Odpowiedź na interpelację w sprawie przeciwdziałania normalizacji przemocy i mowy nienawiści wśród dzieci i młodzieży poprzez treści rozpowszechniane w Internecie Odpowiedź na interpelację nr 18969 w sprawie przeciwdziałania normalizacji przemocy i mowy nienawiści wśród dzieci i młodzieży poprzez treści rozpowszechniane w Internecie Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 31-08-2026 Szanowny Panie Marszałku, składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pani Posłanki Moniki Rosy w sprawie przeciwdziałania normalizacji przemocy i mowy nienawiści wśród dzieci i młodzieży poprzez treści rozpowszechniane w Internecie. dynamika zmian zachodzących we współczesnym świecie powoduje, że coraz więcej zagrożeń dla bezpieczeństwa oraz zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży występuje także w środowisku cyfrowym. Należą do nich w szczególności: dezinformacja, oszustwa, wykorzystywanie i wyzyskiwanie seksualne, przemoc rówieśnicza i hejt, nakłanianie do podejmowania zachowań ryzykownych lub przestępczych, epatowanie przemocą, radykalizacja, a także uzależnienia behawioralne. Skala i charakter tych zagrożeń wymagają podejmowania kompleksowych i długofalowych działań profilaktycznych oraz ochronnych, angażujących szkoły, rodziców, instytucje publiczne i inne podmioty działające na rzecz dzieci i młodzieży. W odpowiedzi na te wyzwania Ministerstwo Edukacji Narodowej realizuje we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych reformę programową Reforma26 Kompas Jutra, której jednym z zasadniczych celów jest wzmacnianie bezpieczeństwa, odporności społecznej oraz zdrowia psychicznego uczniów i uczennic. Jednocześnie, ustalając podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2026/2027, wskazano na : szkołę jako miejsce budowania odporności społecznej, kształtowania postaw patriotycznych, obywatelskich i prospołecznych oraz odpowiedzialności za bezpieczeństwo własne i innych osób; edukację zdrowotną, w tym promowanie zdrowego stylu życia i aktywności fizycznej oraz przygotowanie uczniów do podejmowania odpowiedzialnych zachowań prozdrowotnych i udzielania pierwszej pomocy; promowanie higieny cyfrowej i aktywności poza środowiskiem cyfrowym, rozwijanie umiejętności bezpiecznego korzystania z internetu i krytycznego myślenia, w tym odpowiedzialnego korzystania ze sztucznej inteligencji, a także wykorzystywania funkcjonalności i zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej; profilaktykę uzależnień behawioralnych i przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej oraz wspieranie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, w tym udzielanie pomocy w sytuacjach kryzysów psychicznych; tworzenie szkoły wymagającej, a zarazem przyjaznej i inspirującej dla ucznia. Bezpieczeństwo cyfrowe i higiena cyfrowa w edukacji Bezpieczeństwo w internecie i mediach społecznościowych stanowi stały i integralny element kształcenia ogólnego na wszystkich etapach edukacji. Obowiązkowe cele kształcenia oraz treści nauczania określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego są realizowane w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych z uwzględnieniem wieku, możliwości psychofizycznych oraz indywidualnych potrzeb uczniów. Treści dotyczące budowania odporności, bezpieczeństwa, higieny cyfrowej, zdrowia psychicznego, przeciwdziałania przemocy oraz odpowiedzialnego funkcjonowania w środowisku cyfrowym są obecne w szczególności w ramach: edukacji zdrowotnej; edukacji obywatelskiej; edukacji dla bezpieczeństwa; informatyki; wychowania fizycznego; modułu „medialnego”; modułu „bezpieczeństwo i obrona”; modułu „kultura”. Zagadnienia te są również podejmowane w ramach fakultatywnie realizowanego przedsięwzięcia „Edukacja z wojskiem”, prowadzonego we współpracy Ministerstwa Edukacji Narodowej i Ministerstwa Obrony Narodowej oraz w ramach innych dodatkowych działań Ministerstwa Edukacji Narodowej, jak na przykład podcasty „Kompas Jutra”, dotyczące edukacji, zdrowia, wychowania, bezpieczeństwa, odporności na zagrożenia – w tym te cyfrowe. Istotnym elementem działań państwa w tym obszarze jest przyjęta 12 września 2024 r. przez Radę Ministrów Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE). Dokument ten ma charakter strategiczny i wyznacza ramy polityki państwa oraz działań związanych z cyfryzacją edukacji w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej. PCTE wskazuje działania niezbędne do przeprowadzenia cyfrowej transformacji edukacji oraz przygotowania kolejnych pokoleń do funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym. Reforma programowa „Kompas Jutra” Wspomniana reforma programowa Kompas Jutra stanowi odpowiedź na wyzwania współczesnego świata. Jego fundamentem jest Profil absolwenta i absolwentki, określający kompetencje, które powinien posiadać uczeń lub uczennica kończący edukację w przedszkolu lub szkole, niezbędne do dalszego rozwoju osobistego i edukacyjnego. Do kluczowych obszarów kompetencji należą: kompetencje społeczne i emocjonalne – w szczególności współpraca, empatia, odpowiedzialność, umiejętność budowania relacji i funkcjonowania w zróżnicowanym społeczeństwie; kompetencje cyfrowe – umiejętne i bezpieczne korzystanie z nowych technologii; wartości i postawy – w tym tożsamość, szacunek dla innych oraz świadomość ekologiczna i obywatelska. Od roku szkolnego 2026/2027 w przedszkolach oraz klasach I i IV szkoły podstawowej wdrażana jest nowa podstawa programowa. Jednym z jej elementów są moduły tematyczne, których zadaniem jest integrowanie treści edukacyjnych oraz przygotowanie uczniów do funkcjonowania w złożonej rzeczywistości. Wśród modułów znajduje się moduł medialny, obejmujący m.in. krytyczne i etyczne korzystanie z mediów, wyszukiwanie, selekcję, analizę i weryfikację informacji, w tym informacji generowanych lub przetwarzanych z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji. Uczniowie uczą się rozpoznawania faktów, opinii, manipulacji i fałszywych informacji, a także zasad higieny cyfrowej i bezpieczeństwa w sieci. Od roku szkolnego 2026/2027 w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych realizowana będzie również edukacja zdrowotna jako przedmiot obowiązkowy. Treści dotyczące relacji międzyludzkich, szacunku, przeciwdziałania nienawiści i przemocy oraz zdrowia psychicznego i społecznego są obecne w ramach konkretnych obszarów podstawy programowej. Celem edukacji zdrowotnej jest m.in. rozwijanie umiejętności budowania relacji opartych na godności, szacunku, empatii i tolerancji, a także rozwijanie kompetencji w zakresie komunikacji, radzenia sobie z emocjami oraz zapobiegania przemocy rówieśniczej i wykluczeniu. Treści programowe uwzględniają również szacunek dla różnorodności oraz przeciwdziałanie uprzedzeniom i agresji, w tym agresji występującej w internecie. Równie istotne zadania w tym zakresie realizuje obowiązująca od września 2025 roku w szkołach ponadpodstawowych edukacja obywatelska. Działania wychowawcze i profilaktyczne szkół Tworzenie właściwych warunków rozwoju i nauki każdego ucznia oraz prowadzenie wczesnej profilaktyki, ukierunkowanej na wzmacnianie czynników chroniących i ograniczanie czynników ryzyka, należy do podstawowych zadań każdej szkoły i placówki oświatowej. Zadania wychowawcze i profilaktyczne szkoły stanowią element podstawy programowej kształcenia ogólnego. Są one realizowane w ramach programów nauczania, zajęć z wychowawcą oraz programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły na każdym etapie edukacyjnym. Każda szkoła jest zobowiązana do opracowania i realizacji programu wychowawczo-profilaktycznego, obejmującego: treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów; treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców. Program ten jest opracowywany na podstawie corocznej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym identyfikacji czynników chroniących i czynników ryzyka. Jego realizacja służy w szczególności kształtowaniu właściwych postaw uczniów oraz tworzeniu bezpiecznego i przyjaznego klimatu szkoły. W ramach programu powinny być uwzględniane działania służące kształtowaniu zasad współżycia społecznego, tolerancji, poszanowania godności drugiego człowieka, odpowiedzialności za własne decyzje i wybory, zaufania oraz przestrzegania praw ucznia. Szczególne znaczenie mają obecnie działania związane z ochroną zdrowia i bezpieczeństwem, w tym profilaktyką uzależnień behawioralnych oraz przeciwdziałaniem przemocy rówieśniczej. Dotyczy to również ograniczania ryzyka związanego z nadmiernym korzystaniem z urządzeń ekranowych, gier komputerowych, internetu i telefonów komórkowych. Działania profilaktyczne mają charakter uniwersalny i są kierowane do wszystkich uczestników społeczności szkolnej – uczniów, nauczycieli oraz rodziców. Z uwagi na ich profilaktyczny charakter powinny być prowadzone systematycznie i długofalowo, jako element szkolnego systemu zapobiegania zachowaniom problemowym. Przeciwdziałanie przemocy, mowie nienawiści i zachowaniom problemowym Ministerstwo Edukacji Narodowej uwzględniło w podstawie programowej treści dotyczące zapobiegania przemocy i mowie nienawiści, umożliwiając szkołom podejmowanie tej tematyki na wszystkich etapach kształcenia. Zagadnienia te są realizowane w sposób wieloaspektowy, m.in. w ramach edukacji zdrowotnej i obywatelskiej, w tym w ramach modułów międzyprzedmiotowych oraz podczas zajęć z wychowawcą. Zakres tematyczny zajęć z wychowawcą jest dostosowywany do potrzeb konkretnego zespołu klasowego oraz problemów rozpoznanych przez wychowawcę, dyrektora szkoły, nauczycieli lub rodziców. Szkoła może również organizować dodatkowe zajęcia edukacyjne poświęcone wybranym zagadnieniom. Minister Edukacji traktuje priorytetowo zadania związane z dobrostanem uczniów. Przyczyny i skutki przemocy rówieśniczej, w tym przemocy występującej w przestrzeni cyfrowej, stanowią istotny czynnik ryzyka dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. W związku z potrzebą podejmowania systemowych działań na rzecz bezpieczeństwa w szkołach, w tym skutecznego reagowania na przypadki przemocy rówieśniczej i kryzysów psychicznych, Minister Edukacji powołała Zespół do spraw analizy wypadków i innych zdarzeń nadzwyczajnych w jednostkach systemu oświaty. Do zadań Zespołu należy przygotowanie, na podstawie przeprowadzonych analiz, propozycji rozwiązań w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa i zdrowia, w szczególności dotyczących: sposobu identyfikacji i analizy wypadków oraz innych zdarzeń nadzwyczajnych, a także klasyfikowania ich przyczyn i okoliczności; procedur stosowanych w trakcie i po zakończeniu wypadków oraz innych zdarzeń nadzwyczajnych, a także instytucjonalnego systemu wsparcia i pomocy dla osób zaangażowanych w zdarzenie; systemu doskonalenia kadry kierowniczej i pedagogicznej oraz współpracy jednostek systemu oświaty z właściwymi służbami i rodzicami uczniów i wychowanków. Wsparcie psychologiczno-pedagogiczne i reagowanie w sytuacjach kryzysowych Szkoła jest zobowiązana do zapewnienia każdemu uczniowi warunków umożliwiających jego rozwój, naukę oraz uczestnictwo w życiu szkolnym. Zgodnie z przepisami prawa oświatowego szkoła, w szczególności, organizuje i realizuje pomoc psychologiczno-pedagogiczną, indywidualizuje proces nauczania, dostosowuje wymagania edukacyjne i zasady oceniania do możliwości ucznia oraz współpracuje z rodzicami i instytucjami wspierającymi. Od grudnia 2024 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej cyklicznie przekazuje wszystkim jednostkom systemu oświaty, za pośrednictwem Systemu Informacji Oświatowej oraz materiału informacyjnego pn. „Profilaktyka”, standardy postępowania dla nauczycieli i nauczycieli specjalistów dotyczące kontaktu z osobami w kryzysie samobójczym, po próbie samobójczej oraz w żałobie po śmierci samobójczej. Standardy te stanowią źródło wiedzy i wsparcia dla pracowników szkół i placówek, pomagając w identyfikowaniu uczniów zagrożonych zachowaniami suicydalnymi, podejmowaniu właściwych interwencji kryzysowych oraz prowadzeniu działań postwencyjnych. Ich znaczenie wykracza poza reagowanie na występujący kryzys – służą również działaniom prewencyjnym i wspieraniu procesu zdrowienia. W przypadku wystąpienia zachowań problemowych ucznia podstawą działania szkoły powinny być w szczególności: rozpoznanie problemu; podjęcie adekwatnej reakcji z poszanowaniem godności ucznia i bez jego stygmatyzowania; opracowanie działań wspierających ze strony szkoły; organizacja bieżącej i specjalistycznej pomocy psychologiczno-pedagogicznej; wskazanie rodzicom lub opiekunom prawnym właściwych instytucji i podmiotów udzielających specjalistycznej pomocy; przegląd obowiązujących w szkole procedur bezpieczeństwa oraz ewaluacja standardów ochrony małoletnich; organizacja dodatkowych działań wychowawczo-profilaktycznych dla uczniów; organizacja dodatkowych szkoleń dla rodziców lub opiekunów prawnych; wdrażanie dodatkowych narzędzi i metod zapobiegania kryzysom, w tym rekomendowanych programów profilaktycznych; rzetelne opracowywanie i aktualizowanie programu wychowawczo-profilaktycznego na podstawie właściwie przeprowadzonej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka. W zależności od charakteru i nasilenia problemu podejmowane mogą być również inne działania, w tym związane z zapewnieniem specjalistycznego leczenia lub zawiadomieniem właściwych służb. Ich zakres wynika z sytuacji konkretnego ucznia oraz obowiązujących przepisów prawa, w szczególności prawa medycznego, rodzinnego i karnego. Programy profilaktyczne i działania na rzecz zdrowia psychicznego W polskim systemie oświaty funkcjonują rozwiązania prawne i organizacyjne umożliwiające udzielanie wsparcia uczniom, którzy doświadczyli sytuacji kryzysowych, traumatycznych lub innych zdarzeń negatywnie wpływających na ich sytuację życiową i stan psychiczny. Szkoły mogą korzystać z 32 programów rekomendowanych z zakresu promocji zdrowia psychicznego oraz profilaktyki zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży. Ponadto w 2026 r., w wyniku otwartego konkursu ofert na realizację zadania z zakresu zdrowia publicznego pn. „Budowanie odporności – realizacja programów edukacyjnych, wychowawczych, interwencyjnych oraz profilaktycznych”, Minister Edukacji przyznała dotację w wysokości 7,125 mln zł ośmiu organizacjom pozarządowym na realizację następujących programów: „Młodzież 2.0 – Relacje. Odporność. Reakcja”; „Szkolne Laboratoria #ZobaczEmocje – kompleksowa profilaktyka zdrowia w polskich szkołach”; „Program profilaktyki i wsparcia zdrowia psychicznego „Balans””; „Program Budowania Odporności Psychofizycznej dzieci i młodzieży”; „Wspierająca Szkoła – kompleksowy program profilaktyki zachowań samobójczych wśród dzieci i młodzieży oraz wspierania w budowaniu bezpiecznych relacji”; „Szkoła odporności – O redukcji stresu”; „Kompas Emocji – Zobacz relacje: regionalny program wsparcia dobrostanu”; „Półtorej Minuty dla zdrowia psychicznego – rówieśnicze sieci wsparcia w szkołach”. Ministerstwo Edukacji Narodowej oczekuje również na wyniki pilotaży programów, których skuteczne rozwiązania mogą zostać wykorzystane w całym systemie edukacji. Dotyczy to w szczególności projektu „Wsparcie rówieśnicze w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży (peer support)”, realizowanego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021–2027, oraz programu ABS – Anty-Bullying dla Szkół, wdrażanego we współpracy z UNICEF i Ośrodkiem Rozwoju Edukacji. Oba przedsięwzięcia koncentrują się na ograniczaniu skali przemocy rówieśniczej poprzez wzmacnianie pozytywnego klimatu szkoły oraz wykorzystanie potencjału uczniów, rodziców i pracowników szkoły. Istotnym elementem tych działań jest rozwijanie pozytywnych cech, kompetencji społecznych i emocjonalnych oraz budowanie relacji opartych na wzajemnym szacunku i odpowiedzialności. Wsparcie nauczycieli i dostęp do materiałów edukacyjnych Mając na uwadze potrzebę stałego doskonalenia kompetencji nauczycieli, podległy Ministrowi Edukacji Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE) prowadzi szkolenia, konferencje i seminaria dotyczące działań wychowawczych, profilaktycznych oraz wspierania zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Na stronie ORE udostępniane są materiały informacyjne i publikacje dotyczące m.in. zagrożeń związanych z korzystaniem przez uczniów z nowych technologii komunikacyjnych oraz wyników badań w tym zakresie. Jednocześnie na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej dostępnej na stronie zpe.gov.pl zamieszczone są liczne zasoby dotyczące bezpiecznego korzystania z nowych technologii i internetu przez dzieci i młodzież. Materiały te są przeznaczone m.in. dla nauczycieli i służą wsparciu realizowanych przez nich zajęć edukacyjnych, wychowawczych i profilaktycznych. Podsumowanie Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży, w tym bezpieczeństwo cyfrowe, zdrowie psychiczne, przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej i uzależnieniom behawioralnym oraz rozwijanie kompetencji społecznych i cyfrowych stanowią obecnie istotny element polityki oświatowej państwa. Działania podejmowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej mają charakter systemowy i obejmują zarówno zmiany programowe, jak i działania profilaktyczne, wsparcie psychologiczno-pedagogiczne, doskonalenie zawodowe nauczycieli, rozwój narzędzi cyfrowych oraz współpracę z innymi instytucjami i organizacjami. Istotną rolę w tym systemie odgrywają szkoły, które – na podstawie rozpoznanych potrzeb uczniów oraz lokalnych uwarunkowań – realizują programy wychowawcze i profilaktyczne, organizują pomoc psychologiczno-pedagogiczną oraz podejmują działania służące budowaniu bezpiecznego i wspierającego środowiska edukacyjnego. Celem podejmowanych działań jest nie tylko reagowanie na już występujące zagrożenia, lecz przede wszystkim wzmacnianie czynników chroniących, rozwijanie odporności psychicznej i społecznej dzieci i młodzieży oraz wyposażanie ich w kompetencje pozwalające na bezpieczne i odpowiedzialne funkcjonowanie zarówno w świecie rzeczywistym, jak i cyfrowym. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz Stanu