowadził, według jakich kryteriów i kiedy zostaną przedstawione pierwsze wyniki?
Jednocześnie zwracam się o przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej analiz naukowych i finansowych stanowiących podstawę wprowadzenia nowych zasad oraz informacji o ekspertach i podmiotach uczestniczących w ich przygotowaniu.
Regulacje dotyczące żywienia dzieci muszą być tworzone w sposób transparentny, oparty na niezależnych dowodach naukowych i podporządkowany przede wszystkim zdrowiu oraz prawidłowemu rozwojowi najmłodszych.
W sytuacji, gdy brakuje badań przeprowadzonych na polskiej populacji dzieci oraz pilotażu nowych rozwiązań, ministerstwo powinno szczególnie precyzyjnie wykazać, na jakich dowodach naukowych oparto decyzję o zmianie obowiązujących zasad.
Rodzice mają prawo wiedzieć, czym będą żywione ich dzieci, dlaczego państwo wprowadza określone rozwiązania, kto uczestniczył w ich przygotowaniu oraz kto poniesie ich koszty. Mają również prawo oczekiwać, że przy podejmowaniu decyzji dotyczących zdrowia dzieci interes publiczny będzie całkowicie oddzielony od interesów komercyjnych producentów żywności.
Interpelacja nr 19264
do ministra zdrowia
w sprawie nowych zasad żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, podstaw naukowych zmian dotyczących napojów roślinnych oraz wpływu podmiotów komercyjnych na rekomendacje żywieniowe
Zgłaszający: Wioletta Maria Kulpa
Data wpływu: 17-08-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w związku z wprowadzanymi od 1 września 2026 r. zmianami dotyczącymi zasad żywienia dzieci i młodzieży w przedszkolach, szkołach oraz innych jednostkach systemu oświaty.
Kwestia żywienia dzieci jest obszarem wymagającym szczególnej ostrożności. Państwo, wprowadzając regulacje mające wpływ na codzienną dietę setek tysięcy dzieci, powinno opierać się na rzetelnych, niezależnych badaniach naukowych, uwzględniających potrzeby rozwojowe dzieci i młodzieży, a także realia polskiego systemu żywienia zbiorowego.
Szczególne wątpliwości budzą informacje dotyczące możliwości zastępowania mleka i produktów mlecznych napojami roślinnymi oraz przedstawiania nowych zasad żywienia w kontekście modelu określanego jako tzw. dieta planetarna.
Z informacji przekazywanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH -Państwowy Instytut Badawczy nie prowadził badań dotyczących skutków zdrowotnych stosowania tzw. diety planetarnej u dzieci i młodzieży w populacji polskiej. Jednocześnie przed wprowadzeniem nowych regulacji nie został przeprowadzony odrębny program pilotażowy w placówkach oświatowych, który pozwoliłby ocenić zarówno skutki zdrowotne, jak i organizacyjne oraz finansowe proponowanych zmian.
Jeżeli informacje te są prawdziwe, powstaje zasadnicze pytanie, na jakiej podstawie Ministerstwo Zdrowia zdecydowało się wprowadzić rozwiązania obejmujące tak wrażliwą grupę, jaką są dzieci i młodzież, bez wcześniejszego zweryfikowania ich skutków w polskich warunkach.
Dodatkowe wątpliwości dotyczą źródeł naukowych stanowiących podstawę przygotowanych rozwiązań. Wśród publikacji przywoływanych w związku z przedmiotową tematyką wskazywana jest publikacja „The Role of Plant-Based Beverages in Nutrition”, która – zgodnie z informacją zamieszczoną w samej publikacji - została sfinansowana przez Danone sp. z o.o.
Okoliczność ta wymaga szczegółowego wyjaśnienia, szczególnie że grupa Danone jest obecna na rynku napojów roślinnych, m.in. poprzez markę Alpro. Sam fakt finansowania publikacji przez podmiot komercyjny nie przesądza oczywiście o jej nierzetelności, jednak w przypadku tworzenia państwowych regulacji dotyczących żywienia dzieci konieczne jest zachowanie najwyższych standardów przejrzystości oraz wykluczenie jakiegokolwiek konfliktu interesów.
Co więcej, sama możliwość stosowania napojów roślinnych w żywieniu dzieci wymaga ostrożności. Produkty te nie stanowią jednorodnej kategorii - różnią się zawartością białka, wapnia, witamin, cukrów, tłuszczów oraz innych składników. W zależności od rodzaju i producenta mogą również zawierać oleje roślinne, stabilizatory, regulatory kwasowości i inne dodatki technologiczne. Nie można więc automatycznie traktować każdego napoju roślinnego jako równoważnego pod względem wartości odżywczej z mlekiem.
W przypadku dzieci, których organizmy znajdują się w okresie intensywnego wzrostu i rozwoju, każda istotna zmiana sposobu żywienia powinna zostać poprzedzona szczegółową oceną jej bezpieczeństwa i konsekwencji zdrowotnych.
Nie mniej istotny jest aspekt finansowy.
Napoje roślinne są często istotnie droższe od mleka krowiego. Wprowadzenie ich na szerszą skalę do żywienia zbiorowego może zatem powodować wzrost kosztów funkcjonowania stołówek szkolnych i przedszkolnych. Powstaje pytanie, czy Ministerstwo Zdrowia dokonało oceny skutków finansowych nowych regulacji dla jednostek samorządu terytorialnego, placówek oświatowych oraz - ostatecznie - rodziców.
Nie można dopuścić do sytuacji, w której koszty zmian wprowadzanych na poziomie centralnym zostaną przerzucone na samorządy albo rodziców bez zapewnienia odpowiedniego finansowania.
Wątpliwości budzi również zakres wpływu koncepcji tzw. diety planetarnej na przygotowane regulacje. Należy jasno odpowiedzieć, czy podstawowym celem zmian jest zdrowie i prawidłowy rozwój dzieci, czy również realizacja celów środowiskowych i klimatycznych. Jeżeli przesłanki środowiskowe miały wpływ na regulacje dotyczące żywienia dzieci, opinia publiczna powinna zostać o tym jednoznacznie poinformowana.
Zdrowie dzieci nie może być obszarem eksperymentowania ani wdrażania rozwiązań, których długofalowych konsekwencji wcześniej odpowiednio nie zbadano.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Jakie dokładnie przepisy dotyczące żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty wejdą w życie od 1 września 2026 r. i jakie najważniejsze zmiany wprowadzają w stosunku do dotychczas obowiązujących regulacji?
2. Czy nowe regulacje umożliwiają zastępowanie mleka lub produktów mlecznych napojami roślinnymi? Jeżeli tak, w jakich przypadkach i na jakich warunkach?
3. Czy ministerstwo przewidziało minimalne wymagania dotyczące wartości odżywczej napojów roślinnych podawanych dzieciom, w szczególności zawartości białka, wapnia, witaminy D, witaminy B12, cukrów i tłuszczów?
4. Czy Ministerstwo Zdrowia lub NIZP-PZH PIB przeprowadziło badania dotyczące skutków zdrowotnych stosowania tzw. diety planetarnej u dzieci i młodzieży w populacji polskiej? Jeżeli nie, dlaczego zdecydowano się na wprowadzenie rozwiązań nawiązujących do tego modelu bez takich badań?
5. Czy przed przygotowaniem nowych regulacji przeprowadzono pilotaż nowych zasad żywienia w polskich szkołach lub przedszkolach? Jeżeli nie, dlaczego z niego zrezygnowano?
6. Jakie badania naukowe, analizy, ekspertyzy i rekomendacje stanowiły podstawę przygotowania nowych przepisów? Proszę o przedstawienie pełnego wykazu publikacji oraz ekspertyz wykorzystanych w procesie legislacyjnym.
7. Czy wśród materiałów wykorzystanych przy przygotowywaniu nowych regulacji znajdowała się publikacja „The Role of Plant-Based Beverages in Nutrition”? Jeżeli tak, w jakim zakresie została wykorzystana?
8. Czy Ministerstwo posiadało wiedzę, że publikacja ta została sfinansowana przez Danone sp. z o.o.? Czy dokonano oceny potencjalnego konfliktu interesów wynikającego z finansowania publikacji przez podmiot prowadzący działalność na rynku produktów roślinnych?
9. Czy w pracach nad rozporządzeniem, konsultacjach, zespołach eksperckich lub przygotowaniu materiałów naukowych uczestniczyli - bezpośrednio lub pośrednio - przedstawiciele producentów żywności, napojów roślinnych lub organizacji finansowanych przez takie podmioty? Jeżeli tak, proszę wskazać te podmioty oraz zakres ich udziału.
10. Czy przedstawiciele Danone sp. z o.o., Alpro lub podmiotów z nimi powiązanych uczestniczyli w jakiejkolwiek formie w konsultacjach, spotkaniach, pracach eksperckich lub opiniowaniu zmian dotyczących żywienia dzieci w jednostkach systemu oświaty?
11. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę porównawczą wartości odżywczej mleka krowiego i poszczególnych kategorii napojów roślinnych w kontekście zapotrzebowania żywieniowego dzieci w różnych grupach wiekowych?
12. Czy została przeprowadzona analiza ryzyka wystąpienia niedoborów żywieniowych w przypadku zastępowania mleka napojami roślinnymi?
13. Czy ministerstwo dokonało analizy skutków finansowych nowych zasad dla szkół, przedszkoli i jednostek samorządu terytorialnego? Jeśli tak, o jakiej łącznej kwocie dodatkowych kosztów w skali roku mówimy?
14. Kto będzie ponosił dodatkowe koszty związane z zakupem droższych produktów – budżet państwa, samorządy, placówki czy rodzice?
15. Czy jednostki samorządu terytorialnego otrzymają dodatkowe środki finansowe na realizację nowych obowiązków?
16. Czy ministerstwo przeprowadziło konsultacje z rodzicami, organizacjami rodzicielskimi, dietetykami dziecięcymi, pediatrami oraz przedstawicielami samorządów? Jakie uwagi zgłoszono i które z nich zostały uwzględnione?
17. W jakim stopniu przy przygotowaniu nowych zasad kierowano się względami zdrowotnymi, a w jakim względami środowiskowymi, klimatycznymi lub założeniami tzw. diety planetarnej?
18. Czy ministerstwo może jednoznacznie zagwarantować, że możliwość stosowania napojów roślinnych nie będzie prowadzić do systemowego ograniczania dostępności mleka i produktów mlecznych w szkołach i przedszkolach?
19. Czy rodzice będą mieli możliwość decydowania, czy ich dziecko może otrzymywać napoje roślinne zamiast mleka i produktów mlecznych?
20. Czy ministerstwo przewiduje monitoring skutków zdrowotnych, żywieniowych oraz finansowych nowych regulacji po ich wejściu w życie? Jeżeli tak, kto będzie go prowadził, według jakich kryteriów i kiedy zostaną przedstawione pierwsze wyniki?
Jednocześnie zwracam się o przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej analiz naukowych i finansowych stanowiących podstawę wprowadzenia nowych zasad oraz informacji o ekspertach i podmiotach uczestniczących w ich przygotowaniu.
Regulacje dotyczące żywienia dzieci muszą być tworzone w sposób transparentny, oparty na niezależnych dowodach naukowych i podporządkowany przede wszystkim zdrowiu oraz prawidłowemu rozwojowi najmłodszych.
W sytuacji, gdy brakuje badań przeprowadzonych na polskiej populacji dzieci oraz pilotażu nowych rozwiązań, ministerstwo powinno szczególnie precyzyjnie wykazać, na jakich dowodach naukowych oparto decyzję o zmianie obowiązujących zasad.
Rodzice mają prawo wiedzieć, czym będą żywione ich dzieci, dlaczego państwo wprowadza określone rozwiązania, kto uczestniczył w ich przygotowaniu oraz kto poniesie ich koszty. Mają również prawo oczekiwać, że przy podejmowaniu decyzji dotyczących zdrowia dzieci interes publiczny będzie całkowicie oddzielony od interesów komercyjnych producentów żywności.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
18%
Konkretność
82%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.1 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
17750 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.41.2026.KM
Warszawa, 09 września 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 19264, złożoną przez Panią Poseł Wiolettę Marię Kulpę w
sprawie nowych zasad żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, podstaw
naukowych zmian dotyczących napojów roślinnych oraz wpływu podmiotów komercyjnych
na rekomendacje żywieniowe, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Uprzejmie informuję, że na stronie Rządowego Centrum Legislacji
(https://legislacja.gov.pl/projekt/12399053) dostępne są szczegółowe informacje
dotyczące przebiegu procesu legislacyjnego
rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie
grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w
jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze
stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach. W
ramach dokumentacji procesu legislacyjnego opublikowano wszystkie uwagi zgłoszone w
toku uzgodnień międzyresortowych oraz konsultacji publicznych wraz ze stanowiskiem
Ministra Zdrowia odnoszącym się do poszczególnych postulatów. Ponadto, na stronie
zamieszczono również raport z przeprowadzonych konsultacji publicznych.
Należy podkreślić, że ww. rozporządzenie zostało wypracowane we współpracy z
ekspertami Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu
Badawczego, Instytutu Matki i Dziecka, Instytutu „Pomnik–Centrum Zdrowia Dziecka”,
Głównego Inspektoratu Sanitarnego oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej.
W tym miejscu pragnę zapewnić, że wszystkie stanowiska zgłoszone w toku konsultacji
publicznych oraz uzgodnień zostały przedstawione ekspertom uczestniczącym w pracach
-- 1 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
nad opracowaniem przedmiotowego aktu prawnego oraz dokładnie zbadane, ocenione i
rozpatrzone pod kątem ich treści, zasadności, możliwości wdrożenia oraz potencjalnego
wpływu na realizację celów regulacji. Wyniki tych analiz znalazły odzwierciedlenie w
ostatecznym kształcie rozporządzenia.
Przed wydaniem rozporządzenia dotyczącego żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach
systemu oświaty w 2026 r. nie realizowano odrębnego programu pilotażowego w
placówkach oświatowych. Należy podkreślić, że przepisy regulujące sposób żywienia dzieci
i młodzieży oraz asortyment produktów oferowanych na terenie jednostek systemu
oświaty nie stanowią nowego rozwiązania prawnego. Regulacje w tym zakresie funkcjonują
już od 2015 r., a projektowane zmiany mają charakter nowelizacji istniejących przepisów,
uwzględniającej aktualną wiedzę naukową, rekomendacje ekspertów oraz doświadczenia
związane ze stosowaniem dotychczasowych regulacji.
Nowe rozporządzenie, które obowiązuje od 1 września 2026 r., ma zapewnić dzieciom i
młodzieży dostęp na terenie placówek oświatowych do odpowiedniej jakości produktów
spożywczych. W § 1 rozporządzenia uwzględniono dziewiętnaście grup środków
spożywczych, które w wystarczającym stopniu pozwalają realizować zasady zdrowego
żywienia. Zapewniają one możliwość zarówno zakupu konkretnych produktów, jak i
przygotowywania na miejscu posiłków, potraw lub przekąsek. W rozporządzeniu określono
również kryteria dotyczące zawartości cukrów, tłuszczu i soli oraz kryterium braku dodatku
substancji słodzących zdefiniowanych w rozporządzeniu (WE) nr 1333/2008 dla grup
produktów, takich jak: pieczywo półcukiernicze i cukiernicze, w tym bezglutenowe;
produkty mleczne, w szczególności: jogurt, napój jogurtowy, kefir, maślanka, mleko zsiadłe,
mleko acidofilne, mleko smakowe, serwatka, ser twarogowy, serek homogenizowany, w
tym bezlaktozowe; napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych
wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12, w tym na bazie zbóż, soi, ryżu, orzechów,
migdałów lub nasion roślin strączkowych; produkty zbożowe, w tym zbożowe produkty
śniadaniowe oraz zbożowe produkty bezglutenowe. W odniesieniu do innych wskazanych
w rozporządzeniu grup produktów zastosowano kryterium braku dodatku cukrów,
substancji słodzących zdefiniowanych w rozporządzeniu (WE) nr 1333/2008 oraz braku
dodatku soli. W § 2 rozporządzenia uwzględniono zasady obowiązujące przy
komponowaniu jadłospisów w jednostkach systemu oświaty, w tym m.in. wskazano, że
środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży należy
dobierać w taki sposób, aby pokryć zapotrzebowanie na energię i podstawowe składniki
odżywcze (białko, węglowodany, tłuszcze) dla danej grupy wiekowej, wynikające z
aktualnych norm żywienia dla populacji polskiej, opracowywanych przez Narodowy
Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Nowe przepisy kładą
-- 2 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
większy nacisk na realizację w żywieniu w jednostkach systemu oświaty modelu łączącego
troskę o zdrowie i środowisko. Zmiany objęły m.in. wprowadzenie obowiązku gotowania
zup na wywarach warzywnych co najmniej 2 razy w tygodniu oraz serwowania w ramach
obiadu, co najmniej raz w tygodniu, potrawy na bazie nasion roślin strączkowych bez
udziału produktów odzwierzęcych. W przepisach uwzględniono potrzeby osób, które nie
spożywają produktów odzwierzęcych, wskazując, że w dni, kiedy w ramach obiadu
podawana jest potrawa mięsna lub ryba, powinna być dostępna alternatywna potrawa
roślinna, w szczególności na bazie nasion roślin strączkowych, dla osób, które zgłoszą taką
potrzebę. W § 1 i § 2 rozporządzenia napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów
mlecznych wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12, w tym na bazie zbóż, soi, ryżu,
orzechów, migdałów lub nasion roślin strączkowych, zostały wymienione jako jedna z grup
produktów możliwych do wykorzystania, rozszerzając tym samym asortyment produktów
pochodzenia roślinnego. W odniesieniu do potrzeb osób niespożywających produktów
odzwierzęcych napoje roślinne i alternatywy roślinne produktów mlecznych, spełniające
kryteria określone w rozporządzeniu, stanowią opcję pozwalającą na urozmaicenie i
skomponowanie zbilansowanego jadłospisu. Uwzględnienie możliwości korzystania z tego
typu produktów pozwala również na bilansowanie jadłospisów dla osób o szczególnych
potrzebach żywieniowych, w tym np. z alergią na białka mleka krowiego. Napoje roślinne,
jako opcja do wyboru, mogą stanowić urozmaicenie codziennej diety dzieci i młodzieży w
zakresie żywności pochodzenia roślinnego.
Zgodnie ze stanowiskiem uznanych, polskich ekspertów reprezentujących środowisko
naukowe kilku istotnych uczelni wyższych i instytucji naukowych w Polsce, w sprawie roli
napojów roślinnych w żywieniu, mogą one być uwzględniane jako element urozmaicający
zbilansowaną dietę ze wskazaniem wyboru napojów wzbogaconych w wapń i witaminy,
szczególnie D i B12 oraz preferencją opcji bez dodatku cukru.1 Warto podkreślić, że
wspomniane stanowisko zawiera analizę porównawczą wartości odżywczej mleka krowiego
i wybranych kategorii napojów roślinnych, kompleksowo ocenia rolę napojów roślinnych w
diecie różnych grup docelowych, odnosząc się zarówno do korzyści zdrowotnych jak i
potencjalnego ryzyka związanego z ich konsumpcją. Uwzględnianie tego typu napojów w
posiłkach jest jedną z możliwości zwiększania ich różnorodności i udziału produktów
pochodzenia roślinnego w codziennej diecie co w większym stopniu pozwala realizować
założenia diety korzystnej zarówno dla zdrowia, jak i środowiska. Instytut podkreśla, że
zgodnie z nowelizacją rozporządzenia „sklepikowego” (§ 2 ust. 1) jadłospisy w placówkach
oświatowych podlegają bilansowaniu tak, aby pokryć zapotrzebowanie za energię i
1 Rachtan-Janicka J, Gajewska D, Szajewska H, Włodarek D, Weker H, Wolnicka K, Wiśniewska K, Socha P,
Hamulka J. The Role of Plant-Based Beverages in Nutrition: An Expert Opinion. Nutrients. 2025; 17(9): 1562).
-- 3 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
podstawowe składniki odżywcze dla danej grupy wiekowej, wynikające z aktualnych norm
żywienia dla populacji polskiej, opracowywanych przez NIZP PZH-PIB.
Korekta aktualnych wzorców żywieniowych w żywieniu zbiorowym jest uzasadniona z
uwagi na populacyjne wyzwania zdrowotne oraz niekorzystne zmiany klimatyczne.
Współczesne systemy żywnościowe z jednej strony odpowiadają za znaczną część
globalnego obciążenia chorobami związanymi z niewłaściwym żywieniem, z drugiej –
stanowią jeden z czynników degradacji środowiska naturalnego. Raport EAT-Lancet
Commission, opublikowany po raz pierwszy w 2019 r., przedstawił naukowo uzasadniony
model żywienia, który jednocześnie wspiera zdrowie człowieka i stabilność klimatu. Model
ten nazwano Planetary Health Diet (PHD) tj. dieta przyjazna zdrowiu i planecie (tzw. dieta
planetarna). Zasady tego modelu żywienia, z założenia opracowanego dla osób ogólnie
zdrowych w wieku powyżej 2 lat, uwzględniają duży udział żywności pochodzenia
roślinnego (np. warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych, nasion roślin
strączkowych, orzechów, nienasyconych tłuszczów roślinnych), niski do umiarkowanego
udział żywności pochodzenia zwierzęcego oraz niskie spożycie tłuszczów nasyconych,
rafinowanych produktów zbożowych i cukru. Należy zatem zwrócić uwagę, że taki model
żywienia nie wyklucza stosowania produktów pochodzenia zwierzęcego.2 Wyniki badań, w
tym o charakterze meta-analiz, wskazują, że dieta oparta na produktach pochodzenia
roślinnego zmniejsza ryzyko rozwoju chorób i przynosi korzyści dla zdrowia. Jej stosowanie
wpływa znacząco na zmniejszenie śmiertelności ogółem, śmiertelności z powodu chorób
układu krążenia, a także ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia, niektórych
nowotworów, cukrzycy typu 2, insulinooporności, nadciśnienia tętniczego, stanów
zapalnych, a także nadwagi i otyłości. Wyniki kohortowego badania EPIC (ang. European
Prospective Investigation into Cancer and Nutrition) realizowanego w grupie ponad 400
tysięcy osób z 14-letnią obserwacją, dotyczącego wpływu diety planetarnej na środowisko i
parametry zdrowia wykazało zmniejszoną śmiertelność ze wszystkich przyczyn o 19-63%
oraz zmniejszenie ryzyka zachorowania na nowotwory o 10-39%. W 2025 r.
zaktualizowano raport, wskazując, że nowe dowody epidemiologiczne dotyczące
śmiertelności i innych skutków zdrowotnych, ocenione przez Komisję EAT Lancet,
potwierdzają zasadność założeń diety planetarnej. W nowej analizie Komisja poszerzyła
zakres, uwzględniając dodatkowe skutki zdrowotne, takie jak demencja i choroby serca,
rolę przetwarzania żywności oraz badając implikacje diety dla małych dzieci i kobiet w
wieku rozrodczym. Komisja wskazała również na różnice między tym, co ludzie jedzą
2 Willett W, Rockström J, Loken B, Springmann M, Lang T, Vermeulen S, Garnett T, Tilman D, DeClerck F, Wood A,
Jonell M, Clark M, Gordon LJ, Fanzo J, Hawkes C, Zurayk R, Rivera JA, De Vries W, Majele Sibanda L, Afshin A,
Chaudhary A, Herrero M, Agustina R, Branca F, Lartey A, Fan S, Crona B, Fox E, Bignet V, Troell M, Lindahl T, Singh
S, Cornell SE, Srinath Reddy K, Narain S, Nishtar S, Murray CJL. Food in the Anthropocene: the EAT-Lancet
Commission on healthy diets from sustainable food systems. Lancet. 2019; 393(10170): 447-492).
-- 4 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
obecnie, a tzw. dietą planetarną w różnych regionach świata oraz w jaki sposób
zróżnicowane kultury żywieniowe mogą być zgodne z zalecanym wzorcem żywieniowym.
W raporcie eksperci zwracają uwagę, że dieta planetarna to elastyczny model żywienia,
umożliwiający dostosowanie do lokalnych upraw, kultur, kuchni i możliwości, przy
zachowaniu niezmiennych zasad przewodnich. Zwrócono również uwagę, że
najskuteczniejsze działania koncentrują się na poprawie środowiska żywnościowego, czyli
miejsc, w których ludzie kupują i wybierają żywność, a nie tylko na poleganiu wyłącznie na
zmianie zachowań jednostek.3
W stanowisku Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w sprawie
posiłków szkolnych i nowych standardów żywienia w szkołach (Stanowisko Komitetu Nauki
o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w sprawie posiłków szkolnych i nowych
standardów żywienia w szkołach. Olsztyn, 2019), wskazano, że zmiana zachowań
żywieniowych oraz diety, w warunkach żywienia zbiorowego, na bardziej prozdrowotną i
prośrodowiskową, tj. dietę zrównoważoną, jest koniecznością wobec nadmiernej
eksploatacji zasobów naturalnych oraz dynamiki zmian klimatycznych i demograficznych w
skali globalnej. Jednocześnie, aby zapobiegać nadwadze i otyłości oraz przewlekłym
chorobom niezakaźnym związanym z niewłaściwym odżywianiem, konieczne jest
stosowanie takiej organizacji żywienia oraz planowania jadłospisów szkolnych, które mają
na celu zwiększenie spożycia warzyw i owoców, nasion roślin strączkowych oraz żywności
nieprzetworzonej, a także ograniczenie spożycia mięsa. W stanowisku tym określono, że
modyfikacja dotychczasowych posiłków szkolnych w kierunku założeń „diety przyjaznej
planecie” jest niezbędna dla kształtowania prawidłowych zwyczajów zdrowotnych i
prośrodowiskowych.
Z kolei w stanowisku Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w
sprawie zasad żywienia dzieci w wieku przedszkolnym (4-6 lat) i wczesnoszkolnym (7-9
lat)4, eksperci wskazują, że żywienie dzieci w przedszkolach/szkołach powinno być zgodne z
zaleceniami i wymaga szczególnej uwagi. W tym aspekcie podkreślane są takie obszary jak:
3 Rockström J, Thilsted SH, Willett WC, Gordon LJ, Herrero M, Hicks CC, Mason D'Croz D, Rao N, Springmann M,
Wright EC, Agustina R, Bajaj S, Bunge AC, Carducci B, Conti C, Covic N, Fanzo J, Forouhi NG, Gibson MF, Gu X,
Kebreab E, Kremen C, Laila A, Laxminarayan R, Marteau TM, Monteiro CA, Norberg A, Njuki J, Oliveira TD, Pan
WH, Rivera JA, Robinson JPW, Sundiang M, Te Wierik S, van Vuuren DP, Vermeulen S, Webb P, Alqodmani L,
Ambikapathi R, Barnhill A, Baudish I, Beier F, Beillouin D, Beusen AHW, Breier J, Chemarin C, Chepeliev M, Clapp
J, de Vries W, Pérez Domínguez I, Estrada-Carmona N, Gerten D, Golden CD, Jones SK, Jørgensen PS, Kozicka M,
Lotze Campen H, Maggi F, Marzi E, Mishra A, Orduna-Cabrera F, Popp A, Schulte-Uebbing L, Stehfest E, Tang
FHM, Tsuchiya K, Van Zanten HHE, van Zeist WJ, Zhao X, DeClerck F. The EAT-Lancet Commission on healthy,
sustainable, and just food systems. Lancet. 2025; 406(10512): 1625-1700).
4 Weker H., Friedrich M., Zabłocka-Słowińska K., Sadowska J., Długosz A., Hamułka J., Charzewska J., Socha P.,
Wądołowska L.: Stanowisko Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w sprawie zasad
żywienia dzieci w wieku przedszkolnym (4-6 lat) i wczesnoszkolnym (7-9 lat). Standardy Medyczne/Pediatria
2023; 20: 481-503)
-- 5 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
urozmaicenie diety, aby zapewnić dużą różnorodność żywności spożywanej przez dzieci;
zwiększenie spożycia warzyw i owoców, m.in. poprzez samodzielny wybór rodzaju i
wielkości porcji warzyw i owoców z udostępnionego bufetu warzywno-owocowego; dobór
produktów, w tym sezonowych i lokalnych, do komponowania posiłków; dostępność dań
wegetariańskich (z uwzględnieniem wyzwań i korzyści wynikających ze stosowania tego
typu diet u dzieci) i diet specjalistycznych w przypadku konieczności ich stosowania;
niemarnowanie żywności, m.in. poprzez możliwość wyboru wielkości porcji lub zabieranie
przez uczniów niezjedzonych potraw we własnym pudełku.
Warto również zaznaczyć, że zasady diety planetarnej są w wielu aspektach zbieżne z
zasadami zdrowego żywienia dla populacji Polski przedstawionymi w formie modelu
Talerza Zdrowego Żywienia (NIZP PZH-PIB, 2020).
Odnosząc się zaś do kwestii skutków finansowych nowych rozwiązań, uprzejmie wyjaśniam,
że wejście w życie nowych przepisów nie oznacza automatycznej podwyżki cen szkolnych
obiadów. W przypadku stołówki prowadzonej przez szkołę/przedszkole wysokość opłat za
posiłki ustala dyrektor placówki w porozumieniu z organem prowadzącym. Opłata
ponoszona przez rodziców obejmuje wyłącznie koszt produktów wykorzystanych do
przygotowania posiłku, tzw. „wsad do kotła”. Oznacza to, że ewentualna zmiana ceny
obiadu będzie uzależniona od faktycznych kosztów zakupu produktów żywnościowych. W
przypadku wzrostu ceny posiłku, placówka powinna przedstawić rodzicom stosowne
wyliczenie oraz wskazać przyczynę zmiany opłaty.
Należy również podkreślić, że projektowane przepisy nie nakładają obowiązku stosowania
droższych produktów. Przeciwnie, rozporządzenie akcentuje znaczenie wykorzystywania
produktów lokalnych i sezonowych, które często są bardziej dostępne cenowo, a
jednocześnie sprzyjają realizacji celów zdrowotnych i edukacyjnych związanych z
żywieniem dzieci i młodzieży.
Ministerstwo Zdrowia nie zamyka się na ewentualne modyfikacje przepisów. Jeśli praktyka
rynkowa lub doświadczenia organów kontrolnych wykażą, że w obowiązujących
regulacjach pojawiają się luki osłabiające ich zdrowotny cel, możliwe będzie rozważenie
odpowiedniej nowelizacji. Celem pozostaje skuteczna ochrona zdrowia dzieci i młodzieży,
dlatego analiza funkcjonowania przepisów w praktyce oraz gotowość do ich udoskonalania
stanowią naturalny element procesu regulacyjnego.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
-- 6 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
7
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 7 of 7 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.41.2026.KM
Warszawa, 09 września 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 19264, złożoną przez Panią Poseł Wiolettę Marię Kulpę w
sprawie nowych zasad żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty, podstaw
naukowych zmian dotyczących napojów roślinnych oraz wpływu podmiotów komercyjnych
na rekomendacje żywieniowe, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Uprzejmie informuję, że na stronie Rządowego Centrum Legislacji
(https://legislacja.gov.pl/projekt/12399053) dostępne są szczegółowe informacje
dotyczące przebiegu procesu legislacyjnego
rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie
grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w
jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze
stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach. W
ramach dokumentacji procesu legislacyjnego opublikowano wszystkie uwagi zgłoszone w
toku uzgodnień międzyresortowych oraz konsultacji publicznych wraz ze stanowiskiem
Ministra Zdrowia odnoszącym się do poszczególnych postulatów. Ponadto, na stronie
zamieszczono również raport z przeprowadzonych konsultacji publicznych.
Należy podkreślić, że ww. rozporządzenie zostało wypracowane we współpracy z
ekspertami Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu
Badawczego, Instytutu Matki i Dziecka, Instytutu „Pomnik–Centrum Zdrowia Dziecka”,
Głównego Inspektoratu Sanitarnego oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej.
W tym miejscu pragnę zapewnić, że wszystkie stanowiska zgłoszone w toku konsultacji
publicznych oraz uzgodnień zostały przedstawione ekspertom uczestniczącym w pracach
-- 1 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
nad opracowaniem przedmiotowego aktu prawnego oraz dokładnie zbadane, ocenione i
rozpatrzone pod kątem ich treści, zasadności, możliwości wdrożenia oraz potencjalnego
wpływu na realizację celów regulacji. Wyniki tych analiz znalazły odzwierciedlenie w
ostatecznym kształcie rozporządzenia.
Przed wydaniem rozporządzenia dotyczącego żywienia dzieci i młodzieży w jednostkach
systemu oświaty w 2026 r. nie realizowano odrębnego programu pilotażowego w
placówkach oświatowych. Należy podkreślić, że przepisy regulujące sposób żywienia dzieci
i młodzieży oraz asortyment produktów oferowanych na terenie jednostek systemu
oświaty nie stanowią nowego rozwiązania prawnego. Regulacje w tym zakresie funkcjonują
już od 2015 r., a projektowane zmiany mają charakter nowelizacji istniejących przepisów,
uwzględniającej aktualną wiedzę naukową, rekomendacje ekspertów oraz doświadczenia
związane ze stosowaniem dotychczasowych regulacji.
Nowe rozporządzenie, które obowiązuje od 1 września 2026 r., ma zapewnić dzieciom i
młodzieży dostęp na terenie placówek oświatowych do odpowiedniej jakości produktów
spożywczych. W § 1 rozporządzenia uwzględniono dziewiętnaście grup środków
spożywczych, które w wystarczającym stopniu pozwalają realizować zasady zdrowego
żywienia. Zapewniają one możliwość zarówno zakupu konkretnych produktów, jak i
przygotowywania na miejscu posiłków, potraw lub przekąsek. W rozporządzeniu określono
również kryteria dotyczące zawartości cukrów, tłuszczu i soli oraz kryterium braku dodatku
substancji słodzących zdefiniowanych w rozporządzeniu (WE) nr 1333/2008 dla grup
produktów, takich jak: pieczywo półcukiernicze i cukiernicze, w tym bezglutenowe;
produkty mleczne, w szczególności: jogurt, napój jogurtowy, kefir, maślanka, mleko zsiadłe,
mleko acidofilne, mleko smakowe, serwatka, ser twarogowy, serek homogenizowany, w
tym bezlaktozowe; napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych
wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12, w tym na bazie zbóż, soi, ryżu, orzechów,
migdałów lub nasion roślin strączkowych; produkty zbożowe, w tym zbożowe produkty
śniadaniowe oraz zbożowe produkty bezglutenowe. W odniesieniu do innych wskazanych
w rozporządzeniu grup produktów zastosowano kryterium braku dodatku cukrów,
substancji słodzących zdefiniowanych w rozporządzeniu (WE) nr 1333/2008 oraz braku
dodatku soli. W § 2 rozporządzenia uwzględniono zasady obowiązujące przy
komponowaniu jadłospisów w jednostkach systemu oświaty, w tym m.in. wskazano, że
środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży należy
dobierać w taki sposób, aby pokryć zapotrzebowanie na energię i podstawowe składniki
odżywcze (białko, węglowodany, tłuszcze) dla danej grupy wiekowej, wynikające z
aktualnych norm żywienia dla populacji polskiej, opracowywanych przez Narodowy
Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Nowe przepisy kładą
-- 2 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
większy nacisk na realizację w żywieniu w jednostkach systemu oświaty modelu łączącego
troskę o zdrowie i środowisko. Zmiany objęły m.in. wprowadzenie obowiązku gotowania
zup na wywarach warzywnych co najmniej 2 razy w tygodniu oraz serwowania w ramach
obiadu, co najmniej raz w tygodniu, potrawy na bazie nasion roślin strączkowych bez
udziału produktów odzwierzęcych. W przepisach uwzględniono potrzeby osób, które nie
spożywają produktów odzwierzęcych, wskazując, że w dni, kiedy w ramach obiadu
podawana jest potrawa mięsna lub ryba, powinna być dostępna alternatywna potrawa
roślinna, w szczególności na bazie nasion roślin strączkowych, dla osób, które zgłoszą taką
potrzebę. W § 1 i § 2 rozporządzenia napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów
mlecznych wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12, w tym na bazie zbóż, soi, ryżu,
orzechów, migdałów lub nasion roślin strączkowych, zostały wymienione jako jedna z grup
produktów możliwych do wykorzystania, rozszerzając tym samym asortyment produktów
pochodzenia roślinnego. W odniesieniu do potrzeb osób niespożywających produktów
odzwierzęcych napoje roślinne i alternatywy roślinne produktów mlecznych, spełniające
kryteria określone w rozporządzeniu, stanowią opcję pozwalającą na urozmaicenie i
skomponowanie zbilansowanego jadłospisu. Uwzględnienie możliwości korzystania z tego
typu produktów pozwala również na bilansowanie jadłospisów dla osób o szczególnych
potrzebach żywieniowych, w tym np. z alergią na białka mleka krowiego. Napoje roślinne,
jako opcja do wyboru, mogą stanowić urozmaicenie codziennej diety dzieci i młodzieży w
zakresie żywności pochodzenia roślinnego.
Zgodnie ze stanowiskiem uznanych, polskich ekspertów reprezentujących środowisko
naukowe kilku istotnych uczelni wyższych i instytucji naukowych w Polsce, w sprawie roli
napojów roślinnych w żywieniu, mogą one być uwzględniane jako element urozmaicający
zbilansowaną dietę ze wskazaniem wyboru napojów wzbogaconych w wapń i witaminy,
szczególnie D i B12 oraz preferencją opcji bez dodatku cukru.1 Warto podkreślić, że
wspomniane stanowisko zawiera analizę porównawczą wartości odżywczej mleka krowiego
i wybranych kategorii napojów roślinnych, kompleksowo ocenia rolę napojów roślinnych w
diecie różnych grup docelowych, odnosząc się zarówno do korzyści zdrowotnych jak i
potencjalnego ryzyka związanego z ich konsumpcją. Uwzględnianie tego typu napojów w
posiłkach jest jedną z możliwości zwiększania ich różnorodności i udziału produktów
pochodzenia roślinnego w codziennej diecie co w większym stopniu pozwala realizować
założenia diety korzystnej zarówno dla zdrowia, jak i środowiska. Instytut podkreśla, że
zgodnie z nowelizacją rozporządzenia „sklepikowego” (§ 2 ust. 1) jadłospisy w placówkach
oświatowych podlegają bilansowaniu tak, aby pokryć zapotrzebowanie za energię i
1 Rachtan-Janicka J, Gajewska D, Szajewska H, Włodarek D, Weker H, Wolnicka K, Wiśniewska K, Socha P,
Hamulka J. The Role of Plant-Based Beverages in Nutrition: An Expert Opinion. Nutrients. 2025; 17(9): 1562).
-- 3 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
podstawowe składniki odżywcze dla danej grupy wiekowej, wynikające z aktualnych norm
żywienia dla populacji polskiej, opracowywanych przez NIZP PZH-PIB.
Korekta aktualnych wzorców żywieniowych w żywieniu zbiorowym jest uzasadniona z
uwagi na populacyjne wyzwania zdrowotne oraz niekorzystne zmiany klimatyczne.
Współczesne systemy żywnościowe z jednej strony odpowiadają za znaczną część
globalnego obciążenia chorobami związanymi z niewłaściwym żywieniem, z drugiej –
stanowią jeden z czynników degradacji środowiska naturalnego. Raport EAT-Lancet
Commission, opublikowany po raz pierwszy w 2019 r., przedstawił naukowo uzasadniony
model żywienia, który jednocześnie wspiera zdrowie człowieka i stabilność klimatu. Model
ten nazwano Planetary Health Diet (PHD) tj. dieta przyjazna zdrowiu i planecie (tzw. dieta
planetarna). Zasady tego modelu żywienia, z założenia opracowanego dla osób ogólnie
zdrowych w wieku powyżej 2 lat, uwzględniają duży udział żywności pochodzenia
roślinnego (np. warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych, nasion roślin
strączkowych, orzechów, nienasyconych tłuszczów roślinnych), niski do umiarkowanego
udział żywności pochodzenia zwierzęcego oraz niskie spożycie tłuszczów nasyconych,
rafinowanych produktów zbożowych i cukru. Należy zatem zwrócić uwagę, że taki model
żywienia nie wyklucza stosowania produktów pochodzenia zwierzęcego.2 Wyniki badań, w
tym o charakterze meta-analiz, wskazują, że dieta oparta na produktach pochodzenia
roślinnego zmniejsza ryzyko rozwoju chorób i przynosi korzyści dla zdrowia. Jej stosowanie
wpływa znacząco na zmniejszenie śmiertelności ogółem, śmiertelności z powodu chorób
układu krążenia, a także ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia, niektórych
nowotworów, cukrzycy typu 2, insulinooporności, nadciśnienia tętniczego, stanów
zapalnych, a także nadwagi i otyłości. Wyniki kohortowego badania EPIC (ang. European
Prospective Investigation into Cancer and Nutrition) realizowanego w grupie ponad 400
tysięcy osób z 14-letnią obserwacją, dotyczącego wpływu diety planetarnej na środowisko i
parametry zdrowia wykazało zmniejszoną śmiertelność ze wszystkich przyczyn o 19-63%
oraz zmniejszenie ryzyka zachorowania na nowotwory o 10-39%. W 2025 r.
zaktualizowano raport, wskazując, że nowe dowody epidemiologiczne dotyczące
śmiertelności i innych skutków zdrowotnych, ocenione przez Komisję EAT Lancet,
potwierdzają zasadność założeń diety planetarnej. W nowej analizie Komisja poszerzyła
zakres, uwzględniając dodatkowe skutki zdrowotne, takie jak demencja i choroby serca,
rolę przetwarzania żywności oraz badając implikacje diety dla małych dzieci i kobiet w
wieku rozrodczym. Komisja wskazała również na różnice między tym, co ludzie jedzą
2 Willett W, Rockström J, Loken B, Springmann M, Lang T, Vermeulen S, Garnett T, Tilman D, DeClerck F, Wood A,
Jonell M, Clark M, Gordon LJ, Fanzo J, Hawkes C, Zurayk R, Rivera JA, De Vries W, Majele Sibanda L, Afshin A,
Chaudhary A, Herrero M, Agustina R, Branca F, Lartey A, Fan S, Crona B, Fox E, Bignet V, Troell M, Lindahl T, Singh
S, Cornell SE, Srinath Reddy K, Narain S, Nishtar S, Murray CJL. Food in the Anthropocene: the EAT-Lancet
Commission on healthy diets from sustainable food systems. Lancet. 2019; 393(10170): 447-492).
-- 4 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
obecnie, a tzw. dietą planetarną w różnych regionach świata oraz w jaki sposób
zróżnicowane kultury żywieniowe mogą być zgodne z zalecanym wzorcem żywieniowym.
W raporcie eksperci zwracają uwagę, że dieta planetarna to elastyczny model żywienia,
umożliwiający dostosowanie do lokalnych upraw, kultur, kuchni i możliwości, przy
zachowaniu niezmiennych zasad przewodnich. Zwrócono również uwagę, że
najskuteczniejsze działania koncentrują się na poprawie środowiska żywnościowego, czyli
miejsc, w których ludzie kupują i wybierają żywność, a nie tylko na poleganiu wyłącznie na
zmianie zachowań jednostek.3
W stanowisku Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w sprawie
posiłków szkolnych i nowych standardów żywienia w szkołach (Stanowisko Komitetu Nauki
o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w sprawie posiłków szkolnych i nowych
standardów żywienia w szkołach. Olsztyn, 2019), wskazano, że zmiana zachowań
żywieniowych oraz diety, w warunkach żywienia zbiorowego, na bardziej prozdrowotną i
prośrodowiskową, tj. dietę zrównoważoną, jest koniecznością wobec nadmiernej
eksploatacji zasobów naturalnych oraz dynamiki zmian klimatycznych i demograficznych w
skali globalnej. Jednocześnie, aby zapobiegać nadwadze i otyłości oraz przewlekłym
chorobom niezakaźnym związanym z niewłaściwym odżywianiem, konieczne jest
stosowanie takiej organizacji żywienia oraz planowania jadłospisów szkolnych, które mają
na celu zwiększenie spożycia warzyw i owoców, nasion roślin strączkowych oraz żywności
nieprzetworzonej, a także ograniczenie spożycia mięsa. W stanowisku tym określono, że
modyfikacja dotychczasowych posiłków szkolnych w kierunku założeń „diety przyjaznej
planecie” jest niezbędna dla kształtowania prawidłowych zwyczajów zdrowotnych i
prośrodowiskowych.
Z kolei w stanowisku Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w
sprawie zasad żywienia dzieci w wieku przedszkolnym (4-6 lat) i wczesnoszkolnym (7-9
lat)4, eksperci wskazują, że żywienie dzieci w przedszkolach/szkołach powinno być zgodne z
zaleceniami i wymaga szczególnej uwagi. W tym aspekcie podkreślane są takie obszary jak:
3 Rockström J, Thilsted SH, Willett WC, Gordon LJ, Herrero M, Hicks CC, Mason D'Croz D, Rao N, Springmann M,
Wright EC, Agustina R, Bajaj S, Bunge AC, Carducci B, Conti C, Covic N, Fanzo J, Forouhi NG, Gibson MF, Gu X,
Kebreab E, Kremen C, Laila A, Laxminarayan R, Marteau TM, Monteiro CA, Norberg A, Njuki J, Oliveira TD, Pan
WH, Rivera JA, Robinson JPW, Sundiang M, Te Wierik S, van Vuuren DP, Vermeulen S, Webb P, Alqodmani L,
Ambikapathi R, Barnhill A, Baudish I, Beier F, Beillouin D, Beusen AHW, Breier J, Chemarin C, Chepeliev M, Clapp
J, de Vries W, Pérez Domínguez I, Estrada-Carmona N, Gerten D, Golden CD, Jones SK, Jørgensen PS, Kozicka M,
Lotze Campen H, Maggi F, Marzi E, Mishra A, Orduna-Cabrera F, Popp A, Schulte-Uebbing L, Stehfest E, Tang
FHM, Tsuchiya K, Van Zanten HHE, van Zeist WJ, Zhao X, DeClerck F. The EAT-Lancet Commission on healthy,
sustainable, and just food systems. Lancet. 2025; 406(10512): 1625-1700).
4 Weker H., Friedrich M., Zabłocka-Słowińska K., Sadowska J., Długosz A., Hamułka J., Charzewska J., Socha P.,
Wądołowska L.: Stanowisko Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk w sprawie zasad
żywienia dzieci w wieku przedszkolnym (4-6 lat) i wczesnoszkolnym (7-9 lat). Standardy Medyczne/Pediatria
2023; 20: 481-503)
-- 5 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
urozmaicenie diety, aby zapewnić dużą różnorodność żywności spożywanej przez dzieci;
zwiększenie spożycia warzyw i owoców, m.in. poprzez samodzielny wybór rodzaju i
wielkości porcji warzyw i owoców z udostępnionego bufetu warzywno-owocowego; dobór
produktów, w tym sezonowych i lokalnych, do komponowania posiłków; dostępność dań
wegetariańskich (z uwzględnieniem wyzwań i korzyści wynikających ze stosowania tego
typu diet u dzieci) i diet specjalistycznych w przypadku konieczności ich stosowania;
niemarnowanie żywności, m.in. poprzez możliwość wyboru wielkości porcji lub zabieranie
przez uczniów niezjedzonych potraw we własnym pudełku.
Warto również zaznaczyć, że zasady diety planetarnej są w wielu aspektach zbieżne z
zasadami zdrowego żywienia dla populacji Polski przedstawionymi w formie modelu
Talerza Zdrowego Żywienia (NIZP PZH-PIB, 2020).
Odnosząc się zaś do kwestii skutków finansowych nowych rozwiązań, uprzejmie wyjaśniam,
że wejście w życie nowych przepisów nie oznacza automatycznej podwyżki cen szkolnych
obiadów. W przypadku stołówki prowadzonej przez szkołę/przedszkole wysokość opłat za
posiłki ustala dyrektor placówki w porozumieniu z organem prowadzącym. Opłata
ponoszona przez rodziców obejmuje wyłącznie koszt produktów wykorzystanych do
przygotowania posiłku, tzw. „wsad do kotła”. Oznacza to, że ewentualna zmiana ceny
obiadu będzie uzależniona od faktycznych kosztów zakupu produktów żywnościowych. W
przypadku wzrostu ceny posiłku, placówka powinna przedstawić rodzicom stosowne
wyliczenie oraz wskazać przyczynę zmiany opłaty.
Należy również podkreślić, że projektowane przepisy nie nakładają obowiązku stosowania
droższych produktów. Przeciwnie, rozporządzenie akcentuje znaczenie wykorzystywania
produktów lokalnych i sezonowych, które często są bardziej dostępne cenowo, a
jednocześnie sprzyjają realizacji celów zdrowotnych i edukacyjnych związanych z
żywieniem dzieci i młodzieży.
Ministerstwo Zdrowia nie zamyka się na ewentualne modyfikacje przepisów. Jeśli praktyka
rynkowa lub doświadczenia organów kontrolnych wykażą, że w obowiązujących
regulacjach pojawiają się luki osłabiające ich zdrowotny cel, możliwe będzie rozważenie
odpowiedniej nowelizacji. Celem pozostaje skuteczna ochrona zdrowia dzieci i młodzieży,
dlatego analiza funkcjonowania przepisów w praktyce oraz gotowość do ich udoskonalania
stanowią naturalny element procesu regulacyjnego.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
-- 6 of 7 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
7
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 7 of 7 --