Interpelacja w sprawie zagrożenia zabytku - układu wsi Rogalin i pomnika historii w gm. Mosina, pow. poznański, woj. wielkopolskie
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 19160
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie zagrożenia zabytku - układu wsi Rogalin i pomnika historii w gm. Mosina, pow. poznański, woj. wielkopolskie
Zgłaszający: Bartłomiej Wróblewski, Patryk Wicher, Władysław Kurowski, Bogumiła Olbryś, Grzegorz Lorek
Data wpływu: 10-08-2026
Zwracam się z prośbą o pilną interwencję w sprawie pomnika historii i zabytkowego układu przestrzennego wsi Rogalin, wpisanego do rejestru zabytków.
Rogalin jest jednym z najsłynniejszych i najważniejszych zabytków Wielkopolski, związanym z bardzo zasłużoną dla regionu i kraju rodziną hrabiów Raczyńskich z prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej Edwardem Raczyńskim na czele.
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że zabytek ten ma wiele wyjątkowych walorów, które udało się uratować do czasów współczesnych mimo wielu niesprzyjających okoliczności jak wojny, okupacja, komunizm itp. O randze zabytku świadczy nadanie mu przez prezydenta RP rangi pomnika historii.
Aktualnie Zarząd Dróg Powiatowych w Poznaniu przystąpił do uzyskania decyzji administracyjnych w sprawie budowy zupełnie nowej drogi powiatowej Babki-Świątniki, która mimo że ma połączyć wieś Babki z węzłem komunikacyjnym Kórnik (droga S11), ma zostać poprowadzona w dwóch wariantach przez leżący zupełnie nie po drodze pomnik historii i zabytek, a w jednym przez wartościowy kompleks leśny w sąsiedztwie powyższego zabytku.
ZDP wskazało trzy aktualne warianty mimo że wyłonieni przez niego projektanci rekomendowali inny wariant, krótszy, tańszy, nie wymagający wielu wywłaszczeń i przede wszystkim nie dewastujący zabytku, pomnika historii i kompleksu leśnego.
W związku z powyższym, proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wie o powyższym, a jeśli tak to od kiedy?
Jakie konkretne działania kontrolne i prawne podjęło w tej sprawie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego?
W jaki sposób resort zamierza zapobiec zniszczeniu tego zabytku i pomnika historii oraz (ewentualnie, w razie wyboru innego, wariantu) jego najbliższego sąsiedztwa?
Czy resort planuje zmiany prawne, które uniemożliwią w przyszłości podobne sytuacje, gdzie władze samorządowe niskiego i średniego szczebla będą planować inwestycje niszczące ważne dla kraju i dziedzictwa narodowego zabytki, w tym pomniki historii?
Czy projektowanie, a następnie procedowanie planów budowy dróg przez zabytki, w tym zabytkowe układy ruralistyczne i pomniki historii (często mimo od początku negatywnych opinii powiatowych i wojewódzkich konserwatorów zabytków) jest racjonalne?
Minister Marta Cienkowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (12)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7946 znakówktórych dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych
osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2579685.11533463.10878205
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 19160 posłów Bartłomieja Wróblewskiego, Patryka
Wichra, Władysława Kurowskiego, Bogumiły Olbryś i Grzegorza Lorka z 17 sierpnia 2026
roku w sprawie zagrożenia zabytku – układu wsi Rogalin i pomnika historii w gm. Mosina,
pow. poznański, woj. wielkopolskie uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego posiada informacje w przedmiotowej
sprawie od 2 marca 2026 r.
Jest to data wpływu pierwszej korespondencji w tej sprawie.
Ad 2.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że organem właściwym, sprawującym nadzór nad
zabytkami w regionie jest zawsze właściwy miejscowo wojewódzki konserwator zabytków,
który zgodnie z art. 4 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i
opiece nad zabytkami zapewnienia warunki prawne, organizacyjne i finansowe
umożliwiające trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie, a
także kontroluje ich stan zachowania i przeznaczenia. W przypadku Pomników Historii
nadzór nad nimi jest jednakowy jak dla obiektów wpisanych do rejestru zabytków. Jedynie
monitoring tych miejsc prowadzony jest przez wojewódzkich konserwatorów zabytków
oraz, w imieniu ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego,
Narodowy Instytut Dziedzictwa. W kontekście powyższego resort kultury, powziąwszy
informację o zagrożeniu Pomnika Historii 2 marca 2026 r. zwrócił się do Narodowego
Instytutu Dziedzictwa z prośbą o analizę sytuacji. W odpowiedzi Narodowy Instytut
Dziedzictwa przesłał do wiadomości Departamentu Ochrony Zabytków Ministerstwa
Kultury i Dziedzictwa Narodowego pismo z 20 lutego 2026 r. skierowane do
Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, zawierające prośbę o udzielenie
informacji dotyczącej stanu procedury uzgodnień konserwatorskich w sprawie
proponowanych przebiegów drogi powiatowej DW 431 Babki – Świątniki, która: na odcinku
między 6,000 km a 10,000 km w przypadku wariantu W1, a na odcinku między 6,000 km a
9,000 km w przypadku wariantu W3, będzie przebiegać przez północną część Pomnika
Historii „Rogalin – zespół pałacowo-parkowy z obszarem dawnego majątku ziemskiego”
(Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 kwietnia 2018 r., Dz. U.
poz. 1766).
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
W piśmie z 28 kwietnia 2026 r. Narodowy Instytut Dziedzictwa, w odpowiedzi na pismo
Departamentu Ochrony Zabytków z 2 marca 2026 r., poinformował, że podjął działania
wyjaśniające sprawę planowanego przebiegu ww. drogi, niemniej zbieranie informacji na
temat tej inwestycji, z przyczyn od Instytutu niezależnych, przedłuża się.
Jednocześnie Instytut w przedmiotowym piśmie przedstawił poczynione ustalenia na
podstawie danych pozyskanych od interesariuszy oraz z lokalnych mediów. W piśmie tym
wskazano również, że planowana inwestycja drogowa na odcinku Świątniki–Babki budzi obawy
dotyczące niekorzystnego wpływu na obszar Pomnika Historii. Dodatkowo, pojawiające się
informacje o niejawnym charakterze inwestycji wymagają weryfikacji pod kątem ich zasadności i
zgodności z obowiązującymi przepisami.
Następnie, Departament Ochrony Zabytków MKiDN, zwrócił się do Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków o poinformowanie, czy planowana inwestycja była lub jest
uzgadniana w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Poznaniu. W przypadku
odpowiedzi twierdzącej Konserwator został poproszony o przedstawienie analizy i statusu
sprawy, a także o poinformowanie o wpływie planowanej inwestycji na Pomnik Historii –
dla wszystkich wariantów przebiegu drogi.
W odpowiedzi na przedmiotowe pismo Wielkopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków
pismem z 5 maja 2026 r. poinformował resort, że postępowanie administracyjne w sprawie
inwestycji prowadzi Powiatowy Konserwator Zabytków w Poznaniu, działając na podstawie
porozumienia zawartego 24 marca 2009 r. pomiędzy Wojewodą Wielkopolskim oraz Starostą
Poznańskim w sprawie powierzenia Powiatowi Poznańskiemu spraw z zakresu właściwości
Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (Dziennik Urzędowy Województwa
Wielkopolskiego Nr 85 z dnia 6 maja 2009 r., poz. 1212).
Na wniosek Pana Wiesław Biegańskiego Powiatowego Konserwatora Zabytków w Poznaniu
koncepcja budowy drogi została zaopiniowana przez Wojewódzką Radę Ochrony Zabytków,
działającą przy Wielkopolskim Wojewódzkim Konserwatorze Zabytków na posiedzeniu w dniu
12 marca 2026 r. Wojewódzka Rada Ochrony Zabytków spośród trzech zaproponowanych
wariantów przebiegu drogi jednomyślnie, jednoznacznie zaopiniowała pozytywnie wybór
wariantu W2, ponieważ tylko ten nie przebiega przez obszar rogalińskiego pomnika historii, tym
samym nie wpływa na chronione wartości oraz zmianę jego zagospodarowania. Rada podkreśliła
jednocześnie, że jej stanowisko i opinia dotyczą zakresu ochrony zabytków.
Jednocześnie Bożena Żelazowska, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, Generalna Konserwator Zabytków, zwróciła się do pana Dariusza Klimczaka,
Ministra Infrastruktury, wyrażając zaniepokojenie w związku z planowaną inwestycją
budowy drogi DW431. W piśmie tym Pani Minister wskazała m.in., że „w ocenie resortu
kultury sytuacja ta wymaga interwencji i podjęcia wspólnej dyskusji, także dotyczącej możliwości
współpracy pomiędzy służbami zaangażowanymi w planowanie przedmiotowej inwestycji, a
następnie w czasie prowadzenia prac”.
Bieżąca analiza sytuacji wskazuje, że obecnie przyjęto projekt inwestycji w wariancie W2 –
rekomendowanym m.in. przez Wojewódzką Radę Ochrony Zabytków, jednakże resort
kultury jest w trakcie potwierdzania tej informacji.
Ad 3.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego podjęło w tej sprawie działania przy
wykorzystaniu dostępnych mu narzędzi.
Ad 4.
Zmiany prawne dotyczące tzw. specustaw - np. w zakresie realizacji inwestycji drogowych
na ich podstawie, nie leżą w kompetencji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Zauważyć jednak należy, że samorząd gminny ma obowiązek dbać o zabytki. Ustalenia
ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego (albo w decyzji o
ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, o warunkach zabudowy, o zezwoleniu na
realizację inwestycji drogowej, o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu
na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego), są ustawową formą ochrony
zabytków realizowaną przez samorząd gminny i mają charakter prawa miejscowego. Uznać
zatem należy, że przy planowaniu inwestycji gmina powinna brać pod uwagę ochronę miejsc
cennych, objętych ochroną prawną. Zatem odrębną kwestią zdaje się być wykonywanie
przez samorządy ich ustawowych obowiązków w zakresie ochrony zabytków.
Ad 5.
W ocenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego obszary chronione i
ustanowiona na nich ochrona konserwatorska bezwzględne powinny być brane pod uwagę
przy planowaniu jakichkolwiek inwestycji. Jednakże pragnę zauważyć, że Minister Kultury i
Dziedzictwa Narodowego nie proceduje, nie planuje i nie uczestniczy w planowaniu budowy
dróg.
Z poważaniem
Marta Cienkowska
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 3 of 3 --